đặt vấn đề khắc phục nỗi đau của nhân dân lao động (công, nông), giải phóng nhân dân lao động đồng thời với giải phóng nhân loại, và thực hiện nhiệm vụ ấy bằng hành động thực tiễn cách mạng của chính nhân dân lao động, những tiền đề khách quan để thực hiện nó đã nẩy sinh chính trong lòng chủ nghĩa tư bản. Có thể nói chủ nghĩa nhân đạo theo quan điểm của C. Mác mang tính giai cấp, thực tiễn cách mạng và khoa học và đó chính là chủ nghĩa xã hội khoa học. Mục tiêu đi lên chủ nghĩa xã hội (giai đoạn cao là chủ nghĩa cộng sản) là tiến tới một xã hội nhân đạo hoàn bị "chủ nghĩa cộng sản coi như chủ nghĩa tự nhiên hoàn bị = chủ nghĩa nhân đạo, coi như chủ nghĩa nhân đạo hoàn bị = chủ nghĩa tự nhiên" ' C.Mác : Bản thảo kinh tê triết học 1844, NXB Sự thật, Hà Nội 1962.
13 HTX đã xuất hiện trong lòng xã hội tư bản, những người sáng lập HTX, dẫn đầu phong trào HTX là những người giàu lòng nhân đạo, kinh tế hợp tác xã là dòng kinh tế mang tính chất nhân đạo nhân dân, đối lập với mặt phi nhân, phi văn hoá của thị trường tư bản. Mục tiêu của HTX không phải vì lợi nhuận tối đa, mà vì sự hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên tham gia hợp tác, những người quản lý điều hành HTX không phải vì có nhiều vốn đóng góp, mà vì sự tín nhiệm của các thành viên, mọi người tham gia hợp tác đều có quyền hạn ngang nhau không phụ thuộc vào vốn đóng góp nhiều hay ít. "Như vậy, tính chất và mục tiêu của HTX phù hợp với tính chất và mục tiêu của chủ nghĩa xã hội. Sau khi chính quyền thuộc về nhân dân lao động, "khi nhân dân đã vào hợp tác xã tới một mức độ nhất định, thì chủ nghĩa xã hội.
tự nó sẽ được thực hiện”?. Từ hợp tác tự nguyện tiến tới hợp tác xã văn minh chính là chủ nghĩa xã hội". Ngày nay, nước ta định hướng đi lên chủ nghĩa xã hội, chúng ta nhất quán với mục tiêu chủ nghĩa xã hội, dĩ nhiên cần phải kiên trì con đường hợp tác, tạo điều kiện phát triển HTX. Chế độ kinh tế hợp tác xã- những tiền đề để thực hiện dưới chủ nghĩa xã hội.
"Chế độ HTX" được V. Lênin nêu ra trong khi thực hiện công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Nga (1921-1923), nội dung cơ bản là chế độ kinh tế, song lại quan hệ mật thiết với chính trị và văn hoá-xã hội. Sự cải biến cách mạng để ra đời một chế độ kinh tế gắn liền với cải biến cách mạng toàn bộ đời sống xã hội. Đi lên chủ nghĩa xã hội có nghĩa là tiến tới chế độ xã hội văn minh cần có cả thời kỳ lịch sử cải biến cách mạng để tạo ra tiền đề cho một chế độ kinh tế mới; Lê-nin cho rằng : Tiên dé co tính chất tiên quyết là chính quyên thuộc về nhân dân lao động do chính Đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo.
Như đã phân tích, các hợp tác xã ra đời từ trong lòng xã hội tư bản, là loại hình kinh tế chứa đựng tiềm năng của chủ nghĩa xã hội. Chính vì vậy mà một số người trong Quốc tế II của phong trào cộng sản và công nhân lầm tưởng rằng không cân thay đổi chính quyền tư sản, chỉ cần phát triển mở rộng hợp tác xã hội thì có thể biến xã hội tư bản thành xã hội xã hội chủ nghĩa. Ăng ghen luôn kiên trì bảo vệ quan điểm của mình, một mặt, các ông khẳng định rằng hợp tác xã tự nó không thể làm biến đổi xã hội tư bản thành xã hội xã hội chủ nghĩa; mặt khác, các ông vạch rõ chỉ sau thắng lợi của cách mạng vô sản, các hình thức hợp tác xã mới có thể phát huy mạnh mẽ những tiềm năng xã hội chủ nghĩa của chúng. Từ trước cách mạng tháng Mười, Lênin đã phê phán sai lầm của những người dân tuý và xã hội chủ nghĩa- cách mạng là đã xem nhẹ đấu tranh giai 2.
Lênin : Toàn tập,NXB Tiến bộ Mat- xcơ-va 1978 T45. 14 cấp, đấu tranh cách mạng để giành chính quyền, và coi những liên minh, hiệp hội của giới chủ là biểu hiện phôi thai của hợp tác hoá. Trong cương lĩnh của họ, tuy có nói đến chuyển đất đai cho nông dân, nói đến công xã, hợp tác xã, nhưng lại không nói đến chủ nghĩa tư bản đang phát triển, không nói đến đấu tranh giai cấp giành chính quyền. Lênin, giai cấp vô sản phải giành lấy chính quyền và phát huy vai trò của chính quyền để thực hiện hợp tác hoá, và trước hết cần phải sử dụng những nhiên liệu, những di sản văn hoá do xã hội tư bản tạo ra, trong đó có những hợp tác xã tư bản, để xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa.
Như vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, nhân tố chính trị có ý nghĩa tiên quyết để thực hiện hợp tác hoá và đi lên chủ nghĩa xã hội. Vị trí tiên quyết của nhân tố chính trị trước hết thể hiện vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, bằng đường lối thể hiện quyết tâm chiến lược thực hiện con đường hợp tác, mở rộng, phát triển hợp tác xã, bằng sự dẫn đầu thực hiện con đường ấy của các đẳng viên. Bởi vì, kinh tế hợp tác xã là loại hình kinh tế mang tính chất xã hội - nhân đạo, thực hiện hợp tác, mở rộng và phát triển HTX có nghĩa là thực hiện chủ nghĩa nhân đạo trong hiện thực, từng bước tiến tới một xã hội nhân đạo hoàn bị- chính là tiến tới chủ nghĩa xã hội; những đảng viên của Đảng giầu lòng nhân ái vì con người, đi tiên phong trên con đường hợp tác- sáng lập và lãnh đạo các tổ chức hợp tác. Đảng Cộng sản lãnh đạo xây dựng chính quyền nhà nước của dân, do dân, vì dân.
Mục tiêu hoạt động của chính quyền ấy là tạo điều kiện cho sự hình thành chế độ kinh tế đưa lại lợi ích cho nhân dân lao động- chế độ kinh tế HTX. Tính chủ động của nhân tố chính trị tác động đến kinh tế HTX làm cho nó trở thành phong trào rộng lớn, trở thành một trong những dòng kinh tế cơ bản của chủ nghĩa xã hội. Nếu một chính Đảng thiếu quyết tâm chiến lược, đảng viên vụ lợi, phai nhạt lý tưởng, còn chính quyền nhà nước quan liêu, tham nhũng, kém hiệu lực thì chắc chắn sẽ không có phong trào hợp tác đi lên chủ nghĩa xã hội. Thứ hai là tiền đề kinh tế, Hợp tác hoá gắn liền với quá trình phân công lao động và xã hội hoá sản xuất, phát triển lực lượng sản xuất.
Nhưng hiện nay, ở các nước tư bản phát triển, lực lượng sản xuất và phân công lao động đã ở trình độ cao, đã xã hội hoá và quốc tế hoá kinh tế- xã hội, song kinh tế hợp tác xã vẫn chỉ là dòng kinh tế phụ trợ. Nguyên nhân cơ bản là các công ty tư bản giữ vai trò nòng cốt trong hệ. thống kinh tế, tính chất và mục tiêu của chúng đối lập với tính chất và mục tiêu của các HTX. Các nhà sáng lập ra chủ nghĩa xã hội khoa học cho rằng những nhân tố xã hội chủ nghĩa của phong trào HTX được phát huy, một mặt, dưới chính quyền của nhân dân lao động do giai cấp công nhân lãnh đạo, mặt khác, còn dưới sự tác động của quan .hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế.
Ph Ang- ghen cho rằng: Tấm gương tích cực của các hiệp hội sản xuất bao gồm những công nhân nông nghiệp được lập nên trên cơ sở quốc hữu hoá những điền 15 trang lớn đặt dưới sự giám sát trực tiếp của chính quyền vô sản và hoạt động theo những nguyên tắc hợp tác- khoán thuê có thể đủ để làm cho người nông dân có thể tin tưởng vào những ưu việt của sản xuất lớn hợp tác. Lênin thì cho rằng khi giai cấp vô sản giành được chính quyền, đất đai đã được xã hội hoá, công xưởng nhà máy đã được quốc hữu hoá, thì có thể mở rộng thành lập các tổ chức HTX trong phạm vi toàn xã hội. Như vậy, kinh tế HTX được phát triển, mở rộng trong quan hệ với kinh tế nhà nước và sự hỗ trợ của kinh tế nhà nước. Kinh tế nhà nước dưới sự kiểm soát của chính quyền của nhân dân với chế độ công hữu là chủ thể, mục tiêu của loại hình này vì lợi ích của nhân dân lao động và toàn xã hội, và cũng đồng nhất với mục tiêu của kinh tế HTX.
Hai loại hình kinh tế hỗ trợ và tạo điều kiện cho nhau cùng phát triển. Mối quan hệ này khác với mối quan hệ giữa HTX dưới chủ nghĩa tư bản với các công ty tư bản và kinh tế nhà nước tư bản. Thực tiễn ở nước ta cũng cho thấy, trong nền kinh tế hành chính bao cấp, kinh tế HTX phát triển mở rộng trong quan hệ và được sự hỗ trợ của các công ty, xí nghiệp quốc doanh, trong nền kinh tế thị trường hiện nay, một số HTX (kiểu mới) liên kết, liên doanh với các doanh nghiệp nhà nước (đã đổi mới) thi : cả hai bên đều có điều kiện phát triển mở rộng. Tiền đề kinh tế cho hợp tác hoá là công nghiệp hoá, hiện đại hoá, tuy chưa được C.
Ăng-ghen và V. Lênin nêu rõ, song V. Lênin đặt ra vấn đề hợp tác hoá gắn liền với việc thực hiện cuộc cách mạng văn hoá (theo nghĩa rộng). Cuộc cách mạng ấy không chỉ tạo ra văn minh tinh than ma con tao ra văn minh vật chất, những giá trị về kinh tế- kỹ thuật- chính là sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Thứ ba là tiền để văn hoá- xã hội. Hợp tác hoá, theo V. Lênin để tiến tới chế độ hợp tác xã văn minh cần có cả một thời kỳ lịch sử, thời kỳ cải biến cách mạng, một cuộc cách mạng văn hoá (theo nghĩa rộng). "Nếu chúng ta tổ chức được toàn thể nông dân vào HTX thì chúng ta đã đứng được hai chân trên miếng đất của chủ nghĩa xã hội.
Nhưng điều đó bao hàm một trình độ văn hoá nhất định của nông dân. Cho nên không có cả một cuộc cách mạng văn hoá thì không thể nào thực hiện được hợp tác hoá"? Cuộc cách mạng văn hoá (theo nghĩa rộng) tạo ra những giá trị vật chất, môi trường kinh tế¬ xã hội mà những người lao động, người sản xuất hợp tác, hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau hướng tới những giá trị chân, thiện, mỹ; đồng thời tạo ra những giá trị tỉnh thần.
