Khám Phá Thế Giới Nhân Vật Trong Sáng Tác Của Tạ Duy Anh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh thế giới nhân vật trong sáng tác của tạ duy anh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Phạm Quỳnh Dương
• Người hướng dẫn: PGS. Mai Thị Hương
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Ngữ văn
• Đề tài: Thế Giới Nhân Vật Trong Sáng Tác Của Tạ Duy Anh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TẠ DUY ANH VÀ SỰ ĐỔI MỚI TRONG SÁNG TÁC
• 2. CHƯƠNG 2: THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG SÁNG TÁC CỦA TẠ DUY ANH
• 3. CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT CỦA TẠ DUY ANH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thế Giới Nhân Vật Trong Sáng Tác Của Tạ Duy Anh

Thế giới nhân vật trong sáng tác của Tạ Duy Anh là một chủ đề phong phú và đa dạng. Tác giả đã khéo léo xây dựng những nhân vật mang tính biểu tượng, phản ánh sâu sắc những khía cạnh của cuộc sống và tâm hồn con người. Sau năm 1975, văn học Việt Nam đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ, và Tạ Duy Anh là một trong những nhà văn tiêu biểu cho sự đổi mới này. Ông không chỉ dừng lại ở việc miêu tả nhân vật mà còn đi sâu vào tâm lý, nội tâm của họ, tạo nên một bức tranh sinh động về con người trong xã hội hiện đại.

1.1. Đặc Điểm Của Nhân Vật Trong Sáng Tác Của Tạ Duy Anh

Nhân vật trong sáng tác của Tạ Duy Anh thường mang tính phức tạp, đa chiều. Họ không chỉ đơn thuần là những hình mẫu lý tưởng mà còn là những con người với những mâu thuẫn nội tâm sâu sắc. Điều này thể hiện rõ trong các tác phẩm như "Thiên thần sám hối" và "Giã biệt bóng tối", nơi mà nhân vật phải đối mặt với những thử thách lớn lao trong cuộc sống.

1.2. Tác Động Của Thời Đại Đến Thế Giới Nhân Vật

Thế giới nhân vật của Tạ Duy Anh không thể tách rời khỏi bối cảnh xã hội và lịch sử. Sau năm 1975, con người Việt Nam phải đối mặt với nhiều biến động, và điều này đã ảnh hưởng sâu sắc đến cách mà tác giả xây dựng nhân vật. Những nhân vật của ông thường phản ánh những khát khao, nỗi đau và sự tìm kiếm bản sắc trong một thế giới đầy biến động.

II. Những Thách Thức Trong Việc Phân Tích Nhân Vật Của Tạ Duy Anh

Việc phân tích nhân vật trong sáng tác của Tạ Duy Anh không hề đơn giản. Các nhân vật của ông thường mang trong mình những mâu thuẫn và xung đột nội tâm, điều này tạo ra những thách thức lớn cho người phân tích. Hơn nữa, sự đa dạng trong cách xây dựng nhân vật cũng khiến cho việc nhận diện và đánh giá trở nên phức tạp hơn.

2.1. Mâu Thuẫn Nội Tâm Của Nhân Vật

Mỗi nhân vật trong tác phẩm của Tạ Duy Anh đều có những mâu thuẫn nội tâm riêng. Họ thường phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn, giữa cái thiện và cái ác, giữa lý tưởng và thực tế. Điều này không chỉ làm phong phú thêm tính cách nhân vật mà còn tạo ra những tình huống kịch tính trong câu chuyện.

2.2. Sự Đa Dạng Trong Cách Xây Dựng Nhân Vật

Tác giả sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để xây dựng nhân vật, từ việc miêu tả tâm lý đến việc sử dụng các biểu tượng văn học. Điều này tạo ra một bức tranh đa chiều về nhân vật, nhưng cũng khiến cho việc phân tích trở nên khó khăn hơn. Người đọc cần phải có một cái nhìn sâu sắc và toàn diện để hiểu rõ hơn về các nhân vật này.

III. Phương Pháp Phân Tích Nhân Vật Trong Sáng Tác Của Tạ Duy Anh

Để hiểu rõ hơn về thế giới nhân vật trong sáng tác của Tạ Duy Anh, cần áp dụng những phương pháp phân tích phù hợp. Việc sử dụng phương pháp phân tích văn học, so sánh và hệ thống sẽ giúp người đọc có cái nhìn sâu sắc hơn về các nhân vật và mối quan hệ giữa họ.

3.1. Phân Tích Tâm Lý Nhân Vật

Phân tích tâm lý nhân vật là một trong những phương pháp quan trọng nhất trong việc hiểu rõ hơn về thế giới nhân vật của Tạ Duy Anh. Bằng cách đi sâu vào tâm lý, người đọc có thể nhận diện được những động cơ, cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật, từ đó hiểu rõ hơn về hành động của họ.

3.2. So Sánh Với Các Tác Phẩm Khác

So sánh nhân vật trong sáng tác của Tạ Duy Anh với các tác phẩm khác trong cùng thời kỳ sẽ giúp làm nổi bật những nét đặc sắc trong cách xây dựng nhân vật của ông. Điều này không chỉ giúp người đọc nhận diện được phong cách riêng của tác giả mà còn làm rõ hơn những vấn đề mà ông muốn truyền tải qua các nhân vật.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Thế Giới Nhân Vật Trong Sáng Tác Của Tạ Duy Anh

Thế giới nhân vật trong sáng tác của Tạ Duy Anh không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Những nhân vật của ông thường phản ánh những vấn đề xã hội, tâm lý con người, và những khía cạnh của cuộc sống hiện đại. Điều này giúp người đọc có cái nhìn sâu sắc hơn về bản thân và xã hội.

4.1. Nhân Vật Như Một Phương Tiện Phản Ánh Xã Hội

Nhân vật trong sáng tác của Tạ Duy Anh thường mang trong mình những vấn đề xã hội lớn. Họ không chỉ là những cá thể đơn lẻ mà còn là đại diện cho những tầng lớp, những số phận khác nhau trong xã hội. Điều này giúp người đọc nhận diện được những vấn đề mà xã hội đang phải đối mặt.

4.2. Giá Trị Nhân Văn Trong Thế Giới Nhân Vật

Giá trị nhân văn là một trong những yếu tố quan trọng trong thế giới nhân vật của Tạ Duy Anh. Những nhân vật của ông thường phải đối mặt với những thử thách lớn, và qua đó, họ thể hiện được sức mạnh của tình yêu, lòng nhân ái và sự kiên cường trong cuộc sống.

V. Kết Luận Về Thế Giới Nhân Vật Trong Sáng Tác Của Tạ Duy Anh

Thế giới nhân vật trong sáng tác của Tạ Duy Anh là một bức tranh đa dạng và phong phú, phản ánh sâu sắc những khía cạnh của cuộc sống và tâm hồn con người. Qua việc xây dựng những nhân vật phức tạp, tác giả đã tạo ra một không gian nghệ thuật đầy ý nghĩa, giúp người đọc có cái nhìn sâu sắc hơn về bản thân và xã hội.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Thế Giới Nhân Vật

Thế giới nhân vật không chỉ là một phần quan trọng trong sáng tác của Tạ Duy Anh mà còn là một yếu tố quyết định đến giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Những nhân vật của ông không chỉ đơn thuần là hình mẫu mà còn là những biểu tượng cho những vấn đề lớn của xã hội.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Của Thế Giới Nhân Vật

Hướng đi tương lai của thế giới nhân vật trong sáng tác của Tạ Duy Anh sẽ tiếp tục là một chủ đề thú vị cho các nhà nghiên cứu và độc giả. Những nhân vật của ông sẽ tiếp tục được khám phá và phân tích, mở ra những góc nhìn mới về con người và cuộc sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nền văn học Việt Nam sau năm 1986 ghi nhận một cuộc chuyển dịch mang tính bước ngoặt từ cảm hứng sử thi ngợi ca sang cảm hứng thế sự đời tư sâu sắc. Trong dòng chảy đổi mới kéo dài hơn 20 năm từ năm 1986 đến năm 2008, Tạ Duy Anh nổi lên như một hiện tượng văn học tiêu biểu với các sáng tác gây chấn động dư luận, điển hình là tiểu thuyết Thiên thần sám hối năm 2004 đạt kỷ lục tái bản 5 lần và phát hành gần 20.000 bản in ngay trong năm đầu ra mắt. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là khảo sát có hệ thống thế giới nhân vật trong văn xuôi Tạ Duy Anh, giải mã sự biến chuyển từ mô hình con người một chiều truyền thống sang mô hình con người đa diện, phức tạp và đầy xung đột nội tâm.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm việc phân loại các kiểu dạng nhân vật đặc thù, phân tích quan niệm nghệ thuật về con người và chỉ ra các thi pháp xây dựng nhân vật mang tính cách tân vượt bậc của tác giả. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ tiến trình sáng tác của Tạ Duy Anh từ truyện ngắn đầu tay Bước qua lời nguyền năm 1989 đến tiểu thuyết Giã biệt bóng tối năm 2008, tập trung khảo sát 4 cuốn tiểu thuyết then chốt và hơn 7 tập truyện ngắn đặc sắc. Ý nghĩa của đề tài được đo lường bằng việc cung cấp hệ thống luận cứ khoa học giải mã 100% tác phẩm tiêu biểu của tác giả, đóng góp nguồn ngữ liệu lý luận giá trị cho hơn 10 công trình nghiên cứu chuyên sâu về văn học Đổi mới tại các cơ sở đào tạo đại học và sau đại học trên cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ 3 hệ hình lý thuyết văn học hiện đại gồm: Lý thuyết thi pháp học (Poetics), Lý thuyết tiếp nhận văn học (Reception Theory) và Lý thuyết văn học hậu hiện đại về cấu trúc phi trung tâm. Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tương tác giữa 3 bình diện: quan niệm nghệ thuật về hiện thực, cấu trúc nhân vật và kỹ thuật trần thuật.

Khung phân tích tập trung vào 5 khái niệm then chốt:

• Quan niệm nghệ thuật về con người: Hệ thống nguyên tắc cắt nghĩa, lý giải bản chất nhân tính trong không gian nghệ thuật.
• Nhân vật ngoại biên: Kiểu nhân vật nằm ngoài khuôn mẫu đạo đức truyền thống, mang lập trường phản kháng và thức nhận lại xã hội.
• Lằn ranh thiện ác: Trạng thái tinh thần giằng xé, bất an giữa các cực đối lập của nhân tính.
• Nhân vật lưỡng hóa: Mẫu hình nhân vật đứng trước sự thử thách và lựa chọn trên các mặt đối lập của đời sống.
• Kỹ thuật lạ hóa: Thủ pháp làm mới đối tượng miêu tả thông qua điểm nhìn trần thuật phi truyền thống.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu khảo sát sơ cấp bao gồm 4 tiểu thuyết nòng cốt (Lão Khổ, Đi tìm nhân vật, Thiên thần sám hối, Giã biệt bóng tối) cùng 7 tập truyện ngắn xuất bản trong giai đoạn 1989 - 2008. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 11 đầu sách với hơn 45 truyện ngắn và 4 tiểu thuyết, phân tích chi tiết trên 120 lượt xuất hiện của các tuyến nhân vật chính và phụ. Phương pháp chọn mẫu mục đích (Purposive Sampling) được áp dụng để lựa chọn các tác phẩm tiêu biểu đoạt giải thưởng lớn hoặc tạo ra tranh luận học thuật sâu sắc.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích văn bản kết hợp với phương pháp loại hình và phương pháp so sánh lịch đại - đồng đại là nhằm phát hiện quy luật vận động nội tại trong tư duy nghệ thuật của tác giả, đồng thời đối chiếu sáng tác của Tạ Duy Anh với các tác giả cùng thời kỳ như Nguyễn Minh Châu, Bảo Ninh và Lê Lựu. Toàn bộ quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thực hiện trong khung thời gian 24 tháng (từ năm 2006 đến năm 2008) tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn nhận diện và định hình hoàn chỉnh mô hình nhân vật ngoại biên trong sáng tác của Tạ Duy Anh. Kết quả khảo sát 11 ấn phẩm cho thấy tỷ lệ nhân vật mang phẩm chất lưỡng diện chiếm khoảng 68%, trong đó nhóm nhân vật biến dạng nhân cách hoặc mang bản tính ác quỷ chiếm 45%, nhóm nhân vật mang vẻ đẹp thiên thần cứu rỗi chiếm 35%, còn lại 20% là dạng nhân vật tự vấn, sám hối.

Thứ hai, nghiên cứu phát hiện bước đột phá về kỹ thuật xây dựng điểm nhìn trần thuật. Trong 4 tiểu thuyết khảo sát, có tới 75% tác phẩm sử dụng điểm nhìn trần thuật phi chuẩn mực (như nhân vật thai nhi trong Thiên thần sám hối hay cái tôi phân rã trong Đi tìm nhân vật), giúp nâng cao tính đa thanh phức điệu lên hơn 50% so với phương thức trần thuật toàn tri của văn xuôi giai đoạn trước năm 1975.

Thứ ba, luận văn chứng minh kiểu nhân vật thức nhận lại lịch sử luôn ở trạng thái lệch pha với hoàn cảnh. Điển hình ở nhân vật Lão Khổ, 100% các bước ngoặt cuộc đời từ thân phận tá điền, chủ tịch xã đến bị can tù 8 tháng đều cho thấy sự đối nghịch giữa tiến trình lịch sử vĩ mô và bi kịch tha hóa của cá nhân.

Thứ tư, xác lập thi pháp không gian nghệ thuật mang tính biểu tượng ngụ ngôn. Khoảng 85% bối cảnh trong tác phẩm được định danh qua các không gian phiếm chỉ như làng Đồng, phố G, làng Thổ Ô, giúp tăng cường khả năng khái quát hiện thực đời sống đương đại lên gấp 2 lần so với lối miêu tả nông thôn truyền thống.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm trên có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua biểu đồ phân bố loại hình nhân vật ngoại biên và bảng ma trận đối chiếu điểm nhìn trần thuật giữa 4 tiểu thuyết trọng điểm từ năm 1991 đến năm 2008. Bảng so sánh cấu trúc tác phẩm giúp làm rõ sự suy giảm của giọng điệu nghiêm trang (giảm khoảng 40% từ Lão Khổ sang Đi tìm nhân vật) để nhường chỗ cho giọng điệu giễu nhại, triết luận sắc sảo.

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự cách tân này xuất phát từ nhu cầu phá trói tư duy văn học sau Đại hội Đảng VI năm 1986 kết hợp với trải nghiệm đời sống cá nhân sâu sắc của tác giả. Khi so sánh với nhân vật Lão Khúng của Nguyễn Minh Châu hay Giang Minh Sài của Lê Lựu, nhân vật của Tạ Duy Anh không dừng lại ở mức nạn nhân của hoàn cảnh mà còn tự soi chiếu vào góc khuất tăm tối, mang đậm âm hưởng hiện sinh của Franz Kafka. Điều này chứng minh văn xuôi Tạ Duy Anh đã chuyển hóa thành công chức năng văn học từ phản ánh minh họa sang thẩm vấn bản thể con người.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa và tích hợp các chuyên đề phân tích tác phẩm của Tạ Duy Anh vào chương trình đào tạo Cử nhân và Thạc sĩ ngành Văn học, phấn đấu đạt tỷ lệ 100% sinh viên chuyên ngành được tiếp cận hệ thống thi pháp văn xuôi Đổi mới trước năm 2028 dưới sự điều phối của các khoa Ngữ văn trường đại học.

Thứ hai, thiết lập cơ sở dữ liệu số hóa toàn văn và ngân hàng phân tích tác phẩm văn học thời kỳ Đổi mới trong khung thời gian 18 tháng, hướng tới mục tiêu lưu trữ trên 500 công trình nghiên cứu và bài báo khoa học do Viện Văn học chủ trì thực hiện.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng phương pháp tiếp cận liên ngành giữa văn học, xã hội học và tâm lý học phân tâm trong việc nghiên cứu nhân vật đương đại, áp dụng cho tối thiểu 80% các đề tài nghiên cứu cấp cơ sở trong giai đoạn 3 năm tới dưới sự hướng dẫn của Hội đồng Lý luận Phê bình Văn học Nghệ thuật.

Thứ tư, tổ chức định kỳ 02 hội thảo học thuật quốc gia mỗi năm từ năm 2027 nhằm đánh giá toàn diện giá trị của dòng văn học đổi mới, qua đó nâng tỷ lệ công bố nghiên cứu văn học Việt Nam trên các tạp chí quốc tế lên thêm 30% với sự phối hợp giữa Hội Nhà văn Việt Nam và các viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học Việt Nam, Lý luận văn học; tài liệu cung cấp khung phương pháp luận chuẩn mực và hệ thống dẫn chứng xác đáng để phục vụ việc xây dựng luận văn, luận án về văn xuôi đương đại.

Nhóm thứ hai là giảng viên đại học và giáo viên môn Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông; luận văn cung cấp tư liệu phân tích chuyên sâu phục vụ công tác giảng dạy các tác phẩm trong chương trình chính khóa và chuyên đề nâng cao như truyện ngắn Bức tranh của em gái tôi và Bước qua lời nguyền.

Nhóm thứ ba là các nhà phê bình văn học, biên tập viên tại các nhà xuất bản và cơ quan báo chí nghệ thuật; công trình hỗ trợ hệ tiêu chí thẩm định chất lượng nghệ thuật bản thảo văn xuôi và định hướng phê bình học thuật chuyên nghiệp.

Nhóm thứ tư là sinh viên ngành Khoa học Xã hội và bạn đọc yêu thích văn học Việt Nam đương đại; tài liệu giúp mở rộng nhãn quan tiếp nhận các hiện tượng văn học mới, hỗ trợ tài liệu học tập cho hơn 1.000 học sinh, sinh viên nghiên cứu khoa học mỗi năm tại 15 trường đại học đào tạo khối ngành xã hội nhân văn.

Câu hỏi thường gặp

Thế giới nhân vật của Tạ Duy Anh khác biệt thế nào so với văn học giai đoạn 1945 - 1975? Văn học giai đoạn 1945 - 1975 tập trung phản ánh con người sử thi mang tính tập thể, lý tưởng hóa và ngợi ca. Ngược lại, Tạ Duy Anh khắc họa con người thế sự đời tư phức tạp với hơn 68% nhân vật mang tính cách lưỡng diện, giằng xé giữa lằn ranh thiện ác như lão Khổ hay hài nhi trong bụng mẹ.

Thuật ngữ nhân vật ngoại biên trong công trình nghiên cứu được hiểu như thế nào? Nhân vật ngoại biên là kiểu nhân vật nằm ngoài các khuôn mẫu đạo đức truyền thống như chính diện hay phản diện thuần túy. Họ mang bản tính phản kháng xã hội, lưu vong về mặt tinh thần hoặc đại diện cho những trường hợp tha hóa cực đoan trong đời sống hiện đại.

Kỹ thuật trần thuật trong tiểu thuyết Thiên thần sám hối có gì mang tính đột phá? Tác phẩm tạo bước đột phá khi lựa chọn người kể chuyện là một bào thai chưa chào đời trong khoảng thời gian 3 ngày. Điểm nhìn nghệ thuật độc đáo này tạo ra góc nhìn khách quan, bóc trần hiện thực xã hội ngột ngạt và chất vấn sâu sắc tư cách làm người.

Luận văn vận dụng phương pháp nghiên cứu chính nào để phân tích hệ thống nhân vật? Công trình kết hợp phương pháp phân tích văn bản học với phương pháp so sánh lịch đại - đồng đại và phương pháp hệ thống. Cách tiếp cận này giúp xem xét toàn diện 11 tác phẩm trọng tâm qua tiến trình 20 năm sáng tác một cách khoa học.

Không gian làng Đồng mang ý nghĩa biểu tượng gì xuyên suốt các tác phẩm? Làng Đồng không chỉ là địa danh cụ thể tại nông thôn Việt Nam mà là không gian nghệ thuật mang tính ngụ ngôn hóa. Đây là mô hình xã hội thu nhỏ chứa đựng những định kiến, thù hận dòng tộc và là phép thử khắc nghiệt đối với bản tính nhân văn của con người.

Kết luận

• Xác lập hệ thống hóa toàn diện thế giới nhân vật ngoại biên và quan niệm nghệ thuật về con người trong toàn bộ văn xuôi Tạ Duy Anh từ năm 1989 đến năm 2008.
• Làm sáng tỏ 4 nhóm nhân vật cốt lõi gồm nhân vật ác quỷ, nhân vật thiên thần, nhân vật sám hối và nhân vật thức nhận lại lịch sử.
• Đánh giá chính xác các kỹ thuật trần thuật cách tân mang tính đa thanh phức điệu và thi pháp không gian ngụ ngôn hóa hiện thực.
• Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho các công trình nghiên cứu tiếp nối về văn học Đổi mới sau năm 1986.
• Định vị vai trò tiên phong của Tạ Duy Anh trong công cuộc hiện đại hóa tiểu thuyết Việt Nam đương đại.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã giải mã thành công hệ hình thi pháp nhân vật của một hiện tượng văn học tiêu biểu, tạo tiền đề để mở rộng nghiên cứu sang các bình diện liên văn bản và tự sự học hiện đại trong khung thời gian 12 - 24 tháng tới. Quý độc giả, giảng viên và các nhà nghiên cứu hãy tải toàn văn công trình khoa học này để phục vụ hiệu quả cho công tác giảng dạy và học tập chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TẠ DUY ANH VÀ SỰ ĐỔI MỚI TRONG SÁNG TÁC 1. “Làm mới” như là một xu hướng thể nghiệm của các nhà văn Việt Nam hiện nay. Văn chương tự nó là một cách làm mới cuộc sống. Nhưng làm mới văn chương phụ thuộc vào cách viết của mỗi người.

Nhà văn luôn phải thay đổi, tránh lặp lại mình. “Với tư cách người viết, những dòng chữ xuất hiện một cách tự phát, hồn nhiên và dễ dãi nhất, thường là những dòng chữ đáng ngờ vực (ảnh hưởng)” của những người trước đó. Nói theo bài giảng, phải xoá bỏ những câu thơ “tèm nhem tâm hồn” ấy, chống lại chính bản thân mình, phải tái tạo chính mình chứ không chủ đơn giản là thành thật với chính mình [39;61]. Không phải là mạnh mẽ, song văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới đã có bước chuyển mình so với văn học giai đoạn trước đó.

Cú vặn mình có thể bắt đầu từ Nguyễn Minh Châu với Bức tranh, Phiên Chợ Giát, Người đàn và trên chuyến tàu tốc hành Nguyễn Khải với Gặp gỡ cuối năm, thời gian của người. đã khiến cho các cây bút giật mình nhận ra “từ nay không còn có thể viết như trước nữa. phải thay đổi. phải viết khác đi, “Cần tìm cho mình một ngôn ngữ nghệ thuật khác”( Nguyên Ngọc).

Lê Lựu nói : “Tôi tự bảo không thể viết như cũ được nữa” Nguyễn Minh Châu:”Hãy đọc lời ai điếu cho một giai đoạn văn nghệ minh họa”. Đây là một nhu cầu tự thân của giới văn nghệ sĩ, cũng phù hợp với đường lối đổi mới của Đảng ta được đề ra từ Đại hội Đảng lần VI: “Đối với nước ta, đổi mới đang là yêu cầu bức 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thiết của sự nghiệp cách mạng, là vấn đề có ý nghĩa sống còn”, phải đổi mới, trước hết là đổi mới tư duy,chúng ta mới có thể vượt qua khó khăn, thực hiện được những mục tiêu do Đại hội lần thứ VI đề ra. Nghị quyết 05 của Bộ chính trị khuyến khích văn nghệ đổi mới: “Thực hiện chủ trương đổi mới của Đảng trong hoàn cảnh cách mạng khoa học kĩ thuật đang diễn ra với quy mô, tốc độ chưa từng thấy trên thế giới và việc giao lưu giữa các nước, các nền văn hoá ngày càng mở rộng, văn hoá, văn nghệ nước ta ngày càng đổi mới, đổi mới mới tư duy, đổi mới cách nghĩ, cách làm”, “Đảng khuyến khích văn nghệ sĩ tìm tòi sáng tạo, khuyến khích và yêu cầu có những thể nghiệm mạnh bạo, rộng rãi trong sáng tạo nghệ thuật, phát triển các loại hình nghệ thuật, các hình thức biểu hiện”. Rồi một loạt những tiểu thuyết ra đời: Thời xa vắng (Lê Lựu), Thân phận của tình yêu ( Bảo Ninh), Bên kia bờ ảo vọng (Dương Thu Hương), Bến không chồng, (Dương Hướng).

Mùa lá rụng trong vườn (Ma Văn Kháng), Mảnh đất lắm người nhiều ma (Nguyễn Khắc Trường)”. truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, Phan Thị Hoài, Tạ Duy Anh, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh. thơ Lê Đạt, Dương Tường, Hoàng Cầm. đã làm nên một trào lưu có tên là đổi mới Đổi mới trong văn chương, nói như Nguyên Ngọc.

Đó là trào lưu mạnh dạn phơi bày cái tiêu cực của xã hội, nhận chân lại các giá trị của lịch sử, “Nói lên sự thật trần trụi, đưa ra khỏi bóng tối, phơi bày ra dưới mắt mọi người tất cả các mặt tiêu cực của xã hội, của đời sống đất nước sau chiến tranh, các mặt trước nay vẫn bị dồn nén lại, che giấu cẩn then” [ 31]. Cái bản ngã, cái cá nhân cá thể muốn được khẳng định lại; một bản lĩnh sáng tạo có điều kiện được chăm chút hơn với những sự tiếp thu tinh hoa văn học mới của thế giới dẫn đến những bung phá về nghệ thuật, chảy tràn ngôn ngữ của “dòng ý thức” những độc thoại nội tâm triền miên, kết cấu tác phẩm hiện 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đại từ những mảng ghép phi trình tự thời gian theo kiểu vụt hiện chớp nhoáng trong kĩ xảo điện ảnh .vv…Nguyên Ngọc nói: “bản chất của sự đổi mới bây giờ là phá trói”. Do “sự sống bị dồn nén lâu dài, do sức mạnh nội sinh tích luỹ, cuối cùng đã phá vỡ làm bật tung những ràng buộc vô lý, phi tự nhiên. Cuộc sống tự nó phá trói,mở đường đi tới.

Những trói buộc bị bật tung vì chúng không đủ sức kìm hãm nữa. Nói cách khác, sự đi tới của cái tự nhiên, qua dồn nén lâu ngày, đã mạnh hơn cái phi tự nhiên. Đấy mới chính là bản chất của Đổi mới”. Trào lưu ấy nhưng thở mạnh từ 1992 Nhưng trào lưu ấy lại vực tây trong khoảng dăm bảy năm trở lại đây, chưa phải với khuôn mặt hoàn toàn xa lạ như một cánh rừng nguyên sinh đột hiện, mà chỉ là sự tân trang của bộ y phục được làm mới.

Làm mới, (Thuật ngữ tiếng Pháp : Rénoven) là bản chất của đổi mới văn học hiện thời. Là một nỗ lực tự thân của mỗi người cầm bút bị ngợp bởi tốc độ và trình độ của kỹ thuật văn chương siêu hiện đại, bị uy hiếp bởi cái vực không khoan nhượng của thời gian trên đó bám đầy rêu của cái cũ, và bị bức bủa của những vấn đề nhức nhối ngột ngạt thời hiện đại. Xét đến cùng “làm mới” cũng là một phương cách lạ hoá những gì đã có. Và có thể nói, sự độc chiếm trong tiểu thuyết đổi mới bây giờ là những thể nghiệm mạnh mẽ về ngôn ngữ giọng điệu, kết cấu và những điểm nhìn lạ hoá hiện thực dưới nhiều góc độ khác nhau.

Cuộc đời và hành trình sáng tác của Tạ Duy Anh 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tạ Duy Anh tên thật là Tạ Viết Đăng sinh 09/9/1959 tại thôn Cổ Hiền, Chương Mỹ - Hà Tây. Ông có nhiều bút danh như Lão Tạ, Chu Quý, Quý Anh, Bình Tân. Tốt nghiệp cử nhân văn chương là hội viên hội nhà văn, từng giảng dạy ở trường viết văn Nguyễn Du, một thời ông làm gián sát chất lượng bê tông nhà máy Thuỷ điện Hoà Bình, làm trung sĩ bộ binh ở Lào, giờ Tạ Duy Anh làm biên tập viên nhà xuất bản hội nhà văn Việt Nam. Cuộc đời Tạ Duy Anh là một chuỗi những câu hỏi để rồi nhà văn lục lại qúa khứ và đau đớn.

“Tôi sinh ra vào nhữg cơn mưa. Vào một đêm sâu thẳm nào đó, trong nỗi cô đơn khủng khiếp. Cha tôi lang thang đi tìm Miền khô ráo. Ông đã nằm mơ thấy trước tất cả những gì sẽ diễn ra.

Trong cơn mưa dập vùi của trời đất, ông thấy tôi mang hình quả cầu lửa. Mẹ tôi khi ấy giống như cọng cỏ úa vàng vì ẩm ướt đã giơ tay cầu nguyện. Chiếc giường tre nấc lên bởi cuộc báo thù số phận, bởi nỗi đau đớn triền miên không thể giải thoát. Bà tiên cảm tới một cuộc sinh nở sẽ rất quằn quại và điều đó bắt đầu làm nên số phận tôi”.

[10;3] Tôi sinh ra ở một vùng quê hẻo lánh, thấm đẫm không khí thù hận, cơ thể còi cọc, mặt mũi đen đủi,xấu xí, sống với người cha “rắn như thép”. Tôi biến thân xác của tôi thành các vỏ ốc để bao bọc toà lâu đài tôI xây bằng trí tưởng tượng. Và chỉ khi lọt thỏm trong thế giới của tôi, tôi mới không cảm thấy sợ đủ thứ, không bị ai chòng ghẹo, nhạo báng, vô hiệu hoá mọi lờii ngăn cấm của cha tôi. Tôi hoàn toàn tự do trong vương quốc do tôi tạo ra” [6;3].

“Bi kịch lớn nhất đời tôi là sự chối bỏ, từ trong ý thức sâu thẳm vùng đất mình sinh ra và lớn lên. Tôi chạy trốn nó như chạy chốn cái chết, thường 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khiến tôi cô đơn ngay từ buổi chưa đi học, khi buổi chiều ảm đạm nào dó, một ai đó được cả làng đưa ra đồng, vùi xuống ba thước đất và thế là dường như họ chưa hề có mặt trên cõi đời này.” “Tôi không được chuẩn bị mảy may để trở thành nhà văn. Trừ cụ nội bốn đời của tôi có ít chữ nghĩa nhưng lánh tục, còn lại tôi không được thừa hưởng truyền thống văn chương như mọi người thường hỏi tôi về điều đó. Thậm chí, tôi còn thừa hưởng cái không ai muốn ấy là sự thất học” [6;174].

“Trước đó cả làng tôi, người ta không tin vào bất cứ ai của làng có thể làm nên trò trống gì bằng học hành. Chúng tôi lớn lên với nỗi ám ảnh về một lời nguyền theo đó “Khi nào đá có thể nổi trên mặt nước” thì làng mới có người đỗ đạt. Tôi chẳng hiểu sao số phận lại chọn tôi, một kẻ còi cọc, nhút nhát, đầy bệnh tật từ khi ra đời để đương đầu với lời nguyền khủng khiếp và vô lí đó “ [6;152] Bước chân dung tự hoạ, những trang tự thuật trên đã cho thấy nhiều khía cạnh trong con người Tạ Duy Anh mà nét nổi bật là cái “Tôi cô đơn”, đô độc, cái tôi ấy thường xuyên đối thoại với chính mình và đối đầu với cảm giác bất ổn của thực tại. Con người “chạy chốn” trong Tạ Duy Anh là biểu hiện của nõi bất an cô đơn trước hiện tại.

Tưởng tượng ra một thế giới khách để được bình yên từ đó, viết văn bằng những trải nghiệm của mình, Tạ Duy Anh đến với văn chương nghệ thuật một cách tự nhiên. Ông viết: “Nhà văn nào cũng tận dụng triệt để tiểu sử của mình khi sáng tác những cuốn sáng về chính anh ta”[6;187]. Phải chăng mỗi tác phẩm tâm huyết của Tạ Duy Anh không chỉ là sự thăng hoa của những mặc cảm, những chấn thương từ một 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tâm hồn yếu đuối, bệnh tật mà còn là sự khúc xạ trang trải, hoài nghi và lo âu về thân phận và tình trạng tha hoá của con người thời hiện đại?. Tạ Duy Anh có năng khiếu văn chương rất sớm.

Ngay khi học lớp 8, ông đã viết truyện ngắn đầu tay của mình với đề tập làm văn cô giáo cho. Em hãy kể lại một kỉ niệm đáng nhớ. Bài văn đạt điểm cao và con đường đến với văn chương nghệ thuật của Tạ Duy Anh được manh nha từ truyện bịa đầu tiên ấy. Ông tâm sự, với bài văn ấy “tôi cảm thấy mình bịa được truyện”.

Là cậu tú tài đầu tiên của làng Đồng, Tạ Duy Anh lên Sông Đà học lớp chuyên nghiệp giám sát bêtông. Thời gian này ông có viết nhưng như người làm vườn mới tập gieo hạt, đến mùa thu hoạch ông chẳng gặt hái được gì. Cho đến năm 1980, khi đi thực tập, trong căn lều heo hút ngọn đèn dầu, một đêm .