CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG HIỆU QUẢ DẠNG YẾU CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN THÔNG QUA CHỈ SỐ CHỨNG KHOÁN 1. Thị trường hiệu quả 1. Khái niệm thị trường hiệu quả Lý thuyết thị trường hiệu quả là một trong những lý thuyết chính thống của ngành tài chính nói chung và với thị trường chứng khoán nói riêng. Lý thuyết thị trường hiệu quả còn là cơ sở để cho ra đời các phương pháp, các lý thuyết như: phương pháp định giá tài sản vốn, thuyết kinh doanh chênh lệch giá, hay các mô hình định giá như Black Sholes.
Theo định nghĩa truyền thống của Fama (1970), một thị trường được coi là hiệu quả khi mọi thông tin liên quan luôn được phản ánh tức thời trong giá chứng khoán. Sẽ không có nhà đầu tư nào thu được tỷ suất sinh lời vượt trội trong dài hạn. Điều này cũng có nghĩa rằng thị trường đối xử công bằng với mọi nhà đầu tư khi đặt cơ hội như nhau cho họ. Jensen (1978) định nghĩa thị trường hiệu quả như sau: Một thị trường hiệu quả đối với tập thông tin nếu chúng ta không thể kiếm được lợi nhuận kinh tế bằng cách giao dịch dựa trên cơ sở tập thông tin đó.
Một định nghĩa về thị trường hiệu quả cũng gần tương tự được Burton G. Malkiel (1992) đưa ra: Một thị trường vốn được gọi là hiệu quả nếu nó phản ánh đầy đủ và chính xác tất cả thông tin có liên quan ảnh hưởng tới giá LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 chứng khoán. Thị trường được gọi là hiệu quả đối với một tập thông tin, nếu giá chứng khoán không bị ảnh hưởng khi chúng ta làm sáng tỏ thông tin đó cho tất cả các thành viên tham gia. Ngoài ra, hiệu quả đối với một tập thông tin, hàm ý rằng chúng ta không thể kiếm được lợi nhuận kinh tế bằng cách giao dịch trên cơ sở tập thông tin đó.
Mở rộng khái niệm thị trường hiệu quả bằng một quan niệm của Black (1986) được ông đưa ra phát biểu trước Hiệp hội Tài chính Mỹ: “Chúng ta có thể định nghĩa thị trường hiệu quả là một thị trường mà ở đó, giá nằm trong biên độ hai lần so với giá trị, tức là giá lớn hơn nửa giá trị và nhỏ hơn hai lần giá trị. Nhân tử 2 ở đây là suy nghĩ chủ quan của tôi. Tuy nhiên, nó có vẻ khá hợp lý từ quan điểm của tôi, với sự bất định về giá trị và áp lực từ các nhân tố luôn có xu hướng đẩy giá về giá trị. Với định nghĩa này, tôi nghĩ rằng hầu hết tất cả các thị trường đều hiệu quả trong suốt thời gian.
“Hầu hết” có nghĩa là ít nhất 90%”. Định nghĩa thị trường hiệu quả này tập trung vào quy mô của độ chệch giữa giá tài sản với giá trị thực. Thông tin của nhà đầu tư có thể bị nhiễu và do vậy giá có thể chệch khỏi giá trị nền tảng. Tuy nhiên, thị trường vẫn hiệu quả trong điều kiện này nếu như độ chệch không kéo dài quá lâu hoặc quá lớn trước khi chúng được điều chỉnh lại cho đúng.
Một thị trường càng hiệu quả khi nó có càng nhiều người tham gia và hệ thống truyền tin của thị trường càng phải nhanh và chính xác. Như vậy, có thể thấy để thúc đẩy tính hiệu quả của thị trường chứng khoán nói chung theo lý thuyết thị trường hiệu quả thì cần phải làm cho thị trường đó là môi trường tốt để có ngày càng nhiều người tham gia; hệ thống LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 thông tin thị trường phải thông suốt và chuyển tải đến người đầu tư một cách nhanh nhất và chính xác nhất; người đầu tư xử lý thông tin thị trường một cách hợp lý, và thêm một điều kiện là trên thị trường không tồn tại hiện tượng kinh doanh chênh lệch giá một cách hệ thống, tức là giá cả và giá trị của chứng khoán không lệch nhau quá xa và quá lâu. Theo Eugene Fama (1970), thị trường hiệu quả được định nghĩa là thị trường mà ở đó giá luôn phản ánh đầy đủ những thông tin hiện có. Lý thuyết thị trường hiệu quả là một giả thuyết đầu tư cho rằng nhà đầu tư sẽ ít có cơ hội vượt trội hơn so với những người khác vì hiệu quả của thị trường chứng khoán sẽ khiến cho giá của các cổ phiếu hiện có trên thị trường luôn gắn kết và cung cấp các thông tin tương thích, tức là mọi người đều có khả năng tiếp cận thông tin như nhau.
Theo thuyết này thì các chứng khoán sẽ được mua bán trao đổi ngang giá trên các sàn giao dịch chứng khoán và do đó người chơi sẽ không có cơ hội để mua ép giá cổ phiếu hoặc thổi phồng mức giá khi bán. Nền tảng lý thuyết thị trường hiệu quả Lý thuyết thị trường hiệu quả phát triển trên cơ sở 3 giả định: - Đó là một thị trường mà không có chi phí giao dịch và không có thuế đánh trên thu nhập; - Tất cả thông tin hiện có đều có thể được tất cả các thành viên tham gia thị trường tiếp cận mà không mất chi phí; - Tất cả đều thống nhất về những hàm ý của thông tin hiện có đối với giá hiện tại và phân phối giá tương lai của từng loại chứng khoán. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Trong một thị trường thực tế, 3 nền tảng này tồn tại ở một mức độ nhất định. Tùy thuộc vào từng thị trường mà có tồn tại ít nhiều chi phí giao dịch, thuế, và tự do tiếp cận thông tin miễn phí, cũng như thống nhất về kỳ vọng với giả cả.
Điển hình, các nhà môi giới chứng khoán có thể miễn phí giao dịch nhà thu hút nhà đâu tư, cơ quan chức năng có thể miễn thuế đánh trên thu nhập kinh doanh chứng khoán để khuyến khích đầu tư và thu hút dòng vốn đầu tư, một khi thị trường phát triển đến một mức độ nhất định thì việc tiếp cận thông tin trở nên dễ dàng nhờ hệ thống công nghệ thông tin hiện đại,… Như vậy, lý thuyết thị trường hiệu quả phát triển trên cơ sở 3 giả định ở từng mức độ khác nhau, tùy vào từng thị trường cụ thể mà có các dạng thức thị trường hiệu quả khác nhau. Tính ưu việt của thị trường hiệu quả Để lý giải cho câu hỏi vì sao chúng ta phải nâng cao tính hiệu quả của thị trường chứng khoán thì trước tiên phải hiểu rõ thị trường hiệu quả có những tính chất ưu việt nào giúp cho thị trường chứng khoán phát triển bền vững. Thứ nhất, giảm bớt thông tin bất cân xứng. Một khi mọi nhà đầu tư đều nắm bắt được những thông tin như nhau.
Không một ai tham gia vào thị trường mà có thể có được những thông tin nội bộ. Khi ấy, thị trường sẽ phản ánh những thông tin này vào chứng khoán với những kỳ vọng của nhiều nhà đầu tư là như nhau. Như vậy, khi thị trường chứng khoán trở nên hiệu quả dần lên thì vấn đề thông tin bất cân xứng sẽ phần nào không còn là mối lo của nhà đầu tư nhỏ lẻ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Thứ hai, thị trường hiệu quả với nền tảng là không có chi phí giao dịch, không có thuế… Trong giai đoạn đầu của thị trường chứng khoán, thì nên giảm thuế và giảm chi phí giao dịch là điều nên làm để khuyến khích nhiều nhà đầu tư vào thị trường, gián tiếp tăng nguồn vốn, và các công ty sẽ có một kênh huy động vốn vừa an toàn vừa có chi phí thấp.
Ưu điểm thứ ba là tác động đến môi trường kinh tế gọi là tác động sinh thái. Lấy một ví dụ đơn giản như sau: một cá nhân thành lập 1 trang báo điện tử để đưa thông tin đến bạn đọc. Người đọc không phải tốn chi phí để tiếp cận những thông tin này. Như vậy, người chủ đã tốn nhiều tiền để đầu tư vào trang báo điện tử này, họ phải mong thu được lợi nhuận.
Lợi nhuận của người chủ trang báo điện tử không đến trực tiếp từ người đọc mà đến gián tiếp thông qua người đọc. Trang báo điện tử càng nhiều người đọc, càng nhiều người biết đến thì càng nhiều công ty, nhiều tổ chức muốn đặt những hình ảnh quảng cáo cho công ty họ, cho sản phẩm của họ. Và như thế, người chủ trang báo điện tử đã thu được lợi nhuận trong khi miễn phí cho người đọc. Tương tự như vậy, với chính sách, giảm pháp nâng cao thị trường hiệu quả thì bản thân công ty chứng khoán, cơ quan nhà nước cũng tốn không ít chi phí, nhưng bù lại môi trường kinh doanh của Việt Nam ngày một cải thiện, năng lực cạnh tranh của Việt Nam trên trường khu vực và quốc tế tăng lên.
Điều này giúp thu hút được đầu tư nước ngoài. Nhà đầu tư trong nước thì hưởng được chính giảm thuế, chi phí đầu tư thấp, công nghệ kỹ thuật nâng cao… 1. Ba dạng của thị trường hiệu quả LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lý thuyết thị trường hiệu quả dạng yếu Lý thuyết thị trường hiệu quả dạng cho rằng giá cả phản ánh thông tin đã chứa đựng trong hồ sơ giá cả quá khứ.
Các thông tin giả cả quá khử điển hình như biến động giá cả trong quá khứ, biến động trong quá khứ, biến động trong khối lượng giao dịch….Nếu các thị trường hiệu quả ở dạng yếu thì không thể nào tạo ra được các tỷ suất sinh lời vượt trội liên tục bằng cách nghiên cứu biến động giá cả quá khứ hay tỷ suất sinh lợi quá khứ. Thị trường hiệu quả dạng yếu thì giá cả sẽ theo một bước ngẫu nhiên. Lý thuyết thị trường hiệu quả dạng trung bình Lý thuyết thị trường hiệu quả dạng trung bình cho rằng giá cả không chỉ phản ánh giá cả quá khứ mà còn phản ánh tất cả các thông tin đã công bố, như các thông tin công bố báo cáo tài chính, tin về công bố chia cổ tức, lợi nhuận, hay thông tin về phát hành cổ phần mới,….Do đó, trong các thị trường hiệu quả dạng trung bình thì giả cả sẽ điều chỉnh ngay lập tức trước thông tin vừa đã công bố nên nhà đầu tư không thông thể kiếm được tỷ suất sinh lời vượt trội từ những thông tin giá cả quá khứ, cũng như các thông tin đã vừa công bố ra công chúng. Lý thuyết thị trường hiệu quả dạng mạnh Lý thuyết thị trường hiệu quả dạng mạnh cho rằng giá cả phản ánh tất cả các thông tin có thể có được bằng cách phân tích tỉ mỉ về công ty và nền kinh tế.