Luận văn thạc sĩ về văn hóa pháp luật trong lĩnh vực an toàn giao thông đường bộ ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls văn hóa pháp luật trong lĩnh vực an toàn giao thông đường bộ ở việt nam luận văn ths luật 60, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Đình Nam
• Người hướng dẫn: Gs. Hoàng Thị Kim Quế
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Văn Hóa Pháp Luật Trong Lĩnh Vực An Toàn Giao Thông Đường Bộ Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA PHÁP LUẬT GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ
• 1.1. Khái niệm và cấu trúc của văn hóa pháp luật
• 1.2. Khái niệm và cấu trúc của VHPL trong lĩnh vực GTĐB
• 1.3. Đặc điểm cơ bản của VHPL trong lĩnh vực GTĐB
• 1.4. Đặc điểm của lĩnh vực GTĐB
• 1.5. Điều kiện đảm bảo VHPL GTĐB
• 1.6. Kinh nghiệm một số nước trên thế giới trong lĩnh vực bảo đảm trật tự ATGTĐB
• 1.6.1. Văn hóa giao thông tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
• 1.6.2. Kinh nghiệm giảm ùn tắc giao thông ở Nhật Bản
• 1.6.3. Mạng lưới GTĐB ở Anh
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VĂN HÓA PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC AN TOÀN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ Ở NƯỚC TA
• 2.1. Về hệ thống pháp luật GTĐB
• 2.2. Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Chỉ thị số 18-CT/TW
• 2.3. Nghị định 171/2013/NĐ-CP ngày 13/11/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt
• 2.4. Quyết định của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành các tiêu chí văn hóa GTĐB
• 2.5. Về ý thức, hành vi của người tham gia giao thông và của người thực thi pháp luật GTĐB
• 2.6. Tình hình vi phạm pháp luật GTĐB
• 2.7. Hành vi phản văn hóa GTĐB
• 2.8. Hiện trạng giao thông vận tải đường bộ
• 2.9. Kết cấu hạ tầng
• 2.10. Phát triển phương tiện vận tải
• 2.11. Vốn đầu tư phát triển GTĐB
• 2.12. Mật độ giao thông trên các tuyến đường
• 2.13. Đánh giá hiện trạng GTĐB
• 2.14. Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, cán bộ ngành vẫn chưa đúng mức và đúng tầm
• 2.15. Quyền và lợi ích của người dân nói chung (người trực tiếp tham gia giao thông đường bộ nói riêng) vẫn chưa được đảm bảo
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NÂNG CAO VĂN HÓA PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC AN TOÀN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ Ở NƯỚC TA
• 3.1. Quan điểm chung
• 3.2. Một số giải pháp cơ bản
• 3.3. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo đảm trật tự, ATGTĐB
• 3.4. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức, kỹ năng ứng xử của các chủ thể trong quá trình vận hành GTĐB
• 3.5. Nâng cao trách nhiệm của Nhà nước
• 3.6. Giáo dục cộng đồng
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về văn hóa pháp luật trong an toàn giao thông đường bộ

Văn hóa pháp luật (VHPL) trong lĩnh vực an toàn giao thông đường bộ (ATGTĐB) là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo trật tự và an toàn cho người tham gia giao thông. VHPL không chỉ bao gồm các quy định pháp luật mà còn phản ánh thái độ, hành vi và ý thức của người dân khi tham gia giao thông. Tại Việt Nam, việc nâng cao VHPL trong ATGTĐB đang trở thành một nhiệm vụ cấp thiết nhằm giảm thiểu tai nạn giao thông và nâng cao chất lượng cuộc sống.

1.1. Khái niệm văn hóa pháp luật trong an toàn giao thông

VHPL trong ATGTĐB được hiểu là tổng thể các quy định pháp luật, chuẩn mực đạo đức và hành vi ứng xử của người tham gia giao thông. Nó bao gồm cả việc chấp hành luật giao thông và ý thức tự giác của người dân trong việc bảo vệ an toàn cho bản thân và người khác.

1.2. Vai trò của văn hóa pháp luật trong an toàn giao thông

VHPL đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành thói quen và hành vi của người tham gia giao thông. Một nền VHPL vững mạnh sẽ giúp nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, từ đó giảm thiểu tai nạn giao thông và đảm bảo an toàn cho mọi người.

II. Thực trạng văn hóa pháp luật trong an toàn giao thông đường bộ ở Việt Nam

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc nâng cao VHPL trong ATGTĐB, nhưng thực trạng hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Tình hình vi phạm pháp luật giao thông vẫn diễn ra phổ biến, ý thức chấp hành của người dân còn thấp, dẫn đến nhiều tai nạn giao thông nghiêm trọng.

2.1. Tình hình vi phạm pháp luật giao thông

Theo thống kê, số vụ tai nạn giao thông ở Việt Nam vẫn ở mức cao, với nhiều nguyên nhân chủ yếu là do vi phạm luật giao thông. Các hành vi như vượt đèn đỏ, chạy quá tốc độ, và không đội mũ bảo hiểm vẫn diễn ra phổ biến.

2.2. Ý thức chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông

Ý thức chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông còn hạn chế. Nhiều người vẫn chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc tuân thủ các quy định giao thông, dẫn đến những hành vi phản văn hóa trong giao thông.

III. Các giải pháp nâng cao văn hóa pháp luật trong an toàn giao thông đường bộ

Để nâng cao VHPL trong ATGTĐB, cần thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ từ giáo dục, tuyên truyền đến hoàn thiện hệ thống pháp luật. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao ý thức của người dân mà còn tạo ra một môi trường giao thông an toàn hơn.

3.1. Tăng cường tuyên truyền và giáo dục pháp luật

Tuyên truyền và giáo dục pháp luật về giao thông cần được thực hiện thường xuyên và liên tục. Các chương trình giáo dục nên được triển khai tại các trường học, cơ quan và cộng đồng để nâng cao nhận thức của người dân.

3.2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về giao thông

Cần rà soát và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến ATGTĐB, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc xử lý vi phạm. Các quy định cần phải rõ ràng, dễ hiểu và dễ thực hiện để người dân có thể chấp hành.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về văn hóa pháp luật trong an toàn giao thông

Việc nghiên cứu và ứng dụng VHPL trong ATGTĐB đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều địa phương đã áp dụng các mô hình tuyên truyền hiệu quả, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân.

4.1. Mô hình tuyên truyền hiệu quả

Một số mô hình tuyên truyền như tổ chức các buổi hội thảo, phát động các phong trào 'Văn hóa giao thông' đã thu hút sự tham gia của đông đảo người dân, từ đó nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật.

4.2. Kết quả nghiên cứu và đánh giá

Các nghiên cứu cho thấy, việc nâng cao VHPL trong ATGTĐB đã giúp giảm thiểu số vụ tai nạn giao thông và cải thiện tình hình giao thông tại nhiều khu vực. Điều này chứng tỏ rằng VHPL có ảnh hưởng lớn đến việc đảm bảo an toàn giao thông.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho văn hóa pháp luật trong an toàn giao thông

VHPL trong ATGTĐB là một yếu tố không thể thiếu trong việc đảm bảo an toàn cho người tham gia giao thông. Để đạt được hiệu quả cao, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và người dân.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao văn hóa pháp luật

Nâng cao VHPL không chỉ giúp giảm thiểu tai nạn giao thông mà còn góp phần xây dựng một xã hội văn minh, an toàn. Điều này cần được coi là một nhiệm vụ cấp bách và lâu dài.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp mới nhằm nâng cao VHPL trong ATGTĐB, từ đó tạo ra một môi trường giao thông an toàn và văn minh hơn cho tất cả mọi người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giao thông đường bộ giữ vai trò huyết mạch trong mạng lưới hạ tầng kinh tế xã hội nhưng cũng là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng tại Việt Nam. Thống kê thực tiễn cho thấy vi phạm hành chính trên lĩnh vực đường bộ chiếm hơn 96% tổng số vi phạm giao thông toàn quốc, trong đó có tới 86% số vụ tai nạn bắt nguồn trực tiếp từ ý thức chủ quan của người tham gia giao thông. Thực trạng này phơi bày mâu thuẫn gay gắt giữa tốc độ đô thị hóa, gia tăng cơ giới hóa với sự tụt hậu về chuẩn mực hành vi ứng xử công cộng.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự xung đột giữa hệ thống quy phạm pháp luật mang tính cưỡng chế và ý thức chấp hành tự giác dựa trên chuẩn mực đạo đức văn hóa của các chủ thể. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là làm sáng tỏ bản chất lý luận, đánh giá thực trạng xây dựng và thực thi văn hóa pháp luật trong an toàn giao thông đường bộ, từ đó xác lập hệ thống giải pháp nâng cao năng lực quản lý nhà nước cùng ý thức tuân thủ pháp luật của xã hội.

Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian toàn quốc, tập trung phân tích sâu các đô thị lớn như Hà Nội với 79 điểm đen ùn tắc giao thông, Thành phố Hồ Chí Minh và các tuyến quốc lộ trọng điểm trong giai đoạn từ năm 2007 đến năm 2014. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc đặt nền tảng lý luận chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật vào một vấn đề xã hội bức thiết, hướng tới mục tiêu giảm thiểu từ 5% đến 10% số vụ tai nạn giao thông và thiết lập môi trường giao thông văn minh, trật tự và bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, trong đó pháp luật vừa là công cụ quản lý nhà nước vừa phản ánh trình độ văn minh của một chế độ. Khung lý thuyết trọng tâm của luận văn dựa trên học thuyết về văn hóa pháp lý và cấu trúc văn hóa pháp luật, kết hợp phân tích tương tác giữa hai yếu tố điều chỉnh hành vi: hệ thống quy tắc pháp lý mang tính cưỡng chế của nhà nước và các chuẩn mực đạo đức, ứng xử xã hội hình thành tự nhiên.

Hệ thống khái niệm chủ đạo được định hình rõ nét trong công trình bao gồm:

• Văn hóa pháp luật: Toàn bộ giá trị vật chất và tinh thần thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật, được hiện thực hóa qua tri thức, tình cảm và hành vi của con người.
• Văn hóa pháp luật giao thông đường bộ: Sự tổng hòa giữa tri thức pháp luật, ý thức tôn trọng các chuẩn mực giao thông và hành vi ứng xử văn minh, lịch sự, có trách nhiệm vì sự an toàn của cộng đồng.
• Ý thức pháp luật giao thông: Hệ thống tri thức pháp luật được tích lũy cùng thái độ, tình cảm và niềm tin vào tính nghiêm minh của luật pháp giao thông.
• Hành vi thực hiện pháp luật giao thông: Các dạng thức hành vi hợp pháp bao gồm tuân thủ, thi hành, sử dụng và áp dụng pháp luật của cá nhân và cơ quan quản lý nhà nước.

Khung phân tích xem xét văn hóa pháp luật như một hệ thống hoàn chỉnh gồm ba yếu tố cấu thành không thể tách rời: ý thức pháp luật, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và hành vi áp dụng, thực thi pháp luật trong thực tiễn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ Báo cáo số 1467/BC-UBPL13 của Ủy ban Pháp luật Quốc hội, Báo cáo số 159/BC-CP của Chính phủ về sơ kết áp dụng Nghị định số 34/2010/NĐ-CP, cùng chuỗi số liệu thống kê chính thức của Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia từ năm 2007 đến năm 2011. Cỡ mẫu phân tích bao gồm hơn 18.445 vụ vi phạm hành chính được xử lý, 67.514 phương tiện bị tạm giữ và 657.051 giấy phép lái xe bị tước quyền sử dụng trên toàn quốc.

Phương pháp chọn mẫu điển hình kết hợp phân tầng địa bàn được áp dụng để khảo sát thực địa tại 79 điểm đen ùn tắc giao thông ở Hà Nội và ba địa phương trọng điểm có mật độ phương tiện cao: Thành phố Hồ Chí Minh chiếm 27,5% tổng số vi phạm cả nước, Hà Nội chiếm 14,3% và tỉnh Đồng Nai chiếm 10,16%.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích hệ thống kết hợp thống kê xã hội học và so sánh luật học là nhằm giải mã căn nguyên sâu xa của các hành vi giao thông lệch chuẩn dưới góc độ tâm lý xã hội và nguồn gốc văn hóa truyền thống. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn bản lề 2007 - 2014, thời điểm Việt Nam triển khai Luật Giao thông đường bộ năm 2008 và áp dụng Nghị định số 171/2013/NĐ-CP cùng Quyết định số 3500/QĐ-BVHTTDL ban hành tiêu chí văn hóa giao thông đường bộ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng và định tính trong luận văn đã chỉ ra bốn phát hiện mang tính quy luật về văn hóa pháp luật giao thông tại Việt Nam:

Thứ nhất, mức độ vi phạm pháp luật giao thông đường bộ diễn ra tràn lan và có tính chất phổ quát. Vi phạm đường bộ chiếm trên 96% tổng số vụ vi phạm hành chính trong toàn ngành giao thông vận tải. Đáng chú ý, trong lĩnh vực giao thông động, tỷ lệ vi phạm đạt mức báo động khi trung bình cứ 2 phương tiện tham gia giao thông thì có 1 phương tiện vi phạm hành chính, tương đương tỷ lệ 50%.

Thứ hai, cấu trúc phân bổ tai nạn giao thông phản ánh sự bất cập nghiêm trọng trên các tuyến quốc lộ và lỗi hành vi của con người. Tuyến quốc lộ chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng chiều dài mạng lưới đường bộ nhưng lại tập trung tới 57% tổng số vụ tai nạn, 44% số người chết và 68% số người bị thương trên cả nước. Đồng thời, khoảng 86% nguyên nhân dẫn đến tai nạn giao thông xuất phát trực tiếp từ ý thức chủ quan của người điều khiển phương tiện như chạy quá tốc độ, lấn làn, vượt ẩu và sử dụng rượu bia.

Thứ ba, sự thiếu hiệu lực trong khâu cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt hành chính. Minh chứng tại tỉnh Quảng Ngãi cho thấy trong 3 năm lực lượng thanh tra giao thông ban hành 471 quyết định xử phạt nhưng chỉ có 20 trường hợp tự giác chấp hành, đạt tỷ lệ thi hành dưới 4,3%. Tình trạng người vi phạm bỏ lại phương tiện dẫn đến tồn đọng hàng vạn mô tô, xe máy tại các bãi tạm giữ ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.

Thứ tư, biện pháp xử phạt kinh tế đơn thuần chưa tạo ra chuyển biến bền vững về ý thức tự giác. Số liệu sơ kết áp dụng mức phạt tăng nặng theo Nghị định số 34/2010/NĐ-CP cho thấy số vụ vi phạm phát hiện tại Hà Nội vẫn tăng 60,3% và tại Thành phố Hồ Chí Minh tăng 17,5% so với cùng kỳ trước đó.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên phản ánh căn nguyên sâu xa bắt nguồn từ sự chuyển đổi phương thức di chuyển chưa tương thích với tâm thức văn hóa. Người Việt Nam vốn có bề dày hơn 2.700 năm gắn bó với văn hóa sông nước dọc bờ biển dài 3.260 km và mạng lưới sông ngòi dày đặc. Khi bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, thói quen di chuyển tự do trên sông nước cùng tâm lý văn minh làng xã đi ngang về tắt được chuyển nguyên vẹn sang việc điều khiển phương tiện cơ giới đường bộ. Người tham gia giao thông mang tâm lý tiện lợi cá nhân, xem việc chen lấn, vượt đèn đỏ khi vắng bóng cảnh sát giao thông như một phản xạ thích nghi tự phát.

So sánh quốc tế mang lại những bài học kinh nghiệm sâu sắc:

• Nhật Bản: Từng trải qua giai đoạn chiến tranh giao thông trong thập niên 1960 với hơn 17.000 người chết mỗi năm, Tokyo với 12,5 triệu dân và mật độ gần 6.000 người trên một kilomet vuông đã giải quyết ùn tắc nhờ giáo dục ý thức từ bậc mẫu giáo, quy hoạch hạ tầng chuẩn hóa và cơ chế tham vấn cộng đồng tại quận Omiya đạt tỷ lệ đồng thuận lên tới 93%.
• Nước Anh: Thiết lập làn nhập làn dài 500 mét từ đường nhánh ra đường lớn và áp dụng thẻ xe buýt liên vùng giá 3 bảng mỗi ngày để giảm áp lực phương tiện cá nhân.
• Lào: Xây dựng thành công văn hóa nhường đường tự giác và chính sách nghiêm cấm cảnh sát mãi lộ, giữ cho thủ đô Vientiane luôn trật tự.

Trong công tác trình bày báo cáo quản lý, các dữ liệu này có thể được mô hình hóa hiệu quả qua Biểu đồ cơ cấu tai nạn giao thông phân theo tuyến đường nhằm làm nổi bật tỷ trọng 57% tai nạn trên quốc lộ, kết hợp Bảng ma trận đối chiếu mức độ vi phạm và tỷ lệ chấp hành xử phạt giữa các địa phương để làm cơ sở ra quyết định điều chỉnh chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, luận văn kiến nghị bốn nhóm giải pháp hành động có lộ trình thực hiện cụ thể:

Thứ nhất, hoàn thiện đồng bộ hệ thống thể chế và pháp luật giao thông đường bộ. Bộ Giao thông Vận tải chủ trì rà soát các quy định tại Nghị định số 171/2013/NĐ-CP, chuẩn hóa các mô tả hành vi vi phạm kinh doanh vận tải và đơn giản hóa thủ tục sang tên đổi chủ phương tiện. Mục tiêu cắt giảm 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính và nâng cao tính minh bạch, hoàn thành trong giai đoạn 2015 - 2018.

Thứ hai, đổi mới căn bản chương trình giáo dục và truyền thông văn hóa pháp luật. Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia đưa nội dung giáo dục văn hóa giao thông vào chương trình chính khóa tại 100% các cơ sở giáo dục từ bậc tiểu học đến đại học từ năm học 2015. Lấy việc chấp hành an toàn giao thông làm tiêu chí đánh giá hạnh kiểm học sinh, sinh viên và bình xét thi đua tổ chức.

Thứ ba, nâng cao năng lực cưỡng chế và ứng dụng công nghệ giám sát minh bạch. Bộ Công an và chính quyền các tỉnh, thành phố đẩy mạnh lắp đặt hệ thống camera giám sát phục vụ xử phạt tự động trên các tuyến quốc lộ và đô thị lớn. Thiết lập cơ chế cưỡng chế khấu trừ tài khoản hoặc tạm dừng đăng kiểm đối với các trường hợp trốn tránh nộp phạt, phấn đấu nâng tỷ lệ chấp hành quyết định xử phạt hành chính lên trên 85% vào năm 2018.

Thứ tư, tối ưu hóa quy hoạch kết cấu hạ tầng và mở rộng mạng lưới giao thông công cộng. Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh tập trung xử lý dứt điểm 79 điểm đen ùn tắc, tổ chức phân luồng giao thông khoa học và mở rộng làn đường rẽ nhánh theo kinh nghiệm của Anh và Nhật Bản. Đẩy nhanh tiến độ các dự án vận tải công cộng khối lượng lớn để nâng thị phần đảm nhận lên 25% đến 30% vào năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phân tích của công trình mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm đối tượng:

Nhóm 1: Cơ quan quản lý nhà nước và lực lượng thực thi pháp luật gồm Bộ Giao thông Vận tải, Cục Cảnh sát Giao thông và Thanh tra Giao thông. Công trình cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống văn bản xử phạt hành chính, xây dựng tiêu chuẩn văn hóa công vụ và triển khai quy trình tuần tra xử lý vi phạm minh bạch, văn minh.

Nhóm 2: Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Luật học, Xã hội học và Quản lý công. Luận văn cung cấp khung lý thuyết toàn diện về mối quan hệ biện chứng giữa pháp luật và văn hóa, là tài liệu tham khảo giá trị cho các học phần Lý luận nhà nước và pháp luật, Xã hội học pháp luật.

Nhóm 3: Các chuyên gia quy hoạch đô thị và kỹ sư giao thông. Dữ liệu thực nghiệm về 79 điểm đen ùn tắc cùng bài học kinh nghiệm phân làn, thiết kế nút giao từ Nhật Bản và Anh là cơ sở tham chiếu hữu ích cho việc tổ chức lại luồng tuyến giao thông đô thị.

Nhóm 4: Các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan báo chí truyền thông và nhà quản lý giáo dục. Tài liệu cung cấp cơ sở để thiết kế các chiến dịch truyền thông thay đổi hành vi cộng đồng và biên soạn giáo trình giáo dục an toàn giao thông chuẩn mực cho thế hệ trẻ.

Câu hỏi thường gặp

Văn hóa pháp luật trong an toàn giao thông đường bộ được hiểu như thế nào? Văn hóa pháp luật giao thông đường bộ là tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần thể hiện qua sự hiểu biết tri thức pháp luật, thái độ tôn trọng chuẩn mực đạo đức và hành vi tự giác tuân thủ các quy tắc an toàn giao thông của cả người dân lẫn cán bộ thực thi công vụ.

Tại sao thói quen tâm lý nông nghiệp truyền thống lại cản trở trật tự giao thông đô thị? Tâm lý làng xã cổ truyền hình thành thói quen đi bộ tự do, tùy tiện chuyển hướng và tư duy đi tắt đón đầu để tiết kiệm sức lực. Khi áp dụng thói quen này vào điều khiển phương tiện cơ giới tốc độ cao, người tham gia giao thông dễ luồn lách, chen lấn, gây nên xung đột dòng xe và ùn tắc kéo dài.

Việc tăng nặng mức xử phạt tiền có giải quyết triệt để vấn đề tai nạn giao thông hay không? Tăng mức phạt tiền chỉ là giải pháp tình thế trong ngắn hạn. Thực tế triển khai Nghị định số 34/2010/NĐ-CP cho thấy số vi phạm tại Hà Nội vẫn tăng 60,3%, chứng minh rằng nếu không kết hợp đồng bộ với giáo dục văn hóa, ý thức tự giác và hạ tầng chuẩn mực thì chế tài kinh tế đơn thuần không thể tạo ra chuyển biến bền vững.

Kinh nghiệm tổ chức giao thông của Nhật Bản có giá trị tham khảo gì cho các đô thị Việt Nam? Nhật Bản đã thành công trong việc giải tỏa ùn tắc nhờ cơ chế thành lập hội đồng bốn bên gồm trường đại học, chính quyền, cảnh sát và đại diện người dân để thử nghiệm luồng tuyến thực tế, đạt tỷ lệ đồng thuận 93%, đồng thời chú trọng phổ biến giáo dục an toàn giao thông cho trẻ em từ nhỏ.

Đâu là điểm đóng góp mới nổi bật nhất của luận văn này? Luận văn là công trình khoa học đầu tiên tiếp cận toàn diện vấn đề an toàn giao thông đường bộ dưới góc độ văn hóa pháp lý chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật, làm rõ cơ chế tương tác giữa chuẩn mực pháp lý và chuẩn mực đạo đức xã hội để giải quyết bài toán giao thông Việt Nam.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập hệ thống cơ sở lý luận vững chắc về văn hóa pháp luật trong lĩnh vực an toàn giao thông đường bộ, khẳng định vai trò bổ trợ không thể tách rời giữa chuẩn mực pháp lý và chuẩn mực đạo đức xã hội.
• Công trình chỉ rõ thực trạng vi phạm đường bộ chiếm hơn 96% toàn ngành giao thông và 86% nguyên nhân tai nạn bắt nguồn từ ý thức chủ quan của người tham gia giao thông.
• Nghiên cứu giải mã thành công nguồn gốc tâm lý văn hóa sông nước và thói quen làng xã nông nghiệp truyền thống đang chi phối tiêu cực đến hành vi điều khiển phương tiện cơ giới hiện đại.
• Tổng kết sâu sắc các bài học kinh nghiệm quốc tế từ Nhật Bản, Anh và Lào về phát triển giao thông công cộng, thiết kế hạ tầng kỹ thuật và xây dựng tính tự giác trong cộng đồng.
• Đề xuất hệ thống bốn nhóm giải pháp đồng bộ về thể chế, giáo dục, công nghệ giám sát và quy hoạch hạ tầng với lộ trình triển khai cụ thể cho giai đoạn 2015 - 2020.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp khung tham chiếu lý luận và thực tiễn giúp các nhà hoạch định chính sách chuyển dịch trọng tâm từ quản lý hành chính đơn thuần sang xây dựng nền tảng văn hóa pháp luật vững chắc. Việc nghiên cứu, tham khảo và vận dụng các giải pháp trong công trình này là bước đi cấp thiết để các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và toàn xã hội cùng chung tay kiến tạo một môi trường giao thông an toàn, kỷ khương và văn minh tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HOÁ PHÁP LUẬT GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 1. Khái niệm và cấu trúc của VHPL Lâu nay pháp luật thường được nhìn nhận dưới góc độ là những định chế, qui tắc xử sự do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội. Tuy nhiên ngày nay, trong bối cảnh toàn cầu hóa, pháp luật dần được nhìn nhận và tiếp cận dưới góc độ văn hóa nhằm vượt lên những bất đồng, khác biệt, để hợp tác xây dựng nên những qui tắc ứng xử mới - những qui tắc có khả năng đem lại lợi ích cho các bên tham gia và cho toàn xã hội. VHPL là cái mà ai cũng có thể hình dung ra được một cách rất cụ thể như cách ăn mặc, cử chỉ, lời nói, thái độ, cách xử sự của các thẩm phán, luật sư, công chứng viên, vị chủ tịch phường hay nhân viên cảnh sát.

Nhưng để nói một định nghĩa ngắn gọn nhất về văn hoá nói chung và VHPL nói riêng, xem ra không dễ dàng, khó mà có tính chính xác, đầy đủ. Bản thân văn hoá có nội dung vô cùng phong phú và không xác định cụ thể về khái niệm. Hiện nay trên thế giới có khoảng 400 - 500 định nghĩa về văn hoá. Tuy có sự đa dạng về cách tiếp cận, song điều cốt lõi được thừa nhận chung về văn hoá đó là: văn hoá - một phạm trù bao quát tất cả các giá trị do con người sáng tạo nên trong quá trình hoạt động lý luận và thực tiễn nhằm thoả mãn nhu cầu đời sống vật chất, tinh thần.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống mà loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo; văn học nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng khác. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá…” [12]. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo Từ điển Từ và ngữ Việt Nam - GS. Nguyễn Lân, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh giải thích: Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do loài người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử và tiêu biểu cho trình độ mà xã hội đã đạt được trong từng giai đoạn về các mặt học vấn, khoa học, kỹ thuật, văn học, nghệ thuật, triết học, đạo đức, sản xuất… Từ những quan niệm chung về văn hóa, có thể hiểu VHPL là hệ thống các yếu tố, các giá trị vật chất và tinh thần thuộc lĩnh vực tác động của pháp luật được thể hiện trong ý thức và hành vi của con người [13].

Xét về cấu trúc, VHPL được cấu thành bởi ba bộ phận: ý thức pháp luật; hệ thống pháp luật và hành vi thực hiện pháp luật, áp dụng pháp luật của các chủ thể trong quan hệ pháp luật. Về ý thức pháp luật, trong phạm vi nghiên cứu, ý thức pháp luật bao gồm cả tri thức pháp luật, tình cảm pháp luật. Tri thức pháp luật biểu hiện ở trình độ, sự hiểu biết về pháp luật của các chủ thể. Tri thức pháp luật có thể cao hoặc thấp, có thể đồng đều hoặc không giữa các chủ thể, nhưng nói đến VHPL tức là phải nói đến một trình độ hiểu biết pháp luật cao.

Tình cảm pháp luật chính là những suy nghĩ, thái độ, niềm tin và sự tôn trọng pháp luật của các chủ thể. VHPL đòi hỏi những suy nghĩ tích cực, lạc quan về pháp luật, thái độ tuân thủ nghiêm chỉnh và tôn trọng các chuẩn mực pháp lý. Về hệ thống pháp luật, trong mối quan hệ với VHPL, hệ thống pháp luật vừa là đối tượng để nhận thức cho quá trình hình thành và phát triển VHPL vừa là sự hiện thực hóa của VHPL. Vì vậy, nếu VHPL là cơ sở, tiền đề, phản ánh thực tiễn qui luật của đời sống và suy nghĩ, quan điểm của các tầng lớp nhân dân để từ đó các cơ quan nhà nước ban hành các văn bản pháp luật đúng đắn và phù hợp thì hệ thống pháp luật lại tác động mạnh mẽ tới quá trình hình thành và phát triển VHPL.

Không có sự hiểu biết, nhận thức sâu sắc về pháp luật thì không thể có VHPL đúng đắn và đầy đủ. Tất nhiên, hệ thống pháp luật khi đó phải đạt tới trình độ phát triển cao, hoàn thiện về mọi mặt với 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] những tiêu chí như: tính đồng bộ, tính toàn diện, tính phù hợp và trình độ kỹ thuật lập pháp cao. Về hành vi thực hiện pháp luật và áp dụng pháp luật của các chủ thể Hành vi của con người là hành vi có ý thức, thể hiện năng lực cá nhân đặt ra trước những mục đích, lựa chọn phương thức thực hiện và dự liệu được kết quả và hậu quả của hành vi đó. Pháp luật có chức năng điều chỉnh hành vi, nghĩa là tác động vào các yếu tố chủ quan của con người và đến lượt mình hành vi của chủ thể làm cho pháp luật trở thành hiện thực và sống động.

Thực hiện pháp luật là hành vi của con người phù hợp với các qui định của pháp luật. Đó chính là nội dung thứ ba của văn hóa pháp luật. Nó thể hiện cách thức, khả năng, trình độ sử dụng pháp luật và các công cụ pháp luật của cá nhân, của cộng đồng, của nhà nước trong quá trình đấu tranh vì công lý, vì sự bình đẳng và công bằng xã hội theo hướng chân - thiện - mỹ. Theo Lý luận chung về nhà nước và pháp luật thì thực hiện pháp luật là một quá trình hoạt động có mục đích làm cho những qui định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật.

Thực hiện pháp luật bao gồm các hình thức sau: Tuân thủ pháp luật (xử sự thụ động): các chủ thể kiềm chế không thực hiện các hành vi mà pháp luật ngăn cấm; Thi hành pháp luật: các chủ thể pháp luật thực hiện các nghĩa vụ pháp lý của mình bằng hành động tích cực; Sử dụng pháp luật: các chủ thể thực hiện những hành vi mà pháp luật cho phép; Áp dụng pháp luật: hoạt động của các cơ quan nhà nước trong việc ban hành các văn bản pháp luật. Hành vi thực hiện pháp luật được hiểu là hành động của con người và tổ chức của con người diễn ra trong môi trường điều chỉnh của pháp luật. Hành vi thực hiện, áp dụng pháp luật mang ý nghĩa tích cực và được coi là hành vi hợp pháp hay hành vi xử sự tích cực đối với pháp luật và các hiện tượng pháp luật, dựa trên những tri thức pháp luật và tình cảm pháp luật đúng đắn, phù hợp với xã hội. Hành vi hợp pháp mang ý nghĩa xã hội và văn hóa to 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lớn: một mặt nó nói lên động cơ hành vi của chủ thể, mặt khác nó phản ánh nhu cầu tiến bộ của xã hội, sự hài hòa giữa các lợi ích trong xã hội, sự hài hòa giữa nhu cầu của nhà nước và nhu cầu của công dân.

Hành vi hợp pháp được xã hội tôn trọng và thể hiện trình độ cao của VHPL. Xét ở góc độ văn hóa, hành vi pháp luật tích cực được hiểu theo nghĩa rộng hơn, đó là hành vi xử sự ủng hộ pháp luật tiến bộ, đấu tranh, xây dựng và bảo vệ nó; đồng thời đấu tranh xóa bỏ hệ tư tưởng và tâm lý pháp luật lạc hậu, lỗi thời, phản động góp phần xây dựng chế độ xã hội ngày càng tiến bộ, văn minh. Áp dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó nhà nước thông qua các cơ quan có thẩm quyền hoặc nhà chức trách tổ chức cho các chủ thể pháp luật thực hiện những qui định của pháp luật, hoặc tự mình căn cứ vào các qui định của pháp luật ra các quyết định áp dụng pháp luật vào trong những trường hợp cụ thể của đời sống xã hội. Hành vi thực hiện, áp dụng pháp luật sẽ kéo theo lối sống theo pháp luật.

Phương thức hành động của một cộng đồng như thế nào thì sẽ tạo ra lối sống như thế ấy. Lối sống theo pháp luật là lối sống dựa trên nền tảng ý thức pháp luật tiên tiến, là biểu hiện của lối sống có văn hóa. Lối sống theo pháp luật vừa có tác dụng đóng góp vào quá trình sáng tạo VHPL, vừa là quá trình tiếp nhận và phát huy các giá trị VHPL trong thực tiễn. Tóm lại, nền VHPL của các nước khác nhau có những đặc điểm khác nhau, trình độ phát triển khác nhau, nhưng đều giống nhau ở chỗ là được cấu thành bởi ba nội dung cơ bản là: ý thức pháp luật, hệ thống pháp luật và các thiết chế pháp luật, hành vi thực hiện pháp luật và áp dụng pháp luật.

Khái niệm và cấu trúc của VHPL trong lĩnh vực GTĐB Trên cơ sở khái niệm và cấu trúc của VHPL GTĐB là tổng thể những giá trị vật chất, tinh thần trong quá trình hoạt động lý luận và thực tiễn của con người thuộc lĩnh vực giao thông nhằm đảm bảo an toàn, thông suốt, thân 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thiện, công bằng và văn minh. VHPL GTĐB bao gồm sự hiểu biết (tri thức), ý thức tôn trọng (tình cảm, thái độ), hành vi chấp hành các quy định pháp luật GTĐB và các chuẩn mực đạo đức xã hội (hành vi xử sự hợp chuẩn đạo đức và pháp luật một cách có văn hóa). VHPL GTĐB cũng là biểu hiện của lối ứng xử “đẹp”, thiện, ích của những người tham gia giao thông và các cán bộ quản lý; thể hiện thái độ, tình cảm tôn trọng người khác và chính bản thân mình. VHPL GTĐB về phía các cơ quan, cán bộ nhà nước thể hiện ở sự tuân thủ pháp luật, sự gương mẫu, thái độ đúng mực, lịch sự, tận tụy, công tâm trong điều hành, xử lý, giải quyết công việc.

VHPL GTĐB là ý thức, hành vi thể hiện trách nhiệm đạo đức, bổn phận lương tâm và trách nhiệm pháp luật của mỗi cá nhân khi tham gia giao thông. VHPL GTĐB như vậy không chỉ đơn thuần là ý thức tôn trọng và chấp hành quy định của pháp luật giao thông mà còn bao hàm nhiều yếu tố văn hóa, đạo đức, cách ứng xử không có trong các quy định pháp luật.