phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, Luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở hình thành chính sách đối ngoại của Nhật Bản đối với Đông Á dưới thời Thủ tướng Koizumi (2001-2006) Chƣơng 2: Chính sách đối ngoại của Nhật Bản đối với Đông Á dưới thời Thủ tướng Koizumi (2001-2006) Chƣơng 3: Một số nhận xét về chính sách đối ngoại của Nhật Bản đối với Đông Á dưới thời Thủ tướng Koizumi (2001-2006) 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA NHẬT BẢN ĐỐI VỚI ĐÔNG Á DƢỚI THỜI THỦ TƢỚNG KOIZUMI (2001-2006) Chính sách đối ngoại của bất kỳ một quốc gia nào cũng phải được xây dựng trên cơ sở của sự tương tác giữa tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong nước, khu vực và quốc tế. Trong khoảng thời gian những năm cuối của thế kỷ XX và những năm đầu thế kỷ XXI, môi trường trong nước và ngoài nước Nhật Bản có nhiều thay đổi lớn, khiến cho Nhật Bản phải điều chỉnh chính sách đối ngoại cho phù hợp với tình hình mới, nhất là với khu vực Đông Á - một khu vực đặc biệt quan trọng đối với Nhật Bản. Bối cảnh trong và ngoài nƣớc 1. Bối cảnh quốc tế và khu vực Kể từ sau khi kết thúc Chiến tranh lạnh vào đầu thập niên 90 của thế kỷ XX đến nay, khu vực châu Á - Thái Bình Dương và thế giới nói chung, cũng như khu vực Đông Á nói riêng đã có nhiều biến đổi sâu sắc trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội,… khiến cho hầu hết các quốc gia, lãnh thổ bị cuốn vào dòng chảy hội nhập của xu thế toàn cầu hoá, khu vực hoá, cũng vì vậy, sự liên kết, hợp tác cùng phát triển giữa các quốc gia, lãnh thổ ngày càng gia tăng mạnh mẽ hơn.
Thế giới đang chứng kiến sự lớn mạnh của các khối liên kết khu vực như EU, NAFTA, APEC, ASEAN và các tổ chức liên kết khác ở châu Phi và Mỹ Latinh. Chỉ tính riêng liên kết giữa ASEAN với các nước Đông Bắc Á tạo thành ASEAN + 1, ASEAN + 3…cùng với đó là sự hình thành các khu vực thương mại tự do của các khối liên kết đã khiến cho hoạt động kinh tế của nhiều khu vực trên thế giới, trong đó có Đông Á trở nên sôi động hơn bao giờ hết. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ thế giới hai cực trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, thế giới ngày nay đã trở thành thế giới của nhất siêu (Mỹ) và đa cường. Ngoài các cường quốc cũ như Nhật Bản, Anh, Pháp, Đức, Nga,… đã nổi lên một cường quốc mới đầy triển vọng, khiến các cường quốc cũ, kể cả Mỹ cũng phải lo ngại - đó là Trung Quốc.
Sự sụp đổ của Liên Xô đã làm cho Mỹ, cường quốc số một thế giới trở thành siêu cường duy nhất với sức mạnh vượt trội cả về kinh tế, khoa học - công nghệ và quốc phòng. Với vị thế áp đảo đó đối với thế giới, những năm gần đây Mỹ đã lộ rõ quyết tâm sử dụng sức mạnh vượt trội của mình để giải quyết các vấn đề quốc tế. Chẳng hạn, Mỹ đã phớt lờ vai trò điều phối, can thiệp, và gìn giữ hoà bình thế giới của Liên Hợp Quốc, cũng như sự phản đối của nhiều cường quốc khác, bất chấp dư luận tiến bộ thế giới để tiến hành cuộc xâm lược Iraq (2003). Không những thế, Mỹ còn lợi dụng danh nghĩa phát động cuộc chiến chống khủng bố kể từ sau sự kiện 11/9/2001 để đơn phương đánh đòn phủ đầu, "gây sự" với những quốc gia giàu tài nguyên dầu lửa ở Trung Đông.
Chính sách của Mỹ ở khu vực này đã trực tiếp đến tác động đến mối quan hệ Mỹ - Israel,. Cũng từ đó tác động đến trật tự của cả thế giới Ảrập Hồi giáo. Hệ quả là nhiều khu vực trên thế giới, trong đó có Đông Nam Á, một khu vực có số dân theo đạo Hồi đông nhất thế giới, cũng đã trở thành đối tượng quan tâm của Mỹ. Vì vậy đã khiến cho các quốc gia, lãnh thổ, kể cả một số trường hợp thân thiện với Mỹ ở khu vực Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và một số nước thành viên ASEAN cũng phải lo ngại về sức mạnh vượt trội cùng với tham vọng "bá chủ thế giới" của " nhất siêu" này.
Trong lĩnh vực an ninh - chính trị và quốc phòng ở khu vực Đông Á, hiện tại vẫn đang tiềm ẩn một số mâu thuẫn về tranh chấp lãnh thổ bao gồm cả vùng biển, hải đảo, trong đó vấn đề Đài Loan luôn gây ra sự căng thẳng trong quan hệ giữa Trung Quốc với Mỹ và kể cả với Nhật Bản. Ngoài ra, còn có các mâu thuẫn về tranh chấp lãnh thổ giữa Nhật Bản với Nga, giữa Trung 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quốc với Nhật Bản, Việt Nam, Bruney, Philipin, và với Malaysia; mâu thuẫn về một số vấn đề do lịch sử để lại từ hậu quả chiến tranh xâm lược của Nhật Bản hồi thế chiến thứ hai đối với Trung Quốc, Hàn Quốc và một số nước khác ở Đông Nam Á. Vấn đề thống nhất bán đảo Triều Tiên vẫn còn đầy chông gai và thách thức, vì trước mắt cần phải giải quyết ổn thỏa cuộc khủng hoảng hạt nhân ở CHDCND Triều Tiên - vấn đề nan giải nhất đang đe doạ an ninh Đông Á và cả khu vực châu Á - Thái Bình Dương hiện nay. Liên quan đến một số vấn đề chung khác của thế giới, trong đó có khu vực Đông Á, hiện đang đòi hỏi tất cả các quốc gia, lãnh thổ khác nhau phải cùng giải quyết - đó là các vấn đề an ninh môi trường, sinh thái với các những hiểm hoạ thiên tai, dịch bệnh lan tràn như hạn hán, lũ lụt, các bệnh dịch HIV/AIDS, SARS, v.v… Ngoài ra, một vấn đề chung khác và cũng là nguyên nhân khiến cho nhiều quốc gia, lãnh thổ phải xích lại gần nhau hơn nữa (như trên đã phần nào đề cập đến), đó là chủ nghĩa khủng bố đang trở thành hiểm hoạ lớn nhất của thời đại ngày nay đối với hoà bình, an ninh chính trị, kinh tế, xã hội.
Ở khu vực Đông Á, đặc biệt là Đông Nam Á, vấn đề này cũng đang rất nan giải trước nguy cơ tiềm ẩn của những mâu thuẫn tôn giáo, sắc tộc, trong đó có một số điểm nóng như Indonesia, Philippin và kể cả Thái Lan… Thực tế cho thấy việc chống lại chủ nghĩa khủng bố không còn là vấn đề quan tâm của riêng quốc gia, lãnh thổ nào mà đã trở thành vấn đề quan tâm chung của cả khu vực và thế giới. Có thể thấy rằng, tình hình quốc tế và khu vực những năm 1990 của thế kỷ XX và những năm đầu thế kỷ XXI có những biến đổi sâu sắc: Chiến tranh lạnh kết thúc, sức mạnh kinh tế trở nên quan trọng hơn sức mạnh quân sự, xu hướng toàn cầu hóa, khu vực hóa diễn ra phổ biến, sự lớn mạnh của Trung Quốc, những bất ổn về an ninh trên thế giới và khu vực Đông Á. là những 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com yếu tố quan trọng buộc Nhật Bản phải quan tâm khi hoạch định chính sách đối ngoại. Tình hình Nhật Bản Thực trạng kinh tế, chính trị và xã hội ở Nhật Bản cũng là những cơ sở trọng yếu tạo lập nền tảng cho Nhật Bản điều chỉnh và thực thi chính sách đối ngoại.
Sự điều chỉnh trước hết và căn bản là phục vụ nhu cầu nội tại của Nhật Bản. Sau đây chúng ta xem xét một số khía cạnh quan trọng của thực trạng đó ở Nhật Bản dưới góc độ là cơ sở để hoạch định chính sách ngoại giao của Nhật Bản với thế giới nói chung, và với khu vực Đông Á nói riêng. Về kinh tế Sau chiến tranh thế giới thứ hai, Nhật Bản là nước bại trận khiến cho nền kinh tế bị kiệt quệ và vị thế chính trị bị suy giảm. Sau hai thập kỷ, Nhật Bản đã vươn lên trở thành một cường quốc kinh tế, và là một trong ba trung tâm tài chính lớn nhất thế giới cùng với Mỹ và Liên minh châu Âu (EU).
Tuy nhiên, sự phát triển “kỳ diệu” đã chững lại khi nền kinh tế của Nhật Bản bị sút kém một cách đột ngột từ năm 1990 và đình trệ kể từ đó. Nguyên nhân là do sự đổ vỡ của "nền kinh tế bong bóng" vào đầu những năm 1990 đã đẩy Nhật Bản vào tình trạng suy thoái kinh tế nghiêm trọng và kéo dài suốt thập kỷ 1990. Từ năm 1991 đến năm 2000, Tỷ lệ tăng GDP bình quân của Nhật Bản chỉ là 1,38%. Tỷ lệ tăng GDP các năm 2000, 2001 và 2002 tương đương 2,8%, 0,4% và 0,3%[1, Tr.
Những ngành kinh tế bị tác động nghiêm trọng nhất là ngân hàng, tài chính và các công ty tín dụng. Trong lúc đang phải trải qua những khó khăn kinh tế dài hạn thì cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ châu Á (1997-1998) đã ảnh hưởng không nhỏ đến Nhật Bản bởi Nhật Bản là nền kinh tế lớn nhất trong khu vực. Nhiều nước Châu Á ở trong tình trạng thâm hụt cán cân thương mại với Nhật Bản. Trong thời gian khủng hoảng, đồng yên sụt giá một cách nhanh chóng.
Toàn bộ hệ 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thống tài chính - ngân hàng Nhật Bản bị chao đảo. Năm 1998, giá trị bất động sản lao xuống vực thẳm mất 80% giá trị so với năm 1991. Giá cổ phiếu và bất động sản sụt giảm dẫn đến sự phá sản của hàng loạt công ty, doanh nghiệp Nhật Bản. Giá trị tổng sản lượng quốc gia (GDP) trong suốt thời kỳ kinh tế đình trệ chỉ tăng từ 428.826 tỷ Yên (năm 1990) đến 469.
Đến ngày 18/5/2001, Nhật Bản đã xuất bản cuốn "Sách trắng về thương mại năm 2001" với nhan đề "Đối mặt với những thách thức của thế kỷ XXI về chính sách kinh tế đối ngoại". Cuốn sách này cho thấy thời đại mô hình kinh tế "đàn nhạn bay" của châu Á mà con chim đầu đàn là Nhật Bản đã chấm dứt. Chính tình trạng kinh tế suy thoái sau hơn 1 thập kỷ vẫn chưa có lối thoát là nguyên nhân gây những biến đổi chính trị và bất ổn xã hội ở Nhật Bản. Về chính trị - an ninh Trước khi Koizumi lên nắm quyền, nền chính trị Nhật Bản trong thời gian dài luôn biến động với việc thay đổi liên tục người ở cương vị Thủ tướng.
Cuộc bầu cử Hạ viện Nhật Bản năm 1993 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong nền chính trị Nhật Bản thời kỳ sau chiến tranh lạnh.