Luận văn: Năng lực thực hiện pháp lệnh dân chủ cơ sở tại huyện Sóc Sơn

Luận văn thạc sĩ xây dựng chính quyền nhà nước về thực hiện pháp lệnh dân chủ tại các xã thị trấn ở huyện Sóc Sơn, Hà Nội hiện nay.

• Trường học: Học viện Báo chí và Tuyên truyền
• Chuyên ngành: Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước
• Đề tài: Thực hiện pháp lệnh dân chủ tại các xã, thị trấn ở huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan thực hiện pháp lệnh dân chủ tại xã thị trấn huyện Sóc Sơn

Pháp lệnh dân chủ cơ sở là văn bản pháp lý quan trọng tạo nền tảng phát huy quyền làm chủ của công dân. Tại huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội, việc triển khai quy chế dân chủ gắn liền với nhiệm vụ phát triển kinh tế nông thôn và công nghiệp hóa. Quá trình này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị địa phương. Chính quyền cấp xã tại Sóc Sơn giữ vai trò trung tâm trong quản lý hành chính và phục vụ đời sống nhân dân. Việc nâng cao năng lực thực hiện dân chủ góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa từ gốc rễ. Cơ cấu kinh tế của Sóc Sơn chuyển dịch mạnh mẽ từ thuần nông sang công nghiệp và dịch vụ. Sự xuất hiện của các cụm công nghiệp và dự án hạ tầng đặt ra yêu cầu cao về quản lý đất đai. Việc công khai quy hoạch và bảo đảm quyền giám sát của người dân trở thành tiêu chí đánh giá hiệu lực của chính quyền cấp cơ sở.

1.1. Cơ sở pháp lý và lý luận về dân chủ cấp cơ sở

Dân chủ xã hội chủ nghĩa khẳng định mọi quyền lực thuộc về nhân dân. Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 quy định rõ bốn nội dung trọng tâm gồm dân biết, dân bàn, dân làm và dân kiểm tra. Các quy định pháp luật xác lập cơ chế bắt buộc chính quyền xã phải công khai ngân sách, quy hoạch và chính sách an sinh. Cán bộ cơ sở có trách nhiệm giải trình trực tiếp trước nhân dân định kỳ. Người dân được bảo đảm quyền tham gia thảo luận các công trình phúc lợi cộng đồng và giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước địa phương.

1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội tác động đến huyện Sóc Sơn

Sóc Sơn nằm ở cửa ngõ phía Bắc thủ đô Hà Nội với tiềm năng phát triển hạ tầng và công nghiệp lớn. Địa bàn có tài nguyên khoáng sản, diện tích đất rừng phòng hộ và cảng hàng không quốc tế Nội Bài. Quá trình đô thị hóa nhanh chóng tạo ra nhiều chuyển biến tích cực trong sinh kế cộng đồng dân cư. Tuy nhiên, tình trạng khai thác tài nguyên và chuyển đổi mục đích sử dụng đất dễ phát sinh mâu thuẫn xã hội. Do đó, việc vận dụng pháp lệnh dân chủ tại cơ sở giữ vai trò then chốt nhằm giữ vững ổn định chính trị địa phương.

II. Thực trạng thực hiện pháp lệnh dân chủ tại xã thị trấn huyện Sóc Sơn

Thực tiễn triển khai pháp lệnh dân chủ tại 26 xã và thị trấn của huyện Sóc Sơn đạt được nhiều kết quả quan trọng. Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp xã đã công khai minh bạch các chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng. Đa số các dự án xây dựng nông thôn mới nhận được sự đồng thuận cao từ các tầng lớp nhân dân. Các hòm thư góp ý, lịch tiếp công dân và đường dây nóng được duy trì nghiêm túc tại trụ sở ủy ban. Bên cạnh kết quả tích cực, năng lực thực hiện của một bộ phận cán bộ cấp xã vẫn bộc lộ điểm nghẽn. Công tác tuyên truyền tại một số thôn, xóm còn mang tính hình thức, nội dung phổ biến pháp luật chưa sâu sát. Tình trạng đơn thư khiếu nại liên quan đến trật tự xây dựng và tài nguyên khoáng sản vẫn diễn biến phức tạp. Việc tiếp thu ý kiến phản biện xã hội ở vài nơi chưa kịp thời, làm giảm hiệu quả giám sát của ban thanh tra nhân dân.

2.1. Kết quả đạt được trong việc phát huy quyền làm chủ

Huyện Sóc Sơn đã tạo chuyển biến rõ nét trong thực hiện quy chế dân chủ cơ sở. Các xã, thị trấn niêm yết công khai các thủ tục hành chính, mức thu các loại quỹ và dự toán thu chi ngân sách. Nhân dân tích cực tham gia bàn bạc các khoản đóng góp tự nguyện để xây dựng đường làng, nhà văn hóa thôn. Các ban thanh tra nhân dân và ban giám sát đầu tư của cộng đồng hoạt động tích cực hơn, góp phần ngăn chặn tình trạng thất thoát kinh phí xây dựng công trình công cộng.

2.2. Những tồn tại và hạn chế trong quản lý hành chính

Năng lực điều hành của một số lãnh đạo chính quyền xã chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển mới. Việc giải quyết khiếu nại, tố cáo ở cấp cơ sở đôi khi còn chậm trễ và né tránh trách nhiệm đối thoại trực tiếp. Tình trạng vi phạm trật tự xây dựng trên đất rừng và khai thác cát sỏi trái phép chưa được xử lý dứt điểm. Một bộ phận người dân chưa chủ động tiếp cận thông tin công khai hoặc thiếu kiến thức pháp luật khi tham gia phản biện chính sách.

III. Giải pháp nâng cao thực hiện pháp lệnh dân chủ tại huyện Sóc Sơn

Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp lệnh dân chủ tại huyện Sóc Sơn, chính quyền cần thực hiện đồng bộ các giải pháp chiến lược. Trọng tâm hàng đầu là đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng ủy và nâng cao hiệu lực quản lý của Ủy ban nhân dân cấp xã. Chính quyền cần chuẩn hóa quy trình công khai minh bạch mọi thông tin liên quan đến quy hoạch đất đai, bồi thường giải tỏa và ngân sách địa phương. Bên cạnh đó, địa phương phải tăng cường công tác đào tạo chuyên môn và bồi dưỡng đạo đức công vụ cho đội ngũ công chức cấp xã. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào cung cấp dịch vụ công trực tuyến giúp người dân tiếp cận thông tin dễ dàng hơn. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị xã hội cần nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội, không để phát sinh điểm nóng khiếu kiện kéo dài trên địa bàn.

3.1. Hoàn thiện năng lực chuyên môn và đạo đức của cán bộ xã

Huyện ủy và Ủy ban nhân dân huyện Sóc Sơn cần định kỳ tổ chức tập huấn kỹ năng quản lý cho cán bộ cấp xã. Đội ngũ công chức phải nắm vững quy trình tiếp công dân, kỹ năng đối thoại trực tiếp và xử lý dứt điểm đơn thư khiếu nại. Việc đánh giá năng lực cán bộ cần gắn liền với mức độ hài lòng của công dân tại địa phương. Tinh thần phục vụ nhân dân và tính liêm chính là thước đo quyết định chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ cơ sở.

3.2. Đổi mới cơ chế công khai và tăng cường giám sát cộng đồng

Chính quyền các xã cần đa dạng hóa các kênh thông tin để người dân nắm bắt nhanh các quyết định quản lý. Việc niêm yết thông tin không chỉ dừng lại ở bảng tin trụ sở mà cần tích hợp trên cổng thông tin điện tử xã và loa truyền thanh. Ban thanh tra nhân dân và ban giám sát đầu tư cộng đồng cần được bố trí kinh phí hoạt động đầy đủ. Tiếng nói đóng góp của nhân dân phải được chính quyền tiếp thu và phản hồi văn bản rõ ràng.

IV. Ý nghĩa ứng dụng khi thực hiện pháp lệnh dân chủ tại huyện Sóc Sơn

Thực hiện nghiêm túc pháp lệnh dân chủ tại cấp xã là tiền đề quyết định sự ổn định chính trị và phát triển bền vững của huyện Sóc Sơn. Kết quả nghiên cứu khẳng định mối quan hệ mật thiết giữa phát huy dân chủ cơ sở và chất lượng xây dựng bộ máy chính quyền nhà nước. Khi người dân được tôn trọng quyền làm chủ, niềm tin vào đường lối lãnh đạo của Đảng và Nhà nước được củng cố vững chắc. Các bài học kinh nghiệm tại Sóc Sơn cung cấp cơ sở thực tiễn giá trị cho việc hoàn thiện thể chế quản trị địa phương trên toàn địa bàn thành phố Hà Nội. Mô hình dân chủ cơ sở hiệu quả giúp giải quyết hài hòa các lợi ích kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa. Đây là công cụ hữu hiệu nhằm phòng chống quan liêu, tham nhũng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc tại địa bàn nông thôn đổi mới.

4.1. Củng cố lòng tin của nhân dân đối với bộ máy công quyền

Khi chính quyền công khai minh bạch mọi chính sách, khoảng cách giữa cơ quan quản lý và người dân được thu hẹp đáng kể. Sự đồng thuận xã hội tạo điều kiện thuận lợi cho việc giải phóng mặt bằng, triển khai các dự án giao thông và hạ tầng trọng điểm tại Sóc Sơn. Người dân chủ động tham gia giữ gìn an ninh trật tự và bảo vệ môi trường sinh thái nông thôn. Mối quan hệ gắn bó giữa chính quyền và nhân dân chính là nền tảng xây dựng nông thôn mới văn minh.

4.2. Giá trị tham khảo cho công tác quản trị hành chính cấp cơ sở

Kinh nghiệm thực tiễn từ huyện Sóc Sơn mang lại giá trị tham khảo sâu sắc cho các huyện ngoại thành đang trong quá trình chuyển đổi kinh tế. Các giải pháp về phân cấp quản lý, nâng cao trách nhiệm giải trình và ứng dụng công nghệ thông tin có thể nhân rộng tại nhiều địa phương. Việc thực hiện dân chủ không chỉ là chấp hành quy định pháp luật mà còn là phương thức quản trị nhà nước hiện đại, bảo đảm tính bền vững cho sự phát triển của thủ đô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LỆNH DÂN CHỦ CƠ SỞ VÀ NĂNG LỰC THỰC HIỆN PHÁP LỆNH DÂN CHỦ CƠ SỞ 1. Khái quát về pháp lệnh dân chủ cơ sở 1. Khái niệm về dân chủ và khái quát về pháp lệnh dân chủ cơ sở Dân chủ, theo chữ Hy Lạp démos và kratos có nghĩa là nhân dân và chính quyền. Từ thời Hy Lạp cổ đại, dân chủ đã được hiểu là “quyền lực thuộc về nhân dân”, hoặc “nhân dân cai trị”.

Ngày nay, có rất nhiều quan niệm, định nghĩa khác nhau về dân chủ, nhưng cốt lõi nhất của dân chủ vẫn là quyền làm chủ của nhân dân đối với quyền lực nhà nước. Sự khác nhau căn bản giữa các nền dân chủ chỉ là ở chỗ ai được coi là nhân dân của nó. Khi nói đến dân chủ là nói đến quyền của nhân dân đối với quyền lực nhà nước được thiết lập như thế nào. Dân chủ được thể chế hóa thành chế độ dân chủ.

Chế độ đó thể hiện trong kinh tế, chính trị, xã hội. Chế độ đó khi được định hình thành nề nếp, thành lối sống, thành văn hóa thì đó là nền dân chủ. Nền dân chủ là một cơ cấu xã hội với tư cách là một hệ thống, một chỉnh thể được vận hành theo những quy luật khách quan nhất định. Lịch sử nhân loại đã trải qua các mô hình dân chủ điển hình: - Nền dân chủ quân sự cuối thời kỳ cộng sản nguyên thủy.

- Nền dân chủ chủ nô Hy Lạp, La Mã cổ đại. - Nền dân chủ tư sản. - Nền dân chủ XHCN. Chế độ dân chủ tư sản tuy là một bước tiến bộ lịch sử lớn lao so với thời trung cổ nhưng vẫn là nền dân chủ phục vụ giai cấp tư sản, quyền lực thực sự vẫn tập trung vào giới chủ.

Trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản của giai cấp vô sản, với sự ra đời của chủ nghĩa Mác - Lênin, lý luận về một chế độ 9 dân chủ kiểu mới của giai cấp vô sản đã ra đời, đó là lý luận về nhà nước vô sản với chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, quyền lực chính trị thuộc về đại đa số nhân dân lao động, không có áp bức bóc lột, mọi người đều tự do, bình đẳng. Nền dân chủ XHCN ở Việt Nam được đánh dấu bằng sự ra đời nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa với bản Tuyên ngôn độc lập: "Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc" [41, tr. Nền dân chủ XHCN ở Việt Nam kế thừa tính ưu việt và kinh nghiệm của các nền dân chủ có trước nó.

Nội dung của nền dân chủ XHCN ở Việt Nam đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh khái quát: “Nước ta là nước dân chủ Bao nhiêu lợi ích đều vì dân Bao nhiêu quyền hạn đều của dân Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân” [41, tr. Như vậy, bản chất của nền dân chủ ở nước ta là dân chủ nhân dân, Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân, vì dân. Nền dân chủ ấy là hình thức cao của dân chủ vì quyền lực nhà nước thuộc về giai cấp công nhân và nhân dân lao động, chiếm đại đa số dân cư. Quyền lực nhà nước được đảm bảo bằng sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam - chính đảng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động.

Quyền công dân và quyền con người được bảo vệ nhất quán trong luật pháp và trong thực tế đời sống. Dân chủ XHCN dành cho đông đảo nhân dân lao động nên nó mang bản chất tốt đẹp, nhân đạo, tiến bộ. Quyền dân chủ của nhân dân được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa. Để thực hiện dân chủ cơ sở, mọi công dân phải được đảm bảo thực hiện các quyền: Quyền được bàn bạc, tham gia đóng góp ý kiến; quyền được biết, được thông tin; quyền kiểm tra, giám sát ở cơ sở.

10 Quan điểm chỉ đạo trên của Đảng đã được cụ thể hóa và đưa vào nhiều văn bản pháp luật của Nhà nước và văn bản của các tổ chức chính trị - xã hội. Điều 2 Hiến pháp năm 1992 quy định: “Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam là Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức” Quy định về dân chủ trong Hiến pháp và pháp luật là nhằm đảm bảo cho người dân thực hiện quyền làm chủ của mình trực tiếp ở cơ sở nơi cư trú và cơ quan, đơn vị công tác. Khi mọi người dân đều được tham gia vào các quá trình chính trị, xã hội trên tất cả các khâu, từ hoạch định đường lối đến triển khai, tổ chức thực hiện, giám sát, kiểm tra và tổng kết… thì các vấn đề nảy sinh được phát hiện kịp thời, các khó khăn sớm được tháo gỡ, tạo điều kiện cho sự phát triển mạnh mẽ của đất nước, của địa phương, của cơ quan, đơn vị.

Khái quát về pháp lệnh dân chủ ở cơ sở Nền dân chủ XHCN phải được thực hiện ở tất cả các cấp, các lĩnh vực của đời sống xã hội. Tuy nhiên, do đặc điểm của cơ sở, nên việc thực hiện dân chủ ở đây có vị trí đặc biệt quan trọng. Cơ sở được hiểu là đơn vị ở cấp dưới cùng, nơi trực tiếp thực hiện các hoạt động sản xuất, công tác… của một hệ thống tổ chức, trong quan hệ với các bộ phận lãnh đạo cấp trên. Trong hệ thống chính trị, kinh tế - xã hội của nước ta có nhiều loại hình cơ sở.

Đối với hệ thống tổ chức hành chính 4 cấp: Trung ương, tỉnh (thành), huyện (quận) và xã (phường, thị trấn) của Nhà nước ta; xã, phường, thị trấn là các đơn vị hành chính cơ sở (thường được gọi tắt là cơ sở) [67, tr. Pháp lệnh dân chủ số 34/2007/PL-UBTVQH11 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội là pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn. Pháp lệnh quy định những nội dung phải công khai để nhân dân biết; những nội dung nhân dân bàn và quyết định; những nội dung nhân dân tham gia ý kiến trước khi cơ quan 11 có thẩm quyền quyết định; những nội dung nhân dân giám sát; trách nhiệm của chính quyền, cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn của cán bộ thôn, làng, ấp, bản, phum, sóc, tổ dân phố, khu phố, khối phố, của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan và của nhân dân trong việc thực hiện dân chủ ở cấp xã trên nguyên tắc: Bảo đảm trật tự, kỷ cương, trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật; Bảo đảm quyền của nhân dân được biết, tham gia ý kiến, quyết định, thực hiện và giám sát việc thực hiện dân chủ ở cấp xã; Bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; công khai, minh bạch trong quá trình thực hiện dân chủ ở cấp xã; bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về dân chủ 1.

Chủ nghĩa Mác - Lênin về dân chủ Theo chủ nghĩa Mác - Lênin, dấu hiệu đặc trưng cơ bản của chế độ dân chủ là chế độ nhà nước thể hiện trong những tính quy định, cụ thể là sự tự quy định của nhân dân. Dưới chế độ dân chủ, không phải con người tồn tại vì luật pháp, mà luật pháp tồn tại vì con người. Trong chế độ dân chủ, bản thân nhà nước chính trị chỉ là một nội dung đặc thù của nhân dân, chỉ là một hình thức tồn tại đặc biệt của nhân dân thôi, chỉ là sự tự quy định của nhân dân và là nội dung xác định của nhân dân. Khi đã xây dựng được một “chế độ dân chủ thực sự” thì “nhà nước chính trị”, theo cách diễn đạt của C.Mác là bộ máy nhà nước, công cụ bạo lực không còn nữa.Ăngghen chỉ ra sự cần thiết phải phân biệt giữa chế độ chuyên chế và chế độ dân chủ.

Chế độ chuyên chế là áp đặt ý chí của nhà nước chính trị cho toàn thể nhân dân, lên đời sống nhân dân. Trong chế độ chuyên chế, đời sống chính trị và đời sống xã hội nói chung là đồng nhất, trong đó các lĩnh vực như sở hữu, gia đình, nghiệp đoàn các tổ chức xã hội chưa phát triển thành 12 những lĩnh vực độc lập. Ở đó xã hội công dân là một bộ phận của nhà nước, phụ thuộc vào nhà nước. Phát triển tư tưởng của Mác và Ăngghen, Lênin khẳng định rằng “chế độ dân chủ là một hình thức nhà nước, một trong những hình thái của nhà nước.

Chế độ dân chủ cũng là nhà nước, do đó nhà nước mà mất đi thì chế độ dân chủ cũng mất theo” [39, tr. Lênin cũng như C.Mác cho rằng Công xã Paris là hình thức nhà nước dân chủ nhất cuối cùng cũng đã được tìm ra. Mô hình nhà nước này sau được áp dụng trong Cách mạng 1905 - 1907 và Cách mạng tháng Mười ở nước Nga, gọi là các xô viết công - nông - binh. Trong các xô viết, nhân dân trực tiếp tự quyết định luật lệ, tự thi hành các luật lệ đó và tự xét xử những ai vi phạm luật lệ của xô viết.

Để có một nhà nước như vậy, Lênin cho rằng: “Cần xây dựng ngay chế độ dân chủ, bắt đầu từ cơ sở, dựa vào sáng kiến của bản thân quần chúng, với sự tham gia thực sự của quần chúng vào tất cả đời sống của nhà nước, không có sự giám sát từ trên, không có quan lại” [27, tr. Các cấp trên của cơ sở sẽ là đại biểu các xô viết cho đến Xô viết tối cao. Mô hình này được xây dựng trong thực tiễn sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917. Trong tư tưởng của Lênin, phạm trù dân chủ được triển khai dưới rất nhiều cấp độ và rất cụ thể.

Lênin cũng như bất kỳ nhà mác-xít nào đều quan niệm quần chúng nhân dân là người làm nên lịch sử chứ không phải những cá nhân anh hùng hoặc thần thánh nào. Trong các xã hội trước đây, vai trò này bị xuyên tạc. Từ trong tư tưởng của các nhà khai sáng, trong mục tiêu của các cuộc cách mạng dân chủ tư sản, đến cuộc cách mạng XHCN, dân chủ vừa là các khẩu hiệu chiến đấu vừa là mục tiêu cách mạng.