BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ĐẶNG TẤN TÀI PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ĐẶNG TẤN TÀI PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính – Ngân hàng Mã số: 60.12 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. LÊ PHAN THỊ DIỆU THẢO TP. Hồ Chí Minh – Năm 2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ kinh tế với đề tài “Phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi và chưa từng được công bố dưới bất cứ hình thức nào. Các số liệu dùng để phân tích, đánh giá trong luận văn là trung thực và đều được trích nguồn rõ ràng. Người thực hiện ĐẶNG TẤN TÀI Học viên cao học Lớp TCDN Đ3 – K15 Trường ĐH Kinh tế TP. Hồ Chí Minh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng, biểu; hình vẽ MỞ ĐẦU CHƯƠNG 1. TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP VÀ THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP .1 Khái niệm và đặc điểm của trái phiếu.2 Những yếu tố ảnh hưởng đến giá trái phiếu.2 Trái phiếu doanh nghiệp.1 Khái niệm và tính chất của trái phiếu doanh nghiệp.2 Phân loại trái phiếu doanh nghiệp.3 Ưu điểm của phương thức tài trợ vốn bằng trái phiếu doanh nghiệp .3 Thị trường trái phiếu doanh nghiệp.2 Vai trò của việc phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp .3 Những thành viên của thị trường trái phiếu doanh nghiệp .1 Chủ thể phát hành .2 Chủ thể đầu tư .3 Các tổ chức tài chính trung gian.4 Phương thức phát hành và hình thức giao dịch trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp .1 Phương thức phát hành trái phiếu doanh nghiệp .2 Các hình thức giao dịch trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển của thị trường trái phiếu doanh nghiệp .1 Ổn định môi trường kinh tế vĩ mô .16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Khung pháp lý và hệ thống quản lý cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp.3 Gây dựng lòng tin cho công chúng đầu tư đối với thị trường .4 Phát triển thị trường sơ cấp .5 Phát triển thị trường thứ cấp .6 Xây dựng hệ thống đăng ký, lưu ký và thanh toán bù trừ .6 Rủi ro khi đầu tư trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp .4 Khảo sát thị trường trái phiếu doanh nghiệp của một số quốc gia và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam .1 Thị trường trái phiếu doanh nghiệp ở một số quốc gia.2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.25 Kết luận Chương 1 . THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA.1 Khái quát quá trình phát triển doanh nghiệp Việt Nam .2 Thực trạng thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu Việt Nam.1 Thị trường chứng khoán.2 Thị trường trái phiếu.3 Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam.1 Cơ sở pháp lý cho sự hình thành và phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam .2 Thực trạng quá trình phát triển thị trường TPDN Việt Nam .3 Đánh giá tình hình hoạt động của thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam trong thời gian qua theo mô hình SWOT.4 Nguyên nhân hạn chế sự phát triển của thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam trong thời gian qua.57 Kết luận Chương 2 . GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP VIỆT NAM.1 Định hướng phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam.1 Triển vọng phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp.2 Định hướng phát triển thị trường TPDN Việt Nam đến năm 2020.66 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Một số giải pháp nhằm phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại VN.1 Nhóm giải pháp vĩ mô.1 Tạo lập môi trường kinh tế vĩ mô ổn định.2 Hoàn thiện khung pháp lý cho sự phát triển thị trường TPDN .3 Nâng cao năng lực điều hành, hiệu quả quản lý và giám sát của các cơ quan quản lý nhà nước đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp.4 Tăng cường lòng tin của các nhà đầu tư trong và ngoài nước đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp .5 Tăng cường công tác tuyên truyền, đào tạo kiến thức về chứng khoán cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư.2 Nhóm giải pháp phát triển thị trường sơ cấp .1 Xây dựng chính sách khuyến khích phát hành trái phiếu doanh nghiệp .2 Chuẩn hóa thông tin và hệ thống công bố thông tin, tăng cường tính minh bạch cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp .3 Xây dựng đường cong lãi suất chuẩn làm cơ sở tham chiếu cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp .4 Khuyến khích phát triển các tổ chức định mức tín nhiệm chuyên nghiệp .5 Đa dạng hóa các loại trái phiếu doanh nghiệp .3 Nhóm giải pháp phát triển thị trường thứ cấp.1 Xây dựng hệ thống giao dịch chuyên biệt cho thị trường TPDN.2 Phát triển thị trường phi tập trung (OTC) .3 Phát triển các định chế tài chính trung gian, các nhà đầu tư chuyên nghiệp và các nhà tạo lập thị trường.4 Giải pháp hạn chế rủi ro trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp .4 Giải pháp đối với doanh nghiệp .88 Kết luận Chương 3 .91 KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT - CNH – HĐH Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa - DN Doanh nghiệp - DNNN Doanh nghiệp nhà nước - ĐMTN Định mức tín nhiệm - GDP Tổng sản phẩm quốc nội - HASTC Trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội - HOSE Sở giao dịch chứng khoán TP. HCM - NDT Nhân dân tệ Trung Quốc - NHNN Ngân hàng nhà nước - NHTM Ngân hàng thương mại - OTC Thị trường giao dịch phi tập trung - TNHH Trách nhiệm hữu hạn - TPCP Trái phiếu chính phủ - TPCQĐP Trái phiếu chính quyền địa phương - TPDN Trái phiếu doanh nghiệp - TTCK Thị trường chứng khoán - TTGDCK Trung tâm giao dịch chứng khoán - UBCKNN Ủy ban chứng khoán nhà nước - USD Dollar Mỹ - WTO Tổ chức thương mại thế giới LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG – BIỂU, HÌNH VẼ Bảng 1.1 Cơ cấu các loại trái phiếu lưu hành ở Hàn Quốc Bảng 2.1 Tốc độ tăng trưởng GDP và GDP bình quân đầu người của Việt Nam giai đoạn 1990 – 2008 Bảng 2.2 Số lượng doanh nghiệp đang hoạt động vào 31/12 hàng năm Bảng 2.3 Quy mô vốn của doanh nghiệp tại thời điểm 31/12/2006 Hình 2.1 Chỉ số VN – Index năm 2008 Hình 2.2 Tỷ trọng thị trường trái phiếu trên GDP của Việt Nam so với các nước khu vực Đông Á Hình 2.3 Giá trị và tỷ trọng thị trường TPDN Việt Nam năm 2005 – 2007 Hình 2.4 Quy mô thị trường TPDN Việt Nam so sánh với các nước khu vực Đông Á LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI. S au hơn 20 năm kể từ 1986 - thời điểm đánh dấu sự bắt đầu của quá trình chuyển đổi nền kinh tế từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, Việt Nam đã đạt được những thành quả to lớn về mọi mặt rất đáng được ghi nhận. Nền kinh tế Việt Nam luôn đạt tốc độ tăng trưởng cao và ổn định, đời sống của nhân dân ngày càng được cải thiện, vai trò và vị thế của Việt Nam ngày càng được khẳng định và củng cố vững chắc hơn trên trường thế giới. Tuy vậy, để có thể đạt được những mục tiêu đã đề ra trong chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam đến năm 2020 là phấn đấu đưa nước ta về cơ bản trở thành một nước công nghiệp với cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm bình quân ở mức cao thì một trong những yếu tố đóng vai trò quan trọng cho sự thành công đó là nguồn vốn cho đầu tư phát triển. Bên cạnh đó, với sự kiện Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) đã mở ra cánh cửa hội nhập ngày càng sâu rộng cho nền kinh tế Việt Nam nói chung và các doanh nghiệp (DN) Việt Nam nói riêng. Đi kèm với những cơ hội là những thách thức không nhỏ mà không phải bất cứ DN nào cũng có thể dễ dàng vuợt qua nếu không có tiềm năng tài chính và nội lực vững mạnh. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc để có thể đứng vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường nội địa cũng như thị trường quốc tế vẫn còn không ít vấn đề đặt ra cần phải sớm giải quyết cho bản thân mỗi DN như đầu tư đổi mới trang thiết bị kỹ thuật công nghệ, tiết kiệm chi phí, nâng cao năng suất lao động, hạ giá thành sản phẩm, bồi dưỡng nâng cao trình độ và kỹ năng nghề nghiệp cho người lao động … Để làm được những điều đó đòi hỏi các DN phải có tiềm lực tài chính vững mạnh, phải không ngừng gia tăng và sử dụng hiệu quả các nguồn vốn cho đầu tư phát triển. Hiện nay, Việt Nam có khoảng 350.000 DN và phấn đấu đến 2010 nước ta sẽ có khoảng 500.000 DN với nhiều loại hình khác nhau. Như vậy nhu cầu bổ sung vốn để tái sản xuất và đầu tư cho những năm sắp tới là rất lớn và không thể chỉ trông chờ vào nguồn lợi nhuận giữ lại từ phía DN mà cần phải huy động từ bên ngoài LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com theo nhiều hình thức như phát hành cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp, vay tín dụng … Tuy nhiên, một thực tế dễ thấy từ trước đến nay là phần lớn các DN Việt Nam vẫn còn thói quen vay vốn theo cách truyền thống từ ngân hàng hoặc tìm kiếm các nguồn vốn vay tín dụng ưu đãi của nhà nước hơn là tự huy động trên thị trường bằng cách phát hành chứng khoán nợ. Với thói quen này vô tình các DN đã bỏ qua một kênh dẫn vốn quan trọng đó là trái phiếu doanh nghiệp (TPDN). Bởi chi phí vốn huy động trái phiếu luôn thấp hơn chi phí phát hành cổ phiếu hoặc vay ngân hàng.
