CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KINH DOANH VÀ ĐẦU TƯ CỦA DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM 1. KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM: 1. Sự ra đời của hoạt động bảo hiểm: Con người ngay từ khi xuất hiện trên trái đất đã luôn luôn phải đối mặt với những rủi ro bất ngờ xảy ra với mình. Trong hoạt động sản xuất cũng như trong cuộc sống sinh hoạt mặc dù đã chú ý ngăn ngừa và đề phòng nhưng con người vẫn có nguy cơ gặp phải những rủi ro bất ngờ xảy ra.
Các rủi ro do nhiều nguyên nhân: Đó có thể là do môi trường thiên nhiên, cũng có thể là do sự tiến bộ và phát triển của khoa học và kỹ thuật hoặc là do yếu tố môi trường xã hội. Tuy nhiên, dù cho bất kể do nguyên nhân gì thì hậu quả của nó đối với con người là những khó khăn trong cuộc sống như: mất hoặc giảm thu nhập, ngừng trệ sản xuất và kinh doanh của các tổ chức, doanh nghiệp… làm ảnh hưởng đến đời sống kinh tế xã hội nói chung. Để đối phó với các rủi ro, con người đã có nhiều biện pháp khác nhau nhằm kiểm soát cũng như khắc phục hậu quả do rủi ro gây ra. Những biện pháp được chia thành hai nhóm: Nhóm các biện pháp kiểm soát rủi ro và nhóm tài trợ rủi ro.
- Nhóm các biện pháp kiểm soát rủi ro: bao gồm các biện pháp tránh né rủi ro, ngăn ngừa tổn thất, giảm thiểu rủi ro: Các biện pháp này thường được sử dụng để ngăn chặn hoặc giảm thiểu khả năng xảy ra rủi ro. Mặc dù các biện pháp kiểm soát rủi ro rất có hiệu quả trong việc ngăn chặn hoặc giảm thiểu rủi ro nhưng khi rủi ro xảy ra, người ta không thể lường hết được hậu quả. Nên cần phải có nhóm giải pháp tiếp theo, là : - Nhóm các biện pháp tài trợ rủi ro: Bao gồm các biện pháp chấp nhận rủi ro và bảo hiểm. Đây là các biện pháp được sử dụng trước khi rủi ro xảy ra với mục đích khắc phục các hậu quả tổn thất do rủi ro gây ra.
Vì vậy, bảo hiểm ra đời là một phần quan trọng trong các chương trình quản lý rủi ro của các tổ chức cũng như cá nhân. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm và vai trò của bảo hiểm: Theo quan điểm của các nhà quản lý rủi ro, bảo hiểm là một sự chuyển giao rủi ro trên cơ sở hợp đồng. Theo quan điểm xã hội, bảo hiểm không chỉ là chuyển giao rủi ro mà còn là sự giảm rủi ro do việc tập trung một số lớn các rủi ro cho phép tiên đoán về các tổn thất khi chúng xảy ra.
Bảo hiểm là công cụ đối phó với hậu quả tổn thất do rủi ro gây ra, có hiệu quả nhất. Bảo hiểm là một biện pháp kinh tế nhằm xây dựng một quỹ tài chính tập trung từ sự đóng góp của nhiều người để bồi thường cho số ít người bị tổn thất. Thông qua việc mua bảo hiểm, người mua bảo hiểm đã chuyển rủi ro của mình sang công ty bảo hiểm; giá cả của việc chuyển rủi ro này thường gọi là phí bảo hiểm. Vai trò của bảo hiểm thể hiện ở các khía cạnh sau: - Người tham gia bảo hiểm (cá nhân hay tổ chức) được trợ cấp, bồi thường những thiệt hại thực tế do rủi ro, bất ngờ gây ra thuộc phạm vi bảo hiểm.
Nhờ đó họ nhanh chóng ổn định kinh tế, khôi phục đời sống và sản xuất kinh doanh. - Nhờ có bảo hiểm những người tham gia đóng góp một số phí tạo thành nguồn quỹ bảo hiểm lớn ngoài chi trả hay bồi thường còn là nguồn vốn để đầu tư phát triển kinh tế… - Bảo hiểm, nhất là bảo hiểm thương mại còn đóng góp tích luỹ cho ngân sách Nhà nước. - Bảo hiểm cùng với người tham gia bảo hiểm thực hiện các biện pháp đề phòng và hạn chế tai nạn xảy ra nhằm giảm bớt hậu quả thiệt hại. - Bảo hiểm là chỗ dựa tinh thần cho mọi người, mọi tổ chức, giúp họ yên tâm trong cuộc sống, trong sinh hoạt sản xuất kinh doanh, bảo hiểm thể hiện tính cộng đồng, tương trợ nhân văn sâu sắc.
- Bảo hiểm còn góp phần thúc đẩy phát triển quan hệ kinh tế giữa các nước, nhất là thông qua hoạt động tái bảo hiểm. - Cuối cùng, hoạt động bảo hiểm thu hút một số lao động nhất định, góp phần giảm bớt tình trạng thất nghiệp cho xã hội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại bảo hiểm: 1.
Dựa vào đối tượng bảo hiểm: - Bảo hiểm thiệt hại - Bảo hiểm con người 1. Dựa vào kỹ thuật quản lý tài chính: - Bảo hiểm được quản lý theo kỹ thuật phân chia - Bảo hiểm được quản lý theo kỹ thuật tồn tích 1. Dựa vào Luật kinh doanh bảo hiểm Việt Nam: - Bảo hiểm nhân thọ: Là loại nghiệp vụ bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống hoặc chết. Gồm các loại sau: a) Bảo hiểm trọn đời; b) Bảo hiểm sinh kỳ; c) Bảo hiểm tử kỳ; d) Bảo hiểm hỗn hợp; đ) Bảo hiểm trả tiền định kỳ; e) Các nghiệp vụ bảo hiểm nhân thọ khác do Chính phủ quy định.
- Bảo hiểm phi nhân thọ: Là loại nghiệp vụ bảo hiểm tài sản, trách nhiệm dân sự và các nghiệp vụ bảo hiểm khác không thuộc bảo hiểm nhân thọ. Gồm các loại sau: a) Bảo hiểm sức khỏe và bảo hiểm tai nạn con người; b) Bảo hiểm tài sản và bảo hiểm thiệt hại; c) Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển đường bộ, đường biển, đường sông, đường sắt và đường không; d) Bảo hiểm hàng không; đ) Bảo hiểm xe cơ giới; e) Bảo hiểm cháy, nổ; g) Bảo hiểm thần tầu và trách nhiệm dân sự của chủ tầu; h) Bảo hiểm trách nhiệm chung; i) Bảo hiểm tín dụng và rủi ro tài chính; k) Bảo hiểm thiệt hại kinh doanh; l) Bảo hiểm nông nghiệp; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 m) Các nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ khác do Chính phủ quy định. Các loại hình doanh nghiệp bảo hiểm: Hoạt động bảo hiểm đã có từ rất lâu, đến nay cùng với sự phát triển kinh tế xã hội, các rủi ro đã có nhiều thay đổi về nguyên nhân, chủng loại, mức độ tổn thất…, vì vậy hoạt động bảo hiểm, một hoạt động kinh doanh rủi ro cũng thay đổi cho phù hợp. Cùng với mức độ tổn thất của rủi ro ngày càng lớn, xuất hiện những rủi ro mới mà người tham gia bảo hiểm có những nhu cầu được bảo hiểm khác trước.
Vì vậy, hoạt động bảo hiểm, một hoạt động dịch vụ phải đáp ứng nhu cầu đa dạng và phong phú của khách hàng với các dịch vụ khác nhau. Điều mà chỉ một vài công ty bảo hiểm không thể đáp ứng được. Hơn nữa với nền kinh tế thị trường, nhiều thành phần kinh tế phức tạp, thì các công ty bảo hiểm cũng phải tổ chức hoạt động cho phù hợp. Có nghĩa là không chỉ có một loại công ty bảo hiểm mà sẽ có nhiều loại hình công ty bảo hiểm song song hoạt động.
Có như vậy mới đáp ứng được sự phát triển kinh tế xã hội trong điều kiện hiện tại và đáp ứng quy luật cung cầu, cũng như các yêu cầu khác của nền kinh tế thị trường. Ngành bảo hiểm được chia làm ba nhóm chính : - Các công ty trực tiếp kinh doanh bảo hiểm. - Các công ty tái bảo hiểm. - Các công ty môi giới bảo hiểm.
Nhìn chung, ba nhóm công ty bảo hiểm này có thể có các loại hình công ty như sau : 1. Công ty bảo hiểm nhà nước: Là công ty kinh doanh bảo hiểm do Nhà nước thành lập, đầu tư vốn và quản lý với tư cách là chủ sở hữu. Đồng thời, nó là một pháp nhân kinh tế, hoạt động theo pháp luật và bình đẳng trước pháp luật. Công ty hoạt động theo định hướng của Nhà nước, thực hiện hạch toán kinh tế.
Trước năm 2008, Các công ty bảo hiểm nhà nước đang hoạt động tại Việt Nam gồm: Bảo Việt, Bảo Minh, Vinare, … 1. Công ty bảo hiểm cổ phần: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Là công ty bảo hiểm trong đó các thành viên cùng góp vốn, cùng chia nhau lợi nhuận, cùng chịu lỗ tương ứng với phần vốn góp và chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ của công ty trong phạm vi phần vốn của mình góp vào công ty. Thực chất đây là doanh nghiệp có nhiều chủ sở hữu và hoạt động với mục đích là lợi nhuận. Đây là loại hình doanh nghiệp bảo hiểm phổ biến nhất hiện nay đang hoạt động tại Việt Nam.
VD: Tổng Công ty Cổ phần Bảo hiểm Việt Nam, Tổng Công ty Cổ phần Bảo hiểm Dầu khí Việt Nam, Công ty cổ phần bảo hiểm bưu điện (PTI), Công ty cổ phần bảo hiểm Petrolimex (PJICO), Công ty cổ phần bảo hiểm Nhà Rồng… 1. Công ty bảo hiểm tư nhân: Là công ty bảo hiểm có mức độ vốn không thấp hơn mức vốn pháp định, do một cá nhân là chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của công ty. Nhà nước công nhận sự tồn tại lâu dài và phát triển của công ty tư nhân và tính sinh lời hợp pháp của hoạt động kinh doanh bảo hiểm. Trong khuôn khổ pháp luật, chủ công ty bảo hiểm tư nhân có quyền tự do kinh doanh bảo hiểm và chủ động trong mọi hoạt động kinh doanh.
Theo Luật kinh doanh bảo hiểm Việt Nam ban hành ngày 9/12/2000 thì loại hình công ty bảo hiểm này không được phép thành lập tại Việt nam. Công ty liên doanh bảo hiểm: Là công ty bảo hiểm được hình thành trên cơ sở góp vốn của bên Việt Nam và bên nước ngoài. Trong công ty liên doanh bảo hiểm, mỗi thành viên đóng góp một số vốn nhất định và có một số ảnh hưởng đối với hoạt động kinh doanh bảo hiểm. Các thành viện cùng chia nhau lợi nhuận và thua lỗ tương ứng với phần đóng góp của mình.
Ở Việt Nam hiện nay có các công ty bảo hiểm liên doanh sau đang hoạt động: Công ty liên doanh bảo hiểm quốc tế (VIA), Công ty bảo hiểm liên hợp (UIC), Công ty liên doanh môi giới bảo hiểm Aon-Inchibrok, Công ty liên doanh bảo hiểm ( Bảo minh - CMG ), Công ty liên doanh bảo hiểm Việt - Úc. Chi nhánh công ty bảo hiểm nước ngoài: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Là bộ phận hoạt động tại Việt Nam của các tổ chức bảo hiểm nước ngoài, hoạt động theo luật pháp tại Việt Nam và sự chỉ đạo của công ty mẹ.