Luận văn thạc sĩ UEH: Nghiên cứu đường cong chữ J cán cân thương mại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH nghiên cứu hiện tượng đường cong chữ J trong cán cân thương mại Việt Nam, phân tích và đánh giá tác động kinh tế.

• Tác giả: Diệp Ngọc Yến
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Quốc Việt
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Hiện Tượng Đường Cong Chữ J Của Cán Cân Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tỷ giá hối đoái
• 2.2. Cán cân thương mại
• 2.3. Hiện tượng đường cong chữ J
• 2.4. Các nghiên cứu thực nghiệm có liên quan
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mối quan hệ giữa biến động tỷ giá và cán cân thương mại
• 3.2. Các bước ước lượng mô hình
• 4. CHƯƠNG 4: THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Lựa chọn độ trễ
• 4.2. Kiểm định tính dừng (kiểm định nghiệm đơn vị)
• 4.3. Kiểm định Johansen
• 4.4. Ước lượng VECM
• 4.5. Quan hệ Việt Nam – Mỹ
• 4.6. Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc
• 4.7. Quan hệ Việt Nam – Nhật
• 4.8. Quan hệ Việt Nam – Hàn Quốc
• 4.9. Quan hệ Việt Nam – EU
• 4.10. Kiểm định tính bền vững của mô hình
• 4.11. Tìm hiệu ứng đường cong chữ J
• 4.12. Tóm tắt kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: TỔNG KẾT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: GIÁ TRỊ XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM VỚI CÁC ĐỐI TÁC THƯƠNG MẠI
• PHỤ LỤC 2: CHỈ SỐ LẠM PHÁT CỦA VIỆT NAM VÀ CÁC ĐỐI TÁC THƯƠNG MẠI
• PHỤ LỤC 3: GDP CỦA VIỆT NAM VÀ CÁC ĐỐI TÁC THƯƠNG MẠI
• PHỤ LỤC 4: TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI CỦA VIỆT NAM VỚI CÁC ĐỐI TÁC THƯƠNG MẠI
• PHỤ LỤC 5: LỰA CHỌN ĐỘ TRỄ PHÙ HỢP CHO QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM VỚI CÁC ĐỐI TÁC
• PHỤ LỤC 6: KIỂM ĐỊNH TÍNH DỪNG CHO CÁC CHUỖI SỐ LIỆU
• PHỤ LỤC 7: KIỂM ĐỊNH JOHANSEN CHO QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM VỚI CÁC NƯỚC ĐỐI TÁC

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiện tượng đường cong chữ J trong cán cân thương mại Việt Nam

Hiện tượng đường cong chữ J là một khái niệm quan trọng trong kinh tế học, đặc biệt là trong phân tích cán cân thương mại. Đường cong này mô tả mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại của một quốc gia. Khi tỷ giá thay đổi, cán cân thương mại không phản ứng ngay lập tức mà có thể đi xuống trước khi cải thiện, tạo thành hình dạng giống chữ J. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc phân tích hiện tượng này trong bối cảnh kinh tế Việt Nam.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của đường cong chữ J

Đường cong chữ J thể hiện sự thay đổi của cán cân thương mại theo thời gian khi có sự biến động về tỷ giá. Hiện tượng này cho thấy rằng, trong ngắn hạn, cán cân thương mại có thể xấu đi trước khi cải thiện, điều này có thể gây khó khăn cho các nhà hoạch định chính sách.

1.2. Tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại

Tỷ giá hối đoái có ảnh hưởng lớn đến cán cân thương mại. Khi đồng nội tệ giảm giá, hàng hóa xuất khẩu trở nên cạnh tranh hơn, nhưng tác động này không diễn ra ngay lập tức. Các yếu tố như hợp đồng thương mại và thời gian điều chỉnh cũng ảnh hưởng đến sự phản ứng của cán cân thương mại.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu hiện tượng đường cong chữ J

Nghiên cứu hiện tượng đường cong chữ J trong cán cân thương mại Việt Nam gặp phải nhiều thách thức. Các yếu tố như biến động tỷ giá, chính sách thương mại và tình hình kinh tế toàn cầu đều có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu. Việc xác định mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại là một nhiệm vụ phức tạp.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến nghiên cứu

Nhiều yếu tố có thể tác động đến cán cân thương mại như lạm phát, thu nhập quốc dân và chính sách thương mại. Những yếu tố này cần được xem xét kỹ lưỡng để có cái nhìn toàn diện về hiện tượng đường cong chữ J.

2.2. Khó khăn trong việc thu thập dữ liệu

Việc thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ là một thách thức lớn. Các số liệu về tỷ giá, xuất nhập khẩu và GDP cần phải được cập nhật thường xuyên để đảm bảo tính chính xác trong phân tích.

III. Phương pháp nghiên cứu hiện tượng đường cong chữ J

Phương pháp nghiên cứu sử dụng mô hình VECM (Vector Error Correction Model) để phân tích mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại. Mô hình này cho phép xem xét các biến động trong ngắn hạn và dài hạn, từ đó xác định được hiện tượng đường cong chữ J.

3.1. Mô hình VECM và ứng dụng

Mô hình VECM được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa các biến số như tỷ giá, cán cân thương mại và GDP. Mô hình này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng và mối quan hệ giữa chúng.

3.2. Quy trình thu thập và phân tích dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ Tổng cục Thống kê Việt Nam và các tổ chức quốc tế. Quy trình phân tích bao gồm kiểm định tính dừng và ước lượng mô hình để xác định hiện tượng đường cong chữ J.

IV. Kết quả nghiên cứu về hiện tượng đường cong chữ J tại Việt Nam

Kết quả nghiên cứu cho thấy hiện tượng đường cong chữ J tồn tại trong cán cân thương mại Việt Nam. Sự thay đổi tỷ giá có tác động rõ rệt đến cán cân thương mại, nhưng không diễn ra ngay lập tức. Các kết quả này có thể giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định hợp lý hơn.

4.1. Phân tích kết quả từ mô hình VECM

Kết quả từ mô hình VECM cho thấy mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại là có tồn tại. Tuy nhiên, tác động này có sự khác biệt giữa ngắn hạn và dài hạn.

4.2. So sánh với các nghiên cứu trước đây

Kết quả nghiên cứu này được so sánh với các nghiên cứu trước đây để xác định tính nhất quán và độ tin cậy của các phát hiện. Điều này giúp củng cố thêm cho giả thuyết về hiện tượng đường cong chữ J tại Việt Nam.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về hiện tượng đường cong chữ J trong cán cân thương mại Việt Nam đã chỉ ra rằng tỷ giá có ảnh hưởng lớn đến cán cân thương mại. Các nhà hoạch định chính sách cần xem xét kỹ lưỡng các yếu tố này để đưa ra quyết định phù hợp. Tương lai của nghiên cứu có thể mở ra nhiều hướng đi mới trong việc cải thiện cán cân thương mại.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Các phát hiện chính từ nghiên cứu cho thấy hiện tượng đường cong chữ J tồn tại và có tác động đến cán cân thương mại. Điều này cần được xem xét trong các chính sách kinh tế.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến hiện tượng đường cong chữ J và cách thức cải thiện cán cân thương mại trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỷ giá hối đoái là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến cán cân thương mại và phát triển kinh tế của quốc gia. Theo ước tính, sự biến động tỷ giá có thể tác động trực tiếp đến giá trị xuất nhập khẩu, từ đó ảnh hưởng đến cán cân thương mại – thành phần chủ yếu của tài khoản vãng lai. Nghiên cứu này tập trung phân tích hiện tượng đường cong chữ J trong mối quan hệ giữa tỷ giá thực song phương và cán cân thương mại của Việt Nam với các đối tác thương mại lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Liên minh châu Âu (EU). Dữ liệu được thu thập theo quý từ quý I/1996 đến quý I/2013, bao gồm các chỉ số GDP thực, tỷ giá thực song phương và giá trị xuất nhập khẩu.

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định liệu có tồn tại hiện tượng đường cong chữ J trong cán cân thương mại Việt Nam khi tỷ giá hối đoái thay đổi, đồng thời phân tích sự khác biệt tác động trong ngắn hạn và dài hạn. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách trong việc điều chỉnh tỷ giá nhằm cải thiện cán cân thương mại và nâng cao vị thế thương mại quốc tế của Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quan hệ thương mại song phương giữa Việt Nam và các đối tác lớn, với trọng tâm là phân tích tác động của tỷ giá thực song phương và GDP thực đến cán cân thương mại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế về tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại, trong đó:

• Tỷ giá hối đoái thực (Real Exchange Rate - RER): Là tỷ giá danh nghĩa điều chỉnh theo tỷ lệ lạm phát giữa hai quốc gia, phản ánh sức mua tương đối của đồng tiền. Tỷ giá thực ảnh hưởng trực tiếp đến giá cả hàng hóa xuất nhập khẩu và năng lực cạnh tranh quốc tế.

• Cán cân thương mại (Trade Balance): Là sự chênh lệch giữa giá trị xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa, thể hiện tình trạng thặng dư hoặc thâm hụt thương mại của quốc gia.

• Hiện tượng đường cong chữ J: Mô tả phản ứng không đồng nhất của cán cân thương mại khi tỷ giá nội tệ giảm giá. Ban đầu, cán cân thương mại có thể xấu đi trước khi cải thiện theo thời gian, tạo thành hình dạng giống chữ J trên đồ thị.

• Mô hình VECM (Vector Error Correction Model): Được sử dụng để phân tích mối quan hệ đồng liên kết giữa các biến số không dừng và đánh giá tác động ngắn hạn, dài hạn của tỷ giá và GDP đến cán cân thương mại.

Các khái niệm chính bao gồm tỷ giá thực song phương, GDP thực của Việt Nam và đối tác, cán cân thương mại được biểu diễn bằng tỷ số xuất khẩu trên nhập khẩu, và biến giả đánh dấu giai đoạn trước và sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định lượng với mô hình VECM nhằm đánh giá mối quan hệ đồng liên kết và hiệu ứng đường cong chữ J giữa tỷ giá thực và cán cân thương mại. Dữ liệu được thu thập theo quý từ quý I/1996 đến quý I/2013, bao gồm:

• Giá trị xuất khẩu và nhập khẩu Việt Nam với các đối tác (Mỹ, Trung Quốc, Nhật, Hàn Quốc, EU) lấy từ IMF.
• GDP thực của Việt Nam và các đối tác lấy từ OECD, điều chỉnh theo tỷ lệ lạm phát.
• Tỷ giá thực song phương được tính toán từ tỷ giá danh nghĩa và chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của các quốc gia.
• Biến giả D08 phân biệt giai đoạn trước và sau khủng hoảng tài chính năm 2008.

Quy trình phân tích gồm bốn bước chính: lựa chọn độ trễ phù hợp bằng kiểm định AIC, kiểm định tính dừng của chuỗi số liệu bằng kiểm định ADF, kiểm định đồng liên kết bằng phương pháp Johansen, và ước lượng mô hình VECM. Cỡ mẫu gồm 64 quan sát cho mỗi quan hệ thương mại, được chọn dựa trên dữ liệu quý phù hợp. Phương pháp VECM được lựa chọn do các biến số có quan hệ tác động qua lại và không dừng, phù hợp với mục tiêu phân tích tác động ngắn hạn và dài hạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện tượng đường cong chữ J tồn tại trong quan hệ Việt Nam – Mỹ: Hệ số của tỷ giá thực song phương với độ trễ 1 mang dấu dương, trong khi các độ trễ tiếp theo mang dấu âm, cho thấy cán cân thương mại ban đầu giảm sau khi tỷ giá thay đổi, sau đó cải thiện dần. GDP của cả hai nước đều có tác động tích cực đến cán cân thương mại. Sau khủng hoảng tài chính 2008, cán cân thương mại Việt Nam – Mỹ được cải thiện rõ rệt. Mô hình có độ giải thích khoảng 54,61%.

2. Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc không rõ ràng về hiệu ứng tỷ giá: Các hệ số tỷ giá thực song phương đổi dấu qua các kỳ, không thể hiện xu hướng tác động ổn định. GDP Việt Nam có tác động tích cực, trong khi GDP Trung Quốc không có xu hướng rõ ràng do dữ liệu quý được ước lượng từ dữ liệu năm. Cán cân thương mại cải thiện sau khủng hoảng 2008. Mô hình có độ giải thích khoảng 56,32%.

3. Quan hệ Việt Nam – Nhật thể hiện tác động tiêu cực của tỷ giá thực: Tỷ giá thực tăng (nội tệ giảm giá) dẫn đến giảm xuất khẩu và tăng nhập khẩu, trái với kỳ vọng lý thuyết. GDP Nhật có tác động tích cực, trong khi GDP Việt Nam có tác động tiêu cực đến cán cân thương mại. Sau khủng hoảng 2008, cán cân thương mại cải thiện. Mô hình có độ giải thích khoảng 56,32%.

4. Quan hệ Việt Nam – Hàn Quốc không có mối quan hệ đồng liên kết dài hạn: Kiểm định Johansen không phát hiện mối quan hệ ổn định giữa các biến, do đó không thể ước lượng mô hình VECM.

5. Quan hệ Việt Nam – EU có mô hình ổn định với độ giải thích cao: Tỷ giá thực song phương không cho thấy tác động rõ ràng, GDP Việt Nam chủ yếu có tác động tích cực, trong khi GDP EU có tác động phức tạp theo các kỳ. Cán cân thương mại cải thiện sau khủng hoảng 2008. Mô hình có độ giải thích lên đến 81,12%.

Thảo luận kết quả

Hiện tượng đường cong chữ J được xác nhận rõ ràng trong quan hệ thương mại Việt Nam – Mỹ, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy tác động ngắn hạn và dài hạn của tỷ giá đến cán cân thương mại có sự khác biệt. Nguyên nhân có thể do các hợp đồng thương mại đã ký kết trước, sự chậm trễ trong điều chỉnh giá cả và thói quen tiêu dùng của đối tác. Đối với Trung Quốc và EU, tác động của tỷ giá không đồng nhất, có thể do đặc thù thương mại và dữ liệu chưa hoàn chỉnh. Quan hệ với Nhật cho thấy sự khác biệt khi tỷ giá thực tăng lại làm giảm cán cân thương mại, có thể do cấu trúc hàng hóa xuất nhập khẩu và mức độ phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu.

Việc cải thiện cán cân thương mại sau khủng hoảng tài chính 2008 phản ánh xu hướng bảo hộ thương mại và điều chỉnh chính sách tỷ giá của các quốc gia. Mô hình VECM được kiểm định ổn định qua kiểm định CUSUMSQ, đảm bảo độ tin cậy cho các phân tích chính sách. Kết quả cũng cho thấy GDP là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến cán cân thương mại, đồng thời nhấn mạnh vai trò của tỷ giá trong việc điều chỉnh cân bằng thương mại trong dài hạn.

Dữ liệu và kết quả có thể được trình bày qua các biểu đồ hàm phản ứng (impulse response functions) thể hiện phản ứng của cán cân thương mại theo thời gian sau cú sốc tỷ giá, cũng như bảng hệ số ước lượng VECM minh họa mức độ và hướng tác động của các biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Điều chỉnh chính sách tỷ giá linh hoạt: Cơ quan quản lý nên áp dụng chính sách tỷ giá linh hoạt theo hướng giảm giá nội tệ có kiểm soát để tận dụng hiệu ứng đường cong chữ J, giúp cải thiện cán cân thương mại trong dài hạn. Thời gian thực hiện: trung hạn (2-3 năm).

2. Tăng cường hỗ trợ phát triển sản xuất trong nước: Đẩy mạnh sản xuất hàng hóa thay thế nhập khẩu nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, từ đó nâng cao tác động tích cực của GDP nội địa lên cán cân thương mại. Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Thời gian: dài hạn (3-5 năm).

3. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu: Khuyến khích doanh nghiệp mở rộng thị trường sang các đối tác mới ngoài Mỹ, EU, Nhật để giảm rủi ro biến động tỷ giá và tăng cường ổn định cán cân thương mại. Thời gian: ngắn đến trung hạn (1-3 năm).

4. Tăng cường giám sát và điều chỉnh chính sách sau khủng hoảng: Xây dựng cơ chế theo dõi tác động của các biến động kinh tế toàn cầu và điều chỉnh chính sách tỷ giá, thương mại kịp thời nhằm duy trì cán cân thương mại ổn định. Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính. Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh chính sách tỷ giá và thương mại nhằm cải thiện cán cân thương mại quốc gia.

2. Các nhà kinh tế học và nghiên cứu thị trường: Tài liệu phân tích sâu về mô hình VECM và hiện tượng đường cong chữ J, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu về mối quan hệ tỷ giá – thương mại.

3. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Hiểu rõ tác động của biến động tỷ giá đến cán cân thương mại giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược kinh doanh và quản lý rủi ro hiệu quả.

4. Sinh viên và học giả chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế quốc tế: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu định lượng và ứng dụng mô hình kinh tế trong thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiện tượng đường cong chữ J là gì?
   Đường cong chữ J mô tả phản ứng ban đầu xấu đi của cán cân thương mại khi đồng nội tệ giảm giá, sau đó cải thiện dần theo thời gian, tạo thành hình chữ J trên đồ thị.

2. Tại sao mô hình VECM được sử dụng trong nghiên cứu này?
   VECM phù hợp khi các biến không dừng nhưng có quan hệ đồng liên kết, giúp phân tích tác động ngắn hạn và dài hạn giữa tỷ giá, GDP và cán cân thương mại.

3. Tỷ giá thực song phương được tính như thế nào?
   Tỷ giá thực song phương được tính bằng tỷ giá danh nghĩa điều chỉnh theo tỷ lệ lạm phát giữa Việt Nam và đối tác thương mại, phản ánh sức mua tương đối của đồng tiền.

4. Tác động của khủng hoảng tài chính 2008 đến cán cân thương mại Việt Nam ra sao?
   Nghiên cứu cho thấy sau khủng hoảng, cán cân thương mại Việt Nam với các đối tác lớn được cải thiện, có thể do chính sách bảo hộ và điều chỉnh tỷ giá.

5. Tại sao quan hệ Việt Nam – Hàn Quốc không thể ước lượng mô hình VECM?
   Kiểm định Johansen không phát hiện mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa các biến, do đó mô hình VECM không phù hợp cho quan hệ này.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận hiện tượng đường cong chữ J tồn tại rõ ràng trong quan hệ thương mại Việt Nam – Mỹ, thể hiện sự khác biệt tác động tỷ giá trong ngắn hạn và dài hạn.
• Tác động của tỷ giá thực song phương đến cán cân thương mại với các đối tác khác như Trung Quốc, Nhật, EU có sự biến động và không đồng nhất.
• GDP thực của Việt Nam và đối tác là yếu tố quan trọng ảnh hưởng tích cực đến cán cân thương mại.
• Sau khủng hoảng tài chính 2008, cán cân thương mại Việt Nam được cải thiện với các đối tác lớn, phản ánh sự điều chỉnh chính sách hiệu quả.
• Mô hình VECM được kiểm định ổn định, cung cấp cơ sở tin cậy cho các phân tích và đề xuất chính sách.

Tiếp tục cập nhật dữ liệu mới, mở rộng phạm vi nghiên cứu với các đối tác khác và áp dụng các mô hình kinh tế lượng nâng cao để phân tích sâu hơn.

Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp nên áp dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh chiến lược tỷ giá và thương mại, góp phần nâng cao vị thế kinh tế Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu  Vấn đề nghiên cứu  Mục tiêu nghiên cứu  Phương pháp nghiên cứu  Chương 2: Tổng quan nghiên cứu  Cơ sở lý thuyết  Các nghiên cứu thực nghiệm có liên quan  Chương 3: Thiết kế nghiên cứu  Mối quan hệ giữa biến động tỷ giá và cán cân thương mại LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2  Các bước ước lượng mô hình  Chương 4: Thảo luận kết quả nghiên cứu  Chương 5: Tổng kết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU 1. VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Tỷ giá hối đoái là một trong những yếu tố tác động đến cán cân thương mại và có ảnh hưởng lớn đến tình hình phát triển kinh tế của một quốc gia. Nếu tỷ giá được giữ ổn định sẽ góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, ổn định giá cả và kiềm chế lạm phát. Còn nếu phá giá đồng nội tệ sẽ nâng cao được khả năng cạnh tranh của hàng xuất khẩu, đồng thời có tác dụng hạn chế hàng nhập khẩu.

Vậy mỗi khi có sự thay đổi của tỷ giá thì cán cân thương mại của Việt Nam thay đổi như thế nào? Và sự thay đổi của cán cân thương mại Việt Nam trong ngắn hạn với thay đổi trong dài hạn là như nhau hay có sự khác biệt nào không? Kết quả nghiên cứu ở nhiều nước cho thấy những kết quả khác nhau trong tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại trong ngắn hạn và dài hạn có sự khác nhau, một số quốc gia xuất hiện hiện tượng đường cong chữ J trong hoạt động xuất nhập khẩu, một số khác lại không. Vậy ở Việt Nam có hiện tượng này hay không? Bài nghiên cứu này được thực hiện nhằm mục đích trả lời cho câu hỏi đó, tìm hiểu tác động của sự thay đổi tỷ giá đến cán cân thương mại như thế nào trong ngắn hạn và dài hạn, tác động trong ngắn hạn và dài hạn có khác nhau không. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Mục tiêu nghiên cứu của bài là tập trung vào sự thay đổi tỷ giá và cán cân thương mại giữa Việt Nam với một số quốc gia để xác định có hay không hiện tượng đường cong chữ J trong cán cân thương mại Việt Nam. Trước bài luận văn này cũng đã có nhiều bài viết về nội dung tương tự, xác định mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại của Việt Nam.

Tuy nhiên, không vì lý do này mà bài luận trở nên dư thừa. Những kết quả nghiên cứu từ các bài viết trước có thể sẽ không còn phù hợp với hiện tại. Với số liệu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 được cập nhật, bài luận văn này sẽ cho một cái nhìn sát hơn cho mức độ phản ứng của cán cân thương mại trước sự thay đổi tỷ giá. Từ đó, nhà điều hành có thêm cơ sở để đưa ra các hướng đi phù hợp cho tỷ giá.

PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng trong bài là phân tích định lượng theo mô hình VECM (mô hình hiệu chỉnh sai số véctơ). Các bài nghiên cứu trước đây chủ yếu dùng mô hình tự hồi quy với biến trễ ARDL. Tuy nhiên, xét thấy các biến số được đưa vào mô hình: cán cân thương mại, tỷ giá thực song phương, GDP Việt Nam và GDP quốc gia đối tác, các biến số này có ảnh hưởng qua lại với nhau chứ không đơn thuần là cán cân thương mại chịu ảnh hưởng từ các biến số còn lại. Bên cạnh đó, các chuỗi số liệu thu thập được kiểm định là không dừng.

Do đó, phương pháp phù hợp cho bài nghiên cứu là sử dụng mô hình VECM. Từ các số liệu được tập họp từ Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD),. , các tính toán được tiến hành để tính cán cân thương mại, chỉ số GDP thực, tỷ giá thực song phương của Việt Nam với các quốc gia. Đối tượng nghiên cứu của bài viết là hiện tượng đường cong chữ J trong cán cân thương mại Việt Nam khi tỷ giá hối đoái có sự điều chỉnh.

Phạm vi nghiên cứu là giá trị xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và một số nước bạn hàng thương mại lớn của Việt Nam: Nhật, Hàn Quốc, Trung Quốc, Mỹ và EU (bao gồm 15 nước: Áo, Bỉ, Síp, Phần Lan, Pháp, Đức, Hy Lạp, Ireland, Ý, Luxembourg, Malta, Hà Lan, Bồ Đào Nha, Slovenia, Tây Ban Nha) với chuỗi số liệu được lấy theo quý từ quý I/1996 đến quý I/2013, cùng với các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị xuất nhập khẩu là tỷ giá thực song phương và GDP thực của Việt Nam với các quốc gia. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Tỷ giá hối đoái: a. Khái niệm: Tỷ giá hối đoái giữa hai đồng tiền xác định một đơn vị tiền của quốc gia này có thể đổi được bao nhiêu đơn vị tiền của quốc gia kia.

Có hai cách niêm yết tỷ giá là yết giá trực tiếp và yết giá gián tiếp. - Yết giá trực tiếp là cách yết giá mà giá cả ngoại tệ được niêm yết theo nội tệ (số lượng nội tệ đổi lấy đơn vị ngoại tệ. - Yết giá gián tiếp là cách yết giá ngược lại, nghĩa là thể hiện số lượng đơn vị ngoại tệ đổi lấy một đơn vị nội tệ. Ví dụ: 0,00005 USD = 1 VND.

Tỷ giá thực (RER) - Tỷ giá hiệu dụng (REER): Trên thị trường ngoại hối, tỷ giá được niêm yết hằng ngày để giao dịch là tỷ giá hối đoái danh nghĩa. Tỷ giá này chưa xét đến tương quan giá cả hay tương quan lạm phát giữa hai nước. Nếu lấy tỷ giá này điều chỉnh theo tỷ lệ lạm phát của hai quốc gia sẽ được tỷ giá hối đoái thực. SPh BRER  với BRER là tỷ giá thực song phương Pf S là chỉ số tỷ giá danh nghĩa Ph là chỉ số giá chung trong nước Pf là chỉ số giá chung của nước ngoài LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Tỷ giá hối đoái thông thường là để xác định mối quan hệ giữa hai đồng tiền của hai quốc gia.

Trong khi đó, để xác định mối quan hệ giữa đồng tiền của một quốc gia với một rổ tiền tệ các đồng tiền lớn, ta sử dụng tỷ giá hiệu dụng, là bình quân gia quyền của rổ tiền tệ. Tỷ giá hối đoái hiệu dụng được xem như là số đo tổng hợp năng lực cạnh tranh đối ngoại của một quốc gia. Tương tự tỷ giá hối đoái song phương, tỷ giá hiệu dụng có tỷ giá hiêu dụng danh nghĩa (NEER) và tỷ giá hiệu dụng thực (REER). n NEER   Si wi i 1 n wS P i i i REER  i 1 với NEER là tỷ giá danh nghĩa đa phương P REER là tỷ giá thực đa phương wi là tổng số mậu dịch với các đối tác thứ i mà quốc gia nước chủ nhà có quan hệ thương mại Si là tỷ giá giữa đồng tiền nước thứ i và nội tệ Pi là chỉ số giá của nước i P là chỉ số giá trong nước 2.

Cán cân thƣơng mại: a. Khái niệm: Cán cân thương mại hay còn gọi là cán cân mậu dịch cho thấy giá trị chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu, là thành phần chủ yếu của tài khoản vãng lai. Khi cán cân thương mại thâm hụt nghĩa là trị giá hàng nhập khẩu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 trong kỳ lớn hơn trị giá xuất khẩu. Ngược lại, cán cân thương mại thặng dư cho thấy trị giá hàng xuất khẩu lớn hơn nhập khẩu.

Các nhân tố ảnh hƣởng: - Tỷ giá: Nếu đồng tiền của một nước bắt đầu tăng giá so với đồng tiền một nước khác, hàng hóa xuất khẩu từ nước này sẽ trở nên mắc hơn. Kết quả là nhu cầu hàng hóa đó sẽ giảm. Ngược lại, nếu đồng nội tệ của một quốc gia giảm giá thì sẽ có tác dụng khuyến khích làm tăng xuất khẩu của quốc gia đó. - Lạm phát: Khi lạm phát trong nước thấp hơn lạm phát nước ngoài, giá cả của hàng xuất khẩu trở nên hấp dẫn hơn làm cho mức cầu của nước ngoài đối với hàng xuất khẩu tăng.

Nhờ đó mà cán cân thương mại có xu hướng thặng dư. Tuy nhiên, xu hướng này không phải lúc nào cũng đúng. Khi lạm phát giữa hai quốc gia có sự chênh lệch, tỷ giá hối đoái giữa đồng tiền của hai quốc gia đó lại có xu hướng điều chỉnh theo lý thuyết ngang giá sức mua PPP, nghĩa là tỷ giá sẽ điều chỉnh về mức tỷ giá cân bằng mà tại đó giá trị hàng hóa giữa hai quốc gia là tương đương nhau. Lúc này, tác động của lạm phát lên giá trị xuất nhập khẩu có thể bị ảnh hưởng bởi tác động từ tỷ giá.

- Thu nhập quốc dân: Nếu một quốc gia có thu nhập thực tế tăng lên, mức tiêu thụ hàng hóa cũng tăng, do đó nhập khẩu sẽ tăng để đáp ứng lượng cầu trong nước tăng lên. - Các biện pháp của chính phủ: Trong thời đại ngày nay, không quốc gia nào có thể tồn tại một mình mà không có hoạt động giao thương với các quốc gia khác. Và cũng không quốc gia nào muốn giá trị nhập khẩu của nước mình cao hơn giá trị xuất khẩu. Để hạn chế vấn đề này, các chính phủ có xu hướng ra sức bảo vệ các doanh nghiệp xuất khẩu bằng cách như: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8  Áp thuế suất: Nếu chính phủ đánh thuế trên hàng nhập khẩu, giá của hàng hóa nước ngoài đối với người tiêu dùng trong nước sẽ đắt hơn, vì thế mà tiêu dùng hàng nước ngoài sẽ ít hơn.

 Áp hạn ngạch: Chính phủ giới hạn một giá trị tối đa hàng hóa được nhập vào trong nước.  Trợ cấp cho doanh nghiệp: Việc trợ cấp có thể giúp tăng cường tiềm năng xuất khẩu cho các doanh nghiệp được trợ cấp. Hiện tƣợng đƣờng cong chữ J Như trình bày ở trên, khi tỷ giá thay đổi, đồng tiền của quốc gia nào tăng giá sẽ dẫn đến xuất khẩu của quốc gia này giảm và nhập khẩu tăng lên, và ngược lại, quốc gia có đồng tiền giảm giá sẽ tăng xuất khẩu và giảm nhập khẩu. Tuy nhiên, tác động của tỷ giá hối đoái lên cán cân thương mại trong thực tế đôi khi không diễn ra giống lý thuyết trên.

Khi nội tệ giảm giá, cán cân thương mại không cải thiện ngay lập tức, mà cán cân thương mại sẽ đi xuống sâu hơn trước khi đi lên tạo nên một đường cong trông giống chữ J.