MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong những năm qua, cùng với việc thực hiện chương trình giáo dục, các nhà trường đã thực hiện nhiều phong trào thi đua, cuộc vận động như: “Dạy tốt, học tốt”, “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, “Dân chủ - Kỷ cương - Tình thương - Trách nhiệm”, “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”, “Xây dựng trường học xanh - sạch - đẹp”. Việc xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học đã được quan tâm thông qua việc tổ chức thực hiện các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo về vấn đề này. Bộ đã tổ chức hội thảo đánh giá và chỉ đạo các cơ sở giáo dục tăng cường xây dựng môi trường văn hóa trong trường học, tập trung vào việc xây dựng và triển khai bộ quy tắc ứng xử văn hóa trong trường học, tổ chức các hoạt động văn hóa cho học sinh, sinh viên, rà soát, lựa chọn các khẩu hiệu phù hợp treo trong khuôn viên nhà trường.
Môi trường văn hóa trong một số trường học đã có chuyển biến tốt cả về cảnh quan, cơ sở vật chất và các mối quan hệ ứng xử văn hóa trong nhà trường, đồng thời đã nhận được sự quan tâm, phối hợp của gia đình, chính quyền địa phương, tổ chức, đoàn thể, cộng đồng xã hội. Bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn có những hạn chế về văn hóa ứng xử trong trường học. Một số giáo viên vi phạm đạo đức nghề nghiệp, có những phát ngôn, hành động thiếu chuẩn mực, gây nên những bức xúc cho học sinh, phụ huynh học sinh và xã hội. Tình trạng bạo lực học đường, ứng xử thiếu văn hóa trong học sinh có xu hướng gia tăng, tạo ra sự lo ngại của xã hội và các nhà quản lý về môi trường văn hóa học đường thiếu lành mạnh.
Những hạn chế nêu trên ngoài nhà trường, đội ngũ giáo viên và học sinh còn có phần trách nhiệm của các cơ quan quản lý, tổ chức có liên quan như: Hoạt động tuyên truyền, phổ biến vẫn mang nặng tính hành chính, hình thức, thiếu sự chủ động tham gia từ phía các đối tượng được tuyên truyền. Đội ngũ cán bộ thực hiện công tác tuyên truyền văn hóa trong trường học còn hạn chế về số lượng, chưa thường xuyên được tập huấn, bồi dưỡng thích hợp về kiến thức và kỹ năng truyền đạt. 2 Nội dung chương trình môn học Đạo đức, Giáo dục công dân, giáo dục lý luận chính trị hiện nay còn nặng về lý thuyết, chưa chú ý thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn văn hóa ứng xử trong trường học. Phương pháp và hình thức giáo dục chậm đổi mới, ít hấp dẫn; tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ tổ chức xây dựng văn hóa học đường còn thiếu, nên nhiều nơi còn lúng túng trong việc bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn.
Tổ chức các hoạt động rèn luyện kỹ năng sống, giáo dục đạo đức, lối sống văn hóa cho HSSV chưa phù hợp, ít chú trọng đến những giá trị nhân văn, truyền thống. Một bộ phận nhà giáo chưa quan tâm đến giáo dục văn hóa ứng xử cho HSSV, chủ yếu chú trọng về chuyên môn và nội dung môn học chính khóa. Việc tổ chức các phong trào thi đua, cuộc vận động của ngành Giáo dục ở một số địa phương, cơ sở giáo dục còn nặng về hình thức, chưa đi vào chiều sâu, vì vậy chưa mang lại hiệu quả thiết thực. Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội, đặc biệt là đối với các tổ chức đoàn thể trong trường học thiếu chặt chẽ, chưa có cơ chế để phát huy vai trò của Công đoàn, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong việc xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học.
Giáo dục văn hóa ứng xử trong gia đình chưa được quan tâm đúng mức. Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về đạo đức, lối sống, văn hóa ứng xử trong các nhà trường chưa được hoàn thiện. Cơ sở vật chất và các thiết chế văn hóa cơ sở cho hoạt động giáo dục, vui chơi, giải trí của học sinh, sinh viên còn nhiều khó khăn bất cập và chưa được đầu tư thỏa đáng; thiếu môi trường rèn luyện kỹ năng sống, văn hóa ứng xử. Công tác quản lý, đặc biệt là khâu giám sát, kiểm tra, đánh giá về công tác giáo dục đạo đức, lối sống, xây dựng và thực hiện văn hóa ứng xử của các cấp quản lý giáo dục chưa tốt, các văn bản về công tác này chưa thực sự đi vào thực tiễn.
Chính vì vậy, ngày 03/10/2018 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1299/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học giai đoạn 2018 – 2025. Sau khi có Quyết định ban hành Đề án, đã có nhiều văn bản chỉ đạo, triển khai thực hiện Đề án này. Tuy nhiên chưa có luận văn nghiên cứu về 3 Tổ chức thực hiện Đề án “Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học” để làm cơ sở cho việc triển khai thực hiện. Đặc biệt đối với tỉnh Lạng Sơn là một tỉnh miền núi, biên giới, vì vậy tôi đã chọn đề tài Tổ chức thực hiện Đề án “Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học, giai đoạn 2018-2025” của Công đoàn ngành Giáo dục tỉnh Lạng Sơn làm đề tài nghiên cứu.
Tổng quan nghiên cứu Thúy Quỳnh và Nguyên Khôi (2019) với bài báo “Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học”, đăng trên Báo Nhân dân ngày 24/09/2019. Bài viết đã nêu lên tầm quan trọng của xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học và cho rằng trong những năm qua, văn hóa ứng xử trong nhà trường được ngành giáo dục quan tâm và chú trọng. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm đạo đức nhà giáo, ứng xử thiếu văn hóa của một bộ phận học sinh, sinh viên (HSSV) vẫn xảy ra ở một số địa phương, gây bức xúc trong dư luận. Vì vậy, ngành giáo dục cần có những giải pháp cụ thể để văn hóa ứng xử đi vào nền nếp và phát huy hiệu quả trong nhà trường.
Hoàng Quốc Đạt (2018), “Quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh”, Luận án tiến sĩ tại Học viện Khoa học Xã hội- Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội. Luận án đã tổng kết và chỉ ra những ưu điểm hạn chế trong Quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời đề xuất các giải pháp cho vấn đề này. Hoàng Thị Ánh Tuyết (2017), Luận văn thạc sỹ Quản lý Giáo dục với đề tài “Quản lý văn hóa nhà trường ở Trường THPT Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay”. Luận văn đã nghiên cứu và đến xuất các giải pháp xây dựng văn hóa và thực hiện văn hóa nhà trường tại Trường THPT Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ.
Luận văn cũng đề xuất các kiến nghị với Phòng Giáo dục và Đào tạo, Công đoàn ngành Giáo dục tỉnh Phú Thọ các điều kiện để quản lý tốt văn hóa ứng xử nhà trường. Vũ Hoàng Khiêm (2013) với đề tài “Hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp tại Công ty TNHH Luxoft Việt Nam”, Luận văn thạc sĩ tại trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh. Đã xác định cơ sở lý luận và thực tiễn của văn hóa doanh nghiệp, nêu 4 thực trạng văn hóa doanh nghiệp tại Công ty TNHH Luxoft Việt Nam, đánh giá thành công và những hạn chế, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp tại Công ty. Luận văn thạc sĩ “Quản lý văn hóa ứng xử học đường ở trường Tiểu học Lê Quý Đôn, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội”.
Đã xây dựng cơ sở lý luận về việc quản lý văn hóa ứng xử học đường, làm rõ thực trạng quản lý văn hóa ứng xử học đường ở trường Tiểu học Lê Quý Đôn, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội. Từ đó luận văn đề xuất và khảo nghiệm một số biện pháp quản lý văn hóa ứng xử học đường ở trường Tiểu học Lê Quý Đôn, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội. Cho đến nay, tác giả nhận thấy chưa có đề tài nào nghiên cứu sâu về tổ chức thực hiện Đề án Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định khung nghiên cứu cho tổ chức thực hiện Đề án “Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học” của Công đoàn ngành Giáo dục tỉnh.
- Phân tích thực trạng tổ chức thực hiện Đề án “Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học giai đoạn 2018- 2025” của Công đoàn ngành Giáo dục tỉnh Lạng Sơn. - Đề xuất giải pháp hoàn thiện tổ chức thực hiện Đề án “Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học” của Công đoàn ngành Giáo dục tỉnh Lạng Sơn. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu: Tổ chức thực hiện Đề án “Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học” của Công đoàn ngành Giáo dục tỉnh Lạng Sơn.
Phạm vi nghiên cứu - Nội dung: Tổ chức thực hiện Đề án “Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học” được tiếp cận theo các nội dung của quá trình thực hiện chính sách công, trong đó tập trung vào vai trò của Công đoàn ngành Giáo dục tỉnh Lạng Sơn trong tổ chức thực hiện Đề án. - Không gian: Trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn. - Thời gian: thực trạng giai đoạn 2019-2020; giải pháp đề xuất đến 2025. Phương pháp nghiên cứu 5.
Khung lý thuyết Các yếu tố ảnh Nội dung tổ chức thực Mục tiêu hưởng đến tổ chức hiện Đề án xây dựng - Góp phần nâng cao chất thực hiện Đề án văn hóa ứng xử trong lượng giáo dục và xây trường học - Yếu tố thuộc cơ dựng con người có văn quan công đoàn - Chuẩn bị triển khai hóa. ngành giáo dục tỉnh thực hiện Đề án - Tạo chuyển biến căn bản - Yếu tố thuộc công - Chỉ đạo thực hiện về văn hóa ứng xử của cán đoàn các trường học bộ, giáo viên và học sinh, trên địa bàn tỉnh - Kiểm soát thực hiện sinh viên. - Yếu tố môi trường - Xây dựng môi trường văn bên ngoài. hóa trường học lành mạnh, thân thiện.2 Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu a.
Thu thập dữ liệu * Thứ cấp: Từ báo cáo chính thức của Công đoàn ngành Giáo dục tỉnh Lạng Sơn và các đơn vị trường học. * Sơ cấp: thông qua phương pháp phát phiếu điều tra. - Mục đích: có thêm thông tin khách quan về thực trạng tổ chức thực hiện Đề án “Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học” và những gợi ý về giải pháp.