Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐÀO TẠO CÁC CHỨC DANH TƯ PHÁP 1. Một số khái niệm quản lý nhà nước Quản lý là yếu tố không thể thiếu được trong đời sống xã hội. Xã hội phát triển càng cao thì vai trò của quản lý càng lớn, phạm vi càng rộng và nội dung càng phức tạp. Mác “quản lý là một chức năng đặc biệt nảy sinh từ bản chất của quá trình lao động” C.
Mác đã coi “quản lý là một chức năng đặc biệt nảy sinh từ bản chất xã hội của quá trình lào động”, đăc biệt ông cong nhấn mạnh thêm và khẳng định “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít hay nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” [Mác – Ăng ghen toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội, 1993, Tập 23, tr. 480] Luận điểm trên của C.
Mác có thể áp dụng với mọi hoạt động chung của con người trong xã hội. Lê Nin cũng đã từng viết và khẳng định vấn đề này “Muốn quản lý tốt mà chỉ biết thuyết phục không thôi thì chưa đủ, mà còn phải biết tổ chức về mặt thực tiễn nữa” [Lê Nin tuyển tập, Nxb. Tiến bộ Matxcơva, tr.473] Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi 8 của cá nhân hướng đến mục đích hoạt động chung và phù hợp với quy luật khách quan nhất. Có thể nói một một cách tổng quát, quản lý được xem là quá trình “tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định”, đó là sự kết hợp giữa tri thức và lao động trên phương diện điều hành.
Ở góc độ chính trị, quản lý đượcc hiểu là hành chính, là cai trị; Ở góc độ xã hội học, quản lý là điều hành, điều khiển, chỉ huy. Tuy nhiên dù có tiếp cận ở góc độ nào đi chăng nữa thì quản lý vẫn phải dựa trên cơ sở, nguyên tắc đã được định sẵn và nhằm đạt được hiệu quả của việc quản lý, đó là mục đích cuối cùng của quản lý. Quản lý nhà nước: Quản lý nhà nước ra đời cùng với sự xuất hiện của nhà nước, là sự quản lý của nhà nước đối với xã hội và công dân. Theo nghĩa rộng, quản lý nhà nước được hiểu là phần quản lý nhà nước do nhà nước thực hiện thông qua bộ máy nhà nước, trên cơ sở quyền lực nhà nước nhằm thực tiện các nhiệm vụ và chức năng của nhà nước.
Theo cách hiểu trên, quản lý nhà nước gồm 4 (bốn) hoạt động: Hoạt động lập pháp và giám sát sự thi hành pháp luật, hoạt động này thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Hoạt động chấp hành luật và tổ chức thực hiện quản lý hành chính. Hoạt động này do Chính phủ và hệ thống cơ quan quản lý hành chính nhà nước từ trung ương tới địa phương thực hiện theo quy định của pháp luật. Hoạt động kiểm soát do Viện kiểm sát thực hiện.
Hoạt động xét xử, hoạt động này do hệ thống Tòa án nhân nhân thực hiện. Theo nghĩa hẹp, quản lý nhà nước được hiểu đồng nghĩa với khái niệm quản lý hành chính nhà nước. 9 Quản lý nhà nước do ba hệ thống cơ quan quyền lực phối hợp tiến hành “cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp, cơ quan tư pháp”. Có thể nói, quản lý nhà nước là sự tác động của các chủ thể mang quyền lực nhà nước, chủ yếu bằng pháp luật tới các đối tượng quản lý nhằm thực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước.
Như vậy tất cả các cơ quan nhà nước đều thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Chủ thể của quản lý nhà nước là các tổ chức hay cá nhân mang quyền lực nhà nước trong quá trình tác động tới đối tượng quản lý. Chủ thể quản lý nhà nước bao gồm: Nhà nước, cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân được nhà nước ủy quyền thực hiện việc quản lý nhà nước. Khách thể của quản lý nhà nước là trật tự quản lý nhà nước.
Trật tự quản lý nhà nước do pháp luật quy định. Quản lý nhà nước là sự tác động lên một hệ thống nào đó với mục tiêu đưa hệ thống đó đến trạng thái đạt được. Quản lý là một phạm trù xuất hiện trước khi có Nhà nước với tính chất là một loại lao động xã hội hay lao động chung được thực hiện ở quy mô lớn. Quản lý được phát sinh từ lao động, không tách rời với lao động và bản thân quản lý cũng là một loại hoạt động lao động.
Như vậy, quản lý xã hội không phải là sản phẩm của sự phân chia quyền lực mà là sản phẩm của sự phân công lao động nhằm liên kết và phối hợp hoạt động chung của con người. Là một phạm trù gắn liền với sự xuất hiện của Nhà nước, quản lý nhà nước ra đời với tính chất là hoạt động quản lý xã hội. Quản lý nhà nước, hiểu theo nghĩa rộng, được thực hiện bởi tất cả các cơ quan nhà nước. Theo nghĩa hẹp, quản lý nhà nước là hoạt động chấp hành và điều hành được đặc trưng bởi các yếu tố có tính tổ chức; được thực hiện trên cơ sở và để thi hành pháp luật; được bảo đảm thực hiện chủ yếu bởi hệ 10 thống các cơ quan hành chính nhà nước hoặc một số tổ chức xã hội trong trường hợp được giao nhiệm vụ quản lý nhà nước.
Quản lý nhà nước cũng là sản phẩm của việc phân công lao động nhằm liên kết và phối hợp các đối tượng bị quản lý. Quản lý nhà nước về đào tạo các chức danh tư pháp Đào tạo các chức danh tư pháp là quá trình trang bị một cách có hệ thống về kiến thức, kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ và rèn luyện đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ làm nguồn để bổ nhiệm vào vị trí các chức danh tư pháp. Đào tạo các chức danh tư pháp có mục đích nhằm nâng cao bản lĩnh chính trị, kỹ năng giải quyết các vụ án, vụ việc thuộc thẩm quyền của hệ thống các cơ quan tư pháp từ đó làm nguồn để bổ nhiệm vị trí các chức danh đáp ứng yêu cầu phát triển của hệ của hệ thống cơ quan tư pháp. Xuất phát từ hệ thống giáo dục, theo từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học, Trung tâm từ điển học “Giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra” [88, tr.
Từ định nghĩa giáo dục trên cho thấy, về bản chất, giáo dục là quá trình truyền đạt và tiếp thu những kinh nghiệm lịch sử xã hội của các thế hệ loài người. Về hoạt động, giáo dục là quá trình tác động đến đối tượng giáo dục để hình thành cho họ những phẩm chất, nhân cách. Khác với giáo dục, đào tạo là “làm cho trở thành người có năng lực theo những tiêu chuẩn nhất định” [88, tr. Đào tạo được xem là quá trình tác động đến con người làm cho người đó lĩnh hội và nắm vững những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo.
một cách hệ thống, nhằm chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng nhận một sự phân công lao động nhất định. Như vậy, khái niệm đào tạo có nghĩa hẹp hơn khái niệm giáo dục, thường đào tạo đề cập đến giai đoạn sau, khi một 11 người đã đạt đến một độ tuổi nhất định, có một trình độ nhất định. Từ phân tích quan niệm khác nhau về đào tạo trên cho thấy, đào tạo có các đặc điểm sau: Đào tạo được xác định như là quá trình làm biến đổi hành vi con người một cách có hệ thống, thông qua việc học tập, việc học tập này có được là kết quả của việc giáo dục, hướng dẫn, phát triển và lĩnh hội kinh nghiệm một cách có kế hoạch. Đào tạo là một quá trình dạy và học có hệ thống, được tổ chức theo một quy trình cụ thể, với những bước đi thích hợp, có nội dung chương trình và yêu cầu đặt ra đối với giảng viên, học viên theo từng giai đoạn, được đánh giá qua các bài giảng, sự tiếp thu, các bài kiểm tra, thi tốt nghiệp.
Đào tạo là quá trình làm cho người học trở thành người có năng lực theo những tiêu chuẩn nhất định đã đề ra. Như vậy, đào tạo chính là việc tổ chức và thực hiện một quá trình cho người học, làm tăng giá trị của nguồn lực con người. Đào tạo tác động đến con người trong tổ chức làm cho họ có thể làm việc tốt hơn, cho phép họ sử dụng các khả năng, tiềm năng vốn có, phát huy tối đa năng lực trong hoạt động nghề nghiệp. Mục tiêu của đào tạo nhằm phát triển năng lực và nâng cao năng lực công tác của người được đào tạo; giúp cho họ tiếp nhận được tri thức, kỹ năng để họ có thể đáp ứng được nhu cầu nhân lực trong tương lai của cơ quan, đơn vị; giảm thiểu được thời gian học tập, tiếp cận với công việc mới do yêu cầu mới về nhiệm vụ sẽ được giao (thuyên chuyển, đề bạt, thay đổi nhiệm vụ), đảm bảo cho người được đào tạo có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu công việc được giao.
Các yếu tố của quá trình đào tạo tác động qua lại với nhau tạo nên một chỉnh thể thống nhất, trên cơ sở đó làm biến đổi về chất sau quá trình học tập 12 của người học, làm cho người học nâng cao trình độ, năng lực, đáp ứng được yêu cầu đặt ra, trang bị những phương pháp, kỹ năng tạo nền móng để tiếp tục tiếp thu và vận dụng những kiến thức mới. Như vậy, đào tạo có thể được xác định như là quá trình biến đổi hành vi của con người một cách có hệ thống thông qua hành vi học tập và nghiên cứu lĩnh hội tri thức, kỹ năng.