CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát chung về ngân hàng thương mại I. Khái niệm về ngân hàng thương mại Ở Việt Nam , theo điều 20 Luật các tố chức tín dụng: “ Ngân hàng thương mại là một loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ các hoạt động ngân hàng và các hoạt động khác có liên quan. Luật này cũng định nghĩa: Tổ chức tín dụng là hình doanh nghiệp được thành lập theo quy định của luật này và các quy định khác của pháp luật để hoạt động kinh doanh tiền tệ, làm dịch vụ ngân hàng với nội dung là nhận tiền gửi để cấp tín dụng, cung cấp các dịch vụ thanh toán”.
Luật ngân hàng nhà nước đã đưa ra định nghĩa: “ Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung ứng các dịch vụ thanh toán”. Khái quát lại : “Ngân hàng là loại hình tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất đặc biệt là dịch vụ tín dụng , thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một loại tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế”. Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại I. Huy động vốn Ngân hàng thực hiện huy động tiền gửi tạm thời nhàn rỗi trong dân cư và trả lãi cho tiền gửi.
Tiền gửi là nguồn vốn thường xuyên và có vai trò quan trọng cho sự tồn tại và phát triển của ngân hàng. Tiền gửi được chia thành hai loại chính là tiền gửi thanh toán và tiền gửi tiết kiệm. - Tiền gửi thanh toán: là những khoản tiền mà khách hàng gửi vào ngân hàng với mục đích sử dụng cho hoạt động thanh toán thông qua các dịch vụ thanh toán mà ngân hàng cung cấp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 - Tiền gửi tiết kiệm: là những khoản tiền mà khách hàng tạm thời chưa có nhu cầu sử dụng gửi vào ngân hàng để bảo quản và hưởng lãi.
Hoạt động tín dụng Hoạt động tín dụng là một trong những hoạt động truyền thống của NHTM. Tín dụng ngân hàng là quan hệ vay mượn phát sinh giữa người cho vay là ngân hàng và người vay là khách hàng. Hoạt động tín dụng là hoạt động đa dạng và phức tạp, mang lại nhiều lợi nhuận và cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất cho ngân hàng. Các loại hình tín dụng của ngân hàng Chiết khấu thương phiếu: Chiết khấu thương phiếu là nghiệp vụ mà ngân hàng sẽ mua lại các thương phiếu trước khi nó đến hạn tại một mức giá theo thoả thuận để đáp ứng nhu cầu về vốn cho doanh nghiệp.
Bảo lãnh: Bảo lãnh của ngân hàng là cam kết của ngân hàng dưới hình thức thư bảo lãnh, thư bảo lãnh về việc thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng của ngân hàng khi khách hàng không thực hiện đúng nghĩa vụ như cam kết. Cho thuê tài sản Cho thuê tài sản là nghiệp vụ ngân hàng mua hoặc thuê tài sản theo yêu cầu của khách hàng để cho khách hàng thuê lại, trong điều kiện khách hàng không muốn hoặc chưa đủ khả năng để mua. Cho vay Cho vay là một nghiệp vụ tín dụng điển hình của NHTM. Nghiệp vụ này sẽ đựơc nghiên cứu cụ thể ở mục hai của phần này.
Các hoạt động khác Cung cấp các tài khoản giao dịch và thực hiện thanh toán Quản lý ngân quĩ Cung cấp dịch vụ uỷ thác và tư vấn 1. Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại. Khái niệm về cho vay LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Theo QĐ 1627/ 2001 và 127/ 2005/QĐ- NHNN thì “ Cho vay là một hình thức cấp tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào một mục đích và một thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả gốc và lãi”. Do hoạt động này làm phát sinh một khoản nợ nên bên cho vay còn gọi là chủ nợ, bên đi vay gọi là con nợ.
Các loại hình cho vay của ngân hàng thương mại Hoạt động cho vay của NHTM rất đa dạng và có thể phân theo nhiều tiêu thức khác nhau như theo thời gian, theo loại tiền, lãi suất, đối tượng, mục đích, quy mô.v… Theo hình thức cho vay: Cho vay được phân chia thành một số loại hình như sau: - Thấu chi : Là nghiệp vụ cho vay qua đó ngân hàng cho phép người vay được chi vượt số dư có trên tài khoản tiền gửi thanh toán của mình đến một giới hạn nhất định và trong khoảng thời gian xác định. - Cho vay từng lần: Là hình thức cho vay mà ngân hàng áp dụng cho những khách hàng không có nhu cầu vay vốn thường xuyên. Với mỗi lần vay vốn, khách hàng và NHTM đều phải làm các thủ tục cần thiết và kí hợp đồng tín dụng. - Cho vay theo hạn mức: Là nghiệp vụ mà ngân hàng thoả thuận cung cấp cho khách hàng một hạn mức tín dụng trong một khoảng thời gian nhất định.
Với hạn mức này khách hàng sẽ được vay nhiều lần trong thời gian đó với điều kiện nhu cầu vay vốn là hợp lý và không vượt quá hạn mức. - Cho vay luân chuyển : Là nghiệp vụ cho vay dựa trên luận chuyển của hàng hoá. Theo đó, ngân hàng căn cứ vào chu kỳ luân chuyển của hàng hoá để cho vay và thu nợ. - Cho vay trả góp: Là hình thức mà ngân hàng cho phép khách hàng trả gốc làm nhiều lần trong thời hạn tín dụng.
Hình thức này thường được áp dụng với các khoản vay trung và dài hạn, cho vay mua tài sản cố định hoặc lâu bền. Theo mục đích sử dụng tiền vay LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 - Cho vay kinh doanh: Việc cho vay kinh doanh của NH là việc NH tài trợ vốn cho nhiều đối tượng khách hàng để tiến hành hoạt động sản xuất, kinh doanh của họ. - Cho vay tiêu dùng : Cho vay tiêu dùng của NH nhằm tài trợ cho các nhu cầu tiêu dùng của hộ gia đình và cá nhân. Khác với cho vay kinh doanh, ở đây người vay sử dụng tiền vay vào các hoạt động không sinh lời, nguồn trả nợ độc lập so với việc sử dụng tiền vay.
Theo thời hạn cho vay: - Cho vay ngắn hạn: Cho vay ngắn hạn là các khoản cho vay có thời hạn đến 12 tháng. NH cho vay ngắn hạn nhằm đáp ứng các nhu cầu về vốn cho sản xuất, kinh doanh, phục vụ đời sống của khách hàng. - Cho vay trung và dài hạn: Cho vay trung và dài hạn là các khoản cho vay có thời hạn trên 1 năm. Ở Việt Nam hiện nay thì các khoản cho vay trên 1 năm đến 5 năm là cho vay trung hạn, từ 5 năm trở lên là cho vay dài hạn.
Cho vay trung dài hạn thường bao gồm: Cho vay theo dự án đầu tư, cho thuê tài chính, cho vay tiêu dùng và cho vay hợp vốn. Theo hình thức đảm bảo của các khoản vay: - Cho vay có đảm bảo bằng tài sản: Cho vay có đảm bảo là việc cho vay vốn của tổ chức tín dụng mà theo đó nghĩa vụ trả nợ của khách hàng vay được cam kết đảm bảo thực hiện bằng tài sản cầm cố, thế chấp, tài sản được hình thành từ vốn vay của khách hàng vay hoặc bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ ba. Cho vay có tài sản đảm bảo áp dụng đối với khách hàng không có uy tín cao đối với NH. Sự đảm bảo này là căn cứ pháp lý để NH có thêm nguồn thu nợ thứ hai, bổ sung cho nguồn thu nợ thứ nhất thiếu chắc chắn.
- Cho vay có đảm bảo không bằng tài sản: Cho vay không có đảm bảo là việc tổ chức tín dụng cho khách hàng vay vốn không có tài sản cầm cố, thế chấp, hoặc không có bảo lãnh của người thứ ba. NH chỉ cho vay dựa vào uy tín của bản thân khách hàng: trung thực trong kinh doanh, khả năng tài chính lành mạnh, quản trị có hiệu quả, có tín nhiệm với NH cho vay trong việc sử dụng vốn vay, hoàn trả nợ (gốc và lãi). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Ngoài ra có thể phân loại theo: - Theo đối khách hàng: cho vay cá nhân, hộ sản xuất, doanh nghiệp… - Theo phương pháp hoàn trả: cho vay từng lần, cho vay theo hạn mức tín dụng. Vai trò của hoạt động cho vay.
Cho vay là một hoạt dộng tín dụng điển hình của NHTM có vai trò quan trọng trong hoạt động của NHTM nói riêng, khách hàng và nền kinh tế nói chung. Đối với ngân hàng: Hoạt động cho vay đảm bảo cho ngân hàng thực hiện đầy đủ chức năng trung gian tài chính của mình đối với nền kinh tế. Mặt khác hoạt động cho vay luôn chiếm tỉ trọng cao trong cơ cấu tài sản của ngân hàng và cũng là khoản mục mang lại lợi nhuận rất lớn cho ngân hàng. Do vậy hoạt động cho vay của ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của NHTM.
Đối với khách hàng: Để đảm bảo cho hoạt động kinh doanh diễn ra liên tục các doanh nghiệp luôn đòi hỏi phải có một lượng vốn đủ lớn. Bên cạnh nguồn vốn tự có (vốn chủ) và tín dụng thương mại, nguồn vốn vay từ ngân hàng từ lâu đã trở thành một nguồn vốn thường xuyên và quan trọng cho doanh nghiệp, quyết định sự tồn tại và phát triển của rất nhiều doanh nghiệp. Đối với nền kinh tế: Ngân hàng với chức năng trung gian tài chính và tạo tiền, đã chuyển nguồn vốn từ tay người chưa có nhu cầu sang người có nhu cầu sử dụng. Thông qua hoạt động cho vay, ngân hàng đã cung cấp một lượng vốn lớn cho nền kinh tế để biến tiết kiệm thành đầu tư.
Qua đó góp phần duy trì sự tồn tại và phát triển của cả nền kinh tế.3 Hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại 1.1 Quan điểm về hiệu quả cho vay Cho vay là hoạt động kinh doanh chủ yếu và đem lại phần lớn thu nhập cho khách hàng. Song đây là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất trong các hoạt động của LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 ngân hàng. Nâng cao hiệu quả cho vay đang là bài toán khó với các ngân hàng. Vậy hiệu quả cho vay là gì và hiểu như thế nào là đúng?