Chương 1: Quan niệm nghệ thuật về con người của Nguyễn Tuân Chương 2: Các kiểu nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng Chương 3: Những phương thức nghệ thuật thể hiện nhân vật của Nguyễn Tuân 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT VỀ CON NGƢỜI CỦA NGUYỄN TUÂN 1. Vài nét về con ngƣời Nguyễn Tuân: 1. Tiểu sử: Nguyễn Tuân (1910 – 1987) quê ở xã Nhân Mục (thường gọi là Mọc), thôn Thượng Đình, nay thuộc xã Nhân Chính, huyện Từ Liêm, Hà Nội. Ông sinh ra trong một gia đình Hán học, cụ thân sinh là Nguyễn An Lan, đỗ tú tài khoa thi Hán học cuối cùng, một nhà nho tài hoa bất đắc chí, ưa “xê dịch”.
Sau này tư tưởng và phong cách, lối sống của Nguyễn Tuân chịu ảnh hưởng khá sâu sắc từ người cha của mình. Nguyễn Tuân vì thế có sự am tường sâu sắc về các nét đẹp văn hóa cổ xưa, những thú chơi, sinh hoạt tao nhã mà thanh cao của nhà nho và ông đã tái hiện lại thành công bức tranh cổ xưa ấy trong văn chương của mình. Tuy sinh ra ở phố Hàng Bạc – Hà Nội nhưng thời thiếu niên của Nguyễn Tuân chủ yếu sống ở các tỉnh miền Trung cùng với gia đình viên chức của mình: Khánh Hòa, Phú Yên, Hội An, Đà Nẵng, Huế, Hà Tĩnh, Thanh Hóa. Cuộc sống thay đổi nơi cư ngụ thường xuyên hình thành một cách tự nhiên trong Nguyễn Tuân tính cách phóng khoáng, tài tử, thú “xê dịch” để được tận hưởng “no nê thanh sắc”.
Điều đó khiến ông thành công trong những trang viết về đề tài xê dịch sau này. Nguyễn Tuân học trung học tại trường Thành Chung (nay là trường THPT chuyên Lê Hồng Phong) Nam Định. Ông tham gia bãi khóa phản đối một số giáo viên Tây Đầm nói xấu người Việt Nam và bị đuổi học năm 1929. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào Sau đó, hai lần Nguyễn Tuân bị bắt, bị tù: Lần thứ nhất bị bắt tại Băng Cốc – Thái Lan và bị đưa về giam tại Thanh Hóa (1930), lần thứ hai bị bắt tại Hà Nội và bị giam tại trại tập trung Vụ Bản, Nho Quan (1941).
Sự phản kháng của Nguyễn Tuân trong những lần này là hoàn toàn tự phát do tính cách phóng khoáng, không ưa gò bó của ông. Ngoài ra, tình thần dân tộc, lòng tự tôn cũng là một trong những nhân tố đã ngấm vào máu thịt, tâm hồn ông một cách vô thức. Nguyễn Tuân bắt đầu cầm bút từ đầu những năm 30. Ông viết văn, viết báo gửi bài cho các tờ báo lúc đó là: Trung Bắc tân văn, Đông Tây, An Nam tạp chí, Tiểu thuyết thứ bẩy,… Ngay từ khi mới cầm bút ông đã thể hiện cá tính “ngông”, sự cầu kỳ, kỹ tính của mình qua cách sử dụng nhiều bút danh đặc biệt: Ngột Lôi Quật, Thanh Hà, Nhất Lang, Tuân, Ân Ngũ Tuyên, Tuấn Thừa Sắc,… Nguyễn Tuân cùng với các nhà thơ văn tân tiến khác, lần đầu tiên trong lịch sử nước ta đã coi văn chương không chỉ để “vui chơi” mà còn thực sự là một nghề để kiếm sống.
Từ năm 1938, 1939 ông thực sự nổi tiếng với các tác phẩm gây được sự chú ý cao: Một chuyến đi, Vang bóng một thời. Ngoài cầm bút (viết truyện, tùy bút, phê bình văn học, dịch thuật), Nguyễn Tuân còn tham gia nhiều hoạt động văn nghệ, đóng phim, diễn kịch. Ông là một trong những diễn viên đầu tiên của Việt Nam với một vai phụ đóng trong phim Cánh đồng ma ở Hồng Kông năm 1938. Cách mạng tháng Tám như Nguyễn Tuân đã từng tâm sự như một cuộc “cải lão hoàn đồng” đối với ông.
Tư tưởng và những trang viết của ông dần có những chuyển biến. Ông đã tham gia một cách nhiệt tình, hào hứng đối với các phong trào Cách mạng, kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ. Từ năm 1948 đến 1958, ông giữ chức Tổng thư ký Hội văn nghệ Việt Nam. Ông đi 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào nhiều, viết nhiều, đem hết bút lực phục vụ cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc và ca ngợi vẻ đẹp của quê hương, đất nước.
Con người: Có nhiều bài viết khác nhau của các bạn đồng nghiệp, các nhà nghiên cứu, những người thân viết về Nguyễn Tuân. Cá tính độc đáo và nhân cách đáng nể trọng của ông thực sự có một sức hút đặc biệt đối với những ai từng được tiếp xúc. Sau đó, nhiều người kể lại về ông như những huyền thoại. Từ con người đến văn chương Nguyễn Tuân đều thể hiện cá tính đặc biệt của mình.
Nguyễn Tuân rất cầu kỳ, kỹ tính và tinh tế trong thưởng thức ẩm thực và cái đẹp. Con người cá tính ấy mang trong mình cái duyên tài tử của một người nghệ sỹ và cái “ngông” của một người có tài năng và nhân cách hơn người. Ông cũng là một trí thức giàu lòng yêu nước và tinh thần dân tộc. Lòng yêu nước của ông có màu sắc riêng, gắn liền với những giá trị văn hóa cổ truyền của dân tộc: yêu tiếng Việt qua các sáng tác văn chương, yêu ca trù, dân ca, yêu phong cảnh đẹp và ẩm thực đất nước,… Bộ ba : Nguyễn Tuân, Bùi Xuân Phái,Văn Cao, những người làm nên Phố thứ 37 - Phố Phái 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào Ở Nguyễn Tuân có sự phát triển cao của ý thức cá nhân.
Ông viết văn cũng là để khẳng định ý thức cá nhân của mình. Trước Cách mạng, ý thức cá nhân của Nguyễn Tuân đối lập với xã hội. Sau Cách mạng, Nguyễn Tuân đã dùng cá tính ấy phục vụ đắc lực cho cuộc kháng chiến của dân tộc. Nguyễn Tuân là con người rất mực tài hoa, uyên bác.
Ông không chỉ viết văn mà còn am tường rất nhiều loại hình nghệ thuật khác: hội họa, điêu khắc, sân khấu, điện ảnh… Nguyễn Tuân có kiến thức sâu rộng về văn hóa dân tộc và văn hóa nhân loại. Ông yêu Truyện Kiều của Nguyễn Du, yêu thơ Hồ Xuân Hương, Tú Xương, Nguyễn Khuyến,… Ông thích các tác phẩm của Lỗ Tấn, Đôxtôiepxki, Sê-khôp, say mê trước những bức tranh của Picaso, Leona de Vanci, Rembran,…Ông là một diễn viên kịch nói có tài và là diễn viên điện ảnh đầu tiên của Việt Nam. Ông thường vận dụng con mắt của nhiều ngành nghệ thuật khác nhau để tăng cường khả năng quan sát, diễn tả của nghệ thuật văn chương. Nguyễn Tuân yêu thiên nhiên và đi nhiều nơi.
Ông thích khám phá vẻ đẹp mới lạ, độc đáo. Nói như Mai Quốc Liên thì “cuộc đời Nguyễn Tuân hầu như nằm trong những chuyến đi. Đi để dậy gió cảm xúc, lịch lãm sự đời, thoát ra những eo sèo phàm tục”[23, tr. Những chuyến đi này thực sự mang lại cho văn ông hơi thở ấm nóng của vốn sống thực tế và không khí thời đại.
Nguyễn Tuân cũng là nhà văn luôn cảm thấy cô đơn. Trước Cách mạng, lúc nào ông cũng cảm thấy chán cảnh, chán người, sống giữa quê hương mà vẫn cảm thấy “thiếu quê hương”. Nguyễn đã lao vào giang hồ, xê dịch để hưởng cho hết những sinh thú bất thình lình và những cảm xúc không chờ đợi. Với Nguyễn Tuân, giang hồ xê dịch đã trở thành một cứu cánh, một triết lý sống.
Ông cho rằng sống ở đời là phải được phơi mình ra trong gió bụi, được ngủ 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào lúc đứng, được nằm mà thức cả đêm cho thấm thía cái hương vị của đường trường. Nguyễn Tuân là một nhà văn biết quý trọng nghề nghiệp của mình. Ông coi lao động nghệ thuật là lao động nghiêm túc, thậm chí “khổ hạnh”. Nguyễn Tuân đã lấy chính cuộc đời cầm bút hơn nửa thế kỷ của mình để minh chứng cho quan niệm ấy.
Như vậy ở Nguyễn Tuân là sự hội tụ đầy đủ những tố chất của người nghệ sỹ: cá tính, nhân cách, tài năng, thông tuệ và uyên bác về kiến thức văn hóa, từng trải và lịch lãm về vốn sống, thái độ nghiêm túc trong lao động nghệ thuật… Tất cả cá tính, phong cách sống và con người Nguyễn Tuân đã tạo nên thành công cho những trang viết của ông. Nguyễn Tuân xứng đáng được nhiều người tôn vinh là “một định nghĩa rất chuẩn về người nghệ sỹ chân chính” (Nguyễn Minh Châu). Sự nghiệp văn học của Nguyễn Tuân: Nguyễn Tuân bắt đầu cầm bút từ những năm 30 nhưng thực sự nổi tiếng từ tác phẩm Một chuyến đi (1938). Sự nghiệp văn học của Nguyễn Tuân có thể chia ra thành hai giai đoạn: trước và sau Cách mạng tháng Tám.
Trước Cách mạng: Các tác phẩm chính của Nguyễn Tuân trong giai đoạn này gồm: Một chuyến đi (du ký, đăng báo từ 1938, Tân Dân, Hà Nội xuất bản 1941) Vang bóng một thời (tập truyện ngắn, đăng báo từ 1939, Tân Dân xuất bản năm 1940) 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào Ngọn đèn dầu lạc (phóng sự, Mai Lĩnh, Hà Nội, 1939) Thiếu quê hương (tiểu thuyết, đăng báo từ 1940, Anh Hoa, Hà Nội xuất bản 1943) Tàn đèn dầu lạc (phóng sự, Mai Lĩnh, Hà Nội, 1941) Chiếc lư đồng mắt cua (tùy bút, Hàn Thuyên, Hà Nội, 1941) Tùy bút I (Cộng lực, Hà Nội, 1941) Tùy bút II (Lượm lúa vàng, Hà Nội, 1943) Tóc chị Hoài (tùy bút, Lượm lúa vàng, 1943) Nguyễn (tập truyện, Thời đại, Hà Nội, 1945). Trước Cách mạng tháng Tám, nội dung tác phẩm của Nguyễn Tuân chủ yếu xoay quanh ba đề tài: “xê dịch”, vẻ đẹp “vang bóng một thời” và đời sống trụy lạc. “Chủ nghĩa xê dịch” vốn là một lý thuyết vay mượn của phương Tây, trong đó người ta chủ trương đi không mục đích, chỉ để thay đổi chỗ, tìm cảm giác mới lạ và thoát li trách nhiệm với gia đình, xã hội. Nguyễn Tuân đã tìm đến lý thuyết này trong một tâm trạng bất mãn và bất lực trước thời cuộc.
Trên con đường xê dịch, Nguyễn Tuân có dịp ghi lại những vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước, phong tục ở các vùng quê (Một chuyến đi, Thiếu quê hương, Chiếc lư đồng mắt cua, Vang bóng một thời,…). Không tin tưởng ở hiện tại và tương lai, Nguyễn Tuân tìm về với vẻ đẹp một thời đã xa nay chỉ còn vang bóng.