Thực trạng và giải pháp phát triển sản xuất rau an toàn tại huyện Đại Từ, Thái Nguyên

Chuyên khảo phân tích Luận văn thực trạng và giải pháp sản xuất rau an toàn trên địa bàn huyện đại từ tỉnh thái nguyên, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Trường học: Đại học Nông lâm Huế
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Thực trạng và giải pháp sản xuất rau an toàn trên địa bàn huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TRÍCH YẾU CỦA LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 0.5.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.5.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số lý thuyết về sản xuất và sản xuất rau an toàn
• 1.1.1. Khái niệm sản xuất và tiêu thụ
• 1.1.2. Khái niệm về phát triển và phát triển sản xuất
• 1.1.3. Phát triển bền vững
• 1.1.4. Khái niệm về rau an toàn
• 1.1.5. Tiêu chuẩn rau an toàn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng sản xuất rau an toàn tại huyện Đại Từ

Huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, nổi bật với tiềm năng sản xuất rau an toàn. Tuy nhiên, thực trạng sản xuất rau an toàn tại đây vẫn còn nhiều thách thức. Nhu cầu tiêu thụ rau an toàn ngày càng tăng, nhưng sản xuất vẫn chưa đáp ứng đủ. Các yếu tố như kỹ thuật sản xuất, hạ tầng và thị trường tiêu thụ đều ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành này. Việc nghiên cứu thực trạng sản xuất rau an toàn là cần thiết để tìm ra giải pháp phù hợp.

1.1. Đặc điểm địa bàn và điều kiện sản xuất rau an toàn

Địa bàn huyện Đại Từ có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc trồng rau. Tuy nhiên, việc áp dụng các kỹ thuật sản xuất rau an toàn còn hạn chế. Nhiều hộ dân vẫn sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật không đúng quy định, dẫn đến chất lượng rau không đảm bảo.

1.2. Nhu cầu và thị trường tiêu thụ rau an toàn

Nhu cầu tiêu thụ rau an toàn tại huyện Đại Từ đang gia tăng. Tuy nhiên, thị trường tiêu thụ rau an toàn còn nhỏ lẻ và chưa phát triển mạnh. Các sản phẩm rau an toàn chủ yếu được tiêu thụ qua các chợ truyền thống, trong khi đó, các kênh phân phối hiện đại vẫn chưa được khai thác triệt để.

II. Vấn đề và thách thức trong sản xuất rau an toàn tại huyện Đại Từ

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng sản xuất rau an toàn tại huyện Đại Từ đang đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu thông tin về kỹ thuật, hạ tầng yếu kém và sự thiếu liên kết giữa các hộ sản xuất đang cản trở sự phát triển của ngành. Việc nhận thức của người dân về rau an toàn cũng còn hạn chế, dẫn đến việc tiêu thụ rau an toàn không đạt hiệu quả.

2.1. Thiếu thông tin và kỹ thuật sản xuất

Nhiều hộ sản xuất rau an toàn chưa được tiếp cận với các kỹ thuật mới. Việc thiếu thông tin về quy trình sản xuất rau an toàn dẫn đến chất lượng sản phẩm không đồng đều. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của người tiêu dùng.

2.2. Hạ tầng và thị trường tiêu thụ yếu kém

Hạ tầng phục vụ sản xuất rau an toàn tại huyện Đại Từ còn nhiều hạn chế. Các cơ sở chế biến và bảo quản rau chưa được đầu tư đúng mức, dẫn đến tình trạng thất thoát sản phẩm. Thị trường tiêu thụ rau an toàn cũng chưa phát triển, khiến cho việc tiêu thụ sản phẩm gặp khó khăn.

III. Phương pháp và giải pháp phát triển sản xuất rau an toàn

Để phát triển sản xuất rau an toàn tại huyện Đại Từ, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp đồng bộ. Việc quy hoạch vùng sản xuất rau an toàn, nâng cao kỹ thuật canh tác và phát triển thị trường tiêu thụ là những yếu tố quan trọng. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức liên quan để thúc đẩy sản xuất rau an toàn.

3.1. Quy hoạch vùng sản xuất rau an toàn

Việc quy hoạch vùng sản xuất rau an toàn sẽ giúp tập trung nguồn lực và nâng cao hiệu quả sản xuất. Cần xác định các vùng có tiềm năng để phát triển sản xuất rau an toàn, từ đó hình thành các vùng sản xuất hàng hóa.

3.2. Nâng cao kỹ thuật canh tác và hỗ trợ kỹ thuật

Cần tổ chức các lớp tập huấn về kỹ thuật sản xuất rau an toàn cho nông dân. Việc nâng cao trình độ kỹ thuật sẽ giúp cải thiện chất lượng sản phẩm và tăng cường niềm tin của người tiêu dùng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu sản xuất rau an toàn

Kết quả nghiên cứu cho thấy sản xuất rau an toàn tại huyện Đại Từ có nhiều tiềm năng nhưng cũng gặp không ít khó khăn. Việc áp dụng các giải pháp phát triển sản xuất rau an toàn đã mang lại những kết quả tích cực. Nhiều hộ sản xuất đã cải thiện được chất lượng sản phẩm và tăng cường khả năng tiêu thụ.

4.1. Kết quả sản xuất và tiêu thụ rau an toàn

Sản xuất rau an toàn tại huyện Đại Từ đã có những bước tiến đáng kể. Nhiều hộ đã áp dụng quy trình sản xuất an toàn, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, việc tiêu thụ vẫn còn gặp nhiều khó khăn do thị trường chưa phát triển.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ những hộ sản xuất thành công cho thấy tầm quan trọng của việc liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ. Việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm rau an toàn cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho sản xuất rau an toàn

Sản xuất rau an toàn tại huyện Đại Từ cần được phát triển bền vững để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức để thúc đẩy sản xuất và tiêu thụ rau an toàn. Hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

5.1. Định hướng phát triển sản xuất rau an toàn

Định hướng phát triển sản xuất rau an toàn cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển thị trường tiêu thụ. Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền để thúc đẩy sản xuất.

5.2. Tầm quan trọng của rau an toàn trong phát triển bền vững

Rau an toàn không chỉ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của người tiêu dùng mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Việc phát triển sản xuất rau an toàn là cần thiết để đảm bảo an toàn thực phẩm và phát triển bền vững cho ngành nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhu cầu tiêu thụ rau quả tươi tại thị trường Việt Nam đạt mức bình quân khoảng 71 kg/người/năm, trong đó các loại rau xanh chiếm tới 75% tổng sản lượng tiêu thụ hàng ngày của mỗi hộ gia đình. Mặc dù đóng vai trò thiết yếu trong cơ cấu dinh dưỡng, ngành sản xuất rau đang đối mặt với thách thức lớn về an toàn vệ sinh thực phẩm khi tình trạng lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật và tồn dư nitrat vượt ngưỡng cho phép liên tục xảy ra. Trên phạm vi cả nước, có tới 74% sản lượng rau đạt chuẩn an toàn vẫn phải tiêu thụ trôi nổi tại các chợ truyền thống mà không được định danh, trong khi chỉ khoảng 24% tiếp cận được hệ thống phân phối hiện đại như siêu thị và chuỗi cửa hàng tiện lợi.

Tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên – địa phương sở hữu tổng diện tích tự nhiên 57.890 ha với tiềm năng nông nghiệp phong phú – việc phát triển vùng sản xuất rau an toàn theo quy chuẩn kỹ thuật vẫn gặp nhiều rào cản lớn. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp với tên đề tài "Thực trạng và giải pháp sản xuất rau an toàn trên địa bàn huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên" được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá khách quan thực trạng sản xuất và tiêu thụ rau an toàn giai đoạn 2017 – 2019. Mục tiêu trọng tâm là lượng hóa hiệu quả kinh tế của mô hình rau an toàn so với rau truyền thống, xác định các điểm nghẽn trong chuỗi giá trị và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả tài chính từ 42% đến 47% cho người nông dân, hướng tới nền nông nghiệp hàng hóa bền vững và thân thiện với môi trường sinh thái.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết kinh tế học phát triển và kinh tế nông nghiệp vi mô để giải quyết bài toán sản xuất bền vững:

• Lý thuyết hàm sản xuất nông nghiệp: Mô hình hóa mối quan hệ biện chứng giữa các yếu tố đầu vào và kết quả đầu ra thông qua hàm số $Q = f(X_i)$, trong đó $Q$ là sản lượng rau thu hoạch, còn $X_i$ đại diện cho các biến số đầu vào như hạt giống, phân bón hữu cơ/vô cơ, hóa chất bảo vệ thực vật, công lao động và công nghệ che phủ nhà lưới.
• Lý thuyết phát triển bền vững: Dựa trên khung lý thuyết của Hội đồng Thế giới về Môi trường và Phát triển năm 1987, xác định mô hình sản xuất rau an toàn phải thỏa mãn đồng thời 3 trụ cột: tăng trưởng kinh tế ổn định cho nông hộ, đảm bảo sức khỏe cộng đồng và bảo tồn tài nguyên đất, nguồn nước tưới.
• Lý thuyết chuỗi giá trị và kênh phân phối: Phân tích sự vận động của nông sản qua các mắt xích trung gian từ người sản xuất, thương lái thu gom, đơn vị bán buôn, đại lý bán lẻ đến người tiêu dùng cuối cùng.

Bên cạnh đó, nghiên cứu bám sát các quy chuẩn pháp lý hiện hành tại Việt Nam bao gồm: Quyết định số 04/2007/QĐ-BNN, Quyết định số 106/2007/QĐ-BNN, Quyết định số 379/QĐ-BNN-KHCN về thực hành sản xuất nông nghiệp tốt VietGAP và Thông tư số 59/2012/BNN-PTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Các tiêu chuẩn này quy định nghiêm ngặt mức giới hạn tối đa của dư lượng nitrat ($NO_3^-$ dưới 300 đến 1200 mg/kg tùy loại rau), kim loại nặng (chì, thủy ngân, asen) và vi sinh vật gây hại đường ruột như Escherichia coli hay Salmonella.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo thống kê, đề án quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Đại Từ giai đoạn 2017 – 2019. Dữ liệu sơ cấp được điều tra khảo sát trực tiếp trong năm 2019 bằng phiếu phỏng vấn bán cấu trúc.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng với tổng quy mô 90 hộ sản xuất rau tại 3 địa bàn trọng điểm đại diện cho các vùng sinh thái của huyện: thị trấn Hùng Sơn (30 hộ), xã Tiên Hội (30 hộ) và xã Vạn Thọ (30 hộ). Ngoài ra, tác giả tiến hành phỏng vấn sâu 30 hộ người tiêu dùng và các đơn vị bán buôn, quản lý hợp tác xã để đánh giá thị trường.
• Phương pháp phân tích kinh tế: Ứng dụng phần mềm chuyên dụng để thống kê mô tả và so sánh định lượng. Hệ thống chỉ tiêu tài chính được tính toán chi tiết trên quy mô 1 ha đất canh tác gồm: Tổng giá trị sản xuất (GO), Chi phí trung gian (IC), Giá trị gia tăng (VA), Thu nhập hỗn hợp (MI), Lợi nhuận ròng (Pr) cùng các tỷ số sinh lời như GO/IC, VA/IC và Pr/IC. Phương pháp này được lựa chọn vì phản ánh chân thực năng lực phân bổ nguồn lực và đo lường chính xác mức độ chênh lệch hiệu quả giữa phương thức canh tác an toàn và canh tác truyền thống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Quy mô sản xuất còn manh mún và tỷ lệ rau an toàn đạt mức rất thấp: Mặc dù đất nông nghiệp chiếm 26,87% trong tổng số 57.890 ha diện tích tự nhiên toàn huyện, diện tích gieo trồng rau an toàn lại chiếm tỷ lệ khiêm tốn. Tại thị trấn Hùng Sơn, diện tích rau an toàn đạt 23 ha trên tổng số 347 ha đất trồng rau (chiếm 6,8%); tại xã Tiên Hội chỉ đạt khoảng 6,0%, trong khi xã Vạn Thọ hoàn toàn chưa hình thành vùng rau an toàn (đạt 0%). Cơ cấu mùa vụ tập trung cao nhất vào vụ Đông (chiếm 51% đến 60% diện tích gieo trồng cả năm) nhằm tận dụng quỹ đất sau thu hoạch lúa mùa.
• Hiệu quả kinh tế của rau an toàn vượt trội so với rau truyền thống: Kết quả hạch toán kinh tế trên 1 ha canh tác cho thấy lợi nhuận từ sản xuất rau an toàn cao hơn sản xuất rau truyền thống từ 42% đến 47%. Cụ thể đối với cây cà chua, mô hình rau an toàn đạt doanh thu 240,58 triệu đồng/ha, vượt xa mức doanh thu của cây bắp cải và súp lơ (đều đạt khoảng 137,42 triệu đồng/ha). Nhờ áp dụng quy trình ủ phân hữu cơ vi sinh và bón phân cân đối, chi phí thuốc bảo vệ thực vật giảm đáng kể, bù đắp cho phần chi phí nhân công chăm sóc cao hơn.
• Kênh tiêu thụ bị phụ thuộc nặng nề vào trung gian thương lái: Có tới 53% tổng sản lượng rau được nông hộ bán trực tiếp cho thương lái thu gom, 27% bán lẻ tại các chợ dân sinh địa phương, và chỉ khoảng 10% sản lượng được tiêu thụ ổn định qua hợp đồng với các trường học bán trú hoặc siêu thị thông qua Hợp tác xã Hùng Sơn và Hợp tác xã Nông nghiệp Trung Na.
• Nghịch lý giữa nhu cầu sử dụng và hành vi mua sắm của người tiêu dùng: Mức tiêu thụ rau bình quân của người dân Đại Từ đạt 1 kg/hộ/ngày với mức chi tiêu khoảng 300.000 đồng/hộ/tháng. Dù 100% người tiêu dùng được hỏi bày tỏ nhu cầu sử dụng rau an toàn và sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn tới 30%, thực tế có 72,1% người dân vẫn mua rau tại chợ truyền thống, 10,8% mua tại cửa hàng rau thường và chỉ 7,1% mua tại cửa hàng rau an toàn. Nguyên nhân chính gồm: 52% thiếu thông tin minh bạch, 31,67% không tin tưởng nguồn gốc xuất xứ, và 11,33% gặp bất tiện về địa điểm phân phối.

Thảo luận kết quả

Bức tranh so sánh chi phí, doanh thu và cấu trúc chuỗi cung ứng có thể được trực quan hóa rõ ràng thông qua biểu đồ cột thể hiện mức chênh lệch lợi nhuận ròng giữa hai phương thức canh tác trên 1 ha, kết hợp với sơ đồ luồng luân chuyển hàng hóa từ nông hộ qua các trung gian thương mại.

Sự vượt trội về mặt tài chính của rau an toàn (lợi nhuận tăng từ 42% đến 47%) xuất phát từ hai nguyên nhân căn bản: giá bán sản phẩm đạt tiêu chuẩn cao hơn và chi phí phân bón hóa học, thuốc trừ sâu được cắt giảm nhờ quy trình quản lý dịch hại tổng hợp. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu thực nghiệm tại nhiều địa phương thuộc khu vực phía Bắc cũng như kinh nghiệm chuyển đổi nông nghiệp xanh tại Thái Lan và Ấn Độ.

Tuy nhiên, rào cản khiến diện tích rau an toàn tại Đại Từ chưa thể nhân rộng nhanh chóng không nằm ở kỹ thuật canh tác mà nằm ở hạ tầng thương mại. Độ tuổi trung bình của chủ hộ là 45,2 tuổi với trình độ học vấn trung học phổ thông chiếm 50% và trung học cơ sở chiếm 40% – đây là lực lượng lao động có kinh nghiệm dày dặn và tiếp thu tiến bộ kỹ thuật rất nhanh khi được tập huấn (đạt 100% tại Hùng Sơn). Song, do thiếu hệ thống chứng nhận điện tử và bao bì truy xuất nguồn gốc, sản phẩm rau an toàn khi đưa ra chợ dân sinh bị đánh đồng chất lượng với rau thông thường, làm suy giảm động lực mở rộng quy mô của các hộ gia đình.

Đề xuất và khuyến nghị

• Quy hoạch vùng sản xuất tập trung đồng bộ: Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ cùng Phòng Nông nghiệp & PTNT cần đẩy nhanh tiến độ dồn điền đổi thửa, phê duyệt quy hoạch vùng chuyên canh rau an toàn tập trung với quy mô từ 30 đến 50 ha tại thị trấn Hùng Sơn và xã Tiên Hội trong giai đoạn 2020 – 2025. Nhà nước cần đầu tư kiên cố hóa 100% mạng lưới kênh mương, hệ thống tưới tiêu tự động và đường giao thông nội đồng để hạ giá thành vận chuyển. Target metric: Nâng tỷ lệ diện tích gieo trồng rau an toàn toàn huyện lên 15% đến 20% vào năm 2025.
• Tăng cường đào tạo kỹ thuật và hỗ trợ tín dụng công nghệ: Trạm Khuyến nông và Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp huyện định kỳ tổ chức từ 4 đến 6 lớp tập huấn chuyên sâu mỗi năm về quy trình VietGAP, công nghệ sản xuất trong nhà màng, nhà lưới và kỹ thuật ủ phân sinh học cho 100% nông hộ trồng rau. Đồng thời, phối hợp cùng các tổ chức tín dụng triển khai gói vay ưu đãi lãi suất thấp nhằm hỗ trợ 30% đến 50% vốn đầu tư kết cấu hạ tầng nhà kính ban đầu.
• Tái cấu trúc chuỗi liên kết tiêu thụ nông sản: Ban Giám đốc các hợp tác xã nông nghiệp cần chủ động đàm phán, ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm trực tiếp với chuỗi siêu thị, nhà hàng và bếp ăn tập thể tại các trường học trên địa bàn huyện và thành phố Thái Nguyên. Target metric: Giảm tỷ lệ phụ thuộc vào thương lái trung gian từ 53% xuống dưới 30%, nâng tỷ trọng tiêu thụ qua hợp đồng chính thức lên mức 35% đến 40% trong vòng 3 năm.
• Thiết lập hệ thống kiểm soát chất lượng và minh bạch nguồn gốc: Chi cục Quản lý chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương triển khai dán tem QR code truy xuất nguồn gốc cho 100% sản phẩm rau an toàn xuất bán ra thị trường; tăng cường thanh tra đột xuất nồng độ hóa chất và dư lượng nitrat tại các cơ sở kinh doanh, kiên quyết xử lý các hành vi gian lận thương mại nhằm khôi phục và củng cố niềm tin tuyệt đối của người tiêu dùng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học và bộ số liệu thực tiễn tin cậy để các sở, phòng nông nghiệp xây dựng đề án phát triển nông nghiệp công nghệ cao, ban hành chính sách hỗ trợ kinh tế tập thể và quy hoạch nông nghiệp ven đô thích ứng với biến đổi khí hậu.
• Ban giám đốc hợp tác xã và doanh nghiệp phân phối: Ứng dụng các bảng tính định mức kinh tế kỹ thuật (cho cây cà chua, bắp cải, súp lơ) để xây dựng phương án kinh doanh khả thi, hoàn thiện quy trình kiểm soát nội bộ và tối ưu hóa chuỗi logistics từ đồng ruộng đến bàn ăn.
• Hộ nông dân và chủ trang trại: Nắm bắt quy trình chuyển đổi canh tác truyền thống sang chuẩn an toàn VietGAP, tiếp cận các giải pháp kỹ thuật tiết kiệm chi phí phân bón hóa học từ 30% đến 40%, gia tăng lợi nhuận trên mỗi đơn vị diện tích đất canh tác.
• Học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu kinh tế: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên khảo giá trị về phương pháp thu thập dữ liệu nông hộ, mô hình phân tích chi phí - lợi ích và đánh giá chuỗi giá trị nông sản tại các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

• Trồng rau an toàn có thực sự mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn phương thức truyền thống? Hoàn toàn có. Số liệu khảo sát thực tế tại huyện Đại Từ khẳng định lợi nhuận ròng của mô hình sản xuất rau an toàn cao hơn rau truyền thống từ 42% đến 47%. Điển hình, cây cà chua an toàn đạt tổng doanh thu 240,58 triệu đồng/ha nhờ năng suất cao và giá bán ổn định, đồng thời chi phí thuốc bảo vệ thực vật giảm mạnh khi thực hiện đúng quy trình VietGAP.
• Đâu là nguyên nhân chính khiến diện tích rau an toàn tại huyện Đại Từ phát triển chậm? Nguyên nhân cốt lõi là mạng lưới tiêu thụ chưa phát triển đồng bộ, khiến 53% sản lượng vẫn phụ thuộc thương lái và 27% bán tại chợ cóc với giá rau thường. Tỷ lệ diện tích rau an toàn tại thị trấn Hùng Sơn mới đạt 6,8%, xã Tiên Hội đạt 6,0% do thiếu liên kết chuỗi và chi phí đầu tư hạ tầng ban đầu còn cao đối với nông hộ.
• Tại sao người tiêu dùng có nhu cầu rất lớn nhưng lại ít mua rau an toàn tại các cửa hàng chuyên doanh? Rào cản lớn nhất nằm ở sự thiếu minh bạch thông tin và niềm tin thị trường. Kết quả khảo sát cho thấy có tới 52% người tiêu dùng không có đủ thông tin để phân biệt và 31,67% thiếu tin tưởng vào chứng nhận nguồn gốc xuất xứ tại điểm bán, dẫn đến việc 72,1% người dân vẫn duy trì thói quen mua tại chợ truyền thống.
• Hợp tác xã nông nghiệp đóng vai trò như thế nào trong việc thúc đẩy sản xuất rau an toàn? Hợp tác xã giữ vai trò trung tâm trong việc tổ chức tập huấn kỹ thuật cho 100% thành viên, kiểm soát quy trình đồng ruộng và tìm kiếm kênh bao tiêu ổn định. Điển hình, các hợp tác xã tại Hùng Sơn và Tiên Hội đã kết nối tiêu thụ khoảng 10% sản lượng vào hệ thống trường học bán trú trên địa bàn, giúp giảm thiểu rủi ro ép giá từ thương lái.
• Người tiêu dùng có sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn cho các sản phẩm rau đạt chuẩn an toàn? Có. Điều tra thực tế chỉ ra rằng 100% hộ gia đình mong muốn tiếp cận nguồn rau sạch để bảo vệ sức khỏe và phần lớn người tiêu dùng sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn rau thông thường tới 30%, với điều kiện bắt buộc là sản phẩm phải có tem nhãn, bao bì đóng gói và chứng nhận kiểm định minh bạch.

Kết luận

• Khẳng định hiệu quả kinh tế vượt trội của mô hình rau an toàn với tỷ suất lợi nhuận cao hơn canh tác truyền thống từ 42% đến 47% trên cùng một diện tích canh tác 1 ha.
• Lượng hóa thực trạng sản xuất còn nhỏ lẻ khi tỷ lệ diện tích rau an toàn tại các địa bàn trọng điểm chỉ chiếm dưới 7% tổng diện tích đất gieo trồng rau của huyện.
• Xác định điểm nghẽn chính nằm ở khâu lưu thông phân phối khi 53% sản lượng phụ thuộc thương lái và 52% người tiêu dùng chưa tiếp cận được thông tin minh bạch.
• Chứng minh tiềm năng thị trường to lớn với 100% người dân có nhu cầu và sẵn sàng chi trả mức giá thặng dư tới 30% cho sản phẩm có chứng nhận xuất xứ rõ ràng.
• Đề xuất gói giải pháp 4 trọng tâm đồng bộ: quy hoạch vùng chuyên canh 30 đến 50 ha, hỗ trợ vốn làm nhà lưới, tái cơ cấu kênh phân phối qua hợp tác xã và áp dụng tem truy xuất nguồn gốc QR code.

Lộ trình triển khai các giải pháp cần được thực hiện quyết liệt trong giai đoạn 2020 – 2025, tập trung hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và nâng cao năng lực quản trị chuỗi giá trị cho các hợp tác xã nông nghiệp. Chính quyền địa phương, các hợp tác xã và hộ nông dân hãy chủ động phối hợp chặt chẽ để xây dựng thương hiệu rau an toàn Đại Từ uy tín, mở rộng thị trường tiêu thụ bền vững và mang lại giá trị gia tăng thiết thực cho nền kinh tế nông nghiệp địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Một số lý thuyết về sản xuất và sản xuất rau an toàn 1. Khái niệm sản xuất và tiêu thụ Sản xuất là kết hợp các yếu tố đầu vào để tạo ra sản phẩm sản xuất là quá trình lao động tạo ra của cải không có sẵn trong tự nhiên nhưng lại cần thiết cho sự tồn tại phục vụ lợi ích của xã hội Đầu vào là tất cả các yếu tố sử dụng trong sản xuất như vốn đầu tư. Đầu ra là những kết quả của quá trình sản xuất gồm các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ không có sẵn trong tự nhiên nhưng nó rất cần trong sự sống của con người.

Đầu vào và đầu ra luôn đi cùng với nhau chúng có mối quan hệ biện chứng với nhau, thể hiện qua hàm sản xuất: Q = f (Xi) Trong đó: - Q: là khối lượng sản phẩm sản xuất ra - Xi: là các yếu tố đầu vào để tạo ra Q sản phẩm Đối với sản xuất rau đầu vào được bao gồm: lân, đam, kali, giống, công chăm sóc và một số yếu tố khác. Còn trong sản xuất rau đầu ra chính là các loại rau thông qua sản xuất mà có để phục vụ nhu cầu của xã hội và gia đình. Sản phẩm làm ra đều phải trải qua khâu tiêu thụ thì mới thực hiện được quá trình tái sản xuất sản phẩm đó. Vì vậy, tiêu thụ là một khâu quan trọng trong các hoạt động sản xuất kinh doanh là quá trình thực hiện giá trị sản phẩm.

Thông qua quá trình tiêu thụ mà sản phẩm sản xuất ra sẽ đưa sang lĩnh vực lưu thông và tới tay người tiêu dùng. Tiêu thụ được sản phẩm cần dựa vào nhiều yếu tố như chất lượng, số lượng của sản phẩm, thị trường, cơ sở hạ tầng, sự nhanh nhạy của người sản xuất, chính sách vĩ mô của chính phủ. Đối với rau thì kết quả và hiệu quả kinh tế phụ thuộc rất nhiều vào quá trình tiêu thụ. Đây là loại sản phẩm cần được tiêu thụ nhanh sau khi thu hoạch thì mới đem lại số lượng và chất lượng sản phẩm được tốt.

Bảo quản sản phẩm khi thu hoạch cần được quan tâm. Khái niệm về phát triển và phát triển sản xuất Theo lý thuyết tăng trưởng và phát triển kinh tế của kinh tế học phát triển: Phát triển là khái niệm có nội dung phản ánh rộng hơn so với khái niệm tăng trưởng kinh tế. Nếu như tăng trưởng kinh tế về cơ bản chỉ là sự gia tăng thuần tuý về mặt lượng của các chỉ tiêu kinh tế tổng hợp: GNP, GNP/đầu người hay GDP, GDP/đầu người… thì phát triển kinh tế ngoài việc bao hàm quá trình gia tăng đó, còn có một nội hàm phản ánh rộng lớn hơn, sâu sắc hơn, đó là những biến đổi về mặt chất của nền kinh tế – xã hội, mà trước hết là sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH,HĐH và kèm theo đó là việc không ngừng nâng cao mức sống toàn dân, trình độ phát triển văn minh xã hội thể hiện ở hàng loạt tiêu chí như: thu nhập thực tế, tuổi thọ trung bình, tỷ lệ chết của trẻ sơ sinh, trình độ dân trí, bảo vệ môi trường, và khả năng áp dụng các thành tựu khoa học – kỹ thuật vào phát triển kinh tế – xã hội… Với nội hàm rộng lớn trên đây, về cơ bản khái niệm phát triển kinh tế đã đáp ứng được các nhu cầu đặt ra cho sự phát triển toàn diện nhiều lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội… Tuy nhiên như đã biết, trong khoảng hơn hai thập niên vừa qua, do xu hứớng hội nhập, khu vực hoá, toàn cầu hoá phát triển ngày càng mạnh mẽ hơn nên đã nảy sinh nhiều vấn đề dù là ở phạm vi từng quốc gia, lãnh thổ riêng biệt, song lại có ảnh hưởng chung đến sự phát triển của cả khu vực và toàn thế giới, trong đó có những vấn đề cực kỳ phức tạp, nan giải đòi hỏi phải có sự chung sức của cả cộng đồng nhân loại, ví dụ như: môi trường sống, thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh, khủng bố… Từ đó đòi hỏi sự phát triển của mỗi quốc gia, lãnh thổ và cả thế giới phải được nâng lên tầm cao mới cả về chiều rộng và chiều sâu của sự hợp tác, phát triển. Thực tiễn đó đã thúc đẩy sự ra đời một khái niệm mới về phát triển mang nội hàm phản ánh tổng hợp hơn, toàn diện hơn tất cả các khái niệm về tăng trưởng kinh tế, phát triển kinh tế…, đó là khái niệm phát triển bền vững mà sau đây ta sẽ xem xét kỹ hơn.

Phát triển bền vững Khái niệm "phát triển bền vững" xuất hiện trong phong trào bảo vệ môi trường từ những năm đầu của thập niên 70 của thế kỷ 20. Năm 1987, trong Báo cáo "Tương lai chung của chúng ta" của Hội đồng Thế giới về Môi trường và Phát triển 6 (WCED) của Liên hợp quốc, "phát triển bền vững" được định nghĩa "là sự phát triển đáp ứng được những yêu cầu của hiện tại, nhưng không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau". Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất về Môi trường và phát triển tổ chức ở Rio de Janeiro (Braxin) năm 1992 và Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững tổ chức ở Johannesburg (Cộng hoà Nam Phi) năm 2002 đã xác định "phát triển bền vững" là quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hoà giữa 3 mặt của sự phát triển, gồm: phát triển kinh tế (nền tảng là tăng trưởng kinh tế), phát triển xã hội (mục tiêu là thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội; xoá đói giảm nghèo và giải quyết việc làm) và bảo vệ môi trường (mục tiêu là xử lý, khắc phục ô nhiễm, phục hồi và cải thiện chất lượng môi trường; phòng chống cháy và chặt phá rừng; khai thác hợp lý và sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên). Tiêu chí để đánh giá sự phát triển bền vững là sự tăng trưởng kinh tế ổn định; thực hiện tốt tiến bộ và công bằng xã hội; khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ và nâng cao được chất lượng môi trường sống.

Khái niệm về rau an toàn Hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về rau an toàn. Theo Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn 1998 thì những sản phẩm rau tươi có chất lượng giống như đặc tính giống của nó, hàm lượng các hóa chất độc hại và mức độ nhiễm vi sinh vật gây hại dưới mức tiêu chuẩn cho phép và bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng và môi trường thì được gọi là rau đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm gọi tắt là rau an toàn Theo thông tư 59 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Rau, quả an toàn là sản phẩm rau, quả tươi được sản xuất, sơ chế, chế biến phù hợp quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm hoặc phù hợp với quy trình kỹ thuật sản xuất, sơ chế rau, quả an toàn được Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phê duyệt hoặc phù hợp với các quy định liên quan đến đảm bảo an toàn thực phẩm có trong quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau, quả tươi an toàn VietGAP, các tiêu chuẩn GAP khác và mẫu điển hình đạt các chỉ tiêu an toàn thực phẩm theo quy định [Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (2012), 7 Thông tư 59/2012/BNN - PTNT]. Rau an toàn là rau khi sản xuất vẫn sử dụng phân hoá học và các hoá chất BVTV, song có giới hạn. Chất lượng rau sản xuất ra có các tiêu chuẩn về: dư lượng thuốc BVTV; gốc nitrat và các yếu tố độc hại gây bệnh khác trong rau nằm trong giới hạn tiêu chuẩn cho phép, đảm bảo vệ sinh và an toàn sức khoẻ cho người tiêu dùng.

Căn cứ theo quyết định số 04/2007/QĐ - BNN, ngày 19/01/2007 của Bộ Nông nghiệp và PTNT về việc ban hành “ Quy định về quản lý sản xuất và chứng nhận rau an toàn” [Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 2007, Quyết định số 04/007/QĐ - BNN, ngày 19/01/2007 “Quy định về quản lý sản xuất và chứng nhận rau an toàn”] khái niệm RAT được hiểu như sau: “Là sản phẩm rau tươi đảm bảo các tiêu chuẩn chất lượng về hàm lượng kim loại nặng, hàm lượng Nitrat (NO3), vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) theo quy định hiện hành của nhà nước (tại quyết định số 99/2008/QĐ - BNN ngày 15/10/2008 của Bộ NN&PTNT); được sản xuất, sơ chế theo quy trình sản xuất, sơ chế RAT; tiến tới sản xuất, sơ chế theo quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau quả tươi Việt Nam (VietGAP)”. * Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau quả tươi Việt Nam gọi tắt là VietGAP (Vietnames Good Agricultural Practices): Là những nguyên tắc trình tự, thủ tục hướng dẫn tổ chức, cá nhân sản xuất, thu hoạch, sơ chế đảm bảo an toàn, nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo phúc lợi xã hội, sức khỏe người sản xuất và người tiêu dùng, bảo vệ môi trường và nguồn gốc sản phẩm. * Ngưỡng an toàn: Là mức giới hạn tối đa cho phép của dư lượng hóa chất độc hại (kim loại nặng, nitrat, thuốc Bảo vệ thực vật, các chất điều hòa sinh trưởng), các vi sinh vật có hại được phép tồn tại trên rau mà không ảnh hưởng đến sức khỏe con người theo Quy định hiện hành của Bộ Y tế. Tóm lại: Rau an toàn phải đảm bảo các yêu cầu sau: Không chứa dư lượng thuốc sâu quá mức cho phép.

Không chứa lượng nitrat quá mức cho phép. Không chứa các vi khuẩn và kí sinh trùng gây bệnh cho người và gia súc, gia cầm (kể cả ăn sống và nấu chín ngay khi ăn và cả một thời gian sau khi ăn). 8 Không tồn dư một số kim loại nặng như: Thuỷ ngân (Hg), chì (Pb). quá ngưỡng cho phép.

Tiêu chuẩn rau an toàn Theo Quyết định số 106/2007/QĐ - BNN ngày 28 tháng 12 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) [Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 2007, Quyết định số 106/2007/QĐ - BNN ngày 28 tháng 12 năm 2007 “Tiêu chuẩn và điều kiện sản xuất rau an toàn”] sản phẩm rau được hiểu là an toàn khi đáp ứng được các yêu cầu sau: a, Chỉ tiêu về hình thái Chỉ tiêu hình thái tức là xét ở khía cạnh sạch, hấp dẫn về hình thức: sản phẩm rau phải tươi, sạch bụi bẩn, không lẫn các tạp chất, thu đúng độ chín - khi có chất lượng cao nhất, không có triệu chứng bệnh, có bao bì bảo quản vệ sinh hấp dẫn.