Luận văn thạc sĩ văn hóa học hệ thống di tích phụng thờ tứ vị vương tử ở ba tỉnh quảng ninh hải phòng hải dương

Nghiên cứu hệ thống di tích phụng thờ Tứ vị Vương tử tại Quảng Ninh, Hải Phòng, Hải Dương. Phân tích giá trị văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng dân gian vùng duyên hải.

• Tác giả: Mạc Văn Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Uyễn Văn Tiến
• Trường học: Trường Đại học Văn hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn hóa học
• Đề tài: Hệ thống di tích phụng thờ Tứ vị vương tử ở ba tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng, Hải Dương
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TIỂU SỬ, SỰ NGHIỆP, TRUYỀN THUYẾT VÀ THẦN TÍCH VỀ TỨ VỊ VƯƠNG TỬ
• 1.1. Nhà Trần và cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông thế kỷ XIII
• 1.1.1. Vài nét về lịch sử nhà Trần (1225 - 1400)
• 1.1.2. Khái quát về cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông thế kỷ XIII
• 1.2. Tiểu sử, sự nghiệp của Tứ vị vương tử
• 1.2.1. Tiểu sử của Tứ vị vương tử
• 1.2.2. Sự nghiệp của Tứ vị vương tử
• 1.3. Tứ vị vương tử qua truyền thuyết, thần tích
• 1.3.1. Những truyền thuyết lưu truyền ở địa phương về Tứ vị vương tử
• 1.3.2. Thần tích về Tứ vị vương tử
• 1.4. Tiểu kết
• 2. CHƯƠNG 2: DI TÍCH VÀ LỄ HỘI NƠI THỜ TỨ VỊ VƯƠNG TỬ TẠI QUẢNG NINH, HẢI PHÒNG VÀ HẢI DƯƠNG
• 2.1. Các di tích thờ Tứ vị vương tử
• 2.1.1. Di tích thờ Tứ vị vương tử tại tỉnh Quảng Ninh
• 2.1.2. Di tích thờ Tứ vị vương tử tại đình làng Chung Mỹ, xã Trung Hà, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
• 2.1.3. Di tích thờ Tứ vị vương tử tại tỉnh Hải Dương
• 2.2. Các lễ hội tưởng niệm Tứ vị vương tử
• 2.2.1. Lễ hội tại một số di tích ở tỉnh Quảng Ninh
• 2.2.2. Lễ hội đình làng Chung Mỹ, xã Trung Hà, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
• 2.2.3. Lễ hội tại một số di tích ở tỉnh Hải Dương
• 2.3. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 3: BẢN CHẤT, Ý NGHĨA CỦA VIỆC PHỤNG THỜ TỨ VỊ VƯƠNG TỬ TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CỘNG ĐỒNG
• 3.1. Bản chất của việc phụng thờ Tứ vị vương tử
• 3.1.1. Việc phụng thờ Tứ vị vương tử trong bối cảnh của tín ngưỡng thờ anh hùng dân tộc của người Việt
• 3.1.2. Việc phụng thờ Tứ vị vương tử trong mối quan hệ với các tín ngưỡng khác
• 3.1.2.1. Việc thờ các thần tự nhiên - Lớp tín ngưỡng cổ xưa
• 3.1.2.2. Tín ngưỡng thờ thành hoàng làng
• 3.1.2.3. Tín ngưỡng thờ Mẫu/Đạo Mẫu
• 3.2. Ý nghĩa của sự phụng thờ Tứ vị vương tử trong đời sống cộng đồng
• 3.2.1. Sự phụng thờ Tứ vị vương tử thể hiện truyền thống đạo lý nhớ nguồn của cộng đồng cư dân
• 3.2.2. Sự phụng thờ Tứ vị vương tử thể hiện tinh thần cộng đồng
• 3.2.3. Sự phụng thờ Tứ vị vương tử có ý nghĩa trong việc cân bằng đời sống
• 3.2.4. Sự phụng thờ thể hiện ý nghĩa trong việc sáng tạo, hưởng thụ văn hóa, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
• 3.2.5. Sự phụng thờ Tứ vị vương tử thể hiện sự giao lưu trong đời sống văn hóa của cộng đồng cư dân hiện nay
• 3.3. Tiểu kết
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Toàn Cảnh Luận Văn Về Hệ Thống Di Tích Thờ Tứ Vị Vương Tử

Luận văn thạc sĩ văn hóa học về hệ thống di tích phụng thờ Tứ vị Vương tử ở ba tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng, Hải Dương là một công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu, có hệ thống. Công trình này tập trung làm rõ tiểu sử, sự nghiệp và quá trình hình thành các di tích thờ tự bốn người con trai của Quốc Công Tiết Chế Trần Hưng Đạo: Trần Quốc Nghiễn, Trần Quốc Uy, Trần Quốc Tảng, và Trần Quốc Hiện. Đây là những danh tướng kiệt xuất, có công lao to lớn trong ba cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông thế kỷ XIII, góp phần bảo vệ nền độc lập dân tộc. Luận văn không chỉ dừng lại ở việc hệ thống hóa tư liệu lịch sử, mà còn tiến hành khảo sát thực địa tại các di tích tiêu biểu như đền Cửa Ông Quảng Ninh, đền Trần Quốc Nghiễn, đình Chung Mỹ, đền Trác Châu. Qua đó, nghiên cứu phân tích bản chất và ý nghĩa của tín ngưỡng thờ Tứ vị Vương tử trong đời sống văn hóa cộng đồng. Việc phụng thờ này là một biểu hiện sống động của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", thể hiện sâu sắc văn hóa tâm linh người Việt. Nó phản ánh sự tôn vinh các anh hùng dân tộc, những người đã hy sinh vì đất nước. Đồng thời, luận văn cũng đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản này, gắn kết chúng với phát triển kinh tế-xã hội của vùng duyên hải Đông Bắc, một khu vực có vị trí chiến lược quan trọng và giàu truyền thống văn hóa. Công trình này được xem là một luận văn mẫu văn hóa học giá trị cho các nhà nghiên cứu sau này.

1.1. Thân thế và sự nghiệp Tứ vị Vương tử những danh tướng nhà Trần

Tứ vị Vương tử là bốn người con trai của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và công chúa Thiên Thành. Sinh ra trong một gia đình hoàng tộc, các ông được hưởng nền giáo dục toàn diện, văn võ song toàn. Thừa hưởng lòng trung quân ái quốc của cha, cả bốn vị đều trở thành những dũng tướng, lập nhiều chiến công hiển hách. Trần Quốc Nghiễn (Hưng Vũ vương) là con cả, nổi tiếng với công lao đánh đuổi giặc trên sông Bạch Đằng. Trần Quốc Uy (Minh Hiến vương) và Trần Quốc Hiện (Hưng Trí vương) cũng là những tướng lĩnh tài ba, trấn giữ các vùng trọng yếu. Đặc biệt, Trần Quốc Tảng (Hưng Nhượng vương) được giao trấn giữ vùng biên ải Đông Bắc, mà trung tâm là Cửa Suốt (nay là Cửa Ông). Luận văn trích dẫn từ Đại Việt sử ký toàn thư ghi nhận sự kiện tháng 2 năm 1285, khi bốn vương tử đem 20 vạn quân từ các xứ Bàng Hà, Na Sâm về hội quân tại Vạn Kiếp, tạo nên một lực lượng hùng hậu chống giặc. Thần tích các vị tướng nhà Trần còn lưu lại nhiều câu chuyện về tài năng và đức độ của các ông, không chỉ trong quân sự mà còn trong việc dạy dân khai hoang, lập ấp, phát triển kinh tế biển.

1.2. Tổng quan về các truyền thuyết và thần tích về các vương tử

Bên cạnh chính sử, hình ảnh Tứ vị Vương tử còn được lưu giữ đậm nét qua các truyền thuyết về các con trai Hưng Nhượng Vương. Những câu chuyện này được truyền miệng trong dân gian tại các địa phương có di tích thờ tự, phản ánh lòng tôn kính và quá trình thiêng hóa các nhân vật lịch sử. Ví dụ, truyền thuyết về Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng ở Cửa Ông kể về việc ông hóa tại Cửa Suốt, thi hài hóa thành tượng đá và mũ đá trôi về Vườn Nhãn (Trác Châu, Hải Dương), thể hiện sự linh thiêng và mối liên kết giữa các di tích. Luận văn ghi lại lời kể của các bô lão địa phương, cho thấy các vị thánh này rất gần gũi, là người dạy dân nghề biển, bảo trợ cho cuộc sống của ngư dân. Các bản thần tích được lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm như Trần triều hiển thánh chính kinh tập biên cung cấp tư liệu quý giá, kể lại chi tiết cuộc đời và công trạng của các ông, làm cơ sở cho việc hình thành tín ngưỡng thờ Tứ vị Vương tử.

II. Giải Mã Thách Thức Khi Nghiên Cứu Di Tích Thờ Tứ Vị Vương Tử

Việc nghiên cứu văn hóa học về hệ thống di tích thờ Tứ vị Vương tử đối mặt với nhiều thách thức không nhỏ. Thách thức lớn nhất đến từ sự phân tán và thiếu hệ thống của nguồn tư liệu. Mặc dù các bộ quốc sử có nhắc đến công lao của các vương tử, thông tin thường sơ lược và không tập trung. Các thần tích, truyền thuyết dân gian tuy phong phú nhưng lại mang yếu tố huyền ảo, đôi khi có sự "tam sao thất bản" qua nhiều thế hệ, đòi hỏi người nghiên cứu phải có phương pháp đối chiếu, gạn lọc cẩn thận để tìm ra cốt lõi lịch sử. Một khó khăn khác là tình trạng xuống cấp của một số di tích theo thời gian và chiến tranh, nhiều hiện vật, tư liệu gốc đã bị mất mát hoặc hư hỏng. Luận văn chỉ ra rằng, trước đây, các công trình nghiên cứu thường chỉ tập trung vào một nhân vật hoặc một di tích đơn lẻ, chẳng hạn như đền Cửa Ông Quảng Ninh hay đền Kiếp Bạc, mà chưa có một cái nhìn tổng thể, mang tính hệ thống về mối liên kết giữa các di tích trên địa bàn ba tỉnh. Việc thiếu nhận thức đầy đủ trong cộng đồng về giá trị lịch sử và giá trị văn hóa phi vật thể của hệ thống di tích này cũng là một rào cản trong công tác bảo tồn. Do đó, luận văn này ra đời với mục tiêu cấp thiết là khắc phục những hạn chế trên, xây dựng một bức tranh toàn diện và khoa học.

2.1. Sự thiếu hụt tư liệu mang tính hệ thống và toàn diện

Một trong những trở ngại chính được luận văn chỉ ra là sự thiếu vắng một công trình chuyên khảo tập hợp và phân tích toàn bộ các di tích thờ Tứ vị Vương tử trên một không gian văn hóa chung. Các sách như Đại Nam nhất thống chí hay Di tích và danh thắng Quảng Ninh chỉ ghi chép sơ lược về một vài địa điểm cụ thể. Các hồ sơ khoa học di tích thường được lập cho từng điểm riêng lẻ nhằm mục đích xếp hạng, chưa làm nổi bật mối quan hệ liên vùng. Luận văn của tác giả Mạc Văn Hải nhấn mạnh: "Cho đến nay, vẫn chưa có một công trình chuyên khảo tập hợp các di tích thờ Tứ vị vương tử mang tính hệ thống trên địa bàn vùng Đông Bắc để xác định giá trị văn hóa-lịch sử, và nêu lên mối liên hệ giữa các di tích". Điều này dẫn đến một cái nhìn rời rạc, chưa phát huy được hết giá trị của một quần thể di sản văn hóa vùng duyên hải Đông Bắc.

2.2. Nguy cơ mai một các nghi lễ và giá trị văn hóa phi vật thể

Bên cạnh di tích vật thể, các giá trị phi vật thể như nghi lễ thờ cúng dân gian và các lễ hội truyền thống đang đối mặt với nguy cơ mai một. Quá trình đô thị hóa và sự thay đổi trong đời sống xã hội hiện đại khiến nhiều nghi lễ cổ không còn được thực hành đầy đủ. Các nghệ nhân, người nắm giữ tri thức dân gian về lễ hội ngày càng cao tuổi. Luận văn cảnh báo rằng nếu không có biện pháp bảo tồn kịp thời, các giá trị cốt lõi của lễ hội truyền thống ở Hải Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh liên quan đến Tứ vị Vương tử có thể bị thất truyền. Việc nghiên cứu, ghi chép và phục dựng các nghi lễ này là một nhiệm vụ cấp bách để bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, tránh sự thương mại hóa quá đà làm mất đi tính thiêng của lễ hội.

III. Phương Pháp Khảo Sát Hệ Thống Di Tích Thờ Tứ Vị Vương Tử

Để giải quyết các thách thức đã nêu, luận văn đã áp dụng một phương pháp nghiên cứu liên ngành, kết hợp giữa điền dã thực địa và phân tích tư liệu lịch sử. Tác giả đã trực tiếp khảo sát các di tích trọng điểm tại ba tỉnh, bao gồm các ngôi đền và đình làng tiêu biểu. Quá trình khảo sát không chỉ tập trung vào kiến trúc đền miếu cổ mà còn ghi chép chi tiết về hệ thống bài trí thờ tự, các hoành phi, câu đối, bia ký và sắc phong còn lưu giữ. Phương pháp phỏng vấn sâu các cụ cao niên, thủ từ và người dân địa phương được sử dụng để thu thập thông tin về truyền thuyết, thần tích và các nghi lễ thờ cúng dân gian đã và đang diễn ra. Luận văn đã thống kê và lập danh mục 19 di tích có thờ hoặc phối thờ Tứ vị Vương tử ở miền Bắc, trong đó tập trung phân tích 5 di tích tiêu biểu tại Quảng Ninh, Hải Phòng, Hải Dương. Cách tiếp cận này giúp xây dựng một cơ sở dữ liệu phong phú và xác thực, từ đó so sánh, đối chiếu để tìm ra những đặc điểm chung cũng như nét riêng biệt của từng di tích, hình thành một cái nhìn hệ thống về không gian văn hóa tín ngưỡng độc đáo này. Đây là phương pháp cốt lõi để làm rõ đặc điểm của hệ thống đền miếu Quảng Ninh và các tỉnh lân cận.

3.1. Phân bố các di tích thờ Tứ vị vương tử tại Quảng Ninh

Tại Quảng Ninh, hai di tích nổi bật nhất là Đền Cửa Ông (Cẩm Phả) và Đền Trần Quốc Nghiễn (Hạ Long). Đền Cửa Ông, nơi thờ chính Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng, là một quần thể kiến trúc uy nghi tọa lạc trên ngọn đồi nhìn ra vịnh Bái Tử Long. Đây không chỉ là một di tích lịch sử mà còn là trung tâm của tín ngưỡng thờ Tứ vị Vương tử ở vùng Đông Bắc. Đền Trần Quốc Nghiễn nằm dưới chân núi Bài Thơ, thờ Hưng Vũ vương Trần Quốc Nghiễn, vị vương tử cả có công trấn giữ vùng biển này. Các di tích này đều gắn liền với những địa danh lịch sử, nơi các vương tử từng đóng quân, trấn ải, thể hiện rõ quá trình "địa phương hóa" nhân vật lịch sử.

3.2. Đặc điểm di tích lịch sử văn hóa Hải Phòng và Hải Dương

Tại Hải Phòng, di tích tiêu biểu là Đình làng Chung Mỹ (Thủy Nguyên), thờ Hưng Trí vương Trần Quốc Hiện. Ngôi đình là trung tâm sinh hoạt văn hóa của cộng đồng, nơi lưu giữ nhiều địa danh lịch sử như "đồng Mả Quan", "lối Đi Lùi", minh chứng cho vai trò của ngôi làng như một căn cứ quân sự thời Trần. Tại Hải Dương, Đền Trác Châu và Đình làng Phúc Xá là những điểm thờ quan trọng. Đền Trác Châu (TP. Hải Dương) thờ Trần Quốc Tảng, gắn với truyền thuyết mũ đá của ngài trôi về đây. Đình làng Phúc Xá (Cẩm Giàng) thờ hai anh em Trần Quốc Nghiễn và Trần Quốc Uy. Các di tích lịch sử văn hóa Hải Phòng và Hải Dương này cho thấy sự lan tỏa mạnh mẽ của tín ngưỡng, vượt ra khỏi không gian địa lý nơi các vương tử trực tiếp trấn giữ, tạo thành một mạng lưới tín ngưỡng liên kết chặt chẽ trong vùng.

IV. Luận Giải Bản Chất Và Ý Nghĩa Phụng Thờ Tứ Vị Vương Tử

Chương 3 của luận văn đi sâu vào phân tích bản chất và ý nghĩa của việc phụng thờ, lý giải tại sao tín ngưỡng thờ Tứ vị Vương tử lại có sức sống lâu bền trong văn hóa tâm linh người Việt. Bản chất của hiện tượng này là sự thiêng hóa các anh hùng dân tộc. Từ những nhân vật lịch sử có thật, qua lăng kính của văn hóa dân gian, các vương tử đã trở thành những vị phúc thần, thành hoàng làng, bảo trợ cho cuộc sống của người dân. Luận văn chỉ ra rằng, việc phụng thờ này nằm trong dòng chảy chung của tín ngưỡng thờ anh hùng dân tộc, một đặc trưng của văn hóa Việt Nam. Nó thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", một truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Sự phụng thờ còn có ý nghĩa to lớn trong việc củng cố tinh thần cố kết cộng đồng. Mỗi dịp lễ hội, người dân trong làng, dù đi làm ăn xa, đều trở về sum họp, cùng tham gia vào các nghi lễ chung, qua đó thắt chặt tình làng nghĩa xóm. Hơn nữa, tín ngưỡng này còn giúp cân bằng đời sống tâm linh, là điểm tựa tinh thần để người dân cầu mong sự bình an, may mắn. Việc thờ phụng cũng là môi trường để sáng tạo, bảo tồn và hưởng thụ các giá trị văn hóa, từ kiến trúc, điêu khắc đến âm nhạc, diễn xướng dân gian.

4.1. Mối quan hệ với tín ngưỡng thờ anh hùng và thành hoàng làng

Việc phụng thờ Tứ vị Vương tử là một biểu hiện đặc sắc của tín ngưỡng thờ anh hùng dân tộc. Các ông là những nhân vật lịch sử có công trạng thật, được nhân dân tôn vinh và thiêng hóa thành các vị thần. Luận văn phân tích, ở nhiều địa phương, các vương tử được thờ với tư cách là Thành hoàng làng, vị thần chủ bảo hộ cho cả cộng đồng, như trường hợp ở đình Chung Mỹ và đình Phúc Xá. Tác giả Ngô Đức Thịnh được trích dẫn trong luận văn cho rằng: "Việc thờ cúng các anh hùng dân tộc... như thành hoàng làng chứng tỏ tục thờ thành hoàng làng có nội dung lịch sử và xã hội sâu sắc. Đó là thứ chủ nghĩa yêu nước đã được linh thiêng hóa, tâm linh hóa". Điều này lý giải sức sống bền bỉ của tín ngưỡng thờ thành hoàng làng gắn với các nhân vật nhà Trần.

4.2. Ý nghĩa trong việc củng cố tinh thần cố kết cộng đồng

Các di tích và lễ hội phụng thờ Tứ vị Vương tử đóng vai trò là trung tâm đoàn kết cộng đồng. Ngôi đền, ngôi đình không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng mà còn là "ngôi nhà chung" của cả làng. Luận văn mô tả, khi làng tổ chức lễ hội, mọi thành viên đều ý thức được trách nhiệm của mình, từ người trong ban tổ chức đến người dân tham gia. Cụ Lê Văn Nghĩa (làng Chung Mỹ) chia sẻ trong luận văn: "Vào ngày hội làng là dịp con cháu các thế hệ của làng dù làm ăn xa, họ cũng cố gắng thu xếp công việc để trở về". Qua đó, lễ hội trở thành sợi dây vô hình kết nối các thế hệ, củng cố mối quan hệ xã hội và tạo ra sức mạnh tập thể, giúp cộng đồng vượt qua khó khăn, cùng nhau xây dựng cuộc sống.

V. Hướng Dẫn Bảo Tồn Và Phát Huy Giá Trị Di Sản Từ Luận Văn

Từ những kết quả nghiên cứu, luận văn không chỉ dừng lại ở việc phân tích mà còn đưa ra những định hướng cụ thể cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Đây là phần ứng dụng thực tiễn quan trọng, thể hiện trách nhiệm của nhà nghiên cứu đối với di sản. Luận văn đề xuất một cách tiếp cận tổng thể, coi hệ thống di tích này là một quần thể không thể tách rời. Giải pháp đầu tiên là cần đẩy mạnh công tác sưu tầm, hệ thống hóa và số hóa các tư liệu liên quan, từ thần tích, sắc phong đến các câu chuyện dân gian, nhằm lưu giữ và phổ biến rộng rãi. Thứ hai, cần có kế hoạch tu bổ, tôn tạo các di tích một cách khoa học, giữ gìn tối đa yếu tố gốc, đặc biệt là các công trình có kiến trúc đền miếu cổ. Thứ ba, cần phục dựng và duy trì các lễ hội truyền thống ở Hải Dương, Quảng Ninh, Hải Phòng một cách bài bản, tránh thương mại hóa, giữ được sự linh thiêng và các giá trị văn hóa cốt lõi. Cuối cùng, luận văn nhấn mạnh việc kết nối các di tích này thành một tuyến du lịch văn hóa-tâm linh. Việc này không chỉ giúp quảng bá di sản văn hóa vùng duyên hải Đông Bắc mà còn tạo ra nguồn lực kinh tế để tái đầu tư cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản một cách bền vững.

5.1. Các giải pháp cụ thể cho công tác bảo tồn di tích vật thể

Đối với di sản vật thể, luận văn đề xuất cần tiến hành kiểm kê, đánh giá thực trạng toàn bộ hệ thống di tích. Dựa trên đó, xây dựng hồ sơ khoa học chi tiết cho từng công trình. Ưu tiên tu bổ các hạng mục đang xuống cấp nghiêm trọng, nhưng phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật Di sản văn hóa. Quá trình trùng tu cần có sự tham vấn của các chuyên gia về lịch sử, kiến trúc, mỹ thuật và khảo cổ học để đảm bảo tính chân xác. Bên cạnh đó, cần quy hoạch không gian cảnh quan xung quanh các di tích như đền Cửa Ông Quảng Ninh, tạo ra một môi trường văn hóa hài hòa, tránh sự xâm hại của các công trình xây dựng hiện đại không phù hợp. Việc ứng dụng công nghệ 3D để số hóa kiến trúc và hiện vật cũng là một giải pháp quan trọng để lưu trữ và phục vụ nghiên cứu lâu dài.

5.2. Phương hướng phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể

Để phát huy giá trị văn hóa phi vật thể, luận văn gợi ý cần tập trung vào việc tư liệu hóa các nghi lễ, diễn xướng dân gian và lễ hội. Mở các lớp truyền dạy cho thế hệ trẻ về hát văn, tế lễ và các trò chơi dân gian đặc sắc. Cần xây dựng các kịch bản lễ hội vừa giữ được nét truyền thống, vừa phù hợp với đời sống đương đại để thu hút sự tham gia của cộng đồng. Luận văn đặc biệt nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong việc quảng bá giá trị của di sản. Việc xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa dựa trên câu chuyện về thân thế và sự nghiệp Tứ vị Vương tử sẽ giúp du khách hiểu sâu hơn về lịch sử, từ đó nâng cao ý thức trân trọng và bảo vệ di sản. Đây là con đường để di sản thực sự "sống" trong lòng cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1; TIEU SU’ SY’ NGHIEP, TRUYEN THUYET VA THAN TICH VE TỪ VỊ VƯƠNG TỬ. Nhà Trần và cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông thế kỷ XIII 1. Vài nét về lịch sử nhà Trần (1225 - 1400). Khái quát về cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông thế kỷ XIII 19 1.

Tiểu sử, sự nghiệp của Tứ vị vương tử. Tiêu sử của Tứ vị vương tử 26 1. Sự nghiệp của Tứ vị vương tử 30 1. Tứ vị vương tử qua truyền thuyết, thần tích.

Những truyền thuyết lưu truyền ở địa phương về Tứ vị vương tử 33 1. Thần tích về Tứ vị vương tử 38 Tiểu kết Chương. DI TÍCH VÀ LẺ HỌI NƠI THỜ TỨ VỊ VƯƠNG TỬ TẠI QUANG NINH, HAI PHONG VA HAI DUONG. Các di tích thờ Tứ vị vương tử.

Dĩ tích thờ tứ vị vương tử tại tỉnh Quảng Ninh. Di tích thờ Tứ vị vương tử tại đình làng Chung Mỹ, xã Trung Hà, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng, 33 2. Di tích thờ Tứ vị vương tử tại tỉnh Hải Dương, 5 2. Các lễ hội tưởng niệm Tứ vị vương tử.

Lễ hội tại một số di tích ở tỉnh Quảng Ninh. Lễ hội đình làng Chung Mỹ, xã Trung Hà, huyện Thủy Nguyên, thành. phố Hải Phòng 16 2. Lễ hội tại một số di Tiểu kết.

Chương 3: BẢN CHÁT Ý NGHĨA CỦA VIỆC PHỤNG THỜ TỪ VỊ VƯƠNG TỬ TRONG ĐỜI SÓNG VĂN HÓA CỘNG ĐÔNG. Bản chất của việc phụng thờ Tứ vị vương tử. Việc phụng thờ Tứ vị vương tử trong nền cảnh cũa tín ngưỡng thờ anh hùng dân tộc của người Việt. Việc phụng thờ Tứ vị vương tử trong mối quan hệ với các tín ngưỡng khác.

Việc thờ các thần tự nhiên - Lớp tín ngưỡng cỗ xưa. Tín ngưỡng thờ thành hoàng làng. Tín ngưỡng thờ Mẫu/Đạo Mẫu. Ý nghĩa của sự phụng thờ Tứ vị vương tử trong đời sống cộng đồng.

Sự phụng thờ Tứ vị vương tử thể hiện truyền thống đạo lý nhớ nguồn của cộng đồng cư dân. Sự phụng thờ Tứ vị vương tử thể hiện tinh than có 3. Sự phụng thờ Tứ vị vương tử có ý nghĩa trong việc cân bằng đời sống. Sự phụng thờ thể hiện ý nghĩa trong việc sáng tạo, hưởng thụ văn hóa, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Sự phụng thờ Tứ vị vương tử thể hiện sự giao lưu trong đời sống văn hóa của cộng đồng cư dân hiện nay. 7 113 Tiểu kết 14 KẾT LUẬI 116 TÀI LIỆU THAM KHẢO. — 119 PHU LY ror! Bookmark not defined DANH MỤC BẢNG CHỮ VIẾT TAT CHU VIET TAT CHU VIET DAY DU (al): Am lich CTQG: Chính trị Quốc gia KHXH: Khoa học xã hội KHXHVN: Khoa học Xã hội Việt Nam LSQS: Lịch sử Quân sự NCLS: Nghiên cứu Lịch sử NCVH: Nghiên cứu Văn hóa Nxb: Nhà xuất bản QĐND: Quân đội Nhân dân Tr: Trang UBND: Ủy ban Nhân dân VHDG: 'Văn hóa dân gian VHDT: Van héa dan tộc. VHNT: 'Văn hóa Nghệ thuật VHTT: 'Văn hóa thông tin MO DAU 1.

Tính cấp thiết của đề tài 1. Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn phải đối phó với họa xâm lăng. Khát vọng tự do của dân tộc Việt Nam từ thủa xa xưa được mãi lưu truyền từ đời này sang đời khác. Với lòng yêu nước nồng.

nàn, tỉnh thần đầu tranh chống ngoại xâm, dân tộc ta đã bao phen chiến thắng kẻ thù mạnh hơn gắp nhiều lần dé giành độc lập tự do. Những minh chứng cho khát vọng tự do, cho truyền thống đấu tranh kiên cường, bất khuất là chiến công hiển hách ba lần chiến thắng quân Nguyên Mông xâm lược của quân, dân nhà Trần. Trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông thế kỷ XIH, đã xuất hiện rất nhiều danh tướng mà chiến công của họ đã góp phần đánh tan quân xâm lược giữ vững nền độc lập cho dân tộc. Trong số đó có bốn người con của Quốc Công Tiết Chế Trằn Hưng Đạo là: Trần Quốc Nghiễn, Trần Quốc Uy, Trần Quốc Tảng, Trần Quốc Hiện.

Các Ngài đều là những danh tướng, tham gia chỉ huy, trắn giữ những địa bàn trọng yếu của đắt nước và lập nhiều. chiến công to lớn, góp phần vào đại thắng quân Nguyên Mông xâm lược. Ghi nhớ công đức lớn lao của các Ngài, sau khi mắt, những vùng đất các. Ngài từng trắn giữ nhân dân đều lập đền, miếu phụng thờ.

Vùng ven biển Đông Bắc Việt Nam không chỉ là phòng tuyến quân sự hiểm yếu trong các cuộc chiến tranh vệ quốc, nơi đây còn là vùng đất có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, núi rừng hùng vĩ, sông ngòi, đất đai trù phú giàu sản vật; con người đông đúc trọng hiền tài, anh dũng quật cường. Trải qua quá trình tổn tại và phát triển trong nhiều thời kỳ lịch sử, vùng Đông, Bắc còn lưu giữ hệ thống di sản văn hoá thờ Tứ vị vương tử, có nhiều giá trị góp phần làm phong phú kho tàng văn hóa dân tộc. Tuy nhiên, công tác nghiên cứu khoa học, khai thác, tập hợp các nguồn tư liệu về các di tích thờ. Tứ vị vương tử còn hạn chế, chưa phô biến; khiến cộng đồng dân cư chưa có.

nhận thức nhiều về công lao cũng như giá trị hệ thống di tích trên. Là cán bộ làm công tác quản lý văn hóa, với mong muốn đánh giá đầy đủ và toàn diện về các di tích thờ Tứ vị vương tử, phát huy giá trị các di tích trong đời sống văn hóa công đồng, nâng cao nhận thức, ý thức, trách nhiệm của cá nhân, cộng đồng về việc bảo tồn, khai thác giá trị hệ thống di tích; hệ thống danh mục các di tích dé có định hướng liên kết, phục vụ phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của địa phương và vùng, tôi chọn đề tài: “Hệ thắng di tích phụng thờ Tứ vị vương tử ở ba tỉnh Quảng Ninh, Hai Phong, Mãi Dương” làm đề tài luận văn thạc sỹ, chuyên ngành Văn hoá học của mình. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Tứ vị vương tử là bốn con trai của Quốc Công Tiết Chế Trằn Hưng Đạo, là những danh tướng có đóng góp quan trọng trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông thế kỷ XIII. Vì vậy, đã có một số công trình nghiên cứu, bài viết về thân thế, sự nghiệp cũng như các di tích thờ tự có liên quan tới Tứ vị vương tử.

Cụ thể khái quát trình hình nghiên cứu của các tác giả đi trước như sau: 2. Sách xuất bản “Trong các bộ quốc sử như: Đại Việt sử ki toàn thự [18], Kham Dinh Việt sử thông giám cương mục [32], khi ghi chép về diễn biến của cuộc kháng. chiến chống Nguyên Mông cuối thế kỷ XIII, các sử gia đều nhắc đến tên tuổi và chiến công của Tứ vị vương tử. Trong các bộ địa chí như: Đại Nam nhất thống chí [31], Đẳng Khánh sắc chế ngự lăm địa dự chí lược [33], có ghi chép sơ lược về đền thờ Trần Quốc Tảng, Trần Quốc Nghiễn ở tỉnh Quảng Ninh, đền thờ Trần Quốc Hiện.

ở Hải Phòng, đền Kiếp Bạc ở Hải Dương. Tại thư viện Viện nghiên cứu Hán 'Nôm hiện còn lưu giữ một số thư tịch chữ Hán có niên đại thế kỷ XIX ghi chép về Đức Thánh Trần như: Trân Triều thế phả hành trạng [46], Trần triều hiển thánh chính kinh tập biên [A7], Trân Hưng Đạo Vương cựu tích [45] ghi chép chỉ tiết về thân thế sự nghiệp của Trần Hưng Đạo và Tứ vị vương tử. mà tích Đức Thánh Trần [14], trong phần gia thể của Ngài có giới thiệu chỉ tỉ ;ề các người con của Trần Hưng Đạo, đặc biệt là công lao và sự nghiệp của Tứ vị vương tử. Hai Dương di tích và danh thắng tập ! [13]: Đã thông kê một số di tích thờ Trần Quốc Tảng, Trần Quốc Nghiễn trên địa bàn Hải Dương và miêu.

tả hệ thống thờ tự tại đền Kiếp Bạc nơi phối thờ Tứ vị vương tử. Đi tích và danh thẳng Quảng Ninh [4]: Đã khái quát lịch sử hình thành di tích, lễ hội: Đền Cửa Ông, đền Trần Quốc Nghiễn. Nam 2010, Ban QLDT Côn Sơn - Kiếp Bạc xuất bản cuốn sách Côn Sơn - Kiếp Bạc di tích và danh thắng [1]: Cuỗn sách đã giới thiệu tương đối đầy đủ về thân thế Tứ vị vương tử. Giáo sư Phan Huy Lê trong bài viết Đền Cứa Ông: lai lịch và lễ hội [17], in trong sách “Tìm về cội nguồn” đã nghiên cứu khá kĩ về lịch sử hình thành cũng như nhân vật thờ tự tại đền Cửa Ông, tác giả đưa ra nhận định: Khởi đầu đền Cửa Ông thờ Hoàng Cần, đầu thế kỷ XX mới thờ Trằn Quốc Tang trong thần điện.

Tạp chỉ, báo Tác giả Chu Thiên trong bài viết: Gia đình Đức Trần Hưng Đạo[41]. đã giới thiệu về toàn gia Đức Trần Hưng Đạo trong đó có những tư liệu viết về thân thế và công lao của Tứ vị vương tử. ‘Tac gia Tran Nhuận Minh trong bài viết: Rặng Nhãn ở đâu? [25], đã nghiên cứu mối quan hệ giữa hai di tích thờ Trần Quốc Tảng là đền Cửa Ông. (Quảng Ninh) và đền Trác Châu, (Hải Dương) và đưa ra những đề xuất để phát huy giá trị hai di tích trong việc liên kết phát triển du lịch vùng.

Hồ sơ khoa học, dự án Để có căn cứ và cơ sở khoa học về giá trị của các di tích và đề xuất Nhà nước xếp hạng cho các di tích, Ban quản lý di tích đền Cửa Ông (Quảng. Ninh) đã khảo sát, nghiên cứu lập hỗ sơ khoa học di tích đền Cửa Ông. Ban quản lý di tích đền Trần Quốc Nghiễn (Quảng Ninh) cũng lập hỗ sơ di tích để nghị xếp hạng di tích cấp thành phố. Năm 2011, Ban QLDT Côn Sơn - Kiếp Bạc lập hỗ sơ khoa học [2] trình Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc là di tích Quốc gia đặc biệt.

Hồ sơ di tích đã nêu rõ lịch sử hình thành, quá trình tồn tại, nhân vật thờ tự, giá trị lịch sử văn hóa và khoa học của các di tích. Ngoài những hồ sơ khoa học nói trên, còn có các dự án quy hoạch tông. thể như: “Báo tốn và phát huy giá trị Khu di tích Côn Sơn- Kiếp Bạc gắn với phát triển du lich thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương đến năm 2020”{S1]; Dự án “Trùng tu tòa trung từ đên Kiếp Bạc năm 2012 '13]. Kỹ yếu hội thảo khoa học.

Nam 1986, UBND tinh Quang Ninh tổ chức hội thảo khoa học: #Ẻ hội đền Cửa Ông [49], các tham luận trong hội thảo đã tập trung làm rõ thân thế, sự nghiệp của Trần Quốc Tảng, lịch sử phát triển và lễ hội đền Cửa Ông. Đồng thời dé xuất các biện pháp bảo tồn, phát huy giá trị của di tích.