Luận văn thạc sĩ về thiết chế thúc đẩy liên minh nghiên cứu toàn cầu tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ ussh phân tích thiết chế thúc đẩy liên minh nghiên cứu toàn cầu tại Việt Nam, nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ.

• Tác giả: Đặng Thị Việt Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Hải
• Trường học: Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Thiết chế thúc đẩy hình thành liên minh nghiên cứu toàn cầu tại Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động chuyển giao công nghệ từ nước ngoài vào Việt Nam (Nghiên cứu kinh nghiệm của Australia)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Câu hỏi nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu của Luận văn
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THIẾT CHẾ, SỰ TÁC ĐỘNG CỦA LIÊN MINH NGHIÊN CỨU TOÀN CẦU ĐẾN CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ
• 2.1. Khái niệm thiết chế
• 2.2. Khái niệm chính sách
• 2.3. Chính sách khoa học và công nghệ
• 2.4. Chuyển giao công nghệ
• 2.5. Khái niệm công nghệ
• 2.6. Chuyển giao công nghệ. Đặc điểm của chuyển giao công nghệ
• 2.7. Hình thức chuyển giao công nghệ
• 2.8. Các cấp độ chuyển giao công nghệ
• 2.9. Chuyển giao công nghệ giữa các quốc gia
• 2.10. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả chuyển giao công nghệ
• 2.11. Hiệu quả chuyển giao công nghệ
• 2.12. Mối quan hệ giữa nghiên cứu và chuyển giao công nghệ
• 2.13. Tính độc lập tương đối giữa nghiên cứu và chuyển giao công nghệ
• 2.14. Thiết chế liên kết giữa nghiên cứu và chuyển giao công nghệ
• 2.15. Mối quan hệ giữa Liên minh nghiên cứu toàn cầu với chuyển giao công nghệ
• 2.16. Liên minh nghiên cứu toàn cầu. Sự tác động của Liên minh nghiên cứu toàn cầu đến chuyển giao công nghệ
• 2.17. Tiểu kết chương 1
• 3. THỰC TRẠNG CÁC THIẾT CHẾ TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Chính sách chuyển giao công nghệ
• 3.2. Văn bản quy phạm pháp luật về chuyển giao công nghệ
• 3.3. Những bất cập trong quy định về chuyển giao công nghệ
• 3.4. Chuyển giao công nghệ từ nước ngoài vào Việt Nam
• 3.5. Chuyển giao công nghệ thông qua đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 3.6. Chuyển giao công nghệ thông qua nhập khẩu thiết bị
• 3.7. Đánh giá việc chuyển giao công nghệ từ nước ngoài vào Việt Nam
• 3.8. Những khó khăn trong hoạt động chuyển giao công nghệ
• 3.8.1. Khó khăn đối với doanh nghiệp
• 3.8.2. Khó khăn đối với tổ chức nghiên cứu
• 3.8.3. Khó khăn đối với cơ quan quản lý
• 3.9. Nhu cầu về thiết chế nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động chuyển giao công nghệ từ nước ngoài
• 3.9.1. Nhu cầu từ doanh nghiệp
• 3.9.2. Nhu cầu từ tổ chức nghiên cứu
• 3.10. Tiểu kết chương 2
• 4. HÌNH THÀNH THIẾT CHẾ THAM GIA LIÊN MINH NGHIÊN CỨU TOÀN CẦU TẠI VIỆT NAM - TỪ KINH NGHIỆM CỦA AUSTRALIA
• 4.1. Kinh nghiệm của Australia trong việc tham gia Liên minh nghiên cứu toàn cầu
• 4.2. Kinh nghiệm hoạt động của Chương trình Các Trung tâm hợp tác nghiên cứu
• 4.3. Kinh nghiệm hoạt động của Tổ chức Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Liên bang
• 4.4. Kinh nghiệm tổ chức trong giai đoạn ươm tạo công nghệ qua mô hình “công viên công nghệ”
• 4.5. Kinh nghiệm tổ chức trong giai đoạn thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong các trường đại học
• 4.6. Hình thành thiết chế tại Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động chuyển giao công nghệ
• 4.7. Nguyên tắc và mục đích tham gia Liên minh nghiên cứu toàn cầu
• 4.8. Thiết chế về mối quan hệ giữa Nhà nước - khu vực nghiên cứu - khu vực doanh nghiệp khi tham gia Liên minh nghiên cứu toàn cầu
• 4.9. Thiết chế về tổ chức và hoạt động của thị trường công nghệ khi tham gia Liên minh nghiên cứu toàn cầu
• 4.10. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ tại Việt Nam

Chuyển giao công nghệ là một trong những yếu tố quan trọng giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Việc tham gia vào các liên minh nghiên cứu toàn cầu không chỉ giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ tiên tiến mà còn tạo ra cơ hội hợp tác nghiên cứu và phát triển. Tuy nhiên, hiệu quả của hoạt động này vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết.

1.1. Khái niệm và vai trò của chuyển giao công nghệ

Chuyển giao công nghệ được hiểu là quá trình chuyển nhượng công nghệ từ một tổ chức hoặc cá nhân sang một tổ chức hoặc cá nhân khác. Vai trò của chuyển giao công nghệ trong phát triển kinh tế là rất lớn, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

1.2. Tình hình chuyển giao công nghệ tại Việt Nam

Trong những năm qua, hoạt động chuyển giao công nghệ tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện để nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ từ nước ngoài vào Việt Nam.

II. Những thách thức trong chuyển giao công nghệ tại Việt Nam

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc chuyển giao công nghệ từ nước ngoài. Những thách thức này không chỉ đến từ yếu tố bên ngoài mà còn từ chính nội tại của hệ thống nghiên cứu và phát triển trong nước.

2.1. Thiếu thông tin và nguồn lực

Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu thông tin cập nhật về công nghệ mới và hiện đại. Điều này khiến cho các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tìm kiếm công nghệ phù hợp.

2.2. Khó khăn trong việc đàm phán và ký kết hợp đồng

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam còn thụ động trong việc đàm phán và ký kết hợp đồng chuyển giao công nghệ, dẫn đến việc không tận dụng được các cơ hội hợp tác.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ

Để nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ, Việt Nam cần áp dụng một số phương pháp và giải pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện quy trình chuyển giao mà còn tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển công nghệ.

3.1. Tăng cường hợp tác quốc tế

Việc tham gia vào các liên minh nghiên cứu toàn cầu sẽ giúp Việt Nam tiếp cận được nhiều công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm từ các nước phát triển.

3.2. Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển

Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển là cần thiết để tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng tiếp thu và làm chủ công nghệ mới.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho các doanh nghiệp Việt Nam. Những ứng dụng thực tiễn này không chỉ giúp cải thiện năng suất mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm.

4.1. Các mô hình thành công trong chuyển giao công nghệ

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng thành công các mô hình chuyển giao công nghệ từ nước ngoài, giúp họ nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

4.2. Kết quả từ các dự án hợp tác quốc tế

Các dự án hợp tác quốc tế đã chứng minh được hiệu quả trong việc chuyển giao công nghệ, từ đó tạo ra nhiều sản phẩm mới và cải thiện quy trình sản xuất.

V. Kết luận và tương lai của chuyển giao công nghệ tại Việt Nam

Chuyển giao công nghệ là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển kinh tế tại Việt Nam. Tương lai của hoạt động này phụ thuộc vào khả năng cải thiện các chính sách và môi trường hợp tác nghiên cứu.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Việt Nam cần có những định hướng rõ ràng trong việc phát triển công nghệ, từ đó tạo ra môi trường thuận lợi cho việc chuyển giao công nghệ từ nước ngoài.

5.2. Tầm quan trọng của chính sách hỗ trợ

Chính sách hỗ trợ từ nhà nước sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hoạt động chuyển giao công nghệ, giúp các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận công nghệ mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng cùng việc tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương gồm 12 quốc gia thành viên đang đặt các doanh nghiệp Việt Nam trước áp lực cạnh tranh khốc liệt khi thuế suất dần về 0%. Trong bối cảnh phần lớn công nghệ sản xuất trong nước còn lạc hậu, con đường tối ưu để rút ngắn thời gian và chi phí đổi mới công nghệ chính là tìm kiếm, tiếp nhận chuyển giao công nghệ từ nước ngoài. Tuy nhiên, thực trạng hoạt động này giai đoạn 2010 - 2014 tại Việt Nam cho thấy hơn 70% công nghệ nhập khẩu chủ yếu là máy móc thiết bị cũ, chưa tiếp cận được công nghệ nguồn, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ biến Việt Nam thành bãi thải công nghệ của các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là xây dựng và hoàn thiện hệ thống thiết chế thúc đẩy các tổ chức khoa học công nghệ trong nước tham gia Liên minh nghiên cứu toàn cầu, dựa trên việc phân tích bài học kinh nghiệm từ Australia. Nghiên cứu tập trung vào phạm vi không gian và thời gian tại Việt Nam và Australia từ năm 2010 đến năm 2014. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn lớn khi đề xuất giải pháp kết nối trực tiếp nền khoa học công nghệ nước nhà với mạng lưới hơn 60.000 nhà khoa học quốc tế, tạo tiền đề nâng tỷ lệ hấp thu công nghệ nguồn và cắt giảm từ 30% đến 40% chi phí tìm kiếm, thương lượng giải pháp kỹ thuật cho doanh nghiệp trong nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết thể chế và thiết chế xã hội của các học giả Fichter, Douglass North và Roger Friedland, cùng mô hình cấu thành công nghệ của Ủy ban Kinh tế và Xã hội Châu Á - Thái Bình Dương và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế.

Khung lý thuyết vận dụng năm khái niệm cốt lõi:

• Thiết chế: Hệ thống chuẩn mực, giá trị và khuôn mẫu hành vi được xã hội thừa nhận, điều chỉnh mối quan hệ giữa các chủ thể nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển.
• Chính sách khoa học và công nghệ: Tập hợp các biện pháp được thể chế hóa thông qua văn bản quy phạm pháp luật để đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
• Chuyển giao công nghệ: Quá trình chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng các thành phần công nghệ bao gồm kỹ thuật, con người, thông tin và tổ chức từ bên giao sang bên nhận.
• Liên minh nghiên cứu toàn cầu: Mạng lưới hợp tác nghiên cứu ứng dụng quốc tế quy tụ 9 tổ chức nghiên cứu hàng đầu thế giới với hơn 60.000 nhà khoa học nhằm giải quyết các thách thức phát triển quy mô lớn.
• Thiết chế trung gian và doanh nghiệp khởi nguồn: Hệ thống vườn ươm công nghệ, vườn ươm doanh nghiệp, các doanh nghiệp vệ tinh dạng spin-off và startup kết nối quá trình nghiên cứu và triển khai với thị trường sản xuất.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp với khảo sát thực địa và phỏng vấn chuyên sâu định tính. Nguồn dữ liệu bao gồm hơn 30 văn bản quy phạm pháp luật về chuyển giao công nghệ tại Việt Nam, các báo cáo chuyên đề của UNESCO, OECD, WIPO và dữ liệu hoạt động khoa học công nghệ giai đoạn 2010 - 2014.

Nghiên cứu tiến hành chọn mẫu phi ngẫu nhiên có chủ đích với quy mô mẫu gồm 17 đại diện phỏng vấn sâu:

• 05 đại diện doanh nghiệp gồm các tổng công ty lớn như Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam, Tổng Công ty Cổ phần Bia - Rượu - Nước giải khát Hà Nội và doanh nghiệp vừa và nhỏ như Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thương mại và Kỹ thuật Thịnh Khôi.
• 05 đại diện tổ chức nghiên cứu và phát triển như Trung tâm Điện tử Viễn thông, Viện Công nghiệp Giấy và Xenluylô, Viện Hóa học các hợp chất thiên nhiên, Viện Nghiên cứu Điện tử, Tin học và Tự động hóa.
• 07 nhà quản lý khoa học công nghệ thuộc Vụ Hợp tác quốc tế, Cục Ứng dụng và Phát triển công nghệ, Cục Phát triển thị trường và doanh nghiệp khoa học và công nghệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ.

Lý do lựa chọn phương pháp phỏng vấn chuyên sâu theo cấu trúc nhóm mẫu này là để thu thập dữ liệu đa chiều từ 3 trụ cột: cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị nghiên cứu và khu vực sản xuất kinh doanh, bảo đảm việc phân tích các nút thắt thể chế diễn ra khách quan và sát thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 3 phát hiện mang tính then chốt về thực trạng chuyển giao công nghệ tại Việt Nam:

Thứ nhất, hệ thống văn bản pháp luật về chuyển giao công nghệ còn phân tán, thiếu đồng bộ và xuất hiện nhiều bất cập kìm hãm thị trường. Mặc dù đã có hơn 30 văn bản điều chỉnh cùng 8 văn bản hướng dẫn thi hành Luật Chuyển giao công nghệ năm 2006, hiệu lực thực thi vẫn rất thấp. Đơn cử, quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp không giới hạn đối với phần vốn góp bằng sáng chế tại Khoản 1 Điều 44 Luật Chuyển giao công nghệ 2006 vô tình tạo kẽ hở cho doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài chuyển giá, trốn thuế mà không mang lại giá trị gia tăng thực chất cho nền kinh tế.

Thứ hai, nguồn cung công nghệ trong nước quá nhỏ bé, trong khi hoạt động tiếp nhận công nghệ từ nước ngoài phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu phần cứng đơn thuần. Thống kê trên hệ thống dữ liệu sáng chế Vietnam DigiPat cho thấy trong 23 văn bằng bảo hộ độc quyền sáng chế được cấp ngẫu nhiên thì có tới 6 sáng chế, chiếm hơn 26%, tập trung vào lĩnh vực chế biến sản phẩm từ đất sét gốm sứ, phản ánh sự khan hiếm các sáng chế công nghệ cao. Hơn 70% giao dịch công nghệ thông qua các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài dừng lại ở cấp độ chìa khóa trao tay hoặc dây chuyền gia công lắp ráp mà không chuyển giao bí quyết phần mềm hay đào tạo chuyên sâu.

Thứ ba, Việt Nam hoàn toàn vắng bóng trong các mạng lưới liên minh nghiên cứu toàn cầu. Trong khi Liên minh nghiên cứu toàn cầu quy tụ 9 tổ chức nghiên cứu hàng đầu thế giới như Tổ chức Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Liên bang Australia, Viện Fraunhofer của Đức, Viện Battelle của Hoa Kỳ với hơn 60.000 chuyên gia, các viện trường Việt Nam vẫn hoạt động đơn lẻ, thiếu thiết chế bảo trợ để tiếp cận nguồn lực khoa học công nghệ toàn cầu này.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự thiếu vắng mô hình liên kết ba bên giữa Nhà nước, Viện nghiên cứu và Doanh nghiệp. Bên cạnh đó, các định chế trung gian như tổ chức tư vấn định giá, sàn giao dịch công nghệ và vườn ươm khởi nguồn spin-off chưa phát triển.

Bảng so sánh sau đây mô tả rõ nét sự khác biệt về mức độ trưởng thành của hệ thống chuyển giao công nghệ:

Tiêu chí so sánh	Thực trạng tại Việt Nam (2010 - 2014)	Mô hình Australia (CSIRO & CRC)
Cấp độ chuyển giao chủ đạo	Trao chìa khóa (nhập khẩu máy móc, trên 70%)	Trao sản phẩm và trao thị trường tích hợp tri thức
Tổ chức liên kết trung gian	Rất ít vườn ươm công nghệ, thiếu doanh nghiệp spin-off	Hệ thống công viên công nghệ, trung tâm CRC đa ngành
Cơ chế hợp tác quốc tế	Ký kết song phương tản mạn theo từng dự án nhỏ	Tham gia điều hành Liên minh nghiên cứu toàn cầu GRA
Chính sách ưu đãi sở hữu trí tuệ	Miễn thuế vốn góp bằng sáng chế còn kẽ hở pháp lý	Định giá sáng chế minh bạch, bảo vệ bản quyền nghiêm ngặt

Kinh nghiệm từ Australia cho thấy việc vận hành thành công Chương trình Các Trung tâm hợp tác nghiên cứu và vai trò nòng cốt của Tổ chức Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Liên bang trong việc điều phối Liên minh nghiên cứu toàn cầu chính là chìa khóa giúp nước này biến các sáng chế hàn lâm thành lợi nhuận kinh tế. Đối với Việt Nam, nếu không sớm thiết lập cơ chế kết nối mạng lưới toàn cầu, doanh nghiệp trong nước sẽ tiếp tục chịu thiệt thòi trong đàm phán hợp đồng chuyển giao và đối mặt nguy cơ thụt lùi công nghệ nghiêm trọng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả tiếp nhận công nghệ tiên tiến từ nước ngoài, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp thể chế cụ thể:

Thứ nhất, hoàn thiện hành lang pháp lý về chuyển giao công nghệ và sở hữu trí tuệ. Bộ Khoa học và Công nghệ cần chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính rà soát, sửa đổi Luật Chuyển giao công nghệ năm 2006 trong giai đoạn 2016 - 2018. Trọng tâm là bãi bỏ quy định miễn thuế thu nhập đại trà cho việc góp vốn bằng sáng chế tại Khoản 1 Điều 44, chỉ áp dụng ưu đãi thuế có điều kiện đối với các sáng chế cam kết chuyển giao hoàn toàn bí quyết công nghệ và tạo ra sản phẩm thương mại tại Việt Nam. Đồng thời, cần xây dựng quy chế pháp lý rõ ràng về hoạt động giải mã công nghệ thương mại nhằm bảo đảm không xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp còn hiệu lực.

Thứ hai, thiết lập cơ chế liên kết Nhà nước - Viện trường - Doanh nghiệp theo mô hình Trung tâm hợp tác nghiên cứu của Australia. Mục tiêu giai đoạn 2017 - 2020 là thành lập thí điểm từ 3 đến 5 trung tâm hợp tác nghiên cứu chuyên ngành trong các lĩnh vực ưu tiên như công nghệ sinh học, nông nghiệp công nghệ cao và tự động hóa. Nhà nước hỗ trợ 40% vốn đối ứng ban đầu, phần còn lại do doanh nghiệp và viện nghiên cứu cùng góp vốn đầu tư, chia sẻ bản quyền sở hữu trí tuệ.

Thứ ba, xây dựng thiết chế gia nhập và khai thác nguồn lực từ Liên minh nghiên cứu toàn cầu. Vụ Hợp tác quốc tế thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ làm đầu mối xây dựng đề án quốc gia gia nhập Liên minh nghiên cứu toàn cầu giai đoạn 2017 - 2020. Thiết chế này cho phép các viện nghiên cứu và doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận trực tiếp mạng lưới hơn 60.000 chuyên gia, đặt hàng giải quyết các bài toán công nghệ phức tạp với chi phí tối ưu nhất.

Thứ tư, nâng cao năng lực hệ thống định chế trung gian và thị trường công nghệ. Cục Phát triển thị trường và doanh nghiệp khoa học và công nghệ cần ban hành quy trình chuẩn về thẩm định, định giá công nghệ nhập khẩu, phấn đấu đến năm 2022 nâng tỷ lệ các hợp đồng chuyển giao có đăng ký cấp phép bản quyền và bí quyết công nghệ lên mức 25% đến 30% trong tổng số dự án đầu tư nước ngoài.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo chuyên sâu và tính ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các Sở Khoa học và Công nghệ địa phương sử dụng kết quả nghiên cứu làm luận cứ thực tiễn để sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật, hoàn thiện chính sách thẩm định công nghệ trong các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài và thiết lập cơ chế thúc đẩy thị trường công nghệ.
• Lãnh đạo các Viện nghiên cứu, Trường Đại học: Các nhà quản lý học thuật có thể tham khảo mô hình công viên khoa học, trung tâm ươm tạo công nghệ và cơ chế thành lập doanh nghiệp spin-off từ kinh nghiệm của Australia để thương mại hóa các đề tài nghiên cứu ra thị trường.
• Doanh nghiệp, Tập đoàn kinh tế và Hiệp hội ngành nghề: Giám đốc công nghệ và bộ phận pháp chế của các doanh nghiệp tìm thấy trong luận văn các bài học thực tiễn về kỹ năng đàm phán hợp đồng chuyển giao công nghệ quốc tế, phòng ngừa rủi ro mua phải công nghệ thanh lý và cách thức tiếp cận giải pháp kỹ thuật từ các liên minh nghiên cứu toàn cầu.
• Giảng viên, Học viên cao học và Nghiên cứu sinh: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật giá trị, hệ thống hóa lý luận về thiết chế khoa học công nghệ, cùng phương pháp phân tích chính sách công nghệ phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Liên minh nghiên cứu toàn cầu GRA là gì và quy mô hoạt động ra sao?
Liên minh nghiên cứu toàn cầu là mạng lưới quốc tế thành lập năm 2000 tại Nam Phi, gồm 9 tổ chức nghiên cứu ứng dụng hàng đầu thế giới như CSIRO Australia, Fraunhofer Đức, Battelle Hoa Kỳ. Tổ chức này quy tụ hơn 60.000 nhà khoa học để nghiên cứu và chuyển giao các giải pháp công nghệ phục vụ phát triển bền vững cho các quốc gia đang phát triển.

Vì sao quy định miễn thuế tại Khoản 1 Điều 44 Luật Chuyển giao công nghệ 2006 cần được sửa đổi?
Quy định miễn thuế thu nhập cho tổ chức, cá nhân góp vốn bằng sáng chế nếu không kèm theo điều kiện thẩm định dễ bị lợi dụng để trốn thuế. Doanh nghiệp có thể góp vốn bằng các sáng chế không còn giá trị thương mại lớn hoặc chỉ chuyển giao quyền sử dụng không độc quyền, gây thất thoát ngân sách mà doanh nghiệp trong nước vẫn không làm chủ được công nghệ.

Australia đã liên kết viện nghiên cứu với doanh nghiệp thông qua mô hình nào?
Australia triển khai rất thành công Chương trình Các Trung tâm hợp tác nghiên cứu kết hợp viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để giải quyết trực tiếp nhu cầu thị trường. Đồng thời, tổ chức CSIRO đóng vai trò cầu nối, hỗ trợ ươm tạo công nghệ thông qua các công viên khoa học và chuyển giao sáng chế qua các doanh nghiệp khởi nguồn spin-off.

Hoạt động giải mã công nghệ Reverse Engineering có vi phạm quyền sở hữu trí tuệ không?
Nếu thực hiện giải mã công nghệ vì mục đích thương mại đối với các sản phẩm, giải pháp đang trong thời hạn bảo hộ bằng độc quyền sáng chế thì đây là hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Hoạt động giải mã chỉ hợp pháp khi áp dụng cho các công nghệ không được bảo hộ độc quyền hoặc sáng chế đã hết hiệu lực bảo hộ.

Nghiên cứu của luận văn sử dụng quy mô mẫu và phương pháp khảo sát như thế nào?
Luận văn tiến hành chọn mẫu phi ngẫu nhiên có chủ đích và phỏng vấn sâu 17 chuyên gia giai đoạn 2010 - 2014, chia thành 3 nhóm: 05 lãnh đạo doanh nghiệp quy mô lớn và nhỏ, 05 chuyên gia từ các viện nghiên cứu chuyên ngành và 07 nhà quản lý thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, bảo đảm độ tin cậy và đa chiều của dữ liệu.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận về thiết chế khoa học công nghệ và khẳng định vai trò quyết định của các định chế trung gian trong việc thúc đẩy chuyển giao công nghệ.
• Phân tích thực trạng giai đoạn 2010 - 2014 tại Việt Nam, chỉ ra nguy cơ tụt hậu công nghệ do hơn 70% công nghệ nhập khẩu qua đầu tư nước ngoài là thiết bị phần cứng cũ, thiếu vắng sáng chế công nghệ cao.
• Đúc kết bài học giá trị từ Australia về mô hình liên minh nghiên cứu ba bên của CSIRO và Trung tâm hợp tác nghiên cứu CRC.
• Đề xuất hoàn thiện thể chế với 4 nhóm giải pháp trọng tâm: sửa đổi chính sách ưu đãi thuế, hình thành trung tâm hợp tác nghiên cứu thí điểm, gia nhập Liên minh nghiên cứu toàn cầu và chuẩn hóa quy trình định giá công nghệ.
• Lộ trình triển khai giải pháp đề xuất được hoạch định cụ thể từ năm 2016 đến năm 2025, mở ra hướng tiếp cận đột phá để hiện đại hóa nền công nghệ nước nhà.

Để hiện thực hóa các giải pháp trên và nhanh chóng đón đầu các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và lãnh đạo doanh nghiệp cần chung tay xây dựng và hoàn thiện thiết chế khoa học công nghệ, chủ động kết nối vào mạng lưới tri thức toàn cầu vì sự phát triển bền vững của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của Luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng: - Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về thiết chế, sự tác động của Liên minh nghiên cứu toàn cầu đến chuyển giao công nghệ - Chƣơng 2. Thực trạng các thiết chế tác động đến hiệu quả chuyển giao công nghệ tại Việt Nam - Chƣơng 3. Hình thành thiết chế tham gia Liên minh nghiên cứu toàn cầu tại Việt Nam - Từ kinh nghiệm của Australia 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THIẾT CHẾ, SỰ TÁC ĐỘNG CỦA LIÊN MINH NGHIÊN CỨU TOÀN CẦU ĐẾN CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ 1.

Khái niệm thiết chế Thiết chế là một khái niệm phức tạp và đƣợc xem xét dƣới những góc độ khác nhau: - Theo Fichter, J. (1958): Thiết chế là một hình trạng hoặc một sự phối hợp những khuôn mẫu tác phong được đa số chấp nhận và tập trung vào sự thỏa mãn một nhu cầu cơ bản của cộng đồng.1 Theo đó, thiết chế bao gồm các chuẩn mực và giá trị, tạo thành một hệ thống các quan hệ ổn định, một khuôn mẫu xã hội biểu hiện sự thống nhất đƣợc xã hội thừa nhận nhằm mục địch thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của xã hội. - Theo Roger Friedland A. Robertson (1992): Thiết chế là một tập hợp bền vững các giá trị, chuẩn mực, vị thế, vai trò và nhóm vận động xung quanh một nhu cầu cơ bản của xã hội.2 Khái niệm thiết chế đôi khi đƣợc coi nhƣ khái niệm thể chế.

Một số khái niệm thể chế nhƣ: thể chế có thể đƣợc hiểu là cái tạo thành khung khổ trật tự cho các quan hệ của con ngƣời, định vị cơ chế thực thi và giới hạn của các quan hệ giữa các bên tham gia tƣơng tác; là ý chí chung của cộng đồng xã hội trong việc xác lập trật tự, những quy tắc, những ràng buộc và các chuẩn mực, giá trị chung đƣợc mọi ngƣời chia sẻ. Theo Douglass Cecil North (1990): Thể chế là những giới hạn được vạch ra trong phạm vi khả năng và hiểu biết của con người hình thành nên mối quan hệ qua lại của con người. Parochial school: Asociological study. Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press.

2 Roger Friedland and A. Robertson (1992), The Sociology of Economic Life, Boulder, CO: Westview Press, 1992 3 Douglass Cecil North (1990), Institutions, Institutional Change and Economic Performance, Cambridge University Press, 1990 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo Stephen H. Haber, Douglass Cecil North, Barry R. Weingast (2008): Thể chế là những luật lệ của cuộc chơi trong xã hội.

Nói cách khác, đó là những ràng buộc do con người tạo ra để để điều chỉnh và định hình cho những tương tác giữa người với người. 4 Thể chế bao hàm ba nội dung quan trọng nhất, đó là luật chơi, cơ chế thực thi và tổ chức. Cách tiếp cận chính sách từ thiết chế (institution) xã hội, thiết chế xã hội là một khái niệm xã hội học. Fichter5, “Thiết chế là một phần của văn hoá, một đoạn đã được khuôn mẫu” hoá trong nếp sống của một dân tộc”, “.

những khuôn mẫu tác phong công khai và tiềm ẩn tự biến thành những vai trò xã hội do những con người đảm nhiệm và nhiều loại tương quan khác nữa giữa những con người với nhau, đứng đầu những tương quan đó là những diễn tiến xã hội”. Fichter còn viết: “Những tương quan xã hội và những vai trò xã hội hợp thành những yếu tố chủ yếu của thiết chế”. Cuối cùng Fichter khẳng định thiết chế là một “hình trạng hoặc một sự phối hợp những khuôn mẫu tác phong được một đa số chấp nhận và tập trung vào sự thoả mãn một nhu cầu cơ bản của cộng đồng”. Về các yếu tố cấu thành thiết chế, Gidden A.6 xác định rõ: “Thiết chế bao gồm những chuẩn mực và những giá trị”.

Theo Nguyễn Trần Bạt (2011): Thể chế là tập hợp các quy tắc điều chỉnh xã hội và là kết quả của những thỏa thuận xã hội. Thể chế, do đó, mang tính bản chất và là một đối tượng có tính sở hữu rõ ràng; nó thể hiện một cách sâu sắc khuynh hướng chính trị mà đảng cầm quyền đã lựa chọn. Haber, Douglass Cecil North, Barry R. Weingast (2008), Political Institutions and Financial Development, Stanford University Press 5 Fichter J., Xã hội học (Bản dịch tiếng Việt của Trần Văn Đĩnh), Nxb Hiện đại, Sài Gòn, 1974 (In lần thứ hai) 6 Gidden A., Sociology, Polity Press, Cambridge, 1990, p.

7 Nguyễn Trần Bạt (2011), Thể chế và Thành tích, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, 5.2011 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Quan niệm của tác giả Luận văn: Luận văn sử dụng khái niệm thiết chế bao gồm các chuẩn mực và giá trị, tạo thành một hệ thống các quan hệ ổn định, một khuôn mẫu xã hội biểu hiện sự thống nhất đƣợc xã hội thừa nhận nhằm mục địch thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của xã hội. Trong đó chuẩn mực là tập hợp những mong đợi, yêu cầu, quy tắc đối với hành vi của các thành viên trong xã hội. Chuẩn mực quy định cho mỗi thành viên những việc nào nên làm, không nên làm và cần xử sự nhƣ thế nào cho đúng trong mỗi tình huống xã hội. Khái niệm chính sách Chính sách là thuật ngữ đƣợc sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế - xã hội.

Các khái niệm chính sách đƣợc thể hiện khác nhau, do có nhiều cách tiếp cận để xem xét khái niệm chính sách, nhƣ tiếp cận chính trị học, tiếp cận nhân học và nhân học xã hội, tiếp cận tâm lý học, tiếp cận kinh tế học, tiếp cận đạo đức học, tiếp cận hệ thống, tiếp cận khoa học pháp lý, tiếp cận tổng hợp… Chính sách là tập hợp các chủ trƣơng và hành động về phƣơng diện nào đó của Chính phủ, nó bao gồm các mục tiêu mà Chính phủ muốn đạt đƣợc và cách làm để thực hiện các mục tiêu đó. Những mục tiêu này bao gồm sự phát triển toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế - văn hóa - xã hội - môi trƣờng. Chính sách là sách lƣợc và kế hoạch cụ thể nhằm đạt một mục đích nhất định, dựa vào đƣờng lối chính trị chung và tình hình thực tế mà đề ra. Có thể kể đến một số khái niệm chính sách nhƣ sau: - Theo Robinson : Chính sách là những chỉ dẫn cho việc làm quyết định hoặc đưa ra quyết định và thể hiện những tình huống lặp lại có tính chu kỳ.

- Theo James Anderson: Chính sách là một quá trình hành động có mục đích mà một cá nhân hoặc một nhóm theo đuổi một cách kiên định trong việc giải quyết vấn đề. - Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ. Chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo Vũ Cao Đàm:8 Chính sách là một tập hợp biện pháp được thể chế hóa, mà một chủ thể quyền lực, hoặc chủ thể quản lý đưa ra, trong đó tạo sự ưu đãi một hoặc một số nhóm xã hội, kích thích vào động cơ hoạt động của họ nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội.

Khái niệm “hệ thống xã hội” đƣợc hiểu theo một ý nghĩa khái quát, đó có thể là một quốc gia, một khu vực hành chính, một doanh nghiệp, một nhà trƣờng… Cũng theo Vũ Cao Đàm, từ các cách tiếp cận trên đây, khi nói đến một chính sách là nói đến những yếu tố sau đây: - Chính sách là tập hợp những biện pháp mà chủ thể quyền lực hoặc chủ thể quản lý đƣa ra, đƣợc thể chế hoá thành những quy định có giá trị pháp lý, nhằm thực hiện chiến lƣợc phát triển của hệ thống theo mục đích mà chủ thể quyền lực mong đợi. - Chính sách bao giờ cũng tạo ra một sự phân biệt đối xử của chủ thể quyền lực hoặc chủ thể quản lý đối với các nhóm xã hội khác nhau. Trong sự phân biệt đối xử đó, chủ thể quyền lực có sự ƣu đãi đối với một (hoặc một số) nhóm xã hội nào đó. - Các biện pháp ƣu đãi phải có tác dụng kích thích động cơ hoạt động của nhóm đƣợc ƣu đãi, là nhóm có vai trò then chốt trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển hệ thống, nhằm thực hiện mục tiêu phát triển của hệ thống theo chiến lƣợc mà nhóm chủ thể quyền lực hoặc chủ thể quản lý đƣa ra.

- Chính sách luôn tạo ra một bất bình đẳng xã hội, rất có thể, đồng thời khắc phục một bất bình đẳng xã hội đang tồn tại, rất có thể khoét sâu thêm những bất bình đẳng vốn có, nhƣng cuối cùng phải nhằm mục đích tối thƣợng, là thoả mãn những nhu cầu cơ bản của mục tiêu phát triển toàn hệ thống (hệ thống xã hội). - Toàn bộ những biện pháp đó phải đạt đến một kết quả là tạo ra một đòn ứng phó với một tình huống của cuộc chơi, có khi là rất bất lợi cho chủ thể quyền lực hoặc chủ thể quản lý. 8 Vũ Cao Đàm (2010), Giáo trình Khoa học chính sách, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhƣ vậy, có thể hiểu chính sách theo những khía cạnh nhƣ sau: - Chính sách là một tập hợp biện pháp; - Chính sách là một tập hợp biện pháp được thể chế hoá dƣới dạng các văn bản quy phạm pháp luật; - Chính sách phải tác động vào động cơ hoạt động của các cá nhân và nhóm xã hội; - Chính sách phải hƣớng động cơ của các cá nhân và nhóm xã hội nói trên vào một mục tiêu nào đó của hệ thống xã hội.

Tất nhiên, khi nói sử dụng tiếp cận tổng hợp để xem xét một chính sách, không nhất thiết phải xem xét đủ mọi hƣớng tiếp cận nhƣ trên, mà chỉ có thể một vài cách tiếp cận trong đó. Quan niệm của tác giả Luận văn: Từ những phân tích trên đây, Luận văn sử dụng khái niệm: “Chính sách là một tập hợp biện pháp được thể chế hoá, mà một chủ thể quyền lực, hoặc chủ thể quản lý đưa ra, trong đó tạo sự ưu đãi một hoặc một số nhóm xã hội, kích thích vào động cơ hoạt động của họ, định hướng hoạt động của họ nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội”.