CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VỐN KINH DOANH VÀ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề lý luận cơ bản về vốn kinh doanh và phân tích hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh 1.Một số khái niệm cơ bản Vốn kinh doanh Đối với mỗi doanh nghiệp để tiến hành bất kỳ một quá trình sản xuất kinh doanh nào đó cũng phải có vốn. Vốn là điều kiện tiên quyết có ý nghĩa quyết định đến quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Có vốn để đầu tư mua sắm các yếu tố cho quá trình sản xuất kinh doanh, đó là tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động.
Do sự tác động của sức lao động vào đối tượng lao động thông qua tư liệu lao động mà hàng hóa dịch vụ được tạo ra và tiêu thụ trên thị trường, doanh nghiệp được thu tiền. Vốn kinh doanh thường xuyên vận động và tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau trong các khâu của hoạt động sản xuất kinh doanh. Nó có thể là tiền, máy móc thiết bị, nhà xưởng, nguyên vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm… khi kết thúc một vòng luân chuyển thì vốn kinh doanh lại trở về hình thái tiền tệ. Như vậy, với số vốn ban đầu, nó không chỉ được bảo tồn mà còn được tăng lên do hoạt động sản xuất kinh doanh có lãi.
Trong cuốn “ Phân tích kinh tế doanh nghiệp thương mại” do PGS.TS Trần Thế Dũng chủ biên, nhà xuất bản Thống kê năm 2008 có viết: “ Vốn kinh doanh là biểu hiện giá trị của những tài sản doanh nghiệp sử dụng cho hoạt động kinh doanh” Trong cuốn “ Hiệu quả sử dụng vốn trong doanh nghiệp vừa và nhỏ” của TS. Đàm Văn Huệ, nhà xuất bản Đại học kinh tế quốc dân 2006, viết: “ Vốn kinh doanh của doanh nghiệp được hiểu là số tiền ứng trước để thỏa mãn các yếu tố đầu SV: HÀ THỊ HƯƠNG 10 LỚP: K7HK1A1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường ĐH Thương Mại Khóa luận tốt nghiệp vào của doanh nghiệp. Các yếu tố đầu vào thông thường gồm các tài sản hữu hình và tài sản vô hình phục vụ cho sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp nhằm mục đích kiếm lời”. Vốn cố định Vốn cố định là bộ phận vốn kinh doanh được sử dụng để hình thành và duy trì sự tồn tại của tài sản dài hạn trong doanh nghiệp, hay nói cách khác là biểu hiện bằng tiền của tài sản dài hạn của doanh nghiệp.
Tài sản dài hạn là tài sản có thời gian sử dụng, thu hồi và luân chuyển giá trị trong thời gian hơn 1 năm hoặc 1 chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp. Nó bao gồm : TSCĐ, bất động sản đầu tư, các khoản đầu tư tài chính dài hạn, các khoản phải thu dài hạn và các tài sản dai hạn khác. Vốn lưu động Vốn lưu động của doanh nghiệp là số vốn ứng ra để hình thành nên các tài sản ngắn hạn nhằm đảm bảo cho quá trình kinh doanh của doanh nghiệp được thực hiện thường xuyên liên tục. Tài sản ngắn hạn là nhũng tài sản có thời gian sử dụng, thu hồi và luân chuyển giá trị trong thời gian nhỏ hơn 1 năm hoặc 1 chu kỳ kinh doanh.
Tài sản ngắn hạn bao gồm: tiền và các khoản tương đương tiền, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, các khoản phải thu ngắn hạn, hàng tồn kho và các tài sản ngắn hạn khác. Như vậy vốn lưu động luân chuyển toàn bộ giá trị ngay trong một lần và được thu hồi toàn bộ, hoàn thành một vòng luân chuyển khi kết thúc một chu kỳ kinh doanh. Hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh Để đánh giá trình độ quản lý, điều hành sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp, người ta sử dụng thước đo là hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đó. Hiệu quả sản xuất kinh doanh được đánh giá trên hai giác độ: hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội.
Trong phạm vi quản lý doanh nghiệp, người ta chủ yếu quan tâm đến hiệu quả kinh tế. Đây là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp để đạt được kết quả cao nhất với chi phí hợp SV: HÀ THỊ HƯƠNG 11 LỚP: K7HK1A1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường ĐH Thương Mại Khóa luận tốt nghiệp lý nhất. Do vậy các nguồn lực kinh tế đặc biệt là nguồn vốn của doanh nghiệp có tác động rất lớn tới hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Vì thế, việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn là yêu cầu mang tính thường xuyên và bắt buộc đối với doanh nghiệp.
Đánh giá hiệu quả sử dụng vốn sẽ giúp ta thấy được hiệu quả hoạt động kinh doanh nói chung và quản lý sử dụng vốn nói riêng. Hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh là những chỉ tiêu kinh tế phản ánh mối quan hệ so sánh giữa kết quả hoạt động kinh doanh với các chỉ tiêu vốn kinh doanh mà doanh nghiệp sử dụng trong kỳ kinh doanh. Trong quá trình sử dụng vốn, để đạt hiệu quả cao doanh nghiệp cần phải giải quyết một số vấn đề sau: Thứ nhất: Đảm bảo tính tiết kiệm, có nghĩa là vốn của doanh nghiệp phải được sử dụng hợp lý, đúng mục đích, tránh lãng phí vốn hoặc để vốn không sinh lời. Thứ hai: Phải tiến hành đầu tư, phát triển cả chiều sâu và mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh khi cần thiết.
Thứ ba: Doanh nghiệp phải đạt được các mục tiêu đề ra trong kế hoạch SXKD, hiệu quả sử dụng vốn là mục tiêu quan trọng nhất doanh nghiệp cần đạt tới. Phân tích hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh Phân tích hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh là phân tích các chỉ tiêu kinh tế phản ánh mối quan hệ so sánh giữa kết quả hoạt động kinh doanh với các chỉ tiêu vốn kinh doanh mà doanh nghiệp sử dụng trong kỳ kinh doanh. Doanh thu Doanh thu là biểu hiện của tổng giá trị các loại sản phẩm hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp đã bán ra trong một thời kỳ nhất định. Đây là bộ phận chủ yếu trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
SV: HÀ THỊ HƯƠNG 12 LỚP: K7HK1A1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường ĐH Thương Mại Khóa luận tốt nghiệp Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đồng thời cũng là hoạt động tạo ra doanh thu cảu doanh nghiệp. Trong kinh doanh, doanh thu của doanh nghiệp bao gồm 2 bộ phận là doanh thu bán hàng và doanh thu hoạt động tài chính. Doanh thu có ý nghĩa lớn đối với toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp.Doanh thu là nguồn tài chính tiềm năng quan trọng để trang trải các khoản phí hoạt động kinh doanh, là nguồn quan trọng để các doanh nghiệp có thể thực hiện được các nghĩa vụ với nhà nướ như nộp thuế theo luật định, là nguồn để có thể tham gia góp vốn cổ phần, tham gia liên doanh, liên kết với các đơn vị khác. Khi doanh thu không đảm bảo các khoản chi phí đã bỏ ra, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn về tài chính.
Nếu tình trạng này kéo dài, sẽ làm cho doanh nghiệp không đủ sức cạnh tranh trên thị trường và gặp khó khăn trong kinh doanh. Chi phí kinh doanh Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra trên các lĩnh vực sản xuất, thương mại dịch vụ, là để sản xuất ra các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ phục vụ cho người tiêu dùng nhằm thu đucợ lợi nhuận là mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp. Để đạt được mục tiêu đó, các doanh nghiệp nhất thiết phải bỏ ra các chi phí nhất định, được gọi là chi phái kinh doanh. Đó là toàn bộ những chi phí phát sinh liên quan đến hoạt động kinh doanh thường xuyên của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định.
Chi phí kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm 2 bộ phận là: chi phí sản xuất kinh doanh và chi phí hoạt động tài chính. Ngoài những chi phí đã nêu ở trên, trong hoạt động kinh doanh có thể còn phát sinh những chi phí khác. Đó là những khoản chi phí có liên quan đến hoạt động có tính chất bất thường, chi phí cho việc thu hồi các khoản nợ, chi phí về thu tiền phạt, các chi phí về tiền phạt do vi phạm hợp đồng, chi phí về thanh lý, nhượng bán TSCĐ. Lợi nhuận Lợi nhuận là kết quả tài chính cuối cùng của các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, là khoản tiền chênh lệch giữ doanh thu và chi phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra để đạt được doanh thu đó từ các hoạt động của doanh nghiệp mang lại.
SV: HÀ THỊ HƯƠNG 13 LỚP: K7HK1A1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường ĐH Thương Mại Khóa luận tốt nghiệp Lợi nhuận = Doanh thu – Chi phí tạo ra doanh thu Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đạt được lợi nhuận có ý nghĩa rất quan trọng. Lợi nhuận quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Nó là nguồn lực tài chính quan trọng đảm bảo cho doanh nghiệp tăng trưởng một cách ổn định, vững chắc, đồng thời cũng là nguồn thu quan trọng của ngân sách nhà nước. Lợi nhuận đó còn là nguồn lực tài chính chủ yếu để cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người lao động trong doanh nghiệp.
Nó là một chỉ tiêu đánh giá chất lượng hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Lợi nhuận trong doanh nghiệp bao gồm: Lợi nhuận hoạt động sản xuất kinh doanh, lợi nhuận hoạt động tài chính, và lợi nhuận khác. Phân loại vốn kinh doanh Vốn kinh doanh có thể được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau cụ thể như sau: Căn cứ vào nguồn hình thành vốn: Về cơ bản, vốn kinh doanh được hình thành từ nguồn vốn chủ sở hữu và nợ phải trả. - Vốn chủ sở hữu: Là phần vốn thuộc chủ sở hữu của doanh nghiệp, nó bao gồm vốn do chủ doanh nghiệp tự bỏ ra và phần vốn bổ sung được hình thành từ kết quả kinh doanh.
Vốn chủ sở hữu tại một thời điểm = Giá trị tổng tài sản - Tổng nợ phải trả - Nợ phải trả: Bao gồm các khoản đi vay của các cá nhân hay các tổ chức tín dụng dưới mọi hình thức hoặc do phát hành trái phiếu, các khoản phải trả người bán, trả cho Nhà nước, khoản người mua ứng trước, phải trả cho lao động trong doanh nghiệp. Căn cứ vào đặc điểm luân chuyển vốn: SV: HÀ THỊ HƯƠNG 14 LỚP: K7HK1A1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường ĐH Thương Mại Khóa luận tốt nghiệp Dựa trên tiêu thức này, vốn kinh doanh được chia làm hai loại: Vốn cố định và vốn lưu động.