CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG KẾ TOÁN VÀ QUÁ TRÌNH HOÀ HỢP, HỘI TỤ CỦA KẾ TOÁN QUỐC TẾ 1.1 Tổng quan về hệ thống kế toán 1.1 Định nghĩa kế toán Tùy theo từng giai đoạn và tính chất đặc trưng ở mỗi quốc gia mà có các khái niệm khác nhau về kế toán. Một số định nghĩa về kế toán trên thế giới - Theo nhà kinh tế học nổi tiếng người Pháp J.Furaste: “Kế toán là lĩnh vực khoa học hiện đại với mục đích tính toán giá trị tài sản của doanh nghiệp, đồng thời xác định giá trị của vốn đầu tư”. - Theo Sokolov, một chuyên gia hàng đầu về kế toán tại Nga: “Kế toán là ngôn ngữ của các ký hiệu cũng như quy ước sử dụng và được tạo ra với mục đích làm thay thế các đối tượng thực tế bằng các ký hiệu, các biểu tượng cho phép phản ánh trung thực hoạt động kinh doanh cùng các kết quả của hoạt động kinh doanh đó”. - Hiệp hội Kế toán Hoa Kỳ thì cho rằng: “Kế toán là một tiến trình ghi nhận, đo lường, cung cấp các thông tin kinh tế nhằm hỗ trợ cho các đánh giá và các quyết định của người sử dụng thông tin”.
- Liên đoàn kế toán quốc tế (IFAC): “Kế toán là nghệ thuật ghi chép, phân loại, tổng hợp theo một cách riêng những khoản tiền, các nghiệp vụ và các sự kiện mà chúng có ít nhất một phần tính chất tài chính và trình bày kết quả của nó”. Định nghĩa về kế toán ở Việt Nam Kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động. Kế toán tài chính là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế tài chính bằng báo cáo tài chính cho đối tượng có nhu cầu sử dụng thông tin của đơn vị kế toán. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Kế toán quản trị là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị, quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị [Luật Kế toán - số 03/2003/QH11 ngày 17/06/2003].
Theo tôi mặc dù có nhiều cách tiếp cận kế toán ở nhiều phương diện khác nhau song nó đều bao hàm chung là các hoạt động thu thập, xử lý thông tin nhằm đưa ra các báo cáo về tình hình tài chính và kinh doanh của các tổ chức, các doanh nghiệp.2 Hệ thống kế toán và các yếu tố cấu thành hệ thống kế toán Hệ thống kế toán là tất cả các nhân tố có tác động đến thông tin kế toán của đơn vị kế toán. Bao gồm các nhân tố sau: + Tổ chức bộ máy kế toán + Luật kế toán, luật thuế chi phối + Hệ thống chuẩn mực kế toán áp dụng + Chế độ kế toán áp dụng + Hệ thống chứng từ, sổ sách áp dụng + Yếu tố quản lý, nhân lực….3 Bản chất của kế toán và thông tin kế toán Bản chất kế toán ở mỗi quốc gia tùy thuộc vào hình thái kinh tế xã hội ở quốc gia đó. Tuy nhiên, nó bao gồm các bản chất đặc trưng sau: - Kế toán được coi là ngôn ngữ kinh doanh hay kênh giao tiếp thông tin tài chính (communicate financial information). Kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp được thể hiện trên báo cáo tài chính, nó là “bức tranh” minh hoạ tình hình vận động của các nguồn vốn, tài sản, doanh thu, chi phí…hay hiệu quả hoạt động kinh doanh của đơn vị kế toán.
Ngôn ngữ kế toán là yếu tố quan trọng bậc nhất trong truyền thông kinh doanh. Dựa vào kênh truyền thông này mà các nhà kinh doanh có thể gặp nhau, bắt tay nhau cùng hợp tác. Bản chất kế toán là ngôn ngữ kinh doanh, được lý giải vì vai trò của nó trong việc duy trì và xử lý các thông tin tài chính có liên quan, đáp ứng yêu cầu của đơn vị kế toán. Ngoài việc phản ánh sự dịch chuyển của các dòng tiền, giám sát các khoản doanh thu, chi phí, tài sản… trong một kỳ kế toán nhất định, kế toán còn là một hệ thống các nguyên tắc và công LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 ước, bên cạnh chức năng thiết lập các báo cáo tài chính, ghi chép các nghiệp vụ kinh tế, nó còn đóng vai trò to lớn trong việc tính hiệu quả, chi phí, lợi nhuận cho các giao dịch hiện đại như sát nhập, mua lại, quản lý chất lượng, phát triển, sử dụng các hệ thống thông tin tài chính để theo dõi hiệu quả hoạt động kinh doanh, chiến lược thuế…Ngày nay, thuật ngữ “kế toán là ngôn ngữ kinh doanh” được rất nhiều các tổ chức nghề nghiệp trên thế giới thừa nhận.
- Bản chất kế toán là hệ thống thông tin, hoạt động kế toán là quá trình mã hoá các quan sát theo ngôn ngữ kế toán thành các ký hiệu thông qua các báo cáo của hệ thống và giải mã chúng để truyền đạt các kết quả về tình hình hoạt động của doanh nghiệp. Quá trình này bao gồm: + Giai đoạn thu thập thông tin: Thu thập và ghi nhận thông tin ban đầu vào chứng từ kế toán. + Gia đoạn xữ lý thông tin: Dựa vào chứng từ kế toán tiến hành phân loại, xử lý và hệ thống hóa thông tin kế toán. + Giai đoạn cung cấp thông tin: Dựa vào thông tin kế toán đã xữ lý để lập báo cáo phục vụ cho đối tượng sử dụng thông tin.
Hệ thống thông tin kế toán giúp cho nhà quản lý xác định được họ đã ở đâu, đang đi đến đâu và sẽ đi về đâu. Quan điểm xem kế toán là hệ thống thông tin nhấn mạnh vai trò truyền đạt thông tin của hệ thống kế toán. - Phương tiện phản ánh thực trạng kinh tế: Kế toán cũng được xem xét như là một phương tiện phản ánh thực trạng kinh tế hiện hành. Dựa vào báo cáo kế toán, báo cáo tài chính mà nhà điều hành, nhà đầu tư và các đối tượng liên quan có thể đánh giá được thực trạng tình hình kinh doanh của doanh nghiệp cũng như tiềm năng phát triển hoặc các yếu tố dẫn đến rủi ro trong tương lai.4 Vai trò của thông tin kế toán và nhu cầu sử dụng thông tin kế toán Kế toán ra đời gắn liền với quá trình tái sản xuất xã hội.
Nguyên lý kế toán được hình thành từ những quan sát và đo lường của con người. Vai trò của nó bắt đầu hình thành khi con người chú ý đến hoạt động thương mại. Kế toán thực hiện ghi chép các nghiệp vụ kinh tế phát sinh, hình thái sơ khai nhất là ghi lại số lượng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 hàng hóa được bán, tiền công phải trả cho lao động… Kế toán hình thành trước cả sự ra đời của hệ thống số học, chính sự giao thương buôn bán và những ghi chép kế toán đã phôi thai cho sự ra đời của hệ thống số học. Quá trình kinh doanh của loài người từ khi con người trao đổi hàng hóa qua lại với nhau cho đến khi hình thành vật ngang giá chung là một quá trình phát triển lâu dài.
Sự ra đời của tiền tệ tạo điều kiện cho kinh doanh, thương mại của loài người phát triển. Tiền được dùng để định giá trị của tài sản và là phương tiện thanh toán thuận tiện nhất. Vì được ứng dụng rộng rãi nên việc sử dụng đơn vị tiền tệ để làm cơ sở chung là yếu tố cơ bản trong quá trình phân tích kinh tế, chính trị và xã hội. Do đó, tất cả các ngành khoa học xã hội đều đòi hỏi thông tin định lượng.
Kế toán đáp ứng nhu cầu đối với thông tin định lượng và nhất là thông tin về tài chính. + Các nhà quản trị doanh nghiệp: Báo cáo kế toán cung cấp thông tin về tình hình kinh doanh của doanh nghiệp, các thông tin về doanh thu, chi phí…giúp cho nhà quản lý có thể đánh giá khả năng kinh doanh của đơn vị. Đặt ra các mục tiêu và các biện pháp để đạt được mục tiêu một cách hợp lý. Dựa vào thông tin kế toán, các nhà quản lý doanh nghiệp cũng có thể đánh giá được hiệu quả hoạt động của từng bộ phận, từ đó có quyết định phù hợp cho việc phát triển bộ phận nào và cắt giảm bộ phận nào nhằm đảm bảo cho hiệu quả của tổng thể.
+ Chủ sở hữu doanh nghiệp: Dựa vào thông tin kế toán họ có thể đánh giá được mức độ sinh lời của đồng vốn, từ đó có quyết định đầu tư hiệu quả. Đồng thời thông qua thông tin mà bộ phận kế toán cung cấp họ có thể đánh giá được năng lực của các nhà quản lý doanh nghiệp tốt hay xấu. + Các nhà cho vay và cung cấp dịch vụ: Điều mà các Ngân hàng cho vay hoặc các nhà cung cấp dịch vụ quan tâm là khả năng thanh toán của đối tác. Chỉ có thông tin kế toán đáng tin cậy mới có thể cho họ được câu trả lời chính xác.
+ Các nhà đầu tư: Thông tin về tình hình kinh doanh của doanh nghiệp giúp cho nhà đầu tư có quyết định đúng đắn khi quyết định bỏ vốn đầu tư. Điều này làm hạn chế rủi ro cho các nhà đầu tư và nâng cao hiệu quả hoạt động của nền kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 + Cơ quan thuế và nhà nước: Cơ quan thuế dựa vào thông tin kế toán để tính thuế. Các cơ quan chức năng khác như thống kê, thương mại, đầu tư…dùng số liệu kế toán tổng hợp từ các doanh nghiệp của toàn bộ nền kinh tế để đưa ra chính sách kinh tế vĩ mô phù hợp với chiến lược phát triển.5 Các nhân tố tác động đến thông tin kế toán quốc gia Mỗi quốc gia có hoàn cảnh kinh tế, xã hội, văn hoá riêng, đồng thời quá trình phát triển và mức độ phát triển cũng không giống nhau.
Do đó, hệ thống thống thông tin kế toán ở mỗi quốc gia, khu vực, lãnh thổ đều phát triển theo hướng khác nhau và nó bị tác động bởi nhiều nhân tố. Vì vậy, việc nghiên cứu về các nhân tố tác động đến hệ thống thông tin kế toán quốc gia để có cái nhìn hoàn thiện hơn cho vấn đề hội nhập kế toán là rất cần thiết.