ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM THỊ ĐÀO ĐẶC ĐIỂM THỂ CHÂN DUNG VĂN HỌC CỦA HỒ ANH THÁI LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH VĂN HỌC VIỆT NAM HÀ NỘI, 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM THỊ ĐÀO ĐẶC ĐIỂM THỂ CHÂN DUNG VĂN HỌC CỦA HỒ ANH THÁI LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 60 22 01 21 NGƯỜI HƯỚNG DẪN: PGS. LƯU KHÁNH THƠ HÀ NỘI, 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Luận văn này là kết quả học tập, nghiên cứu suốt hai năm trong chương trình đào tạo Thạc sỹ dưới sự giảng dạy nhiệt tình, nghiêm túc và khoa học của các Giáo sư, Phó Giáo sư, Tiến sỹ.của trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội. Để hoàn thành luận văn thạc sĩ, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới thầy cô khoa Văn học, phòng Đào tạo Sau đại học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, thực hiện và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong chuyên ngành Văn học Việt Nam, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã giảng dạy và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn.
Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Lưu Khánh Thơ - người đã chỉ bảo, hướng dẫn tận tình, chu đáo cho tôi hoàn thành luận văn. Nhân đây tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, người thân, bạn bè đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài. Dù đã rất cố gắng nhưng luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót, tác giả mong nhận được sự góp ý của quý thầy, cô giáo và các bạn. Hà Nội, tháng 9 năm 2016 Tác giả Phạm Thị Đào LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Lưu Khánh Thơ.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, khách quan. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước những luận điểm khoa học nêu ra trong công trình này. Hà Nội, tháng 9 năm 2016 Tác giả Phạm Thị Đào LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu. Cấu trúc của luận văn. 10 PHẦN NỘI DUNG. 11 CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA THỂ CHÂN DUNG VĂN HỌC TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA HỒ ANH THÁI.
Thể chân dung văn học. Khái quát về quá trình phát triển của thể chân dung văn học trong văn học Việt Nam đương đại. Hành trình sáng tác của Hồ Anh Thái. Con người.
Quá trình sáng tác. 26 CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM THỂ CHÂN DUNG VĂN HỌC CỦA HỒ ANH THÁI NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG .1 Đặc điểm trong cảm hứng dựng chân dung. Cung cấp tư liệu. 30 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Cắt nghĩa một thời văn học. Cảm hứng ngợi ca. Đặc điểm trong việc lựa chọn đối tượng dựng chân dung. Đối tượng dựng chân dung là những nhà văn, nhà văn hóa.
Chân dung văn học được tái hiện qua các tác phẩm. Đặc điểm về góc độ lựa chọn đối tượng. Tiếp cận từ góc độ người trong cuộc. Tiếp cận từ điểm nhìn hiện tại.
70 CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM THỂ CHÂN DUNG VĂN HỌC CỦA HỒ ANH THÁI NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN HÌNH THỨC. Nghệ thuật xây dựng nhân vật. Miêu tả ngoại hình. Miêu tả tâm lý.
92 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 94 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Chân dung văn học là một thể loại đã xuất hiện trong nền văn học nước ta từ lâu, thời văn học trung đại, một số bài tựa, bình… của các tác giả cũng đã mang dáng dấp chân dung, hoặc có yếu tố chân dung. “Bước vào thời kì văn học hiện đại, thể chân dung văn học được du nhập từ phương Tây vào nước ta, ban đầu cũng bị lẫn vào phê bình (Thi nhân Việt Nam của Hoài Thanh - Hoài Chân, 1941; Nhà văn hiện đại của Vũ Ngọc Phan, 1942…) sau dần dần tách ra trở thành một thể độc lập.
Từ sau 1945 trở lại đây, nền văn học Việt Nam hiện đại chứng kiến hàng loạt các bài chân dung văn học của chính các nhà văn viết về nhau và của các nhà nghiên cứu, phê bình văn học. Những tác phẩm như Những gương mặt - Chân dung văn học của Tô Hoài (Nxb Hội Nhà văn, 1997), những bài viết của Nguyễn Đức Bính về Hồ Xuân Hương và Ngô Tất Tố, của Nguyễn Tuân về Thạch Lam, Nguyên Hồng… là những ví dụ.1] Từ sau Đại hội đại biểu Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ VI năm 1986, đất nước ta có nhiều đổi mới trên nhiều lĩnh vực của đời sống, xã hội. Bước vào Đổi mới, nền văn học của nước ta chuyển động mạnh mẽ về nhiều mặt. Đây cũng là thời kỳ nhiều giá trị văn hoá, văn chương được nhìn nhận, định vị lại.
Cùng với sự cởi mở hơn về quan niệm văn chương, sự tự do dân chủ hơn trong không khí sáng tác và tiếp nhận, đời sống văn học đã phát triển trên cả bề rộng lẫn bề sâu. Nền kinh tế thị trường từng bước phát triển giúp cho quyền con người, quyền cá nhân được đề cao, tạo điều kiện cho văn học “mở rộng cách nhìn”, mở rộng đề tài, mở rộng hướng thể hiện. Nhiều sự kiện văn học quá khứ, nhiều số phận văn chương cùng nhiều vấn đề phức tạp của quá khứ gần, xa… đã được tái dựng theo một cái nhìn mới, thấu tình đạt lý hơn. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đây là tiền đề cho sáng tác văn học, trong đó có thể chân dung văn học phát triển lên một bước mới.
Và vì thế thể tài chân dung văn học đáng trở thành một đối tượng nghiên cứu chuyên sâu, độc lập. Văn nghệ sĩ là những nhân vật của cuộc sống. Khi nghiên cứu văn học, nghiên cứu các tác giả, tác phẩm, dựa vào những tập chân dung người đọc sẽ được cung cấp rất nhiều tư liệu về tiểu sử, cuộc đời không chỉ của một con người bình thường mà còn là một nhân vật văn học. Đối tượng chính của chân dung văn học là các văn nghệ sĩ – phần lớn là các nhà thơ, nhà văn nổi tiếng.
Tuy nhiên, những kiến thức cần thiết về tiểu sử, con người lại chỉ được gói gọn trong những mục tiểu dẫn ngắn. Và như thế là chưa đủ để tạo nên những hứng thú cho học sinh và giáo viên khi học, khi dạy. Đôi khi, những mẩu chuyện tiểu sử tác giả mà giáo viên giảng lại thu hút học sinh, giúp học sinh nhớ lâu hơn về tác phẩm, tăng sự say mê ở các em. Chính vì thế, để giúp học sinh và giáo viên chủ động sáng tạo thì việc vận dụng các kiến thức của thể chân dung văn học là rất cần thiết.
Nhà văn Hồ Anh Thái sinh năm 1960 tại Hà Nội, quê gốc ở Nghệ An. Ông đã lao động nghiêm túc, cật lực trên từng con chữ, đã chứng tỏ được một sức viết mãnh liệt và trở thành một trong những tác giả viết nhiều nhất trong vòng 20 năm nay với hơn 30 đầu sách. Sách của ông thường được phát hành với số lượng lớn và đã được dịch ra hơn 10 ngôn ngữ. Hồ Anh Thái được biết đến như một hiện tượng văn học, khi nghiên cứu về văn nghiệp của ông mà không nói về thể chân dung văn học thì quả là một thiếu sót không nhỏ.
Hồ Anh Thái là người từng trải, sống ở nhiều nơi, làm việc nhiều, giỏi ngoại ngữ, nền tảng học vấn vững chắc, có vốn sống phong phú, quen biết rất nhiều các nhà văn, nghệ sĩ nổi tiếng, am hiểu nhiều vùng miền, nhiều nền văn hóa vì thế thể chân dung văn học của ông có nhiều đặc sắc trên cả hai phương diện nội dung và hình thức thể hiện. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên đây là những lý do cơ bản khiến chúng tôi lựa chọn Đặc điểm thể chân dung văn học của Hồ Anh Thái làm đề tài nghiên cứu của mình. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Trong quá trình tìm hiểu, chúng tôi thấy có hai vấn đề sau: Thứ nhất là thể chân dung văn học đã từng được đề cập tới trong một số tài liệu: Trên thế giới cũng như ở nước ta có nhiều tác giả viết về chân dung văn học như: M. Pautopxki… hay Vũ Ngọc Phan, Hoài Thanh, Xuân Diệu, Nguyễn Đăng Mạnh, Hồ Anh Thái… Đến với Nguyễn Đăng Mạnh, nhà nghiên cứu được xem là tiếp cận khá sớm với thể chân dung văn học qua các cuốn Chân dung văn học (NXB Thuận Hóa, 1990).
Năm 2000, Nguyễn Đăng Mạnh cũng đưa ra ý kiến của mình về chân dung văn học. Tại Lời giới thiệu cuốn Nhà văn Việt Nam hiện đại - chân dung và phong cách, NXB Trẻ TP.HCM: “Phát hiện ra một cách đầy đủ và chính xác phong cách nghệ thuật của một nhà văn, tôi cho là một điều cực khó. Khó nhất là tìm ra tính thống nhất của phong cách. Còn dựng chân dung văn học lại có cái khó khác.
Phải làm sao “chớp” được những nét tiêu biểu, những chi tiết “xuất thần” của nhà văn. Văn chân dung rất gần với văn sáng tác. Nó là một thứ bút ký về người thật việc thật. Phải có điều kiện tiếp xúc nhiều với người thật.
Phải có óc tưởng tượng và khả năng hư cấu để dựng cảnh, dựng người, tạo không khí… Có người vẽ chân dung chỉ dựa vào những chi tiết của con người nhà văn trong đời sống. Có người thì chỉ dựa vào văn của ông ta. Riêng tôi muốn phối hợp cả hai. Làm sao văn và người soi sáng lẫn cho nhau.
Tôi quan niệm cái tôi ngơài đời và cái tôi trong văn của người nghệ sĩ bao giờ cũng có sự thống nhất- không phải thống nhất ở bề ngoài, ở bề nổi (bề nổi nhiều khi có vẻ rất khác nhau), mà ở bề sâu, ở bản chất tâm hồn của ông ta.