Vai trò của Nhà nước Việt Nam trong quá trình hội nhập cộng đồng kinh tế ASEAN

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của nhà nước Việt Nam trong hội nhập cộng đồng kinh tế ASEAN, góp phần phát triển kinh tế bền vững.

• Tác giả: Lê Thu Trang
• Người hướng dẫn: TS. Lưu Minh Văn
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Vai trò của Nhà nước Việt Nam trong quá trình hội nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRONG HỘI NHẬP
• 1.1. Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC)
• 1.2. Sự hình thành cộng đồng kinh tế ASEAN
• 1.3. Những đặc điểm cơ bản của AEC
• 1.4. Lộ trình hội nhập AEC của các nước thành viên
• 1.5. Một số kết quả của AEC
• 1.6. Vai trò của nhà nước trong hội nhập AEC
• 1.7. Quan điểm của Đảng, Nhà nước Việt Nam về vai trò của nhà nước trong hội nhập quốc tế
• 1.8. Lý luận về vai trò của nhà nước trong hội nhập quốc tế
• 1.9. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHÀ NƯỚC VIỆT NAM VỚI QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP AEC
• 2.1. Quá trình hội nhập AEC của Việt Nam
• 2.2. Một số hoạt động chính trong quá trình chuẩn bị hội nhập AEC của Việt Nam
• 2.3. Sự tham gia của Nhà nước Việt Nam trong quá trình thực thi AEC
• 2.4. Những thành tựu và thách thức của hội nhập AEC
• 2.4.1. Những thành tựu
• 2.4.2. Những thách thức và vấn đề đặt ra cho quá trình hội nhập AEC của Việt Nam
• 2.5. Một số khuyến nghị về vai trò của Nhà nước trong quá trình Việt Nam hội nhập AEC
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của Nhà nước Việt Nam trong hội nhập ASEAN

Hội nhập ASEAN là một quá trình quan trọng đối với Việt Nam, mở ra nhiều cơ hội và thách thức. Nhà nước Việt Nam đóng vai trò chủ chốt trong việc định hình chính sách và chiến lược hội nhập. Việc tham gia vào Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) không chỉ giúp Việt Nam tăng cường vị thế kinh tế mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững. Chính phủ đã có những bước đi quan trọng trong việc xây dựng khung pháp lý và chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp và người dân trong quá trình hội nhập.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của ASEAN

ASEAN được thành lập vào năm 1967 với mục tiêu thúc đẩy hợp tác và phát triển kinh tế giữa các quốc gia Đông Nam Á. Việt Nam gia nhập ASEAN vào năm 1995, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong chính sách đối ngoại của đất nước. Sự hình thành Cộng đồng Kinh tế ASEAN vào năm 2015 đã tạo ra một thị trường thống nhất, giúp các nước thành viên tăng cường hợp tác kinh tế và thương mại.

1.2. Tầm quan trọng của AEC đối với Việt Nam

Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) mang lại nhiều lợi ích cho Việt Nam, bao gồm việc tăng cường khả năng cạnh tranh, thu hút đầu tư nước ngoài và mở rộng thị trường xuất khẩu. AEC cũng tạo điều kiện cho việc tự do hóa thương mại và đầu tư, giúp Việt Nam hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu.

II. Những thách thức trong quá trình hội nhập ASEAN của Việt Nam

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng Việt Nam cũng phải đối mặt với không ít thách thức trong quá trình hội nhập ASEAN. Các vấn đề như sự cạnh tranh gay gắt từ các nước trong khu vực, sự khác biệt về trình độ phát triển và cơ sở hạ tầng là những yếu tố cần được giải quyết. Nhà nước cần có những chính sách phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân vượt qua những khó khăn này.

2.1. Cạnh tranh từ các nước ASEAN

Sự gia tăng cạnh tranh từ các nước ASEAN, đặc biệt là các nước có nền kinh tế phát triển hơn, đặt ra thách thức lớn cho Việt Nam. Doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

2.2. Khác biệt về trình độ phát triển

Sự khác biệt về trình độ phát triển giữa các nước thành viên ASEAN có thể tạo ra những rào cản trong việc thực hiện các cam kết hội nhập. Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ để giảm thiểu những bất lợi cho các doanh nghiệp trong nước.

III. Phương pháp và chính sách của Nhà nước Việt Nam trong hội nhập ASEAN

Nhà nước Việt Nam đã triển khai nhiều phương pháp và chính sách nhằm thúc đẩy quá trình hội nhập ASEAN. Các chính sách này bao gồm việc xây dựng khung pháp lý, cải cách hành chính và hỗ trợ doanh nghiệp. Những nỗ lực này nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho việc phát triển kinh tế và thu hút đầu tư.

3.1. Xây dựng khung pháp lý cho hội nhập

Việc xây dựng khung pháp lý rõ ràng và minh bạch là rất quan trọng để tạo điều kiện cho doanh nghiệp hoạt động hiệu quả trong môi trường hội nhập. Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tham gia vào AEC.

3.2. Cải cách hành chính và hỗ trợ doanh nghiệp

Cải cách hành chính là một trong những ưu tiên hàng đầu của Nhà nước Việt Nam. Các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đã được triển khai nhằm giúp họ nâng cao năng lực cạnh tranh và tiếp cận thị trường ASEAN.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hội nhập ASEAN

Các nghiên cứu cho thấy rằng hội nhập ASEAN đã mang lại nhiều lợi ích cho Việt Nam, từ việc tăng trưởng kinh tế đến cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân. Tuy nhiên, để đạt được những kết quả bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và các doanh nghiệp trong việc thực hiện các chính sách hội nhập.

4.1. Kết quả đạt được từ hội nhập ASEAN

Hội nhập ASEAN đã giúp Việt Nam tăng trưởng kinh tế ổn định, thu hút đầu tư nước ngoài và mở rộng thị trường xuất khẩu. Các doanh nghiệp Việt Nam đã có cơ hội tiếp cận với công nghệ và kinh nghiệm quản lý từ các nước phát triển trong khu vực.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ hội nhập

Quá trình hội nhập ASEAN đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm cho Việt Nam, đặc biệt là trong việc xây dựng chính sách và chiến lược phát triển kinh tế. Cần tiếp tục cải cách và đổi mới để tận dụng tối đa lợi ích từ hội nhập.

V. Kết luận và tương lai của vai trò Nhà nước trong hội nhập ASEAN

Vai trò của Nhà nước Việt Nam trong hội nhập ASEAN là rất quan trọng. Để tiếp tục phát huy những lợi ích từ hội nhập, Nhà nước cần có những chính sách linh hoạt và phù hợp với tình hình thực tế. Tương lai của Việt Nam trong ASEAN phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của Nhà nước và doanh nghiệp.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Nhà nước cần tiếp tục định hướng phát triển bền vững trong quá trình hội nhập ASEAN, tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện môi trường đầu tư.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Việc tăng cường hợp tác quốc tế và mở rộng quan hệ với các đối tác bên ngoài sẽ giúp Việt Nam tận dụng tốt hơn các cơ hội từ hội nhập ASEAN, đồng thời giảm thiểu rủi ro từ những biến động kinh tế toàn cầu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế là một xu thế tất yếu của thời đại toàn cầu hóa, trong đó việc thành lập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) vào ngày 31 tháng 12 năm 2015 đã tạo nên một bước ngoặt lịch sử cho toàn bộ khu vực Đông Nam Á. Với quy mô thị trường chung lên tới hơn 630 triệu dân và tổng GDP hàng năm đạt xấp xỉ 2.000 tỷ USD, AEC mở ra không gian phát triển kinh tế to lớn nhưng cũng đặt ra những thách thức sâu sắc về năng lực cạnh tranh và quản trị quốc gia. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Chính trị học "Vai trò của Nhà nước Việt Nam trong quá trình hội nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN" do tác giả Lê Thu Trang thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Lưu Minh Văn tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội đã giải quyết trực diện bài toán quản lý vĩ mô này.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò kiến tạo, điều tiết và định hướng của Nhà nước Việt Nam trong quá trình tham gia AEC. Mục tiêu cụ thể là phân tích toàn diện các chính sách, hoạt động đàm phán quốc tế và mức độ hoàn thiện thể chế nhằm đánh giá thành tựu cũng như các điểm nghẽn cản trở. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian kinh tế Việt Nam và các nước thành viên ASEAN trong giai đoạn từ năm 1995 đến năm 2019, với trọng tâm là cột mốc từ khi AEC chính thức vận hành. Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc khi chỉ ra rằng việc thực thi hiệu quả 95,5% các cam kết hành động có thể thúc đẩy GDP Việt Nam tăng trưởng thêm khoảng 14,5% vào năm 2025, đồng thời mở rộng kim ngạch xuất khẩu thêm 16% và nhập khẩu 12% theo các mô hình dự báo kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp chặt chẽ giữa chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và các lý thuyết quan hệ quốc tế, kinh tế chính trị học hiện đại. Đầu tiên, luận văn vận dụng lý thuyết về vai trò kinh tế của Nhà nước theo quan điểm Mác - Lênin và trường phái Keynes, khẳng định nhà nước là chủ thể quản lý vĩ mô thiết yếu nhằm khắc phục những thất bại của thị trường tự do, đặc biệt trong các giai đoạn mở cửa kinh tế dễ bị tổn thương trước cú sốc bên ngoài. Thứ hai, lý thuyết thể chế và tự do hóa thương mại của Adam Smith cùng các học giả Tân Tự do được kế thừa để luận giải trách nhiệm của bộ máy công quyền trong việc dỡ bỏ rào cản thuế quan, thiết lập hành lang pháp lý minh bạch và bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm: hội nhập kinh tế quốc tế, thể chế kinh tế thị trường, vai trò quản lý nhà nước, liên kết kinh tế khu vực và tự do hóa các dòng chu chuyển hàng hóa - dịch vụ - đầu tư - lao động kỹ năng. Mô hình nghiên cứu đặt Nhà nước vào vị trí trung tâm của tiến trình hội nhập, thực hiện đồng thời ba chức năng: hoạch định chính sách, tổ chức thực thi cam kết quốc tế và bảo vệ lợi ích kinh tế quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn tiếp cận vấn đề nghiên cứu thông qua hệ thống phương pháp nghiên cứu liên ngành khoa học chính trị và kinh tế học. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ các tổ chức quốc tế uy tín như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB), Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), cơ sở dữ liệu của Ban Thư ký ASEAN cùng hệ thống văn kiện chính thức của Đảng và Nhà nước Việt Nam từ năm 1995 đến năm 2019.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ 10 quốc gia thành viên ASEAN cùng hệ thống 611 biện pháp chính sách nằm trong Kế hoạch Tổng thể xây dựng AEC (AEC Blueprint). Phương pháp chọn mẫu toàn thể có mục đích được áp dụng nhằm bảo đảm tính bao quát và phản ánh chính xác bức tranh thực thi thể chế của từng quốc gia. Các phương pháp phân tích chủ đạo gồm: phương pháp phân tích so sánh định lượng đối với các chỉ số GDP, FDI, tỷ lệ cắt giảm thuế quan; phương pháp lịch sử - logic để phân kỳ các giai đoạn phát triển tư duy đối ngoại; và phương pháp dự báo xu hướng nhằm đề xuất giải pháp. Việc lựa chọn các phương pháp này cho phép tác giả bóc tách chính xác mối quan hệ giữa ý chí chính trị của Nhà nước và hiệu quả thực thi chính sách trên thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng đã đem lại 3 phát hiện khoa học mang tính đột phá về vai trò của Nhà nước Việt Nam trong tiến trình hội nhập AEC:

Thứ nhất, Nhà nước Việt Nam đã thể hiện quyết tâm chính trị rất cao và đạt được tỷ lệ nội luật hóa, tuân thủ cam kết thuộc nhóm dẫn đầu khu vực. Trong tổng số 506 biện pháp cốt lõi của AEC, Việt Nam đã hoàn thành xuất sắc 483 biện pháp, đạt tỷ lệ ấn tượng 95,5% và chỉ đứng sau Singapore. Khi tính chung 611 biện pháp bao gồm cả các ưu tiên mở rộng, Việt Nam đã thực thi đầy đủ 517 biện pháp, tương đương tỷ lệ 84,6%, xếp thứ 3 toàn khối sau Singapore và Thái Lan. Điểm nhấn nổi bật là lộ trình thực thi Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA), trong đó Việt Nam đã xóa bỏ thuế quan đối với 90% dòng thuế vào năm 2015 và chính thức đạt mức tự do hóa 98,01% tổng số dòng thuế vào năm 2018.

Thứ hai, tồn tại sự phân hóa rõ nét giữa hiệu quả thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và quy mô thương mại nội khối. Tính đến cuối năm 2014, dòng vốn FDI từ các đối tác ASEAN vào Việt Nam chiếm 21,4% tổng vốn FDI đăng ký, đạt quy mô lũy kế 52,34 tỷ USD với sự dẫn đầu của Singapore, Malaysia và Thái Lan. Dòng vốn FDI chảy vào toàn khối ASEAN cũng tăng trưởng mạnh mẽ từ 111,3 tỷ USD năm 2012 lên 137 tỷ USD năm 2017. Tuy nhiên, tỷ trọng thương mại nội khối của toàn ASEAN đến cuối năm 2015 chỉ đạt mức khiêm tốn 24,1%, phản ánh thực tế giao thương của các nước thành viên vẫn phụ thuộc chủ yếu vào các thị trường lớn ngoài khối như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Trung Quốc.

Thứ ba, sự dịch chuyển của thị trường lao động diễn ra mạnh mẽ nhưng bộc lộ rào cản lớn về chất lượng nguồn nhân lực. Số lượng lao động di cư nội khối đã tăng nhanh chóng từ 1,5 triệu người trong thập niên 1990 lên hơn 6,5 triệu người sau khi AEC thành lập. Dù mô hình dự báo của ILO chỉ ra cơ hội việc làm tại Việt Nam sẽ tăng thêm 14,5% vào năm 2025, khảo sát thực tế lại cho thấy gần 50% chủ sử dụng lao động trong khối ASEAN đánh giá người lao động tốt nghiệp phổ thông và đại học chưa đáp ứng được các kỹ năng tiêu chuẩn, dẫn đến nguy cơ Việt Nam chủ yếu xuất khẩu lao động kỹ năng thấp.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu trên cho thấy sự chuyển biến mạnh mẽ trong vai trò điều hành của Nhà nước, từ trạng thái làm quen, tiếp cận ban đầu sang chủ động kiến tạo và dẫn dắt thể chế. Tuy nhiên, sự bất cân xứng giữa mức độ cắt giảm thuế quan và kim ngạch thương mại nội khối (chỉ dao động quanh ngưỡng 20% đến 24,1%) bắt nguồn từ nguyên nhân cơ cấu sản xuất giữa các quốc gia ASEAN còn mang tính tương đồng thay vì bổ trợ lẫn nhau, đi kèm với sự xuất hiện của các hàng rào phi thuế quan tinh vi. So sánh với các nền kinh tế phát triển hơn trong nhóm ASEAN-6 như Singapore hay Malaysia, doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế về hàm lượng công nghệ và năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh mối tương quan này có thể được hình dung qua các mô hình bảng biểu thống kê: một bảng đối chiếu tiến độ hoàn thành 611 biện pháp AEC giữa 10 quốc gia thành viên sẽ làm nổi bật vị thế nhóm đầu của Việt Nam (84,6%); đồng thời một biểu đồ cột thể hiện sự tương phản giữa tốc độ tăng trưởng vốn FDI nội khối đạt đỉnh 27 tỷ USD (chiếm 19% tổng FDI vào ASEAN năm 2017) với đường xu ngang của kim ngạch thương mại nội khối (duy trì quanh mức 24,1%). Điều này khẳng định nếu Nhà nước chỉ dừng lại ở các cam kết dỡ bỏ thuế quan mà không tiến hành cải cách sâu rộng về thủ tục hải quan điện tử và cơ chế chính sách tiền tệ thì nền kinh tế khó có thể tận dụng tối đa tiềm năng to lớn của thị trường chung AEC.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận thực tiễn, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa vai trò của Nhà nước trong tiến trình hội nhập AEC:

Thứ nhất, đẩy mạnh cải cách hành chính và loại bỏ triệt để các rào cản phi thuế quan. Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Tài chính cần hoàn thiện 100% việc chuẩn hóa quy trình xuất nhập khẩu, tích hợp sâu rộng Cơ chế hải quan một cửa quốc gia vào Cổng thông tin một cửa ASEAN (ASW). Mục tiêu đến năm 2023 là cắt giảm tối thiểu 30% thời gian thông quan hàng hóa và xóa bỏ hoàn toàn các điều kiện kinh doanh chồng chéo, tạo điều kiện cho dòng hàng hóa lưu chuyển thuận lợi.

Thứ hai, tái cơ cấu chuỗi cung ứng và gia tăng năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trong nước. Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì xây dựng các gói chính sách ưu đãi tài chính và chuyển giao công nghệ cho khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp mũi nhọn lên mức 40% đến 45% trong giai đoạn 2021-2025, giảm thiểu nguy cơ biến thị trường nội địa thành nơi tiêu thụ hàng hóa công nghiệp thuần túy cho các nước láng giềng.

Thứ ba, chuẩn hóa chất lượng nguồn nhân lực và thực thi hiệu quả Thỏa thuận công nhận lẫn nhau (MRA). Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cần liên kết chặt chẽ với hệ thống giáo dục đại học và dạy nghề để đào tạo theo chuẩn khu vực, phấn đấu đến năm 2025 nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo có văn bằng, chứng chỉ đạt trên 35%, đồng thời đơn giản hóa thủ tục cấp phép lao động kỹ năng cao di chuyển qua biên giới.

Thứ tư, thúc đẩy đầu tư hạ tầng kinh tế số và liên kết tài chính khu vực. Bộ Thông tin và Truyền thông kết hợp với Ngân hàng Nhà nước triển khai Kế hoạch Tổng thể số hóa thương mại, đặt mục tiêu kinh tế số đóng góp 20% vào GDP quốc gia vào năm 2025, đón đầu làn sóng đầu tư dịch vụ công nghệ thông tin và tài chính kỹ thuật số đang bùng nổ mạnh mẽ trong ASEAN.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý nhà nước như Ban Đối ngoại Trung ương, Bộ Ngoại giao, Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học sắc bén phục vụ công tác rà soát thể chế, đàm phán các hiệp định kinh tế quốc tế và hoạch định chiến lược phát triển kinh tế vĩ mô trong kỷ nguyên hội nhập mới.

Thứ hai, lãnh đạo các hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Luận văn cung cấp bức tranh chi tiết về biểu thuế quan ATIGA, các thỏa thuận công nhận kỹ thuật lẫn nhau và quy luật dịch chuyển của dòng vốn đầu tư, giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược quản trị rủi ro và mở rộng thị phần tại thị trường Đông Nam Á.

Thứ ba, đội ngũ giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học thuộc các khối ngành Chính trị học, Quan hệ quốc tế, Quản lý công và Kinh tế quốc tế. Đề tài đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp tiếp cận liên ngành giữa khoa học chính trị và kinh tế học thực chứng.

Thứ tư, các tổ chức tư vấn chiến lược và chuyên gia phân tích độc lập. Báo cáo đánh giá sâu về các số liệu tăng trưởng, thị trường lao động và thể chế quản trị cung cấp cơ sở dữ liệu tin cậy để thẩm định các dự án đầu tư trực tiếp và gián tiếp vào khu vực ASEAN.

Câu hỏi thường gặp

Vai trò cốt lõi nhất của Nhà nước Việt Nam trong hội nhập AEC là gì?
Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế và điều tiết vĩ mô, thể hiện qua việc chủ động hoàn tất 95,5% các biện pháp của AEC Blueprint, rà soát hệ thống pháp luật như Hiến pháp 2013, Luật Đầu tư nhằm bảo đảm sự tương thích với luật chơi quốc tế và thúc đẩy năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tham gia AEC đem lại cơ hội tăng trưởng cụ thể nào cho kinh tế Việt Nam?
Theo các mô hình tính toán kinh tế, việc tham gia sâu rộng vào thị trường chung AEC giúp GDP Việt Nam tăng trưởng thêm khoảng 14,5% vào năm 2025, đồng thời mở rộng kim ngạch xuất khẩu thêm 16% và thu hút hơn 52,34 tỷ USD vốn FDI từ các nước thành viên trong khu vực.

Tại sao thương mại nội khối ASEAN chỉ duy trì ở mức khoảng 24,1%?
Thực trạng này xuất phát từ việc cơ cấu sản phẩm xuất khẩu giữa các quốc gia Đông Nam Á có độ tương đồng lớn, các rào cản kỹ thuật phi thuế quan vẫn còn tồn tại, cùng với xu hướng các thành viên tập trung khai thác các thị trường tiêu thụ truyền thống lớn hơn như Hoa Kỳ, EU và Trung Quốc.

Thách thức lớn nhất đối với lao động Việt Nam trong không gian AEC là gì?
Thách thức then chốt nằm ở chất lượng kỹ năng nghề và rào cản ngoại ngữ, khi khảo sát của ILO cho thấy gần 50% doanh nghiệp ASEAN phản ánh lao động tốt nghiệp chưa đáp ứng nhu cầu thực tế, dẫn đến nguy cơ thua thiệt trong quá trình cạnh tranh với nhân lực trình độ cao từ Singapore và Malaysia.

Việt Nam đã triển khai lộ trình cắt giảm thuế quan theo Hiệp định ATIGA ra sao?
Việt Nam đã thực hiện một lộ trình xóa bỏ thuế quan bài bản, hoàn thành cắt giảm về mức 0% đối với 90% số dòng thuế vào ngày 1 tháng 1 năm 2015, và chính thức đạt tỷ lệ tự do hóa mậu dịch hàng hóa ở mức 98,01% vào năm 2018 đối với các nhóm hàng hóa cam kết.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận chính trị học và thực tiễn về vai trò kiến tạo, quản lý và điều tiết của Nhà nước Việt Nam trong tiến trình gia nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN.
• Nghiên cứu ghi nhận nỗ lực xuất sắc của Nhà nước khi hoàn thành 517 trên tổng số 611 biện pháp tổng thể (đạt 84,6%) và tự do hóa 98,01% dòng thuế theo hiệp định ATIGA tính đến năm 2018.
• Luận văn chỉ rõ các điểm nghẽn chiến lược về tỷ trọng thương mại nội khối khiêm tốn (24,1%), năng suất lao động hạn chế và sự chậm trễ trong việc tháo gỡ các rào cản kỹ thuật phi thuế quan.
• Bốn nhóm khuyến nghị hành động mang tính đột phá đã được đề xuất với các mốc thời gian cụ thể đến năm 2025 nhằm hoàn thiện thể chế số, tái cấu trúc chuỗi giá trị và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
• Công trình khẳng định thông điệp nhất quán: chỉ có sự đổi mới đồng bộ về năng lực quản trị công quyền và tinh thần chủ động kiến tạo của Nhà nước mới có thể biến các cơ hội liên kết khu vực thành động lực phát triển bền vững cho đất nước; bạn đọc quan tâm có thể tra cứu toàn văn luận văn tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội để nghiên cứu chuyên sâu các giải pháp chính sách.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRONG HỘI NHẬP 1. Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) Cộng đồng kinh tế ASEAN là một khối kinh tế khu vực của các quốc gia thành viên ASEAN được thành lập vào năm 2015. AEC là một trong ba trụ cột quan trọng của Cộng đồng ASEAN nhằm thực hiện các mục tiêu đề ra trong Tầm nhìn ASEAN 2020.1 Sự hình thành cộng đồng kinh tế ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á được thành lập vào ngày 8/8/1967 tại Băng-cốc (Thái Lan) với 5 thành viên sáng lập ban đầu và đến nay với sự góp mặt của 10 thành viên, ASEAN ngày càng có tiếng nói trong cộng đồng kinh tế quốc tế.

Sau 52 năm tồn tại và phát triển, trải qua nhiều bối cảnh thăng trầm của thế giới và khu vực, ASEAN đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể, trở thành một tổ chức hợp tác khu vực trên tất cả các lĩnh vực. Tại Tầm nhìn ASEAN 2020, được thông qua 12/1997, các nhà lãnh đạo ASEAN đã định hướng ASEAN sẽ hình thành một Cộng đồng, trong đó sẽ tạo ra một Khu vực Kinh tế ASEAN ổn định, thịnh vượng, có khả năng cạnh tranh cao, trong đó hàng hoá, dịch vụ và đầu tư được lưu chuyển thông thoáng, nguồn vốn cũng được lưu chuyển thông thoáng hơn, kinh tế phát triển đồng đều, nghèo đói và phân hoá kinh tế - xã hội giảm bớt. Ý tưởng đó được khẳng định lại tại Hội nghị cấp cao ASEAN 9 (Bali, Indonesia, tháng 10/2003), thể hiện trong Tuyên bố Hoà hợp ASEAN II (hay còn gọi là Tuyên bố Bali II). Theo đó, ASEAN nhất trí hướng đến mục tiêu hình thành một cộng đồng ASEAN liên kết, tự cường vào năm 2020 với 3 trụ cột chính là hợp tác chính trị - an ninh 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] (Cộng đồng an ninh ASEAN – ASC), hợp tác kinh tế (Cộng đồng Kinh tế ASEAN – AEC) và hợp tác văn hoá xã hội (Cộng đồng Văn hoá Xã hội ASEAN – ASCC) trên cơ sở giữ vững các nguyên tắc cơ bản của ASEAN: độc lập, chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ, đồng thuận và giải quyết hòa bình mọi bất đồng, tranh chấp đồng thời khẳng định ASEAN sẽ tiếp tục đẩy mạnh và mở rộng quan hệ hợp tác với các đối tác bên ngoài vì mục đích chung là hòa bình, ổn định và hợp tác cùng có lợi.

Comment [A2]: Nguồn Tuy nhiên, để đẩy nhanh các nỗ lực thực hiện mục tiêu hình thành Cộng đồng ASEAN, Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 12 tại Cebu, Philippines, tháng 1/2007 đã quyết định rút ngắn thời hạn hình thành Cộng đồng, trong đó có Cộng đồng Kinh tế, từ 2020 xuống 2015. Theo định hướng, AEC sẽ là một khu vực kinh tế ổn định, thịnh vượng, có khả năng cạnh tranh cao, trong đó hàng hóa, dịch vụ và đầu tư được lưu chuyển thông thoáng, kinh tế phát triển đồng đều, nghèo đói và phân hóa kinh tế - xã hội giảm bớt. Cộng Comment [A3]: Nguồn đồng kinh tế là xu hướng liên kết khu vực hiện nay của các nhóm nước ở nhiều khu vực trên thế giới, như Cộng đồng châu Âu, Cộng đồng các quốc gia độc lập… Cộng đồng Kinh tế ASEAN được thành lập nhằm tạo dựng một thị trường thống nhất cho các quốc gia thành viên ASEAN, thúc đẩy dòng chu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, lao động có tay nghề trong ASEAN. Mục tiêu đặt ra là đến năm 2015, ASEAN sẽ trở thành: (i) Một thị trường duy nhất và một cơ sở sản xuất thống nhất, trong đó có sự lưu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, vốn và lao động có tay nghề; (ii) Một khu vực kinh tế có sức cạnh tranh cao; (iii) Một khu vực phát triển kinh tế đồng đều, nhất là thực hiện có hiệu quả Sáng kiến liên kết ASEAN (IAI); (iv) Một khu vực ASEAN hội nhập đầy đủ vào nền kinh tế toàn cầu.

Đồng thời, ASEAN cũng nhất trí xác định 12 lĩnh vực ưu tiên đẩy nhanh liên kết, đó là: 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hàng nông sản; Ô tô; Điện tử; Nghề cá; Các sản phẩm từ cao su; Dệt may; Các sản phẩm từ gỗ; Vận tải hàng không; Thương mại điện tử ASEAN; Chăm sóc sức khoẻ; Du lịch; và Logistics[10]. Cộng đồng Kinh tế ASEAN được kỳ vọng là cộng đồng năng động, có ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế toàn cầu với GDP bình quân hằng năm ước đạt 2.000 tỷ USD và sẽ tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm tới. Những đặc điểm cơ bản của AEC Để đáp ứng yêu cầu phát triển và liên kết các quốc gia trong khu vực thành một khối thống nhất, vào tháng 10 năm 2003 Lãnh đạo các nước ASEAN đã ký tuyên bố hòa hợp ASEAN II (hay còn gọi là tuyên bố Bali II) thống nhất đề ra mục tiêu hình thành Cộng đồng ASEAN vào năm 2020 với ba trụ cột chính: Cộng đồng An ninh, Cộng đồng Kinh tế và Cộng đồng Văn hóa – Xã hội trên cơ sở giữ vững các nguyên tắc cơ bản của ASEAN: độc lập, chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ, đồng thuận và giải quyết hòa bình mọi bất đồng, tranh chấp đồng thời khẳng định ASEAN sẽ tiếp tục đẩy mạnh và mở rộng quan hệ hợp tác với các đối tác bên ngoài vì mục đích chung là hòa bình, ổn định và hợp tác cùng có lợi. Theo dự định của các nhà lãnh đạo ASEAN khi đó, AEC sẽ được thành lập vào năm 2015.

Tuyên bố Hòa hợp ASEAN II nhấn mạnh: Cộng đồng Kinh tế ASEAN là việc thực hiện mục tiêu cuối cùng của hội nhập kinh tế trong “Tầm nhìn ASEAN 2020”. Khi được thành lập, AEC sẽ là một thị trường chung có quy mô lớn với hơn 600 triệu dân, đứng thứ tư về dân số thế giới và tổng GDP hàng năm vào khoảng 2.000 tỷ USD và là một trong những khu vực tăng trưởng nhanh nhất thế giới[7]. Hoạt động lớn đầu tiên của ASEAN để triển khai các biện pháp cụ thể trên chính là việc các nhà lãnh đạo các nước thành viên ký Hiệp định Khung ASEAN về Hội nhập các ngành ưu tiên. Có thể coi đây là một kế hoạch hành 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] động trung hạn đầu tiên của AEC.

ASEAN hy vọng hội nhập nhanh các ngành ưu tiên này sẽ tạo thành bước đột phá, tạo đà và tạo ra hiệu ứng lan tỏa sang các ngành khác. Tại Hiệp định này, các nước thành viên đã cam kết loại bỏ thuế quan sớm hơn 3 năm so với cam kết theo Chương trình thuế quan ưu đãi có hiệu lực chung của AFTA (CEPT/AFTA). Các ngành ưu tiên hội nhập gồm: 7 ngành sản xuất hàng hóa là nông sản, thủy sản, sản phẩm cao su, sản phẩm gỗ, dệt may, điện tử, ô tô; 2 ngành dịch vụ là hàng không và e- ASEAN (hay thương mại điện tử); và, 2 ngành vừa hàng hóa vừa dịch vụ là y tế và công nghệ thông tin. Tháng 12 năm 2006, tại Hội nghị Bộ trưởng kinh tế ASEAN, các bộ trưởng đã quyết định đưa thêm ngành hậu cần vào danh mục ngành ưu tiên hội nhập.

Như vậy, tổng cộng có 12 ngành ưu tiên hội nhập (nông sản, ô tô, điện tử, nghề cá, các sản phẩm từ cao su, dệt may, các sản phẩm từ gỗ, hàng không, thương mại điện tử ASEAN, du lịch, chăm sóc sức khỏe và logistic). Các ngành nói trên được lựa chọn trên cơ sở lợi thế so sánh về tài nguyên thiên nhiên, kỹ năng lao động, mức độ cạnh tranh về chi phí, và mức đóng góp về giá trị gia tăng đối với nền kinh tế ASEAN. Comment [A4]: Nguồn Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) nhằm hình thành một khu vực kinh tế ASEAN ổn định, thịnh vượng và có khả năng cạnh tranh cao trong đó hàng hóa, dịch vụ, đầu tư sẽ được chu chuyển tự do và vốn được lưu chuyển tự do hơn, kinh tế phát triển đồng đều, đói nghèo và chênh lêch kinh tế-xã hội được giảm bớt vào năm 2020. Kế hoạch trung hạn 6 năm lần thứ hai của ASEAN (2004-2010)- Chương trình hành động Vientian- đã xác định rõ hơn mục đích của AEC là: Tăng cường năng lực cạnh tranh thông qua hội nhập nhanh hơn, Comment [A5]: Nguồn nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế của ASEAN.

Lợi ích mà các thành viên có được khi AEC được hình thành đó là tăng trưởng kinh tế nhanh hơn, tạo ra nhiều việc làm hơn, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài mạnh mẽ hơn, phân bổ nguồn lực tố hơn, tăng cường năng lực sản xuất và tính cạnh 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tranh, chú trọng thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các nước. Nhìn chung, mục tiêu của AEC nhằm: - Đưa ASEAN trở thành một cơ sở sản xuất và thị trường chung - Phát triển cân bằng giữa các nước thành viên, khắc phục khoảng cách phát triển giữa các nước trong khu vực. - Nâng cao năng lực cạnh tranh về mặt kinh tế của khu vực. - Đưa kinh tế ASEAN hội nhập sâu sắc hơn vào nền kinh tế toàn cầu.

- Các biện pháp chính mà ASEAN sẽ cần thực hiện để xây dựng một thị trường ASEAN thống nhất bao gồm: Hài hòa hóa các tiêu chuẩn sản phẩm (hợp chuẩn) và quy chế, giải quyết nhanh chóng hơn các thủ tục hải quan và thương mại và hoàn chỉnh các quy tắc về xuất xứ các biện pháp để xây dựng một cơ sở sản xuất ASEAN thống nhất sẽ bao gồm: Củng cố mạng lưới sản xuất khu vực thông qua nâng cấp cơ sở hạ tầng, đặc biệt là trong các lĩnh vực năng lượng, giao thông vận tải, công nghệ thông tin và viễn thông, và phát triển các kỹ năng thích hợp. Các biện pháp nói trên đều đã và đang được các nước thành viên ASEAN triển khai trong khuôn khổ các thỏa thuận và hiệp định của ASEAN. Như vậy, AEC chính là sự đẩy mạnh những cơ chế liên kết hiện có của ASEAN, như Hiệp định khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), Hiệp định khung ASEAN về Dịch vụ (AFAS), Khu vực đầu tư ASEAN (AIA), Hiệp định khung về hợp tác công nghiệp ASEAN (AICO), Lộ trình hội nhập tài chính và tiền tệ ASEAN, v., để xây dựng ASEAN thành “một thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất”. Nói cách khác, AEC là mô hình liên kết kinh tế khu vực dựa trên và nâng cao những cơ chế liên kết kinh tế hiện có của ASEAN bổ sung thêm hai nội dung mới là tự do di chuyển lao động và di chuyển vốn tự do hơn.

15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.