MỞ ĐẦU Biến đổi khí hậu hiện đang là vấn đề nóng bỏng, đƣợc đƣa lên nhiều bàn nghị sự trên toàn cầu. Môi trƣờng suy thoái, ô nhiễm môi trƣờng diễn ra ngày càng nghiêm trọng vƣợt quá khả năng phục hồi của tự nhiên, thiên tai và các hiện tƣợng thời tiết cực đoan diễn ra với tần suất dày hơn, với mức độ ảnh hƣởng ngày càng lớn gây ảnh hƣởng tới hoạt động kinh tế - xã hội của con ngƣời. Loài ngƣời đang ngày càng quan tâm hơn tới môi trƣờng. Chính phủ các nƣớc đều dành một phần trong nguồn ngân sách nhà nƣớc cho sự nghiệp bảo vệ môi trƣờng.
Việt Nam dành 1% ngân sách hàng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trƣờng. Chính phủ các nƣớc và Thế giới đang cùng nhau nỗ lực chống Biến đổi khí hậu, giảm nhẹ những tác động Biến đổi khí hậu, có rất nhiều giải pháp, công cụ đƣợc đề xuất. Truyền thông để nâng cao ý thức bảo vệ môi trƣờng và chống Biến đổi khí hậu trong nhận thức của mỗi ngƣời dân trong là một giải pháp hiệu quả đang đƣợc toàn cầu nỗ lực thực hiện. Các tổ chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp, các NGOs là những thành viên tích cực trong hoạt động giáo dục, truyền thông về Biến đổi khí hậu.
Việc tuyên truyền đúng và đủ, truyền tải đƣợc những bài học kinh nghiệm, những công nghệ, mô hình ứng phó với Biến đổi khí hậu cần đƣợc tăng cƣờng, đặc biệt là tuyên truyền để các cấp, tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp thấy rõ trách nhiệm và quyền lợi của mình, từ đó tích cực và chủ động hơn trong việc bảo vệ khí hậu trái đất. Trong bài phát biểu của Tổng Bí thƣ Nguyễn Phú Trọng bế mạc Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng khóa XI, đồng chí đã nêu rõ: Về chủ động ứng phó với Biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng: Trung ƣơng cho rằng, đây là 3 lĩnh vực cực kỳ quan trọng, có nội dung phong phú, nhiều mặt và quan hệ mật thiết với nhau. Thời gian qua, các lĩnh vực này ở nƣớc ta đã bƣớc đầu đƣợc quan tâm, có bƣớc phát triển và đạt đƣợc những kết quả quan trọng. Tuy nhiên, hiện vẫn còn không ít hạn chế, yếu kém.
Việc ứng phó với Biến đổi khí hậu còn nhiều lúng túng, bị động; thiệt hại về ngƣời và tài sản do thiên tai gây ra còn lớn. Tài nguyên chƣa đƣợc khai thác, sử dụng hợp lý, hiệu quả và bền vững, một số loại bị khai thác quá mức nên bị suy thoái, cạn kiệt. Ô nhiễm môi trƣờng còn diễn ra phổ biến, có xu hƣớng gia tăng, ở một số nơi rất nghiêm trọng; đa dạng sinh học suy giảm, gây nguy cơ mất cân bằng sinh thái trên diện rộng. Dự báo thời gian tới, tình hình còn diễn biến phức tạp, khó lƣờng; khó khăn, thách thức có thể còn gay gắt, nặng nề hơn.
1 Để lãnh đạo, chỉ đạo phát triển những lĩnh vực quan trọng, phức tạp này, trƣớc hết cần nâng cao nhận thức trong toàn Đảng, toàn dân và toàn hệ thống chính trị, coi chủ động ứng phó với Biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng là vấn đề có ý nghĩa quyết định sự phát triển bền vững của đất nƣớc. Việc xem xét, giải quyết các vấn đề phải dựa trên những nguyên tắc của phƣơng thức quản lý tổng hợp và thống nhất, liên ngành, liên vùng; vừa đáp ứng yêu cầu trƣớc mắt, vừa bảo đảm lợi ích lâu dài; vừa toàn diện vừa có trọng tâm, trọng điểm, có bƣớc đi phù hợp. Lào Cai là một tỉnh vùng núi phía Bắc có biên giới giáp với tỉnh Vân Nam – Trung Quốc, với nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng phong phú (mỏ Apatit lớn nhất Việt Nam), giao thông thuận lợi, nhiều di tích lịch sử và cảnh quan thiên nhiên tạo điều kiện cho phát triển du lịch. Năm 2011, Lào Cai có chỉ số PCI (Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh) đứng đầu cả nƣớc và đến năm 2012 đứng thứ 3 cả nƣớc.
Với lợi thế về nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào nên sản xuất phân bón, hóa chất đƣợc coi là ngành công nghiệp tỉnh mũi nhọn của tỉnh nhà. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây vấn đề ô nhiễm môi trƣờng ở khu công nghiệp đang trở thành vấn đề nóng bỏng đƣợc nhiều ngành chức năng quan tâm, biểu hiện ỗ nhiễm ngày càng rõ rệt, tính nghiêm trọng ngày càng tăng cao. Hoạt động sản xuất của các đơn vị sản xuất trong khu công nghiệp nhƣ sản xuất phốt pho vàng, phân lân, tuyển quặng Apatit, các loại phân bón phát thải khí các khí nhà kính CO2 , SO2 , NOx ,HF… là nguyên nhân trực tiếp gây ra Biến đối khí hậu. Công tác quản lý môi trƣờng tại từng cơ sở, đơn vị doanh nghiệp nếu không đƣợc quan tâm đúng mức sẽ góp phần không nhỏ làm gia tăng thêm tính chất nguy hiểm của Biến đổi khí hậu do lƣợng chất thải phát sinh trong quá trình sản xuất không đƣợc kiểm soát nghiêm ngặt.
Thực tế những hiểu biết về Biến đổi khí hậu trong nhận thức của cán bộ làm công tác môi trƣờng cũng nhƣ trong tổ chức các doanh nghiệp trong khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh còn rất nhiều hạn chế, đa phần mọi ngƣời đều chƣa nắm rõ đƣợc bản chất của Biến đổi khí hậu là gì? Biểu hiện của Biến đổi khí hậu ra sao? Tác động của Biến đổi khí hậu tới con ngƣời nhƣ thế nào?… Chính vì vậy, luận văn nghiên cứu về “Xây dựng chương trình truyền thông về Biến đổi khí hậu tới các doanh nghiệp trong các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Lào Cai” có ý nghĩa cả về khoa học và thực tiến, góp phần đẩy mạnh công cuộc chống biến khí hậu, nâng cao nhận thức của doanh nghiệp trong công tác bảo vệ môi trƣờng nói chung và Biến đổi khí hậu nói riêng. 2 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Biến đổi khí hậu và các thuật ngữ liên quan1 - Biến đổi khí hậu – Climate Change: Sự thay đổi của khí hậu định nghĩa của Công ƣớc khí hậu) đƣợc quy trực tiếp hay gián tiếp là hoạt động của con ngƣời làm thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu và đóng góp thêm vào sự biến động khí hậu tự nhiên trong các thời gian có thể so sánh đƣợc. - Biến đổi khí hậu (bổ sung) – Climate Change: Biến đổi khí hậu xác định sự khác biệt giữa các giá trị trung bình dài hạn của một tham số hay thống kê khí hậu.
Trong đó, trung bình đƣợc thực hiện trong một khoảng thời gian xác đinh, thƣờng là vài thập kỷ. - Biến động khí hậu – Climate Oscillation : Sự lên xuống trong đó biến số có khuynh hƣớng chuyển động dần dần và trơn tru giữa các cực đại và cực tiểu kế tiếp nhau. - Các mô hình tác động – Impact Models: Các chƣơng trình máy tính dùng để ƣớc tính tác động của một biến đổi khí hậu cụ thể đối với các hệ thống tự nhiên, xã hội hay kinh tế. - Chuỗi số liệu khí hậu – Climatological Series: Một tập hợp số liệu đồng nhất gồm các biến ngẫu nhiên hoặc rời rạc hay liên tục và đƣợc lựa chọn từ một số đông duy nhất, thƣờng là vô hạn.
- Dao động khí hậu – Climatic Fluctuation: Biến động khí hậu gồm bất kỳ dạng thay đổi có tính hệ thống nào, dù thƣờng xuyên hay không thƣờng xuyên, trừ các xu thế và bất liên tục thay đổi đột ngột trong một giai đoạn, từ giá trị trung bình này sang giá trị trung bình khác). Đặc trƣng bằng ít nhất hai cực đại (hay cực tiểu) và một cực tiểu (hay cực đại), gồm cả ở hai đầu chuỗi số liệu. - Đánh giá tác động môi trƣờng – Environmental Impact Assessment (EIA) : Sự đánh giá có tính phê phán, vừa về mặt tích cực lẫn tiêu cực, về các tác động có thể có của một đề xuất dự án, triển khai hoạt động hay chính sách về mặt môi trƣờng. 1 Bộ Tài nguyên&Môi trƣờng (2012), Kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng cho Việt Nam.
3 - Giảm nhẹ biến đổi khí hậu – Climate change mitigation: Là các hoạt động nhằm giảm mức độ hoặc cƣờng độ phát thải khí nhà kính. - Hệ thống khí hậu – Climate system: Toàn thể khí quyển, thủy quyển, sinh quyển, thạch quyển và những tƣơng tác giữa chúng. - Hệ thống khí hậu (bổ sung) – Climate system: Toàn bộ khí quyển, thủy quyển, sinh quyển và thạch quyển cùng các tƣơng tác của chúng thể hiện các điệu kiện trung bình và cực trị của khí quyển trong một thời kỳ dài tại bất cứ khu vực nào của bề mặt trái đất. - Kịch bản biến đổi khí hậu – Climate scenario: Là giả định có cơ sở khoa học và tính tin cậy về sự tiến triển trong tƣơng lai của các mối quan hệ giữa kinh tế - xã hội, GDP, phát thải khí nhà kính, biến đổi khí hậu và mực nƣớc biển dâng.
Lƣu ý rằng, kịch bản biến đổi khí hậu khác với dự báo thời tiết và dự báo khí hậu là nó đƣa ra quan điểm về mốii ràng buộc giữa phát triển và hành động. - Thích nghi (với khí hậu) – Acclimatization: Quá trình con ngƣời và động vật trở nên thích ứng với các điều kiện khí hậu không quen thuộc. Với nghĩa rộng lớn hơn, nó hàm ý sự điều chỉnh để hợp với mọi môi trƣờng vật lý và văn hóa mới, và thƣờng khó phân biệt rõ rệt các hiện tƣợng khí hậu với các nhân tố khác. Trong nghĩa hẹp hơn của khoa Sinh lý khí hậu học, sự thích nghi kéo theo những thay đổi thực sự trong cơ thể con ngƣời do những ảnh hƣởng của khí hậu.
Nó đi đôi với sự giảm căng thẳng về sinh lý khi cơ thể tiếp tục tiếp xúc với những điều kiện mới. Những sự điều chỉnh tạm thời diễn ra đối với những thay đổi thời tiết theo mùa và hàng ngày. Nhƣng khi một ngƣời chuyển sang một khí hậu khác, sự thích nghi lâu dài hơn dần dần diễn ra. Nhiệt độ yếu tố có ý nghĩa lớn nhất trong việc thích nghi.
- Thích ứng – Adaptation: Là sự điều chỉnh các hệ thống tự nhiên và con ngƣời để phù hợp với môi trƣờng mới hoặc môi trƣờng bị thay đổi. Sự thích ứng với biến đổi khí hậu là sự điều chỉnh các hệ thống tự nhiên và con ngƣời để ứng phó với tác động thực tại hoặc tƣơng lai của khí hậu, do đó làm giảm tác hại hoặc tận dụng những mặt có lợi.
