CHƯƠNG I CƠ SỞ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THCS 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Giáo dục là một vấn đề lớn với nhiều khó khăn phức tạp diễn ra trong sự nghiệp phát triển đất nước công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Giáo dục được xem là một nhu cầu tất yếu của xã hội, là một hoạt động phổ biến, nhân tố quan trọng trong sự phát triển toàn xã hội mang trọng trách đào tạo nguồn nhân lực chất đáp ứng nhu cầu xã hội Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Trong công tác quản lý giáo dục, quản lý hoạt động dạy học luôn luôn có những khó khăn thách thức.
Nâng cao chất lượng dạy học là mục tiêu hướng tới của quản lý dạy học nhằm phát triển toàn diện con người đáp ứng nhu cầu của xã hội. Nhận thức rõ vai trò to lớn của GD&ĐT trong sự nghiệp phát triển của mỗi quốc gia, các nhà nghiên cứu đã có nhiều công trình QLGD, QLHĐDH. Ở nước ngoài có các tác giả như Cômenxki,V.I Xaxerđatôp, Zakharôp, Harld- Koontz. Đặc biệt Cômenxki (1592- 1672) đã khái quát kinh nghiệm dạy học của loài người và nâng lên đỉnh cao bằng cách đưa ra một hệ thống các nguyên tắc chỉ đạo công tác dạy học đó là những nguyên tắc như: Dạy học phát huy tích cực của học sinh, đảm bảo tính trực quan hệ thống, liên tục.
Xukhômlinxki (1918- 1970) trong quá trình dạy học ông rất coi trọng bồi dưỡng ĐNGV thông qua dự giờ, phân tích giờ dạy, giúp đỡ GV nâng cao tay nghề. Các vấn đề về QLGD, QLHĐDH đã có nhiều công trình nghiên cứu đóng góp về lý luận, thực tiễn tiêu biểu như các tác giả: Nguyễn Ngọc Quang, Nguyễn Quốc Chí, Phạm inh Hạc, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị ỹ Lộc, Hà Sỹ Hồ. Công trình đã có những đóng góp to lớn về mặt lý luận giáo dục và dạy học, quản lý nhà trường, quản lý HĐDH. Đây là một vấn đề đã trở thành mối quan tâm của toàn xã hội, nhất là nhà nghiên cứu giáo dục.
Đó chính là tư tưởng mang tính chiến lược của Đảng ta trong sự nghiệp phát triển giáo dục. Các công trình nghiên cứu mang tính vĩ mô dần đáp ứng chương trình đổi mới trong giáo dục. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đứng trước yêu cầu đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục nhiều tác giả đã quan tâm nghiên cứu các hoạt động QLHĐDH ở các trường THPT, THCS như: - Phạm Xuân Lan, luận văn thạc sĩ trường Đại học Giáo dục năm 2011 với nội dung đề tài “Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Nguyễn Trãi tỉnh Thái Bình đáp ứng yêu cầu giáo dục đổi mới hiện nay”. - Trần Thị Bạch Vân, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Giáo dục với đề tài “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THPT huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình đáp ứng yêu cầu giáo dục đổi mới hiện nay.
Các nghiên cứu về quản lý dạy học trên có giá trị lý luận và thực tiễn, phù hợp với công việc của các tác giả trong việc quản lý các trường ở địa phương và cũng giúp cho các HT khác tham khảo vận dụng trong công tác quản lý của mình. Tuy nhiên cho đến thời điểm này chưa có đề tài nào nghiên cứu về QLHĐDH trường THCS dần đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới. Một số khái niệm cơ bản của đề tài.1 Quản lý giáo dục và quản lý nhà trường 1.1 Quản lý và quản lý giáo dục a/ Khái niệm về quản lý Quản lý là một hoạt động cơ bản nhất của con người. Muốn tồn tại và phát triển đều phải dựa vào sự nỗ lực của một tổ chức.
Khi đó dưới sự tác động của nhà quản lý, con người cùng phối hợp với nhau để hoàn thành mục tiêu chung. ác đã viết: “Tất cả mọi hoạt động trực tiếp hay lao động chung nào đó tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng dẫn đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện chức năng chung. ột người độc tấu vĩ cầm riêng lẻ tự mình điều khiển lấy, còn một dàn nhạc thì phải cần có nhạc trưởng”. ác đã lột tả được bản chất của quản lý là một hoạt động tất yếu vô cùng quan trọng trong việc phát triển của loài người.
Follet (1868 -1933) tiếp cận quản lý dưới góc độ con người, khi nhấn mạnh tới nhân tố nghệ thuật trong quản lý cho rằng: Quản lý là một nghệ thuật khiến cho công việc của bạn được hoàn thành thông qua công việc của người khác [19, tr. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Fayol (1841 - 1925), một kỹ nghệ gia người Pháp, xuất phát từ các loại hình “hoạt động quản lý”. Ông là người đầu tiên phân biệt chúng thành 5 chức năng cơ bản của quản lý: Kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm tra.
Tác giả Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị ỹ Lộc “Hoạt động quản lý là các tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể (người quản lý) đến khách thể (người bị quản lý) trong tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành vì hoạt động của tổ chức”. ột định nghĩa khác “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” [11,tr. Tác giả Trần Quốc Thành lại định nghĩa: “Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý để chi huy, điều kiện, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng ý trí của nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan” [23, tr. Có nhiều cách tiếp cận quản lý, xong các khái niệm đều đề cập tới bản chất chung hoạt động quản lý đó là: - Bản chất của hoạt động quản lý: Là sự tác động có mục đích của người quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức.
Quản lý là tác động có đích hướng, có chủ đích, của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong một tổ chức nhằm làm cho hệ thống vận hành và đạt được mục đích của tổ chức. Quản lý vừa là khoa học vừa là nghệ thuật - Các chức năng cơ bản của quản lý. Phát triển quan điểm của Henri Fayol, nhiều học giả đã khẳng định: có thể thực hiện nhiều chức năng quản lý trong tổ chức, nhưng có bốn chức năng cơ bản theo các chuyên gia quản lý hiện đại mà một người quản lý phải thực hiện để đạt được các mục tiêu của tổ chức mình: Lập kế hoạch, Tố chức, Lãnh đạo (chỉ đạo) và kiểm tra đánh giá. + Lập kế hoạch: Kế hoạch được xem là chức năng đầu tiên của hoạt động quản lý tiếp cận mục tiêu một cách hợp lý và khoa học.
Kế hoạch là văn bản trong đó có xác định mục tiêu, mục đích đối với thành tịu tương lai của tổ chức và các con đường, các biện pháp, cách thức để đạt được mục tiêu và mục đích đó. Việc xây 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dựng lên kế hoạch chính là cầu nối khoảng cách giữa vị trí và nơi mà tổ chức muốn tới. + Tổ chức: Chính là đảm bảo tất cả các hoạt động và quá trình được sắp xếp để giữa các thành viên, các bộ phận trong tổ chức thực hiện thành công kế hoạch, có thể đạt được các mục tiêu. Người quản lý phát phát triển khả năng của tổ chức để làm sao có thể thực hiện được: Ủy quyền trách nhiệm, quyền hạn của những người quản lý và những người lao động khác; Phân loại, hay phân chia công việc thành các hoạt động quản lý, mỗi người họ đều được giao một công việc, nhiệm vụ phù hợp.
+ Lãnh đạo, chỉ đạo: Lãnh đạo là quá trình tác động qua lại giữa chủ thể quản lý và mọi thành viên trong tổ chức nhằm thực hiện mục tiêu đề ra. Chức năng này đòi hỏi người quản lý phải biết sử dụng khéo léo các phương pháp và nghệ thuật quản lý. Thực chất chức năng của lãnh đạo chính là sự tác động lên con người nhằm khơi dậy những tiền năng của họ trong hệ thống quản lý, thực hiện tốt mối liên hệ giữa con người với con người để mọi người tự giác, tự nguyện hăng say cống hiến cho công việc. + Kiểm tra đánh giá: là công việc đo lường và các hoạt động của các bộ phận trong tổ chức, kết quả thực hiện các mục tiêu của tổ chức nhằm đánh giá cụ thể các mục tiêu để rồi từ đó kịp thời điểu chỉnh, sửa chữa, uốn nắn nếu cần thiết.
Khi tiến hành kiểm tra phải theo chuẩn và xuất phát từ mục tiêu. Như vậy, chức năng quản lý được thực hiện liên tiếp đan xen, phối hợp và bổ sung cho nhau tạo thành một chu trình quản lý. Ngoài bốn chức năng trên thì yếu tố thông tin luôn có mặt ở tất cả các giai đoạn với vai trò là điều kiện phương tiện đối với việc thực hiện các phương tiện, đối với việc thực hiện các chức năng quản lý. Vì vậy việc thông tin đầy đủ, kịp thời, cập nhật chính xác là một căn cứ để hoạch định kế hoạch.
Thông tin truyền tải mệnh lệnh chỉ đạo, lãnh đạo, phản hồi các hoạt động trong kế hoạch; thông tin từ kết quả hoạt động của các tổ chức giúp mỗi người quản lý xem xét mức đột đạt mục tiêu của tổ chức. Các chức năng quản lý có mối liên hệ mật thiết với nhau, lập thành chu trình quản lý. Các chức năng quản lý được thể hiện theo sơ đồ sau: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kế hoạch Kiểm tra Thông tin Tổ chức Chỉ đạo Sơ đồ 1.1 Mối quan hệ các chức năng quản lý Như vậy, chúng ta có thể thấy rằng: Quản lý được xem như một môn khoa học, vừa là một nghệ thuật của mỗi người. Hoạt động quản lý chính là quá trình tác động có tổ chức, có hướng đích của người quản lý lên đối tượng được quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, các cơ hội của hệ thống để đạt được mục tiêu đề ra trong điều kiện biến động của mỗi trường xung quanh.
Vì vậy quản lý được thực hiện các chức năng theo đúng kế hoạch, mục tiêu đã đặt ra.