Chương 1: TỔ CHỨC, HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI LIÊN HIỆP PHỤ NỮ VIỆT NAM (1976 – 1987) 1. Khái quát tổ chức, hoạt động của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam trước năm 1976 Ra đời từ năm 1930, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam đã từng bước khẳng định vai trò, vị trí của mình, góp phần vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Trải qua các thời kỳ với các tên gọi khác nhau: Phụ nữ giải phóng (1930 – 1935), Phụ nữ dân chủ (1936 – 1939), Phụ nữ phản đế (1939 – 1941), Đoàn phụ nữ Cứu quốc (1941 – 1945), phụ nữ Việt Nam đã có nhiều hoạt động tích cực, sôi nổi đóng góp vào sự nghiệp cách mạng chung của cả nước. Cách mạng Tháng Tám thành công, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam chính thức được thành lập, nòng cốt là Đoàn phụ nữ Cứu quốc đại diện cho các tầng lớp phụ nữ Việt Nam đứng trong hàng ngũ đấu tranh cách mạng giải phóng dân tộc.
Đại hội phụ nữ toàn quốc lần thứ nhất diễn ra từ ngày 14-19/4/1950 tại thôn La Bằng, xã Cù Vân (nay là xã Phú Xuyên), huyện Đại Từ, Thái Nguyên đã ra Quyết nghị hợp nhất Đoàn phụ nữ Cứu quốc Việt Nam vào Hội LHPNVN thành một tổ chức chính trị duy nhất của các tầng lớp phụ nữ Việt Nam, lấy tên là Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam. Đại hội bầu Ban chấp hành Trung ương Hội gồm 32 uỷ viên, Ban thường trực Trung ương Hội gồm 9 uỷ viên, bà Lê Thị Xuyến được bầu là Hội trưởng và 3 Phó Hội trưởng. Trong ban chấp hành Trung ương Hội LHPNVN khoá I có đầy đủ các thành phần dân tộc, tôn giáo, nhân sĩ, trí thức, nội trợ. Đặc biệt, có sự tham gia của 04 nữ đại biểu quốc hội khoá I là bà Lê Thị Xuyến (uỷ viên thường trực quốc hội); bà Nguyễn Thị Thục Viên (uỷ viên thường trực quốc hội); bà Tôn thị Quế và bà Trương Thị Mỹ.
Đại hội phụ nữ toàn quốc lần thứ I công nhận sự sáp nhập của Đoàn phụ nữ cứu quốc và tiếp nhận bộ phận nữ công nhân viên chức của Tổng liên đoàn lao động 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com là một bộ phận của Hội, xác định Hội LHPNVN là mặt trận đoàn kết rộng rãi các lực lượng phụ nữ và đề ra phương hướng nhiệm vụ mới của Hội là động viên mạnh mẽ hơn nữa các tầng lớp phụ nữ tham gia các mặt hoạt động của cuộc kháng chiến chống Pháp. Tôn chỉ và mục đích của Hội LHPNVN là: Hội LHPNVN đoàn kết hết thảy các tầng lớp phụ nữ Việt Nam yêu nước có tinh thần dân chủ và yêu chuộng hoà bình, không phân biệt chủng tộc, tôn giáo, giai cấp và đảng phái để thực hiện: Cùng nhân dân tranh đấu giành độc lập hoàn toàn cho tổ quốc, kiến thiết nước Việt Nam dân chủ nhân dân; Bảo vệ quyền lợi, nâng cao đời sống, chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội cho phụ nữ để giải phóng phụ nữ và bảo vệ nhi đồng; Củng cố và phát triển Hội thành một tổ chức lớn mạnh; góp phần xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhất (Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam); Dưới sự lãnh đạo của Liên đoàn phụ nữ dân chủ Quốc tế đoàn kết chống đế quốc chủ nghĩa, bảo vệ dân chủ hoà bình Thế giới. Nhiệm vụ cụ thể của Hội LHPNVN trong nhiệm kỳ là: tham gia ủng hộ chiến đấu; vận động chị em thi đua tăng gia sản xuất; vận động phụ nữ trong vùng địch tạm chiếm; tăng cường sự hoạt động quốc tế; cải thiện đời sống phụ nữ và bảo vệ nhi đồng; cứu tế xã hội; vận động phụ nữ tham chính; củng cố và phát triển Hội; góp phần xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhất; tiến hành hợp nhất Đoàn Phụ nữ Cứu quốc vào Hội LHPNVN. Bộ máy tổ chức Trung ương Hội gồm 6 ban, đơn vị chuyên môn: Ban Văn phòng, Ban Tổ chức, Ban Liên lạc Quốc tế, Ban Tuyên huấn, Ban Nghiên cứu kiểm tra, Báo Phụ nữ Việt Nam – cơ quan ngôn luận của Hội.
Thời kỳ này, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam đã tích cực tham gia các hoạt động hưởng ứng lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hội LHPNVN phát động hàng loạt phong trào: "Nộp thuế nông nghiệp", mua "Công phiếu kháng chiến", "Lập kế hoạch gia đình", "Phụ nữ học cày, học bừa", "ủng hộ bộ đội", "nuôi quân diệt giặc", "dân công tiền tuyến", nữ du kích Hoàng Ngân. Với tư cách là thành viên của Liên đoàn phụ nữ dân chủ quốc tế, Hội LHPNVN đã tích cực tham gia đấu tranh cho hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiến bộ xã hội cũng như tuyên truyền cho cuộc kháng chiến chính nghĩa của nhân dân Việt Nam. Thời kỳ 1954 – 1975 là thời kỳ tổ chức Hội phụ nữ cơ bản được kiện toàn và hoạt động sôi nổi hơn so với thời kỳ trước.
Qua ba lần đại hội (Đại hội II: 1956, Đại hội III: 1961, Đại hội IV: 1974), bộ máy tổ chức Hội từ Trung ương đến cơ sở từng bước được củng cố và hoàn thiện. Ở Trung ương, đến Đại hội phụ nữ toàn quốc lần thứ IV, Ban Thường trực Trung ương Hội tồn tại từ khóa I đến khóa III được thay bằng Ban Thường vụ Trung ương Hội. Các ban, đơn vị chuyên môn giúp việc có một số ban giữ nguyên, một số ban, đơn vị được thành lập mới, một số ban thay đổi về tên gọi, nhiệm vụ, nội dung hoạt động. Sau Đại hội II, bộ máy tổ chức Trung ương Hội gồm 9 ban, đơn vị: Văn phòng thường trực, Ban Tổ chức, Ban Liên lạc quốc tế, Ban Tuyên huấn, Ban Nghiên cứu phụ vận (khóa I là Ban Nghiên cứu kiểm tra), Báo phụ nữ Việt Nam, Ban phúc lợi (tên gọi ban đầu là Ban Xã hội), Trường Cán bộ phụ nữ Trung ương.
Sau Đại hội III, số lượng các ban, đơn vị được giữ nguyên, một số ban, đơn vị được đổi tên cho phù hợp với nhiệm vụ, yêu cầu. Văn phòng thường trực thời kỳ này được đổi tên thành Ban Văn phòng Trung ương Hội, Ban Quốc tế thay tên cũ là Ban Liên lạc quốc tế. Năm 1974, đứng trước tình hình mới của cách mạng cả nước, miền Nam chuẩn bị giải phóng, nhiệm vụ thống nhất nước nhà sắp hoàn thành, nhằm đáp ứng yêu cầu cách mạng chung của cả nước và phong trào, hoạt động riêng của phụ nữ, một số ban, đơn vị mới được thành lập ở Trung ương Hội. Do đó, sau Đại hội IV, bộ máy tổ chức ở Trung ương Hội tăng thêm 4 ban, đơn vị mới, nâng tổng số ban, đơn vị sau Đại hội IV lên 13.
Các ban, đơn vị mới thành lập gồm: Ban Kinh tế Tài chính, Bộ phận theo dõi phát triển phụ nữ B2K5, Trường Lê Thị Riêng và Ban miền Nam (Ngoài ra, năm 1974, có 2 ban mới được thành lập sau Đại hội: Ban Nông nghiệp, Ban Công nghiệp. Năm 1975, thành lập thêm Ban Sử). Cấp cơ sở, tổ chức Hội phụ nữ được tổ chức theo phân cấp tổ chức hành chính, từ khu xuống tỉnh, thành; quận huyện đến xã. Ngoài ra, Hội còn có các tổ chức theo địa dư, ngành nghề, sở thích, lứa tuổi.
Ở các hợp tác xã sản xuất có chi 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hội, gồm nhiều phân chi hội, tổ phụ nữ hợp thành. Đặc biệt, Hội Mẹ chiến sĩ được quan tâm và đánh giá cao trong các hoạt động phụ vận, binh vận, địch vận và hậu phương quân đội. Ở miền Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam Việt Nam thành lập ngày 8/3/1961 sau thắng lợi của phong trào Đồng khởi. Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng – một bộ phận của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, chịu trách nhiệm tổ chức, giác ngộ và động viên các tầng lớp phụ nữ toàn miền Nam không phân biệt tôn giáo, dân tộc, giai cấp, xu hướng chính trị cùng toàn dân tộc anh dũng tiến lên trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, tiến tới hòa bình thống nhất nước nhà và tiến lên giải phóng phụ nữ.
Ngay khi thành lập, Hội Liên hiệp phụ nữ Giải phóng đã đề ra Điều lệ và Chương trình hoạt động. Về tổ chức, cơ bản giống tổ chức Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Phụ nữ Giải phóng lấy đơn vị xã, khu phố, xí nghiệp, thị trấn, chợ huyện, cơ quan làm đơn vị tổ chức. Hội không ngừng củng cố tổ chức và phát triển hội viên trong toàn miền. Đến năm 1973, toàn miền Nam có khoảng 91.000 hội viên Hội Phụ nữ Giải phóng, số cán bộ Hội từ ấp, xã đến huyện, tỉnh trong toàn miền Nam là 9.884 người và 12.532 tổ trưởng nòng cốt.420, 421] Trong kháng chiến chống Mỹ, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam có rất nhiều hoạt động đóng góp lớn vào công cuộc giải phóng đất nước.
Đáng chú ý nhất là Phong trào Thi đua 5 tốt và Phong trào Ba đảm đang. Trong đó, phong trào Thi đua 5 tốt được thực hiện trước khi cả nước có chiến tranh, sau khi Mỹ leo thang chiến tranh ra miền Bắc, phong trào được thay thế bằng phong trào Ba đảm đang. Phong trào thi đua 5 tốt được phát động tại Đại hội phụ nữ toàn quốc lần thứ III với 5 nội dung: Đoàn kết sản xuất tiết kiệm tốt; Chấp hành chính sách tốt; Tham gia quản lý tốt; Học tập chính trị, văn hóa, kỹ thuật tốt; Xây dựng gia đình nuôi dạy con tốt. Phong trào ra đời phù hợp với nhiệm vụ của cách mạng trong giai đoạn 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mới, yêu cầu của các ngành, các cấp, đặc biệt nội dung 5 tốt phù hợp với yêu cầu phấn đấu rèn luyện của người phụ nữ trong chế độ mới để có thể vừa đảm bảo được nhiệm vụ lao động sản xuất vừa chăm lo được gia đình con cái có tác dụng động viên phụ nữ đẩy mạnh sản xuất công tác, góp phần tích cực vào việc hoàn thành kế hoạch Nhà nước.
Phong trào đã khuyến khích chị em không ngừng học tập, nâng cao trình độ về mọi mặt, đồng thời chăm lo hạnh phúc gia đình và quyền lợi phụ nữ, trẻ em. Do đó, vai trò và vị trí của phụ nữ được nâng cao, tỷ lệ phụ nữ tham gia công tác chính quyền tăng hơn trước. Tháng 4/1964, Đại hội phụ nữ 5 tốt toàn miền Bắc đã công nhận 7 vạn cá nhân, 5000 gia đình, 3000 tổ đội đông nữ đạt danh hiệu phụ nữ 5 tốt. Rất nhiều chị em phụ nữ được Bác Hồ tặng thưởng huy hiệu.