CHƯƠNG 1 10 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ MÔ HÌNH BÁN LẺ TRỰC TUYẾN 1.1 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1.1 Bán lẻ Theo Michael Levy và Barton A. Weitz trong cuốn sách Retailing Management Bán lẻ là một hệ thống các hoạt động kinh doanh gia tăng giá trị cho các sản phẩm và dịch vụ được bán cho người tiêu dùng nhằm mục đích tiêu dùng cá nhân hoặc hộ gia đình. Mọi người thường nghĩ chỉ những hàng hóa mới có thể bán lẻ, nhưng thực ra bán lẻ còn bao gồm cả đối với các dịch vụ như dịch vụ cho thuê phòng khách sạn ngắn ngày hoặc dịch vụ giao hàng tại nhà. Hiện nay, bán lẻ không chỉ diễn ra ở các cửa hàng truyền thống mà còn diễn ra cả trên internet.2 Bán lẻ trực tuyến Bán lẻ trực tuyến là việc bán hàng hóa và dịch vụ qua internet và cỏc kờnh điện tử khác đến người tiêu dùng cá nhân và hộ gia đình Định nghĩa này bao hàm tất cả các hoạt động thương mại, tạo nên các giao dịch với người tiêu dùng cuối cùng.
Một số hoạt động marketing không tạo nên các giao dịch trực tiếp, ví dụ cung cấp thông tin miễn phí hoặc xúc tiến thương hiệu, được coi như một phần của thương mại điện tử B2C. Như vậy khái niệm bán lẻ trực tuyến không rộng bằng khái niệm TMĐT B2C, TMĐT B2C bao hàm bán lẻ trực tuyến1.3 Mô hình kinh doanh Có rất nhiều khái niệm mô hình kinh doanh Theo Efraim Turban (2006) thì mô hình kinh doanh là một phương pháp tiến hành kinh doanh qua đó doanh nghiệp có được doanh thu, điều kiện cơ bản để tồn tại và phát triển trên thị trường. Theo Paul Timmers (1999): Mô hình kinh doanh là cách bố trí, sắp xếp các sản phẩm, dịch vụ và cỏc dũng thông tin, bao gồm việc mô tả các yếu tố của quá trình kinh 1 theo giáo trình Quản trị tác nghiệp TMĐT B2C – khoa Thương mại điện tử - trường Đại học thương mại 11 doanh và vai trò của nó đối với kinh doanh; đồng thời mô tả các nguồn doanh thu, khả năng thu lợi nhuận từ mỗi mô hình kinh doanh đó. Khái niệm mô hình kinh doanh miêu tả một tầm rộng những mô hình (về mặt hình thức) do các doanh nghiệp xác định để đại diện các khía cạnh khác nhau của doanh nghiệp, như là các quá trình hoạt động, các cấu trúc tổ chức, và những dự báo tài chớnh… Đó là một hệ thống gồm nhiều phần tử và các quan hệ của chúng, thể hiện lý luận kinh doanh, quan điểm quản trị của một doanh nghiệp; mô tả khả năng sản xuất- kinh doanh các loại sản phẩm, dịch vụ của một doanh nghiệp đối với một hoặc nhiều đối tượng khách hàng; mô tả các nguồn lực, các mối quan hệ, nhằm phát sinh cỏc dũng doanh thu có khả năng tạo lợi nhuận trước mắt và lâu dài của doanh nghiệp.4 Mô hình bán lẻ trực tuyến Các cửa hàng bán lẻ trực tuyến cơ bản giống các cửa hàng truyền thống, ngoại trừ một điều là khi mua hàng khách hàng chỉ cần truy cập website hoặc thông qua cá thiết bị viễn thông để kiểm tra hàng hóa và đặt hàng.
Tuy nhiên trong thực tế có nhiều cửa hàng bán lẻ trực tuyến chỉ là cỏc cỏc chi nhánh của các cửa hàng truyền thống đã và đang tồn tại và cũng bỏn cỏc hàng hóa tương tự. Bên cạnh mô hình phối hợp giữa truyền thống và trực tuyến, nhiều công ty khách chỉ hoạt động riêng trong thế giới ảo, không có bất cứ một cửa hàng truyền thống nào.com là một ví dụ điển hình của mô hình này. Ngoài ra, cũn cú một số mô hình bán lẻ trực tuyến khách như các phố buôn bán trực tuyến và các nhà sản xuất trực tiếp bán hàng trực tuyến. Dù tồn tại dưới dạng này hay dạng khác, song các mô hình bán lẻ trực tuyến cũng chủ yếu là thu lợi nhuận từ các hợp đồng mua bán sản phẩm, hàng hóa cho khách hàng2.2 MỘT SỐ LÝ THUYẾT VỀ MÔ HÌNH BÁN LẺ TRỰC TUYẾN 1.1 Đặc điểm của mô hình bán lẻ trực tuyến 1.1 Các yếu tố cơ bản của bán lẻ trực tuyến 2 theo giáo trình Quản trị tác nghiệp TMĐT B2C, khoa Thương mại điện tử , trường Đại học thương mại 12 Các loại hàng hóa chủ yếu Quá trình phát triển của bán lẻ điện tử cho thấy, thời gian đầu tiên, bán lẻ điện tử chủ yếu được thực hiện đối với các sản phẩm thuộc cỏc nhúm hàng như: sách, nhạc và phim DVD, tạp phẩm, trò chơi và phần mềm, thiết bị điện tử và máy tính, du lịch, quần áo.
Đó là những sản phẩm có độ tiêu chuẩn hóa cao, đựơc thể hiện thông qua các thông số kỹ thuật giúp người mua có thể đánh giá toàn diện và có ý niệm tương đối đầy đủ về sản phẩm mà không cần giám định một cách trực quan. Về sau, bán lẻ điện tử dần lan rộng sang cỏc nhúm hàng hóa và dịch vụ khác. Về nguyên tắc, những gì bán được ở các cửa hàng truyền thống thì có thể bán được qua cỏc kờnh trực tuyến. Tuy nhiên, phụ thuộc vào nhiều điều kiện (hạ tầng công nghệ thông tin – truyền thông, hạ tầng sản xuất, phân phối, vận tải…), mức độ phù hợp của các loại hàng hóa đối với bán lẻ trực tuyến không phải như nhau.
Cơ cấu hàng hóa Cơ cấu mặt hàng lựa chọn có thể là rộng hay đặc thù, phụ thuộc vào quan niệm, ý tưởng kinh doanh của từng người. Trong môi trường Internet, với vị trí địa lý và cơ sở khách hàng không bị giới hạn, các ý tưởng về việc tạo lập và vận hành các cửa hàng bán lẻ truyền thống kinh doanh hẹp là có khả năng thực hiện. Khách hàng Việc nghiên cứu thị trường và khách hàng tiềm năng nhằm đánh giá hành vi người dùng web, các yếu tố ảnh hưởng hoặc bổ trợ cho hành vi mua hàng trực tuyến của họ…, từ đó giỳp phõn lỏt thị trường tiềm năng tổng quát thành nhiều loại hình và có những chiến lược riêng cho từng phân đoạn thị trường. TMĐT hoạt động phải dựa trên nền tảng Internet và các thiết bị viễn thông.
Bởi thế khách hàng chủ yếu của mô hình bán lẻ trực tuyến là những người sử dụng internet. Theo dự báo thị trường số của hãng nghiên cứu IDC, gần ẳ dân số thế giới – khoảng 1,4 tỷ người đang thường xuyên sử dụng internet. Con số này sẽ tăng lên 1,9 tỷ, tức khoảng 1/3 số dân toàn thế giới vào năm 2012. Tới thời điểm đó, internet sẽ gắn kết chặt với cuộc sống và công việc của con người, giúp họ giải trí, làm việc và giao tiếp 13 xã hội mọi lúc mọi nơi.
Xu thế này sẽ tăng dần cũng với số người dùng di động tăng mạnh và mạng internet thực sự phổ cập. Nhà bán lẻ trực tuyến cần phải nghiên cứu và hiểu biết mọi điều cần thiết về khách hàng tiềm năng. Đây là một trong các vị trí, nơi mà kế hoạch kinh doanh của nhà bán lẻ trực tuyến phải ăn khớp với kế hoạc bán lẻ. Trước khi mở một website bán lẻ cần có được một hiểu biết thực tế dựa trên nghiên cứu kích cỡ thị trường tiềm năng, các cách thức mua hàng của các khách hàng lý tưởng và các nhân tố ảnh hưởng đến việc mua hàng của họ.
Khó khăn của bán lẻ trực tuyến đối với người bán lẻ Nhà bán lẻ thường chậm triển khai bán lẻ điện tử. Điều này có thể hiểu được nếu xem xét một số khó khăn của bán lẻ điện tử. Nhà bán lẻ, ví dụ, thường thiếu hiểu biết kỹ thuật, hoặc cần một lượng đầu tư đáng kể (chi phí ban đầu,chi phí vận hành), các phương tiện thực hiện đơn hàng bổ sung (hệ thống Logistics). Chi phí ban đầu giao động từ 20 ngàn USD đối với một site nhỏ cho tới 500.000 USD cho một site lớn.
Không chỉ chi phí ban đầu cao, chi phí vận hành site nhiều khi còn lớn hơn chi phí ban đầu. Các tác nghiệp thực hiện đơn hàng và logistics đòi hỏi chi phí liên tục. Có thể xuất hiện các vấn đề pháp lý. Ví dụ, nếu như người mua và nhà cung ứng ở các quốc gia khác nhau, có thể phát sinh mâu thuẫn giữa pháp luật và thuế của hai nước.
Ở Châu Âu, tình trạng thuế giá trị gia tăng (VAT) còn chưa rõ ràng. Mỗi quốc gia Châu Âu có thể áp dụng một hệ thống thuế giá trị gia tăng khác biệt, điều đó đòi hỏi các doanh nghiệp B2C phải thích ứng với hệ thống luật pháp của mỗi nước. Một bất lợi thế khác là bán lẻ điện tử kém hiệu lực hơn so với bán trực tiếp mặt đối mặt (và nhiều khách hàng núi “khụng” đối với máy tính). Kỹ năng hình thành được trong kinh doanh bán lẻ truyền thống giờ đây tỏ ra kém tác dụng trong bán lẻ điện tử.
Việc khích lệ mua sắm qua tiếp xúc trực tiếp với khách hàng không còn nữa. 14 Một vấn đề khác là khách hàng quen với nhận thức là mua hàng trên mạng giá rẻ hơn ở các cửa hàng truyền thống. Điều này làm hạn chế hiệu quả kinh tế và sự mở rộng của bán lẻ điện tử. Vấn đề chăm sóc khách hàng trong bán lẻ điện tử cũng khó khăn hơn so với bán lẻ truyền thống, đặc biệt trong các trường hợp thương mại qua biên giới.3 Ưu điểm của bán lẻ điện tử đối với người bán lẻ Có nhiều ưu việt đối với người bán lẻ điện tử.
Trước hết, vị trí bán hàng là không quan trọng. Theo suy nghĩ truyền thống, người ta nhấn mạnh yếu tố quan trọng nhất trong bán lẻ là “vị trí”. Vị trí tốt tất yếu là đi liền với chi phí phải bỏ ra cao. Bán lẻ điện tử xóa nhòa yếu tố này.
Có thể bán hàng tốt tới bất cứ đâu, trong nước cũng như ngoài nước. Diện tích bán hàng cũng không còn ý nghĩa. Một nhà bán lẻ nhỏ hoàn toàn có khả năng cạnh tranh bình đẳng với các nhà bán lẻ lớn, có thể vươn tới tập khách hàng rộng lớn và có khả năng mở cửa hàng 24/24 giờ. Cấu trúc xó hội-dõn số học của người mua hàng điện tử cũng hấp dẫn đối với nhiều nhà bán lẻ.
Người mua hàng điện tử thường thuộc nhóm có công ăn việc làm, có thu nhập, khả năng thanh toán và trình độ đào tạo trên trung bình. Về mặt lý thuyết, bán hàng trực tuyến cho phép tiết kiệm chi phí lương cho nhõn biờn bán hàng và chi phí duy trì các phương tiện bán hàng. Sự tiết kiệm này có thể thấp hơn mong đợi vì phải bỏ chi phí cho tiếp xúc khách hàng Internet, việc bao gói và phân phối hàng hóa có thể sẽ tốn phí hơn.