PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong những năm gần đây đất nước ta có nhiều thay đổi to lớn về nhiều mặt của đời sống kinh tế- xã hội, việc ứng dụng khoa học mới vào quá trình sản xuất đã mang lại cho đất nước ta nguồn thu nhập ổn định, đời sống của người dân không ngừng được nâng cao. Song bên cạnh sự phát triển về kinh tế cũng tác động không nhỏ tới môi trường sống, hoạt động học tập của trẻ trong lứa tuổi vị thành niên. Sự thiếu hiểu biết về sức khỏe sinh sản đã làm cho nhiều trẻ lúng túng, lo sợ trong quá trình phát triển của bản thân, dễ bị lạm dụng tình dục.
Do không có kiến thức về SKSS, lại thiếu sự quan tâm giáo dục từ gia đình, nhà trường nên hiện nay lứa tuổi vị thành niên có hành vi QHTD bừa bãi thiếu trách nhiệm, hệ lụy là tình trạng mang thai sớm, tỷ lệ nạo phá thai ở tuổi Vị thành niên ngày một tăng. Hàng năm trên thế giới có khoảng 15 triệu trẻ em gái từ 15-19 tuổi sinh con, chiếm 10% tổng sổ trẻ em sinh ra trên toàn thế giới (Đỗ Ngọc Tấn, 1998, Chương trình giáo dục dân số, sức khỏe sinh sản và kế hoạch hóa gia đình cho học sinh THPT -Trung tâm giáo dục SKSS/KHHGĐ, Hà Nội). Việt Nam hiện nay cũng đang phải đối mặt với nhiều vấn đề liên quan đến những nguy cơ về SKSS vị thành niên. Theo thống kê của Hội Kế hoạch hóa gia đình Việt Nam tại Hội thảo “Sức khỏe sinh sản vị thành niên và thanh niên” 14/12/2004 do Bệnh viện Phụ sản Trung ương phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tổ chức: Việt Nam hiện là nước có tỷ lệ nạo phá thai ở tuổi vị thành niên cao nhất Đông Nam Á và xếp thứ 5 trên thế giới, mỗi năm cả nước có khoảng 300.000 ca nạo hút thai ở độ tuổi 15 – 19.
Ví dụ điển hình là Thành phố Hồ Chí Minh có tỷ lệ phá thai cao nhất cả nước, trong đó đáng báo động là thực trạng nạo phá thai ở nữ vị thành niên.067 ca phá thai trong đó 3.876 ca ở nữ vị thành niên, chiếm tỷ lệ 3,2%.956 ca phá thai trong đó 3.623 ca ở nữ vị thành niên, chiếm tỷ lệ 3,0%. So với các năm trước thì năm 2011 và 2012, tỷ lệ nữ vị thành niên nạo phá thai tăng lên rõ rệt. Không chỉ có vậy, tỷ lệ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục ở vị thành niên, thanh niên cũng có xu hướng gia tăng nhanh,có tới 55,8% số người 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nhiễm HIV ở Việt Nam trong độ tuổi từ 16-29 tuổi. Tại các trường THPT, có tới 1/3 các bạn hoc sinh chưa được tiếp cận với các biện pháp tránh thai an toàn, đặc biệt là chưa biết cách xử lý khi mang thai ngoài ý muốn, có đến 90,3% các em biết nguy cơ mang thai ngoài ý muốn nhưng có tới 80% các em không dùng biện pháp tránh thai.
Nguy hiểm nhất là các em có tư tưởng: “không muốn có con thì bỏ”(Báo Tiền Phong, Giới trẻ Việt cởi mở với tình dục trước hôn nhân, ngày 13 tháng 09 năm 2013). Trước tình hình đó, Đảng và Nhà nước ta đã đưa ra các chiến lược quốc gia về chăm sóc sức khỏe sinh sản giai đoạn 2001 – 2010 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 28/11/2000 với hai mục tiêu cụ thể của chiến lược hướng vào VTN&TN: “Cải thiện tình hình sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục của vị thành niên, thông qua việc giáo dục, tư vấn và cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản phù hợp với lứa tuổi” và “Nâng cao sự hiểu biết của phụ nữ và nam giới về giới tính và tình dục để thực hiện đầy đủ quyền và trách nhiệm sinh sản, xây dựng quan hệ tình dục an toàn, có trách nhiệm, bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau nhằm nâng cao SKSS và chất lượng cuộc sống”(Trung tâm truyền thông giáo dục sức khỏe Trung ương, Chiến lược quốc gia về chăm sóc sức khỏe sinh sản giai đoạn 2001 – 2010 ,ngày 17 tháng 11 năm 2011) Tại Hà Nam- địa bàn người nghiên cứu chọn, theo thống kê của trung tâm chăm sóc SKSS qua bài viết : “Sức khỏe sinh sản vị thành niên: Những vấn đề cấp bách đặt ra” – cổng thông tin điên tử Hà Nam trong vòng 6 tháng đầu năm toàn tỉnh có 157 trường hợp mang thai ở tuổi VTN trong đó số ca nạo phá thai chỉ có 7 trường hợp nhưng đó chỉ dựa trên số liệu còn thực tế còn nhiều trường hợp nạo phá thai ở các trung tâm tư nhân mà không thể kiểm soát được. Mặc dù có nhiều cuộc điều tra về tình hình sức khỏe sinh sản trong độ tuổi vị thành niên trên nhiều địa bàn khác nhau nhưng trên thực tế hiện nay chưa có một cuộc điều tra cụ thể nào tại địa bàn xã Hòa Hậu- Lý Nhân- Hà Nam về vấn đề này. Xã Hòa Hậu là một xã nằm phía nam huyện Lý Nhân, vừa là xã cuối huyện và cuối tỉnh Hà Nam, cách thành phố Nam Định 7km về phía Bắc, cách thành phố Phủ Lý 38 km về phía Đông, cách thị trấn Vĩnh Trụ trung tâm văn hóa, kinh tế, chính trị của 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com huyện 21 km về phía Nam trong một vài năm trở lại đây địa bàn xã có nhiều thay đổi về diện mạo cũng như tình hình kinh tế, xã hội.
Tình hình chăm sóc sức khỏe sinh sản, đặc biệt sức khỏe sinh sản vị thành niên cũng được chính quyền, đoàn hội quan tâm nhưng chưa thực sự xác đáng. Trong năm 2014, hội phụ nữ xã đã tổ chức mô hình giáo dục sức khỏe sinh sản cho trẻ vị thành niên với mong muốn thay đổi quan điểm, nhận thức và giúp các em thay đổi hành vi sức khỏe sinh sản của bản thân nhưng mô hình gặp nhiều khó khăn. Hơn hết quan niệm của người Việt mang đậm quan niệm của người Á- Đông, còn mang nặng tâm lý ngại đề cập tới các vấn đề về giới tính, sức khỏe sinh sản, người dân đang sinh sống trên địa bàn xã Hòa Hậu cũng vậy, bản thân họ rất ngại đề cập tới các vấn đề liên quan đến tình dục với con cái họ, họ luôn suy nghĩ rằng: đến tuổi thì chúng sẽ tự hiểu thôi, nhưng họ lại quên đi rằng kiến thức của chúng ta thu lượm được là do được nghe, đọc, truyền lại mà ra, chính quan niệm đó khiến cho các em trọng độ tuổi vị thành niên cảm thấy lo lắng, sợ hãi trước sự phát triển về sinh lý và tâm lý của mình, thậm chí theo quan sát của người nghiên cứu đã có một số trường hợp mang thai ngoài ý muốn ở lứa tuổi vị thành niên, một số vị thành niên trong xã lấy chồng và sinh con ở độ tuổi 17, 18 khi mà họ chưa hiểu biết về sức khỏe sinh sản cũng như cách để chăm sóc sức khỏe sinh sản của bản thân như thế nào là tốt, còn một vài trường hợp khác lại lựa chọn hình thức âm thầm từ bỏ thai để tiếp tục đi học. Bản thân tôi là một người đã trải qua sự thay đổi về sinh lý, khi quá trình dạy thì diễn ra tôi cũng đã rất lo lắng và sợ hãi khi gặp phải những ngày kinh nguyệt đầu đời và không biết phải xử lý tình huống đó như thế nào? Với tư cách là nhân viên công tác xã hội, đã được biết, tìm hiểu về sức khỏe sinh sản qua quá trình học tập và công tác của mình, tôi mong rằng mình có thể góp công sức của mình vào công cuộc chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên của địa phương, với phương châm đưa vấn đề sức khỏe sinh sản vị thành niên thành vấn đề cần được sự quan tâm của cộng đồng thôn, xóm, của các tổ chức xã hội trên địa bàn xã.
Chính vì vậy tôi tiến hành nghiên cứu: “ Mô hình giáo dục sức khỏe sinh sản cho trẻ vị thành niên của hội phụ nữ cấp cơ sở ” ( Nghiên cứu trường hợp tại xã Hòa Hậu- Lý Nhân- Hà Nam). 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nghiên cứu này không kỳ vọng vào kết quả khảo sát trên diện rộng mà hướng tới tìm hiểu thực tế hoạt động giáo dục kiến thức SKSS của một chi hội phụ nữ khu vực nông thôn. Từ đó đánh giá được hoạt động của mô hình, cũng như vai trò của một tổ chức hội trong GD SKSS cho trẻ VTN. Đồng thời với tư cách là một nhân viên CTXH, người nghiên cứu mong muốn đưa ra những hoạt động tìm hiểu nhu cầu hoàn thiện mô hình và đưa ra một số can thiệp cụ thể nhằm mục đích hỗ trợ hội phụ nữ củng cố, hoàn thiện mô hình, để mô hình mang tính ứng dụng cao trong thực tế GDSKSS cho trẻ VTN trên địa bàn xã.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu Vài nét về tình hình nghiên cứu SKSS vị thành niên trên thế giới. [2] Ở trên thế giới, nghiên cứu về SKSS vị thành niên xuất hiện rất sớm nhưng được gọi với những cái tên khác nhau chẳng hạn sức khỏe vị thành niên hay giới tính tình dục thanh thiếu niên. Từ sau hội nghị Quốc tế về dân số và phát triển ICPD tại Cairo 4/1994 sau khi định nghĩa chính thức về SKSS được thống nhất đến mọi Quốc gia trên thế giới và là mối quan tâm của toàn xã hội. Vấn đề SKSS được đẩy lên một tầm quan trọng mới.
Tại Châu Phi:Giáo dục SKSS ở châu lục này tập trung chủ yếu vào đẩy lùi dịch HIV/AIDS và cố gắng thiết lập các chương trình về AIDS phối hợp với tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO) và các tổ chức phi chính phủ (NGO). Những chương trình này dạy cho họ và con em của họ các cách ABC, với A- phòng chống AIDS, B- chung thủy và C- dùng bao cao su. Ở Ai Cập, trẻ từ 12 – 14 tuổi được giáo viên giảng dạy những kiến thức giải phẫu sinh học như cấu tạo cơ quan sinh dục nam nữ, cơ chế hoạt động, quan hệ tình dục, nguyên nhân có thai, các bệnh truyền nhiễm qua đường tình dục. Tại các Quốc Gia Châu Á: Indonesia, Mông Cổ, Hàn Quốc là những nước đã thực hiện những khung chính sách hệ thống về việc giảng dạy giới tính trong các trường học.
Tại Malaysia, Philippines và Thái Lan đánh giá các nhu cầu sức khoẻ sinh sản thanh niên. Ấn Độ thì có các chương trình với mục tiêu hướng tới trẻ em từ 9-16 tuổi. Tại Nhật Bản, giáo dục giới tính là bắt buộc từ 11 tuổi, chủ yếu đề cập tới các chủ đề sinh học như kinh nguyệt và xuất tinh.