Luận văn: Khả năng kháng kháng sinh của Salmonella, Campylobacter phân lập từ thịt lợn, gà tại Hà Nội, Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ vnua nghiên cứu khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn Salmonella, Campylobacter từ thịt lợn, gà tại Hà Nội, Bắc Ninh.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lan Anh
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Thị Thanh Sơn
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Xác Định Khả Năng Kháng Kháng Sinh Của Vi Khuẩn Salmonella, Campylobacter Phân Lập Từ Thịt Lợn, Gà Tại Hà Nội Và Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Thesis abstract
• 1.8. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.9. Mục tiêu đề tài
• 1.10. Phạm vi nghiên cứu
• 1.11. Đối tượng nghiên cứu
• 1.12. Thời gian nghiên cứu
• 1.13. Địa điểm nghiên cứu
• 1.14. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học của đề tài
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. VI KHUẨN SALMONELLA
• 2.1.1. Đặc điểm hình thái
• 2.1.2. Đặc điểm nuôi cấy
• 2.1.3. Đặc tính sinh hoá
• 2.1.4. Đặc điểm phân bố của vi khuẩn trong tự nhiên
• 2.1.5. Các yếu tố gây bệnh của Salmonella
• 2.2. VI KHUẨN CAMPYLOBACTER
• 2.2.1. Đặc điểm hình thái
• 2.2.2. Đặc điểm nuôi cấy
• 2.2.3. Đặc tính sinh hóa
• 2.2.4. Sự phân bố của Campylobacter trong tự nhiên
• 2.2.5. Đặc điểm gây bệnh của Campylobacter
• 2.3. Tình hình ngộ độc do Salmonella và Campylobacter trên thế giới và Việt Nam
• 2.4. Thực trạng về tình hình ngộ độc thực phẩm
• 2.5. Tình hình nghiên cứu và ngộ độc thực phẩm do Salmonella
• 2.6. Tình hình nghiên cứu và ngộ độc thực phẩm do Campylobacter
• 2.7. Tính kháng thuốc của vi khuẩn
• 2.7.1. Kháng kháng sinh là gì?
• 2.7.2. Phân loại đề kháng kháng sinh
• 2.7.3. Cơ chế đề kháng kháng sinh của vi khuẩn
• 2.7.4. Một số kết quả nghiên cứu về tỷ lệ kháng thuốc kháng sinh của Salmonella và Campylobacter trên thế giới và Việt Nam
• 2.7.5. Một số kết quả nghiên cứu về khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn Salmonella
• 2.7.6. Một số kết quả nghiên cứu về khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn Campylobacter
• 3. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Đối tượng/ vật liệu nghiên cứu
• 3.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Đánh giá công tác vệ sinh thú y và tình hình sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi tại địa phương nghiên cứu
• 3.5.2. Phương pháp lấy mẫu TCVN4833-2:2002
• 3.5.3. Phương pháp phân lập vi khuẩn Campylobacter ISO 10272
• 3.5.4. Phương pháp phân lập vi khuẩn Salmonella ISO 6579-2003
• 3.5.5. Phương pháp xác định mức độ kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn Salmonella spp. và Campylobacter spp. phân lập được
• 3.5.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả khảo sát công tác vệ sinh thú y và tình hình sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi
• 4.1.1. Tình hình chăn nuôi và sản lượng thịt lợn, gà tại Hà Nội và Bắc Ninh
• 4.1.2. Kết quả khảo sát công tác vệ sinh thú y và tình hình sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi tại Bắc Ninh
• 4.1.2.1. Công tác vệ sinh thú y
• 4.1.2.2. Kết quả khảo sát tình hình sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi
• 4.1.3. Tỷ lệ nhiễm Campylobacter spp. và Salmonella spp. trên thân thịt gà và thịt lợn tại hai địa điểm khảo sát
• 4.1.3.1. Kết quả xác định tỷ lệ nhiễm vi khuẩn Campylobacter spp.
• 4.1.3.2. Kết quả xác định tỷ lệ nhiễm vi khuẩn Salmonella spp.
• 4.1.4. Kết quả xác định khả năng kháng kháng sinh của các chủng Campylobacter spp. và Salmonella spp. phân lập được
• 4.1.4.1. Kết quả thử tính mẫn cảm với kháng sinh của các chủng Campylobacter spp.
• 4.1.4.2. Kết quả thử tính mẫn cảm với kháng sinh của các chủng Salmonella spp.
• 4.2. Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khả Năng Kháng Kháng Sinh Của Vi Khuẩn Salmonella Và Campylobacter

Khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn Salmonella và Campylobacter đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm. Vi khuẩn này không chỉ gây ra ngộ độc thực phẩm mà còn có thể dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng. Tại Hà Nội và Bắc Ninh, việc nghiên cứu khả năng kháng kháng sinh của hai loại vi khuẩn này là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

1.1. Đặc Điểm Của Vi Khuẩn Salmonella Và Campylobacter

Vi khuẩn Salmonella và Campylobacter là hai tác nhân chính gây ngộ độc thực phẩm. Salmonella thường có mặt trong thịt lợn và thịt gà, trong khi Campylobacter thường được tìm thấy trong thịt gia cầm. Cả hai loại vi khuẩn này đều có khả năng kháng kháng sinh cao, gây khó khăn trong việc điều trị.

1.2. Tình Hình Kháng Kháng Sinh Tại Hà Nội Và Bắc Ninh

Tình hình kháng kháng sinh của Salmonella và Campylobacter tại Hà Nội và Bắc Ninh đang gia tăng. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn này đang ở mức cao, đặc biệt là với các loại kháng sinh phổ biến như Tetracyclin và Quinolon.

II. Vấn Đề Kháng Kháng Sinh Trong Thịt Lợn Và Gà Tại Hà Nội Và Bắc Ninh

Kháng kháng sinh trong thịt lợn và gà là một vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi không đúng cách đã dẫn đến sự phát triển của các chủng vi khuẩn kháng thuốc. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm mà còn gây ra các bệnh lý khó điều trị.

2.1. Nguyên Nhân Kháng Kháng Sinh Trong Chăn Nuôi

Nguyên nhân chính dẫn đến kháng kháng sinh trong chăn nuôi bao gồm việc sử dụng kháng sinh không đúng liều lượng và thời gian. Nhiều hộ chăn nuôi vẫn còn lạm dụng kháng sinh để phòng bệnh, dẫn đến sự phát triển của các chủng vi khuẩn kháng thuốc.

2.2. Tác Động Của Kháng Kháng Sinh Đến Sức Khỏe Cộng Đồng

Kháng kháng sinh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của động vật mà còn có thể lây lan sang con người thông qua thực phẩm. Điều này dẫn đến các bệnh lý khó điều trị và tăng chi phí y tế cho xã hội.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Khả Năng Kháng Kháng Sinh Của Vi Khuẩn

Nghiên cứu khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn Salmonella và Campylobacter được thực hiện thông qua các phương pháp phân lập và xác định mức độ kháng thuốc. Các mẫu thịt lợn và gà được thu thập từ các chợ truyền thống tại Hà Nội và Bắc Ninh để phân tích.

3.1. Phương Pháp Phân Lập Vi Khuẩn

Phương pháp phân lập vi khuẩn Salmonella và Campylobacter được thực hiện theo tiêu chuẩn ISO. Các mẫu thịt được xử lý và nuôi cấy trong môi trường chọn lọc để xác định sự hiện diện của vi khuẩn.

3.2. Phương Pháp Xác Định Kháng Kháng Sinh

Khả năng kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn được xác định thông qua phương pháp khoanh giấy kháng sinh. Kết quả cho thấy tỷ lệ kháng thuốc của các chủng vi khuẩn rất cao, đặc biệt là với các loại kháng sinh phổ biến.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Khả Năng Kháng Kháng Sinh

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm vi khuẩn Salmonella và Campylobacter trong thịt lợn và gà tại Hà Nội và Bắc Ninh là khá cao. Tỷ lệ kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn này cũng đáng lo ngại, với nhiều chủng kháng lại các loại kháng sinh thông dụng.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm Vi Khuẩn Trong Thịt

Tỷ lệ nhiễm vi khuẩn Salmonella spp. trên thịt gà và thịt lợn tại Hà Nội lần lượt là 57% và 75%, trong khi tại Bắc Ninh là 50% và 57,5%. Tỷ lệ nhiễm Campylobacter spp. cũng không kém phần nghiêm trọng.

4.2. Tỷ Lệ Kháng Kháng Sinh Của Vi Khuẩn

Các chủng vi khuẩn Salmonella và Campylobacter phân lập được cho thấy có tỷ lệ kháng cao với các loại kháng sinh như Tetracyclin và Quinolon, điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp kiểm soát hiệu quả hơn.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Giải Pháp Kiểm Soát Kháng Kháng Sinh

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn Salmonella và Campylobacter là một vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết. Cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn trong việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Kiểm Soát

Cần thiết phải xây dựng các quy định chặt chẽ hơn về việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi. Các chương trình giáo dục cho người chăn nuôi về việc sử dụng kháng sinh hợp lý cũng cần được triển khai.

5.2. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Kháng Kháng Sinh

Nghiên cứu về khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn cần được tiếp tục để cập nhật tình hình và đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Việc hợp tác giữa các cơ quan chức năng và các nhà nghiên cứu là rất quan trọng trong việc giải quyết vấn đề này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề an toàn thực phẩm và kiểm soát vi khuẩn đề kháng kháng sinh đang là thách thức y tế công cộng cấp bách tại Việt Nam. Theo thống kê của Cục Quản lý Chất lượng Vệ sinh An toàn Thực phẩm thuộc Bộ Y tế, trong năm 2015 toàn quốc đã ghi nhận 147 vụ ngộ độc thực phẩm với 5.026 người mắc và 33 trường hợp tử vong. Đến năm 2016, các con số này tiếp tục duy trì ở mức cao với 132 vụ làm 4.676 người mắc cùng 41 ca tử vong; riêng 6 tháng đầu năm 2017 đã xảy ra 73 vụ khiến 1.592 người ngộ độc. Trong các nguyên nhân gây bệnh đường ruột truyền qua thực phẩm, vi khuẩn Salmonella spp. và Campylobacter spp. là hai tác nhân vi sinh hàng đầu gây viêm dạ dày ruột cấp tính, nhiễm trùng huyết và tiêu chảy mất nước nghiêm trọng.

Nghiên cứu được triển khai nhằm đánh giá thực trạng nhiễm khuẩn và mức độ kháng kháng sinh của các chủng Salmonella spp. và Campylobacter spp. phân lập từ thịt lợn và thịt gà tươi sống bày bán tại các chợ truyền thống trên địa bàn Hà Nội và Bắc Ninh. Đề tài được thực hiện trong khung thời gian từ tháng 2 năm 2018 đến tháng 10 năm 2018 tại Bộ môn Vệ sinh Thú y thuộc Viện Thú y Quốc gia. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp nguồn dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác, phục vụ việc giám sát dịch tễ học và hỗ trợ trực tiếp cho Chương trình hành động Quốc gia về kiểm soát vi khuẩn kháng thuốc theo Quyết định số 2625/QĐ-BNN-TY của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Nghiên cứu hướng tới mục tiêu giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm chéo vi khuẩn đa kháng thuốc sang chuỗi tiêu thụ thực phẩm của hơn 10 triệu người dân tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý thuyết của luận văn dựa trên mô hình dịch tễ học bệnh truyền nhiễm qua thực phẩm và nguyên lý đề kháng kháng sinh vi sinh học theo Hawkey (1998). Cơ chế kháng thuốc của vi khuẩn được xác định qua 4 con đường sinh học chính: làm thay đổi đích tác động của kháng sinh, sản sinh enzyme bất hoạt hoạt tính của thuốc, giảm tính thấm của màng nguyên sinh chất và tạo ra các isoenzyme để thay đổi chu trình chuyển hóa. Đối với vi khuẩn Gram âm, hiện tượng kháng chéo thường diễn ra phức tạp do sự kết hợp của men giải ngoại bào beta-lactamase cùng việc biến đổi cấu trúc protein màng ngoài.

Về mặt bệnh học vi sinh, vi khuẩn Salmonella spp. (kích thước 0,4-0,6 × 1,0-3,0 µm) sở hữu hệ kháng nguyên O, H, cấu trúc Fimbriae bám dính cùng các phức hợp độc tố nội bào (Endotoxin), ngoại độc tố thẩm xuất nhanh RPF, thẩm xuất chậm DPF và độc tố tế bào Cytotoxin. Đối với Campylobacter spp. (chiều dài 0,5-5 µm, hình que cong chữ S), độc lực chính gắn liền với tiên mao di động xoắn ốc giúp vượt qua lớp chất nhầy biểu mô ruột và phức hợp độc tố làm phồng tế bào CDT (Cytolethal Distending Toxin) được mã hóa bởi operon cdtABC. Bốn khái niệm trọng tâm xuyên suốt công trình gồm: tình trạng mang trùng không triệu chứng ở gia súc gia cầm, cơ chế đề kháng thu được qua plasmid tiếp hợp, nồng độ ức chế tối thiểu và đường kính vòng vô khuẩn theo tiêu chuẩn quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp điều tra cắt ngang kết hợp thực nghiệm vi sinh vật học theo quy chuẩn quốc tế. Cỡ mẫu điều tra xã hội học gồm 110 hộ và trang trại chăn nuôi tại Bắc Ninh (phân bổ thành 23 cơ sở quy mô nhỏ dưới 20 con, 81 trang trại quy mô vừa 20-200 con và 6 trang trại quy mô lớn trên 200 con). Phương pháp lấy mẫu thực phẩm tuân thủ nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn TCVN 4833-2:2002; các mẫu thịt lợn và thịt gà tươi sống có khối lượng 300-500 gram được thu thập ngẫu nhiên tại các quầy bán lẻ ở chợ truyền thống vào khung giờ 6-7 giờ sáng, sau đó bảo quản lạnh ở 4°C và chuyển về phòng xét nghiệm trong ngày.

Quy trình phân lập vi khuẩn Salmonella spp. thực hiện theo ISO 6579:2003 qua 4 bước: tăng sinh không chọn lọc trong nước đệm Pepton (BPW) ở 37°C trong 16-18 giờ, tăng sinh chọn lọc trên môi trường MSRV ở 41,5°C và Muller Kauffmann ở 37°C, phân lập trên thạch chọn lọc Rambach cùng XLT4, khẳng định qua các phản ứng sinh hóa Kligler, Lysine, Urease, Citrate và ngưng kết kháng huyết thanh Poly OH. Phân lập Campylobacter spp. tuân thủ ISO 10272 cải tiến: tăng sinh mẫu trong môi trường Bolton Blood, cấy láng trên thạch mCCD đặt trong bình yếm khí chứa gói sinh khí Campygen 2,5L ở 41,5°C trong 40-48 giờ, sau đó thuần khiết trên môi trường Columbia Blood Agar (CBA). Thử nghiệm tính mẫn cảm kháng sinh sử dụng phương pháp khuếch tán đĩa giấy thạch Kirby-Bauer (1966) trên môi trường Mueller-Hinton (bổ sung 5% máu cừu cho Campylobacter), nồng độ dịch khuẩn chuẩn hóa 0,5 McFarland (tương đương 10^8 CFU/ml) pha loãng về 10^6 CFU/ml và đọc kết quả theo tiêu chuẩn giám sát DANMAP 2017 trên 10 loại kháng sinh chuyên biệt. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này đảm bảo tính tương thích với hệ thống giám sát quốc tế và độ lặp lại cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận những số liệu đáng báo động về tỷ lệ nhiễm vi sinh vật gây ngộ độc cũng như mức độ kháng kháng sinh trên các mẫu thịt thương phẩm:

Thứ nhất, tỷ lệ nhiễm Salmonella spp. trên thân thịt đạt mức rất cao tại cả hai địa bàn. Tại Hà Nội, tỷ lệ nhiễm trên thịt lợn lên tới 75,0% (30 mẫu dương tính) và trên thịt gà là 57,0%. Tại Bắc Ninh, tỷ lệ nhiễm trên thịt lợn đạt 57,5% (23 mẫu dương tính) và thịt gà là 50,0%.

Thứ hai, vi khuẩn Campylobacter spp. có tỷ lệ lưu hành đặc biệt cao trên thịt gia cầm so với thịt lợn. Tại Hà Nội, tỷ lệ nhiễm Campylobacter spp. trên thịt gà đạt 45,0% trong khi trên thịt lợn chỉ là 10,0% (thịt gà cao gấp 4,5 lần). Tại Bắc Ninh, tỷ lệ nhiễm trên thịt gà ghi nhận mức 30,0% và thịt lợn là 12,5%.

Thứ ba, các chủng Campylobacter spp. phân lập được thể hiện mức độ đề kháng kháng sinh gần như tuyệt đối với các nhóm thuốc thông dụng. Toàn bộ 30 chủng phân lập từ thịt gà tại Hà Nội và Bắc Ninh kháng mạnh nhất với Quinolone và Tetracycline với tỷ lệ 97,22%. Đối với 9 chủng phân lập từ thịt lợn, tỷ lệ kháng với Tetracycline và Aminoglycoside chạm ngưỡng 100%.

Thứ tư, vi khuẩn Salmonella spp. có phổ kháng thuốc biến thiên phức tạp theo từng địa phương. Mẫu phân lập từ thịt gà tại Bắc Ninh kháng cao nhất với nhóm Beta-lactam (85,0%), trong khi mẫu thịt gà tại Hà Nội kháng mạnh với Sulfonamide (87,0%). Trên mẫu thịt lợn, tỷ lệ kháng Tetracycline tại Hà Nội là 80,0%, còn tại Bắc Ninh vi khuẩn kháng mạnh nhất với Sulfonamide ở mức 73,9%.

Thảo luận kết quả

Thực trạng ô nhiễm vi khuẩn và tỷ lệ kháng thuốc gia tăng xuất phát trực tiếp từ các bất cập trong khâu chăn nuôi và giết mổ. Khảo sát 110 hộ chăn nuôi tại Bắc Ninh cho thấy có tới 30,9% số hộ (34 hộ) tự ý tăng liều lượng kháng sinh lên 1,5 lần so với hướng dẫn của nhà sản xuất, 85,5% số hộ hoàn toàn không lập sổ sách theo dõi sức khỏe và lịch trình dùng thuốc cho vật nuôi. Hơn nữa, 83,6% hộ chăn nuôi sử dụng trực tiếp nguồn nước giếng khoan chưa qua lọc để cho gia súc uống, tạo điều kiện cho mầm bệnh truyền nhiễm lưu cữu. Về kênh cung ứng, 69,1% chủ hộ mua thuốc tự do tại các hiệu thuốc thú y mà không có phác đồ chỉ định chuyên môn.

Khi so sánh với các công bố trước đây, tỷ lệ nhiễm Salmonella spp. trên thịt gà tại Hà Nội trong nghiên cứu này (57,0%) cao hơn rõ rệt so với kết quả của các nghiên cứu giai đoạn 2003-2005 (dao động từ 33,0% đến 40,0%) và vượt mức trung bình 40,9% được Cục An toàn Vệ sinh Thực phẩm công bố năm 2010. Tỷ lệ nhiễm Campylobacter spp. trên gia cầm (30,0% - 45,0%) có sự tương đồng với các khảo sát tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (31,9%). Toàn bộ dữ liệu dịch tễ học và mức độ đề kháng đa thuốc này được trình bày trực quan qua bảng đối chiếu tỷ lệ nhiễm giữa hai tỉnh thành và biểu đồ cột thể hiện đường kính vòng vô khuẩn theo tiêu chuẩn DANMAP 2017, phản ánh nguy cơ tiềm ẩn đe dọa trực tiếp mạng lưới y tế điều trị khi các ca ngộ độc thực phẩm xảy ra.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát rủi ro an toàn sinh học và ngăn chặn chuỗi lây lan vi khuẩn kháng thuốc, luận văn đưa ra 4 giải pháp trọng tâm:

1. Thiết lập hệ thống giám sát vi sinh và tồn dư kháng sinh định kỳ: Chi cục Chăn nuôi và Thú y phối hợp với Ban Quản lý An toàn Thực phẩm tại Hà Nội và Bắc Ninh triển khai lấy mẫu kiểm tra ngẫu nhiên tại 100% các chợ truyền thống lớn, đặt chỉ tiêu giảm tỷ lệ nhiễm Salmonella xuống dưới 35,0% và Campylobacter xuống dưới 20,0% trên thân thịt tươi sống trong giai đoạn 2024-2026.
2. Chuẩn hóa quy trình thực hành chăn nuôi an toàn sinh học (VietGAHP): Các hộ chăn nuôi quy mô vừa và nhỏ tại địa phương cần bắt buộc lắp đặt hệ thống lọc nước giếng khoan, đảm bảo 100% nguồn nước uống đạt chuẩn vi sinh và duy trì sổ nhật ký sử dụng thuốc thú y, áp dụng lộ trình hoàn thành trong vòng 12 tháng.
3. Kiểm soát chặt chẽ mạng lưới kinh doanh thuốc thú y và phác đồ điều trị: Cục Thú y và Thanh tra Sở Nông nghiệp tăng cường thanh tra 100% hiệu thuốc thú y, xử phạt hành chính đối với các cơ sở bán thuốc kháng sinh không có đơn kê, chấm dứt hoàn toàn tình trạng hơn 30,0% hộ nuôi tự ý tăng liều kháng sinh bừa bãi trước năm 2025.
4. Cải tạo hạ tầng và chuỗi bảo quản lạnh tại các cơ sở bán lẻ: Chính quyền địa phương hỗ trợ tiểu thương trang bị bàn inox cách ly mặt đất và tủ mát bảo quản thịt ở nhiệt độ dưới 4°C, thực hiện tiêu độc khử trùng định kỳ 100% sạp hàng nhằm cắt đứt đường lây nhiễm chéo vi sinh vật trong khung thời gian 2024-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực nghiệm của luận văn mang giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Thú y, Vi sinh vật học và Công nghệ thực phẩm: Ứng dụng quy trình phân lập chuẩn hóa ISO 6579 và ISO 10272 cải tiến, sử dụng bộ dữ liệu kháng sinh đồ làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu dịch tễ học phân tử chuyên sâu.
• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách y tế, nông nghiệp: Sử dụng các số liệu thực tế về 110 hộ chăn nuôi và tỷ lệ đề kháng kháng sinh tại Hà Nội, Bắc Ninh để xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, hoàn thiện Chương trình hành động Quốc gia phòng chống kháng thuốc.
• Chủ trang trại và doanh nghiệp chăn nuôi gia súc, gia cầm: Nắm bắt mức độ kháng thuốc của các nhóm Beta-lactam (85,0%), Quinolone (97,22%) và Tetracycline (100%) để kịp thời điều chỉnh phác đồ dùng thuốc, chuyển đổi sang các giải pháp sinh học an toàn.
• Bác sĩ thú y lâm sàng và cán bộ kiểm dịch động vật tại lò giết mổ: Vận dụng tiêu chuẩn đánh giá đường kính vòng vô khuẩn DANMAP 2017 để chẩn đoán, điều trị bệnh truyền nhiễm hiệu quả và siết chặt quy trình kiểm dịch thân thịt tươi sống trước khi đưa ra thị trường.

Câu hỏi thường gặp

Vi khuẩn Salmonella và Campylobacter trên thịt tươi sống gây ra những triệu chứng nguy hiểm nào cho người tiêu dùng? Cả hai loài vi khuẩn này khi xâm nhập qua đường tiêu hóa sẽ tiết độc tố đường ruột và độc tố tế bào phá hủy niêm mạc đại tràng, gây sốt cao, đau quặn bụng, tiêu chảy cấp mất nước và nôn mửa. Độc tố CDT của Campylobacter có thể gây tổn thương mô kéo dài, đe dọa tính mạng của trẻ nhỏ dưới 5 tuổi và người có hệ miễn dịch suy giảm.

Vì sao tỷ lệ nhiễm Salmonella trên thịt lợn tại Hà Nội lại ở mức cao tới 75,0%? Tỷ lệ nhiễm cao bắt nguồn từ điều kiện giết mổ thủ công, việc rửa thịt bằng nguồn nước không đảm bảo vệ sinh và quá trình vận chuyển không duy trì chuỗi lạnh từ lò mổ đến chợ truyền thống. Vi khuẩn từ đường ruột lợn mang trùng dễ dàng vấy nhiễm sang thân thịt trong điều kiện nhiệt độ môi trường nóng ẩm thuận lợi cho vi sinh vật nhân lên.

Mức độ kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn phân lập nguy hiểm ở mức độ nào? Các chủng Campylobacter phân lập kháng Quinolone và Tetracycline lên tới 97,22% trên gà và 100% trên lợn; Salmonella kháng Sulfonamide và Beta-lactam từ 73,9% đến 87,0%. Mức đề kháng này làm suy giảm nghiêm trọng hiệu quả điều trị của các loại kháng sinh thông dụng hàng đầu, khiến việc chữa trị nhiễm khuẩn tiêu hóa ở cả động vật và con người trở nên vô cùng khó khăn.

Tập quán chăn nuôi tại Bắc Ninh ảnh hưởng như thế nào đến sự gia tăng vi khuẩn kháng thuốc? Khảo sát chỉ ra 30,9% hộ tự ý tăng liều kháng sinh gấp 1,5 lần và 85,5% hộ không theo dõi sổ sách điều trị, dẫn đến việc dùng thuốc sai chỉ định và không đủ thời gian ngưng thuốc trước khi xuất bán. Thói quen này tạo áp lực chọn lọc tự nhiên mạnh mẽ, thúc đẩy vi khuẩn sản sinh enzyme đề kháng và truyền gen kháng thuốc qua plasmid.

Làm thế nào để người tiêu dùng hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm vi khuẩn kháng thuốc từ thịt tươi sống? Người tiêu dùng cần thực hiện ăn chín uống sôi, nấu chín thịt ở nhiệt độ tâm đạt trên 75°C để tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn. Sử dụng dao thớt và dụng cụ chứa riêng biệt cho thực phẩm sống và thực phẩm chín, rửa sạch tay bằng xà phòng sau khi sơ chế và bảo quản thịt tươi sống trong ngăn mát tủ lạnh dưới 4°C để ngăn chặn vi khuẩn tăng sinh.

Kết luận

• Tỷ lệ ô nhiễm vi khuẩn gây ngộ độc trên thịt gia súc, gia cầm tại chợ truyền thống ở mức cao: Salmonella spp. đạt từ 50,0% đến 75,0% trên thịt lợn và thịt gà; Campylobacter spp. đạt 30,0% đến 45,0% trên thịt gà.
• Mức độ đề kháng kháng sinh của các chủng phân lập diễn biến nghiêm trọng: Campylobacter kháng Quinolone và Tetracycline từ 97,22% đến 100%; Salmonella kháng Beta-lactam và Sulfonamide từ 73,9% đến 87,0%.
• Nguyên nhân gốc rễ xuất phát từ quy trình chăn nuôi chưa chuẩn hóa: 30,9% hộ tự ý tăng liều thuốc, 85,5% thiếu nhật ký điều trị và 83,6% sử dụng nước giếng khoan chưa kiểm định vi sinh.
• Luận văn đã đóng góp cơ sở dữ liệu thực nghiệm giá trị, chuẩn hóa quy trình phân lập vi sinh theo ISO 6579, ISO 10272 và đánh giá kháng sinh đồ theo chuẩn DANMAP 2017.
• Các phát hiện thực tiễn hỗ trợ đắc lực cho việc thực thi Quyết định số 2625/QĐ-BNN-TY của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn về quản lý kháng kháng sinh trong chăn nuôi.

Trong giai đoạn 2024-2026, các cơ quan chuyên ngành cần tiếp tục đẩy mạnh các đề tài giải trình tự gen kháng thuốc chuyên sâu (như gen bla, tet, gyrA). Việc đồng bộ hóa giải pháp từ quản lý chăn nuôi, kiểm dịch giết mổ đến nâng cao nhận thức người tiêu dùng là hành động cấp thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nền nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ LAN ANH XÁC ĐỊNH KHẢ NĂNG KHÁNG KHÁNG SINH CỦA VI KHUẨN SALMONELLA, CAMPYLOBACTER PHÂN LẬP TỪ THỊT LỢN, GÀ TẠI HÀ NỘI VÀ BẮC NINH Ngành: Thú y Mã số: 8640101 Người hướng dẫn khoa học: TS. Đặng Thị Thanh Sơn PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày 15 tháng 10 năm 2018 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Lan Anh i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Huỳnh Thị Mỹ Lệ và TS. Đặng Thị Thanh Sơn đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Vi sinh vật - Truyền nhiễm, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Viện Thú y Quốc gia đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày 15 tháng 10 năm 2018 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Lan Anh ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn.

ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu đề tài. Phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học của đề tài.

Tổng quan tài liệu. Vi khuẩn Salmonella. Đặc điểm hình thái. Đặc điểm nuôi cấy.

Đặc tính sinh hoá. Đặc điểm phân bố của vi khuẩn trong tự nhiên. Các yếu tố gây bệnh của Salmonella. Vi khuẩn Campylobacter.

Đặc điểm hình thái. Đặc điểm nuôi cấy. Đặc tính sinh hóa. Sự phân bố của Campylobacter trong tự nhiên.

Đặc điểm gây bệnh của Campylobacter. 10 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình ngộ độc do Salmonella và Campylobacter trên thế giới và việt nam. Thực trạng về tình hình ngộ độc thực phẩm.

Tình hình nghiên cứu và ngộ độc thực phẩm do Salmonella. Tình hình nghiên cứu và ngộ độc thực phẩm do Campylobacter. Tính kháng thuốc của vi khuẩn. Kháng kháng sinh là gì?.

Phân loại đề kháng kháng sinh. Cơ chế đề kháng kháng sinh của vi khuẩn. Một số kết quả nghiên cứu về tỷ lệ kháng thuốc kháng sinh của Salmonella và Campylobacter trên thế giới và Việt Nam. Một số kết quả nghiên cứu về khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn Salmonella.

Một số kết quả nghiên cứu về khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn Campylobacter. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Đối tượng/ vật liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Đánh giá công tác vệ sinh thú y và tình hình sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi tại địa phương nghiên cứu. Phương pháp lấy mẫu TCVN4833-2:2002. Phương pháp phân lập vi khuẩn Campylobacter ISO 10272.

Phương pháp phân lập vi khuẩn Salmonella ISO 6579-2003. Phương pháp xác định mức độ kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn Salmonella spp. và Campylobacter spp. phân lập được.

Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận. 32 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Kết quả khảo sát công tác vệ sinh thú y và tình hình sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi.

Tình hình chăn nuôi và sản lương thịt lợn, gà tại Hà Nội và Bắc Ninh. Kết quả khảo sát công tác vệ sinh thú y và tình hình sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi tại Bắc Ninh. Công tác vệ sinh thú y. Kết quả khảo sát tình hình sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi.

Tỷ lệ nhiễm Campylobacter spp. và Salmonella spp. trên thân thịt gà và thịt lợn tại hai địa điểm khảo sát. Kết quả xác định tỷ lệ nhiễm vi khuẩn Campylobacter spp.

Kết quả xác định tỷ lệ nhiễm vi khuẩn Salmonella spp. Kết quả xác định khả năng kháng kháng sinh của các chủng Campylobacter spp.và Salmonella spp. phân lập được. Kết quả thử tính mẫn cảm với kháng sinh của các chủng Campylobacter spp.

Kết quả thử tính mẫn cảm với kháng sinh của các chủng Salmonella spp. Kết luận và kiến nghị. 55 Tài liệu tham khảo. 63 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt µl Microlit BGA Brilliant Green Agar BPW Buffer Pepton water CDT Cytolethal Distending Toxin CHO Chinese Hamster Ovary RPF Rapid Permeability Factor DPF Delay Permeability Factor MH Muller Hinton MR Methyl red MSRV Modified Semisolid Rappaport Vassiliadis PCA Plate Count Agar RPF Rapid Permeability Factor RV Rappaport Vassiliadis TSI Triple Sugar Iron XLD Xylose Lysine Deroxycholate XLT4 Xylose Lysine Tetrathionate 4 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

Đặc tính sinh hóa của các chủng Salmonella spp. Tính chất sinh vật hóa học của một số loài Campylobacter thường gặp. Tình trạng ngộ độc thực phẩm ở Việt Nam. Bảng đánh giá đường kính vòng vô khuẩn theo tiêu chuẩn quốc tế về kiểm soát kháng kháng sinh DANMAP 2017.

Quy mô đàn lợn, gà năm 2017 và 2018 tại 02 địa phương khảo sát. Nguồn nước uống cho đàn vật nuôi tại các hộ khảo sát. Công tác phòng bệnh cho vật nuôi. Nguồn cung cấp kháng sinh trong chăn nuôi.

Kết quả phân lập Campylobacter trên thân thịt gà tại Hà Nội và Bắc Ninh. Kết quả phân lập Campylobacter spp. trên thân thịt lợn tại Hà Nội và Bắc Ninh. Tỷ lệ nhiễm Salmonella spp.

trên thân thịt gà và thịt lợn. Kết quả thử đặc tính sinh học của vi khuẩn Salmonella spp. Kết quả xác định tỷ lệ kháng kháng sinh của các chủng Campylobacter spp. phân lập được trên thịt gà (n=30).

Kết quả xác định tỷ lệ kháng kháng kháng sinh của các chủng Campylobacter spp. phân lập được trên thịt lợn (n=9). Kết quả thử tính mẫn cảm với kháng sinh của các chủng Salmonella spp. phân lập được từ thịt lợn ở Hà Nội (n=30).

Kết quả xác định khả năng kháng kháng sinh của các chủng Salmonella spp. phân lập được từ thịt lợn ở Bắc Ninh (n=23). 54 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2. Sơ đồ bốn cơ chế chính của sự đề kháng kháng sinh ở vi khuẩn.

Hộp yếm khí nuôi cấy vi khuẩn Campylobacter. Một số hình ảnh hộ chăn nuôi gà, lợn tại Hà Nội và Bắc Ninh. Thu thập thông tin về tình hình sử dụng kháng sinh tại các trang trại và hộ chăn nuôi tại Bắc Ninh. Số hộ chăn nuôi sử dụng kháng sinh tăng liều.

Tỷ lệ số hộ sử dụng kháng sinh giảm liều. Thực hiện xử lý mẫu, phân lập vi khuẩn trong phòng thí nghiệm. Khuẩn lạc điển hình Campylobacter spp. trên đĩa thạch mCCD.

Tỷ lệ nhiễm Campylobacter spp. trên thân thịt gà và thịt lợn. Kết quả phân lập Salmonella spp. trên thân thịt gà tại Hà Nội và Bắc Ninh.

Kết quả phân lập Salmonella spp. trên thịt lợn tại Hà Nội và Bắc Ninh. Vi khuẩn Salmonella spp. mọc trên các môi trường.

Một số hình ảnh kháng sinh đồ. Tỷ lệ kháng kháng sinh của các chủng Salmonella spp. phân lập được từ thịt gà ở Hà Nội. Tỷ lệ nhạy cảm với các loại kháng sinh của các chủng Salmonella spp.

phân lập được từ thịt gà ở Hà Nội. Tỷ lệ kháng kháng sinh của các chủng Salmonella spp. phân lập được từ thịt gà ở Bắc Ninh. Tỷ lệ nhạy cảm với các loại kháng sinh của các chủng Salmonella spp.

phân lập được từ thịt gà ở Bắc Ninh. 52 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tác giả: Nguyễn Thị Lan Anh Tên luận văn: Xác định khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn Salmonella, Campylobacter phân lập từ thịt lợn, gà tại Hà Nội và Bắc Ninh Ngành: Thú y Mã số: 8640101 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu - Đánh giá nguy cơ nhiễm vi khuẩn gây ngộ độc thực phẩm kháng thuốc tại Hà Nội và Bắc Ninh. - Cập nhật tỷ lệ kháng kháng sinh của 2 loài vi khuẩn trên dựa theo chương trình kiểm soát vi khuẩn kháng thuốc Quốc tế nhằm từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu về vi khuẩn kháng kháng sinh tại một số địa phương. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp thu thập mẫu TCVN4833-2:2002 - Phương pháp phân lập vi khuẩn Salmonella theo ISO 6579-2003 và Campylobacter theo ISO10272 - Phương pháp xác định khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn (phương pháp khoanh giấy kháng sinh theo Kirby-Bauer, 1966) - Phương pháp xử lý số liệu bằng phần mềm Excel 2007 Kết quả chính và kết luận 1.

Tỷ lệ nhiễm Campylobacter spp. trên thịt gà và thịt lợn tại Hà Nội lần lượt 45% và 10%, tại Bắc Ninh là 30% và 12,5%. Tỷ lệ nhiễm Salmonella spp. trên thịt gà và thịt lợn tại Hà Nội là 57% và 75%, tại Bắc Ninh là 50% và 57,5% 3.

Tỷ lệ kháng kháng sinh của vi khuẩn Campylobacter spp. phân lập được là khác nhau: - Các chủng phân lập từ mẫu thịt gà tại 02 địa phương khảo sát kháng mạnh nhất với kháng sinh thuộc nhóm Quinolon và Tetracyclin (97,22%), - Các chủng vi khuẩn phân lập từ mẫu thịt lợn kháng mạnh nhất với nhóm Tetracyclin và Aminoglycosid (100%) 4.