Chương 1 KHÁI LƯỢC TẠP CHÍ TRI TÂN 1941- 1946 1. Lịch sử ra đời tạp chí Trì Tân 1. Hoàn cảnh ra đời tạp chí Tri Tin Chiến tranh thể giới lần thứ II (1939-1945) được coi là cuộc chiến tranh. lớn nhất trong thế ki XX, là sự kiện có tính chất bước ngoặt trong lịch sử nhân loại: thời đại loài người tiêu diệt chủ nghĩa phát xít, bộ mặt nhân loại có sự thay đổi cực kì to lớn, hệ thống XHCN được hình thành, sự tan rã bước đầu của hệ thống thuộc địa và sự lớn mạnh của lực lượng hòa bình dân chủ và tiến bộ xã hội.
Đây là thời kì cách mạng Việt Nam vươn lên một tằm vóc mới, hỏa. nhập với phong trào dân chủ và cách mạng thế giới, chuẩn bị những điều kiện thực lực cách mạng bên trong, đón chờ thời cơ tiến hành cuộc Tổng khởi tháng Tám năm 1945 mau lẹ và ít đổ máu, tạo nên biến cố lớn trong lịch sử dân tộc, mở ra kỉ nguyên độc lập tự do và chủ nghĩa xã hội cho đất nước. Hoàn cảnh xã hội Việt Nam trong những năm chiến tranh thế giới lần thứ II cũng khá đặc biệt. Lúc này thực dân Pháp ở Việt Nam thẳng tay đàn áp.
phong trào cách mạng Việt Nam, nhưng mặt khác lại ra sức truyên truyền cho. dl sách đầu hàng phát xít Đức. Thực tế tờ Tri Tân ra mắt độc giả vào thời điểm khó khăn xét về toàn cục, Pháp đầu hàng Đức (6/1940) và có một chính. phủ thỏa hiệp do Thống Chế Pétain chủ trương đó là Chính phủ Vichy.
Nhưng cũng có một chính phủ kháng chiến do Tướng De Gaulle cầm đầu. Ở Châu Âu, quân đồng minh Pháp, Anh cằm cự với Đức quốc xã. Ở Châu Á, quân đội Nhật chiếm đóng một phần Trung Quốc và Hàn Quốc. Chúng còn rắp tâm xâm chiếm cả Đông Dương và Đông Nam Á.
Toàn quyền Decoux ở Đông Dương do chính phủ Vichy bổ nhiệm, đã cố hết sức né tránh sức ép của 15 Nhật. Ngày 9/3/1945, dưới chiêu bài trao trả độc lập cho Việt Nam, quân đội Nhật đã tắn công tước khí giới của quân đội Pháp và thành lập một chính phủ. 'Việt Nam độc lập hoàn toàn giả tạo. Vào thời điểm chiến tranh thế giới, nền kinh tế suy giảm và gặp nhiều khó khăn.
Giấy in sách báo ngày càng khan hiếm, vi thế giá báo phải tăng lên. Ban đầu chỉ có 12 xu, sau lên tới hai, ba đồng. Số trang ban đầu là 24 sau rút xuống còn 20 trang. Tuy thế tạp chí vẫn ra đều đặn cho tới số cuối.
Tuy tạp chí Tri Tân ra đời vấp phải nhiều khó khăn nhưng cũng xuất hiện đúng vào. thời điểm mà đất nước chuyển mình. Tri Tân là tạp chí khá tiêu biểu cho trí thức Việt Nam trong những năm 1941-1945. Sau khoảng 60 năm đô hộ của Pháp, nhân dân Việt Nam cũng như giới trí thức yêu nước người Việt thực sự.
nhận ra và giác ngộ về trọng trách của mình trước vận mệnh của nước nhà. Lúc này trong nước đã có những tổ chức văn hóa, văn học, cùng những hoạt động sôi nỗi nhằm dọn đường cho một cuộc cách mạng rất gắn. Theo một số nhà sử học đây là “thời tiền cách mạng” [60, tr. Một thời điểm ngắn ngủi nhưng phong phú về mọi mặt, đặc biệt qua hai bộ sách “Thi Nhân Việt Nam” của Hoài Thanh - Hoài Chân và “Nhà văn hiện đại” của Vũ Ngọc Phan đã chứng tỏ điều đó.
C6 thê nói tình hình chính trị-xã hội giai đoạn 1939-1945 thực đa dạng. đan xen nhiều mâu thuẫn dân tộc, giai cấp, các xu hướng. khiến cho sinh hoạt tư tưởng, văn hóa càng phức tạp hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt báo chí. Do ngọn lửa chiến tranh thế giới lần thứ II lan rộng, vấn để sống còn.
của mỗi quốc gia dân tộc trở thành nỗi âu lo lớn nhất của thời đại. cũng không nằm ngoài bối cảnh đó, nhất là từ lúc Nhật vào Đông Dương (1940). Cac tang lop tri thức yêu nước nhận thấy được sứ mệnh của mình đối với quốc gia, ra sức hô hào cho việc làm lại xã hội, xây dựng quốc gia tự 16 cường. Luồng gió phục hưng dân tộc đã thổi mạnh vào tư tưởng xã hội.
Có thể nói, từ những năm 1940, một tỉnh thần mới đã xuất hiện kích thích văn hóa Việt Nam tìm về những giá trị thực sự Á Đông, những cái có trong lich sir văn hóa dân tộc nhằm hướng tới mục đích xây dựng một nền văn hóa quốc. gia tự cường. Tạp chí Tri Tân ra đời trong tinh thần chung đó “tinh thần phục hưng văn hóa đân tộc” [16, tr7] Trong dòng báo chí công khai, hợp pháp, Tri Tân thuộc loại tạp chi chuyên ngành có nội dung “cấp tiến”, có xu hướng tiến bộ về lĩnh vực văn hóa và học thuật Việt Nam theo khuynh hướng tư tưởng dân tộc yêu nước. Ra đời sau tạp chí Thanh Nghị chưa tới một tháng, Tri Tân đã nhanh chóng tập.
hợp được những cây bút có năng lực chuyên sâu về chuyên môn học thuật, các nhà văn, nhà thơ đông đảo mà ít có tạp chí nào có được. Các nhà báo - học giả này xuất thân từ nho học và tân học (từ nền học Pháp - Việt) quan tâm đến lịch sử văn hóa quá khứ của nước nhà, tạo thành hạt nhân và cơ sở cho xu hướng tìm về truyền thống với tỉnh thần phục hưng văn hóa dân tộc trong sự giao tiếp với văn hóa và học thuật thế giới - một xu hướng đang mạnh dần lên. trong đời sống văn hóa ở Việt Nam trong những năm 1940. Tri Tân - ngọn lửa yêu nước được thể hiện hừng hực trong nội dung.
chính của tạp chí, với hàng loạt các bài ca yêu nước như: Bạch Đằng Giang, Anh Hùng Xưa, Non Nước, Lam Sơn, Hội Nghị Diên Hồng, v. là lêm tựa, là chỗ dựa vững chắc cho thế hệ thanh niên lúc bấy giờ thêm bền san, vững trí, tin tưởng vào ngày mới, vào sức mạnh của toàn dân tộc, cũng như tương lai tươi sáng của tổ quốc. Cái nôi văn hóa và truyền thống yêu nước ấy đã nuôi dưỡng và hâm nóng một thế hệ thanh niên trí thức giàu nhiệt huyết, sẵn sàng đón nhận thời cơ khi cách mạng chín muỗi. Họ chuẩn bị sẵn sàng để xuống đường gia nhập vào đội quân cách mạng, dương cao ngọn cờ 17 cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, của cả nước.
Chính từ đó mà Trị “Tân thực sự có đóng góp quan trọng vào việc chuẩn bị lực lượng chính trị cho quần chúng trong cả nước, đặc biệt là lực lượng thanh niên trí thức khác. Việc chuẩn bị về tỉnh thần, tư tưởng cho đội ngũ trí thức ngày càng đông đảo thời đó quả là có ý nghĩa chính trị to lớn. Tri Tân ra đời như một nhu cầu bức thiết cần phải có trong một thời điểm lịch sử cụ thể tuy ngắn ngủi nhưng có ý nghĩa. Cuối năm 1944, đầu năm 1945, chủ nghĩa phát xít liên tiếp thất bại trên nhiều mặt trận.
Chiến tranh thế giới lần thứ II bước vào giai đoạn kết thúc. “Tháng 8/1944 nước Pháp được giải phóng. Tháng 5 - 1945, phát xít Đức đầu hang đồng minh vô điều kiện. Tháng Tám năm 1945, Liên Xô tuyên chiến với Nhật, Nhật Hoàng tuyên bố đầu hàng vô điều kiện, kết thúc chiến tranh thế.
giới lần thứ II, mở ra trang sử mới cho nhân loại. Ở nước ta, sau cuộc đảo chính Nhật - Pháp, ngày 9/3/1945, một cao. trào kháng Nhật cứu nước sôi sục trong cả nước, cả dân tộc gấp rút hoàn. thành công việc chuẩn bị cuối cùng, đón thời cơ vùng dậy tổng khởi nghĩa.
theo tinh thần “đủ có đốt cháy dãy Trường Sơn cũng phải giành lấy Độc lập”. Từ chiều 16/8/1945, cuộc tông tiến công mau le, ít đồ máu đã diễn ra. trên cả nước. Ngày 2/9/1945, tai Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước VNDCCH, nhà nước Dân chủ đầu tiên ở Đông Nam Á.
Cơn lốc của cuộc cách mạng giải phóng dân tộc cũng lôi cuốn họ - những trí thức yêu nước chủ trương Tri Tân hoặc từng cộng tác với tạp chi Tri Tân sớm đi vào con đường cách mạng, hăng hái tham gia các hoạt động. kháng chiến kiến quốc, mặc dù họ có những chính kiến khác nhau. Sau Cách 18 mạng tháng Tám năm 1945, khi nước VNDCCH ra đời, với uy tín của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của Việt Minh và của Đảng Cộng sản Đông Dương, nhiễu cây bút của tạp chí này đã tham gia Chính phủ Lâm thời như: Nguyễn Văn Tố - Bộ trưởng trong Chính phủ Lâm thời; đại biểu quốc hội; quyền Chủ tịch Quốc hội khóa I, Quốc vụ Khanh trong Chính phủ liên hiệp quốc dân. Trịnh Như Tấu - đại biêu Quốc hội VNDCCH khóa I.
Nguyễn Tường Phượng - Chủ tịch đoàn Báo chí Việt Nam. Tôn chỉ, mục đích của tạp chí Tri Tan Cai tên Tri Tân đặt cho tạp chí này là rút ra từ mệnh đề: “ôn cố tri tân” (ôn lại cái cũ để biết cái mới). Trong “Lời phi lộ” đăng ở đầu số 1, ngày 3/6/1941 đã chỉ rõ mục đích của tạp chí này: Thì giờ đã đến! nhìn vào tận mặt hiện tại? bề bộn việc cần phải làm! Chính trị? Món chuyên môn đó đã có nhà đương đại. “Ôn cũ! Biết mới! Nhằm cái đích ấy, Tri Tân đi riêng con đường văn hóa.
Với cặp kính khảo cứu, Tri Tân lần dở từng trang lịch sử; Bằng con mắt nhận chân và lạc quan, Tri Tân ngó rộng “Chân trời” trì thức; Ghé vai gánh gạch, xe vôi. Tri Tân đứng vào hàng ngũ công binh, xây dựng lâu đài văn hóa Nam Việt. Dầu vậy, Tri Tân không bo bo nhốt tư tưởng riêng một quê hương; mạnh bạo tiến bước trên đường “chân lý”. Là tắm lụa bạch, Tri Tân chỉ biết viết những hàng chữ chân phương, ngay thẳng, không tự hoặc bị nhuộm một màu sắc nào.
Giờ là bao giờ? Không phải là lúc nói phiếm nữa. Xin bắt tay. vào việc [3, tr7] Trong “Lời phi lộ”, tạp chí Tri Tân cho biết chủ trương chính yếu của. tạp chí là thuộc về văn hóa và Tri Tân được mệnh danh là tạp chí văn hóa ra 19 hàng tuần (tiếng Pháp là Ruvue Culturelle Hebdomadaire).
Tuy cái tên Tri Tân hướng vẻ sự biết mới nhưng hoạt động khảo cứu trên tờ tuần san này lại nghiêng nhiều hơn về sự “ôn cố” tức là ôn lại cái cũ. Do vậy, xu hướng tìm về di san dân tộc đã bộc từ đầu và được duy trì suốt thời gian hoạt động của tap chí này. 'Vậy là nội dung “Lời phi lộ” của tạp chi Tri Tân đã bộc lộ rõ nét những tư tưởng tiến bộ của tạp chí này.