Luận văn vấn đề chủ đạo của kinh tế nn trong nền kinh tế thị trường định hướng xhcn ở nước ta hiện nay

Luận văn phân tích vấn đề chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam hiện nay.

• Tác giả: Pgs, Ts Kim Văn Chính
• Trường học: Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế nhà nước
• Đề tài: Vấn đề chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay
• Loại tài liệu: báo cáo tổng hợp kết quả nghiên cứu
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Kinh tế nông nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN tại Việt Nam

Kinh tế nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN tại Việt Nam. Đây là lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn trong GDP và tạo việc làm cho phần lớn lao động nông thôn. Trong bối cảnh chuyển đổi kinh tế, nền kinh tế thị trường đòi hỏi sự thích ứng của kinh tế nông nghiệp với các quy luật thị trường, đồng thời vẫn giữ được định hướng XHCN. Việc phát triển nông nghiệp bền vững và cải thiện cơ cấu kinh tế nông thôn là những vấn đề cấp thiết.

1.1. Vai trò của kinh tế nông nghiệp

Kinh tế nông nghiệp không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế mà còn đảm bảo an ninh lương thực và ổn định xã hội. Trong nền kinh tế thị trường, nông nghiệp cần được hiện đại hóa để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Định hướng XHCN yêu cầu kinh tế nông nghiệp phải gắn liền với mục tiêu công bằng xã hội và phát triển bền vững.

1.2. Thách thức và cơ hội

Một trong những thách thức lớn của kinh tế nông nghiệp là sự cạnh tranh trên thị trường nông sản quốc tế. Việc áp dụng công nghệ cao và cải thiện chính sách kinh tế là giải pháp quan trọng. Đồng thời, đổi mới kinh tế và chuyển đổi kinh tế nông thôn cũng mở ra nhiều cơ hội để nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho nông dân.

II. Phát triển nông nghiệp bền vững trong bối cảnh kinh tế thị trường

Phát triển nông nghiệp bền vững là mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của Việt Nam. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa kinh tế thị trường và các nguyên tắc của định hướng XHCN. Việc áp dụng công nghệ hiện đại, quản lý tài nguyên hiệu quả và bảo vệ môi trường là những yếu tố then chốt.

2.1. Ứng dụng công nghệ cao

Việc ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp Việt Nam giúp tăng năng suất và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Các mô hình nông nghiệp thông minh và sử dụng năng lượng tái tạo đang được khuyến khích. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn đảm bảo nông nghiệp bền vững.

2.2. Chính sách hỗ trợ

Chính sách kinh tế của Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển nông nghiệp. Các chính sách hỗ trợ vốn, đào tạo nhân lực và xúc tiến thương mại giúp nông dân tiếp cận tốt hơn với thị trường nông sản. Đồng thời, việc cải thiện cơ cấu kinh tế nông thôn cũng là yếu tố then chốt.

III. Định hướng và giải pháp cho kinh tế nông nghiệp Việt Nam

Để kinh tế nông nghiệp phát triển bền vững trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Việc kết hợp giữa đổi mới kinh tế và chuyển đổi kinh tế nông thôn sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển.

3.1. Đổi mới mô hình sản xuất

Việc đổi mới kinh tế trong nông nghiệp Việt Nam cần tập trung vào việc chuyển đổi mô hình sản xuất từ nhỏ lẻ sang quy mô lớn. Các hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp cần được khuyến khích để tăng tính cạnh tranh trên thị trường nông sản. Đồng thời, việc áp dụng công nghệ và quản lý hiện đại cũng là yếu tố quan trọng.

3.2. Phát triển thị trường nông sản

Thị trường nông sản cần được mở rộng và kết nối với thị trường quốc tế. Việc xây dựng thương hiệu và đảm bảo chất lượng sản phẩm là yếu tố then chốt. Chính sách kinh tế của Nhà nước cần hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Häc viÖn ChÝnh trÞ - Hµnh chÝnh quèc gia Hå ChÝ Minh --------------------------- BÁO CÁO TỔNG HỢP KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP BỘ 2007-2008 Tªn ®Ò tµi: VẤN ĐỀ CHỦ ĐẠO CỦA KINH TẾ NHÀ NƯỚC TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG Xà HỘI CHỦ NGHĨA Ở NƯỚC TA HIỆN NAY Chủ nhiệm đề tài: PGS, TS Kim V¨n ChÝnh C¬ quan chñ tr× : ViÖn Kinh tÕ, Häc viÖn ChÝnh trÞ - Hµnh chÝnh quèc gia Hå ChÝ Minh 7395 08/6/2009 HÀ NỘI - 2008 Danh s¸ch céng t¸c viªn chÝnh tham gia ®Ò tµi PGS, TS TrÇn ThÞ Minh Ch©u - ViÖn Kinh tÕ, Häc viÖn CT-HCQG Hå ChÝ Minh TS Phan Trung ChÝnh - ViÖn Kinh tÕ, Häc viÖn CT-HCQG Hå ChÝ Minh ThS Vò ThÞ Thu H»ng - Ban Tæ chøc Trung −¬ng ThS NguyÔn Thanh H¶i - Bé Tµi chÝnh TS Bïi V¨n HuyÒn - ViÖn Kinh tÕ, Häc viÖn CT-HCQG Hå ChÝ Minh TS §Æng Ngäc Lîi - ViÖn Kinh tÕ, Häc viÖn CT-HCQG Hå ChÝ Minh ThS Ng« Thanh Mai - §¹i häc Kinh tÕ quèc d©n ThS Hå H−¬ng Mai - ViÖn Kinh tÕ, Häc viÖn CT-HCQG Hå ChÝ Minh PGS, TS Ng« Quanh Minh - ViÖn Kinh tÕ, Häc viÖn CT-HCQG Hå ChÝ Minh ThS §inh ThÞ Nga - ViÖn Kinh tÕ, Häc viÖn CT-HCQG Hå ChÝ Minh TS NguyÔn Quèc Th¸i - ViÖn Kinh tÕ, Häc viÖn CT-HCQG Hå ChÝ Minh ThS Lª C«ng Thµnh - Ng©n hµng Nhµ n−íc ViÖt Nam ThS Bïi Anh TuÊn - Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− TS NguyÔn V¨n Xa - Bé Tµi chÝnh Môc lôc Trang Më ®Çu 1 Ch−¬ng 1: Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vÒ kinh tÕ nhµ n−íc vµ vai trß cña nã trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x∙ héi chñ nghÜa 21 1. Quan niÖm vÒ thµnh phÇn kinh tÕ vµ kinh tÕ nhµ n−íc 21 1. Quan niÖm vÒ kinh tÕ nhµ n−íc víi t− c¸ch lµ mét thµnh phÇn kinh tÕ 36 1. VÒ vai trß chñ ®¹o cña kinh tÕ nhµ n−íc 58 1.

Kinh nghiÖm quèc tÕ vÒ ph¸t triÓn vµ ph¸t huy vai trß kinh tÕ nhµ n−íc 85 Ch−¬ng 2: §æi míi kinh tÕ nhµ n−íc ë ViÖt Nam vµ nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra 110 2. §æi míi doanh nghiÖp nhµ n−íc ë ViÖt Nam 110 2. Thùc tr¹ng c¸c bé phËn kh¸c cña kinh tÕ nhµ n−íc: Dù tr÷ quèc gia, tÝn dông nhµ n−íc vµ sù nghiÖp c«ng lËp 136 2. §¸nh gi¸ vÒ viÖc thùc hiÖn vai trß cña kinh tÕ nhµ n−íc vµ nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra trong qu¸ tr×nh ®æi míi 154 Ch−¬ng 3: Quan ®iÓm vµ gi¶i ph¸p tiÕp tôc ®æi míi nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ vµ ph¸t huy vai trß cña kinh tÕ nhµ n−íc 168 3.

Nh÷ng yÕu tè thuËn lîi, khã kh¨n ¶nh h−ëng ®Õn hiÖu qu¶ vµ vai trß cña kinh tÕ nhµ n−íc 168 3. C¸c quan ®iÓm ®æi míi ®èi víi khu vùc kinh tÕ nhµ n−íc nãi chung 173 3. C¸c gi¶i ph¸p ®æi míi doanh nghiÖp nhµ n−íc 185 3. §æi míi c¸c khu vùc kh¸c cña kinh tÕ nhµ n−íc 202 KÕt luËn 219 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o 223 phô lôc 234 DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG ĐỀ TÀI KTNN : Kinh tÕ nhµ n−íc DNNN : Doanh nghiÖp nhµ n−íc NSNN : Ng©n s¸ch nhµ n−íc XHCN : X· héi chñ nghÜa CNXH : Chñ nghÜa x· héi TBCN : T− b¶n chñ nghÜa Danh môc c¸c b¶ng, biÓu, s¬ ®å TT Tªn b¶ng Trang B¶ng 1.1 So s¸nh c¸c tiÕp cËn kh¸c nhau vÒ c¬ cÊu tæ chøc nÒn 35 kinh tÕ B¶ng 1.2 Tû träng doanh nghiÖp nhµ n−íc phi tµi chÝnh trong 90 ho¹t ®éng kinh tÕ cña c¸c n−íc (% trong GDP) B¶ng 1.3 T− nh©n hãa ë c¸c n−íc c«ng nghiÖp vµ c¸c n−íc 93 ®ang ph¸t triÓn qua c¸c giai ®o¹n B¶ng 1.4 Tû träng cña doanh nghiÖp nhµ n−íc 94 B¶ng 1.5 Chi tiªu nhµ n−íc (% trong GDP) ë c¸c n−íc ph−¬ng T©y 95 B¶ng 2.1 Tèc ®é t¨ng GDP b×nh qu©n n¨m ph©n theo c¸c thµnh 112 phÇn/ khu vùc kinh tÕ B¶ng 2.2 Sè l−îng DNNN trong c¬ cÊu hÖ thèng doanh nghiÖp 123 ViÖt Nam 2000-2007 B¶ng 2.3 Tû träng doanh thu thuÇn cña DNNN so s¸nh víi c¸c 124 khu vùc doanh nghiÖp kh¸c B¶ng 2.4 Sè l−îng lao ®éng cña DNNN so s¸nh víi c¸c khu vùc 125 doanh nghiÖp kh¸c B¶ng 2.5 Vèn s¶n xuÊt - kinh doanh cña DNNN so s¸nh víi c¸c 126 khu vùc doanh nghiÖp kh¸c B¶ng 2.6 Gi¸ trÞ tµi s¶n t¨ng thªm cña c¸c DNNN so s¸nh víi c¸c 127 khu vùc doanh nghiÖp kh¸c B¶ng 2.7 T×nh h×nh kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c DNNN 128 2004-2006 B¶ng 2.8 Tû suÊt lîi nhuËn cña DNNN 129 B¶ng 2.9 Vèn NSNN cÊp hµng n¨m cho dù tr÷ quèc gia 139 B¶ng 2.10 Nh÷ng v¨n b¶n ph¸p quy quan träng trong ®æi míi lÜnh 149 vùc dÞch vô c«ng B¶ng 2.11 Tû träng ®ãng gãp cña khu vùc dÞch vô c«ng vµ GDP 151 B¶ng 2.12 Tèc ®é t¨ng tr−ëng b×nh qu©n n¨m cña khu vùc dÞch vô c«ng 152 B¶ng 2.13 Tû träng cña c¸c tr−êng c«ng lËp trong cung øng dÞch 152 vô gi¸o dôc B¶ng 2.14 Thø h¹ng n¨ng lùc c¹nh tranh cña ViÖt Nam trong 153 ngµnh gi¸o dôc B¶ng 2.15 Tû träng GDP cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ 156 B¶ng 2.16 Tèc ®é t¨ng tr−ëng cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ (tÝnh 157 theo GDP) B¶ng 2.17 Tû träng trong GDP cña KTNN so s¸nh víi khu vùc 158 ngoµi nhµ n−íc B¶ng 2.18 Tû träng KTNN trong c«ng nghiÖp so s¸nh víi c¸c 160 thµnh phÇn kh¸c B¶ng 2.19 Tû träng KTNN trong b¸n lÎ hµng hãa vµ doanh thu 160 dÞch vô tiªu dïng B¶ng 2.20 C¬ cÊu vèn ®Çu t− ph©n theo khu vùc së h÷u 162 B¶ng 2.21 C¬ cÊu vèn ®Çu t− nhµ n−íc ph©n theo nguån vèn 162 B¶ng 2.22 Tû träng vèn ®Çu t− nhµ n−íc trong mét sè ngµnh 163 B¶ng 3.1 Quan hÖ gi÷a c¸c bé phËn trong thùc hiÖn vai trß KTNN 177 B¶ng 3.2 Ph¹m vi DNNN theo tinh thÇn NghÞ quyÕt Trung −¬ng 3, 186 khãa IX vµ QuyÕt ®Þnh 38/2007/Q§-TTg cña Thñ t−íng ChÝnh phñ BiÓu ®å 2.1 Sè l−îng DNNN ®−îc cæ phÇn hãa qua c¸c n¨m 1998-2007 117 BiÓu ®å 2.2 Tû träng ®ãng gãp cña DNNN trong GDP (tÝnh to¸n tõ 125 sè liÖu thèng kª) BiÓu ®å 2.3 Tèc ®é t¨ng tr−ëng GDP theo thµnh phÇn kinh tÕ 159 S¬ ®å 1.1 M« h×nh t¸c ®éng cña kinh tÕ nhµ n−íc 70 Më ®Çu 1.

TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Trong hÖ thèng lý luËn M¸c-Lªnin, vÊn ®Ò së h÷u cã vai trß trung t©m. Khi ph©n tÝch ®¸nh gi¸ chñ nghÜa t− b¶n, C¸c M¸c ®· chØ ra m©u thuÉn c¬ b¶n cña chñ nghÜa t− b¶n lµ m©u thuÉn gi÷a tÝnh chÊt x· héi ho¸ ngµy cµng cao cña lùc l−îng s¶n xuÊt víi h×nh thøc së h÷u t− nh©n vÒ t− liÖu s¶n xuÊt. C¸c nhµ s¸ng lËp cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin ®Òu cho r»ng, trong x· héi x· héi chñ nghÜa (XHCN), cÇn ph¶i lo¹i bá së h÷u t− nh©n, thiÕt lËp h×nh thøc së h÷u c«ng céng. Khi l·nh ®¹o c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë n−íc Nga-X« viÕt, V.Lªnin ®· ®−a ra lý luËn vÒ thêi kú qu¸ ®é, trong ®ã cã lý luËn vÒ thµnh phÇn kinh tÕ.

Lý luËn nµy sau ®ã ®−îc ph¸t triÓn vµ vËn dông ë tÊt c¶ c¸c n−íc XHCN. Theo lý luËn vÒ thµnh phÇn kinh tÕ cña thêi kú qu¸ ®é, nÒn kinh tÕ thêi kú qu¸ ®é cã nhiÒu thµnh phÇn, trong ®ã thµnh phÇn kinh tÕ XHCN cã vai trß chñ ®¹o. ë ViÖt Nam, trong thêi kú tr−íc ®æi míi, lý luËn vÒ thµnh phÇn kinh tÕ ®−îc kÕ thõa tõ lý luËn cña Liªn X«, thõa nhËn sù tån t¹i kh¸ch quan cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ trong thêi kú qu¸ ®é lªn CNXH nh−ng thµnh phÇn kinh tÕ XHCN ph¶i ph¸t triÓn kh«ng ngõng th«ng qua "c¶i t¹o" c¸c thµnh phÇn phi XHCN. Tuy nhiªn, nhiÒu vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vÒ thµnh phÇn kinh tÕ còng ch−a ®−îc lµm râ nh− b¶n chÊt, nguån gèc, vai trß cña c¸c thµnh phÇn; thËm chÝ, sè l−îng c¸c thµnh phÇn kinh tÕ vµ tªn gäi cña chóng còng ch−a thèng nhÊt vµ nhiÒu lÇn ph¶i söa ®æi, ®iÒu chØnh; thµnh phÇn kinh tÕ XHCN lµ mét thµnh phÇn hay bao gåm hai thµnh phÇn ®éc lËp nhau lµ kinh tÕ quèc doanh vµ kinh tÕ tËp thÓ; thµnh phÇn kinh tÕ quèc doanh cã gi÷ vai trß chñ ®¹o hay kh«ng?… B−íc sang thêi kú ®æi míi, víi nh÷ng ®iÒu kiÖn rÊt míi vÒ thêi ®¹i, trªn tinh thÇn trung thµnh víi chñ nghÜa M¸c-Lªnin, ®ång thêi kiªn quyÕt ®æi míi c¶ t− duy, lý luËn vµ ph−¬ng ph¸p qu¶n lý, lý luËn kinh tÕ cña §¶ng vµ Nhµ n−íc ta ®· cã sù ®æi míi m¹nh mÏ, mµ mét trong nh÷ng néi dung quan träng lµ lý luËn vÒ së h÷u vµ thµnh phÇn kinh tÕ.

Lý luËn vÒ së h÷u vµ thµnh phÇn 1 kinh tÕ ®· b¾t ®Çu ®æi míi tõ §¹i héi VI khi cho r»ng c¬ cÊu nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ tån t¹i l©u dµi ë n−íc ta vµ ®Õn §¹i héi VIII ®· ®−a ra kh¸i niÖm kinh tÕ nhµ n−íc (KTNN) nh− mét thµnh phÇn kinh tÕ víi vai trß chñ ®¹o. §Õn §¹i héi X, ®· ®i ®Õn chç t−¬ng ®èi ®ång thuËn vÒ nÒn kinh tÕ n−íc ta hiÖn nay víi 3 chÕ ®é së h÷u c¬ b¶n vµ nhiÒu h×nh thøc së h÷u, nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ, trong ®ã KTNN cã vai trß chñ ®¹o, KTNN cïng víi kinh tÕ tËp thÓ ngµy cµng trë thµnh nÒn t¶ng v÷ng ch¾c cña nÒn kinh tÕ quèc d©n, lµ lùc l−îng vËt chÊt quan träng ®Ó Nhµ n−íc ®Þnh h−íng, ®iÒu tiÕt nÒn kinh tÕ, t¹o m«i tr−êng vµ ®iÒu kiÖn thóc ®Èy c¸c thµnh phÇn kinh tÕ còng ph¸t triÓn. Nh− vËy, lý luËn vÒ KTNN cña n−íc ta tr−íc hÕt lµ mét sù s¸ng t¹o, ph¸t triÓn kh¸ ®éc ®¸o trªn c¬ së vËn dông c¸ch tiÕp cËn thµnh phÇn kinh tÕ cña Lªnin trong ®iÒu kiÖn cô thÓ cña n−íc ta hiÖn nay. Thay v× sö dông c¸c thuËt ng÷ thµnh phÇn kinh tÕ XHCN, thµnh phÇn kinh tÕ quèc doanh, §¶ng ta ®· s¸ng t¹o trong viÖc sö dông thuËt ng÷ KTNN.

Nhê ®ã, cho phÐp luËn chøng ®−îc nhiÒu quan ®iÓm ®Þnh h−íng mang tÝnh ®−êng lèi trong ®iÒu kiÖn x©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë ViÖt Nam. Lý luËn vÒ KTNN cßn lµ mét trong nh÷ng néi dung trung t©m ®Ó §¶ng ta kh¼ng ®Þnh: “NhËn thøc vÒ chñ nghÜa x· héi vµ con ®−êng ®i lªn chñ nghÜa x· héi ngµy cµng s¸ng tá h¬n; hÖ thèng quan ®iÓm lý luËn vÒ c«ng cuéc ®æi míi, vÒ XHCN vµ con ®−êng ®i lªn chñ nghÜa x· héi ë ViÖt Nam ®· h×nh thµnh trªn nh÷ng nÐt c¬ b¶n”1. Tuy nhiªn, còng gièng nh− mét sè néi dung lý luËn kh¸c, lý luËn vÒ KTNN cña §¶ng ta míi chØ ®−a ra mét sè nÐt chÊm ph¸ vµ nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n. RÊt nhiÒu vÊn ®Ò vÒ KTNN cÇn ph¶i ®−îc tiÕp tôc lµm râ.