Luận văn thạc sĩ UEH: Kiểm định hiệu ứng đường cong J bất đối xứng tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh kiểm định hiệu ứng đường cong j bất đối xứng trường hợp việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Đức Hạnh Nguyên
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Ngọc Trang
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính– Ngân Hàng
• Đề tài: Kiểm Định Hiệu Ứng Đường Cong J Bất Đối Xứng – Trường Hợp Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Điều kiện Bickerdike-Robinson-Metzler (B-R-M) và Điều kiện Marshall-Lerner (M-L)
• 2.1.1. Các nghiên cứu sử dụng cách tiếp cận tuyến tính
• 2.1.2. Các nghiên cứu sử dụng cách tiếp cận bất đối xứng
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Cách tiếp cận tuyến tính
• 3.1.2. Cách tiếp cận bất đối xứng
• 3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3. Mô hình kiểm định
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Cách tiếp cận tuyến tính
• 4.1.1. Kiểm định tính dừng
• 4.1.2. Chọn độ trễ tối ưu
• 4.1.3. Kiểm định hiện tượng tự tương quan trong phần dư
• 4.1.4. Kiểm định tính ổn định của mô hình
• 4.1.5. Kiểm định biên ARDL
• 4.1.6. Kiểm định mối quan hệ dài hạn
• 4.1.7. Kiểm định mối quan hệ ngắn hạn
• 4.1.8. Kết luận về kết quả kiểm định với cách tiếp cận tuyến tính
• 4.2. Cách tiếp cận bất đối xứng
• 4.2.1. Kiểm định tính dừng
• 4.2.2. Chọn độ trễ tối ưu
• 4.2.3. Kiểm định hiện tượng tự tương quan trong phần dư
• 4.2.4. Kiểm định tính ổn định của mô hình
• 4.2.5. Kiểm định biên ARDL
• 4.2.6. Kiểm định mối quan hệ dài hạn
• 4.2.7. Kiểm định mối quan hệ ngắn hạn
• 4.2.8. Kết luận về kết quả kiểm định với cách tiếp cận bất đối xứng
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• A. KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH ĐỐI VỚI CÁCH TIẾP CẬN TUYẾN TÍNH
• B. KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH ĐỐI VỚI CÁCH TIẾP CẬN BẤT ĐỐI XỨNG

Tóm tắt

I. Giới thiệu về kiểm định hiệu ứng đường cong J bất đối xứng

Nghiên cứu về kiểm định hiệu ứng đường cong J bất đối xứng là một chủ đề quan trọng trong kinh tế học, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam. Hiệu ứng này mô tả mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại, cho thấy rằng sự thay đổi trong tỷ giá có thể ảnh hưởng khác nhau đến cán cân thương mại trong ngắn hạn và dài hạn. Việc hiểu rõ về hiện tượng này giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định hợp lý nhằm cải thiện cán cân thương mại.

1.1. Lý do chọn đề tài kiểm định hiệu ứng đường cong J

Việc nghiên cứu hiệu ứng đường cong J là cần thiết vì nó giúp xác định cách mà tỷ giá hối đoái ảnh hưởng đến cán cân thương mại. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam, nơi mà xuất khẩu đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế, việc hiểu rõ mối quan hệ này sẽ hỗ trợ cho các chính sách kinh tế hiệu quả.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu về đường cong J

Mục tiêu chính của nghiên cứu này là kiểm tra sự tồn tại của giả thuyết đường cong J trong thương mại song phương giữa Việt Nam và 20 đối tác thương mại lớn. Nghiên cứu sẽ phân tích tác động của tỷ giá hối đoái lên cán cân thương mại theo hai cách: đối xứng và bất đối xứng.

II. Thách thức trong nghiên cứu hiệu ứng đường cong J tại Việt Nam

Nghiên cứu về đường cong J tại Việt Nam gặp phải nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự biến động của tỷ giá hối đoái và cách mà nó ảnh hưởng đến cán cân thương mại. Các yếu tố như chính sách tiền tệ, tình hình kinh tế toàn cầu và các hiệp định thương mại cũng có thể làm phức tạp thêm mối quan hệ này.

2.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu ứng đường cong J

Các yếu tố như chính sách tiền tệ, tình hình kinh tế vĩ mô và các hiệp định thương mại có thể ảnh hưởng đến hiệu ứng đường cong J. Sự biến động của tỷ giá hối đoái cũng có thể làm thay đổi cách mà cán cân thương mại phản ứng với các cú sốc kinh tế.

2.2. Khó khăn trong việc thu thập dữ liệu

Việc thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ về tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại là một thách thức lớn. Dữ liệu không đồng nhất và thiếu tính chính xác có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu về kiểm định hiệu ứng đường cong J.

III. Phương pháp nghiên cứu hiệu ứng đường cong J bất đối xứng

Để kiểm định hiệu ứng đường cong J, nghiên cứu sử dụng phương pháp ARDL (Autoregressive Distributed Lag). Phương pháp này cho phép phân tích mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại. Việc áp dụng mô hình này giúp làm rõ hơn về sự tác động của tỷ giá hối đoái trong các trường hợp khác nhau.

3.1. Mô hình nghiên cứu ARDL

Mô hình ARDL được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại. Mô hình này cho phép kiểm tra cả mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn, từ đó cung cấp cái nhìn sâu sắc về hiệu ứng đường cong J.

3.2. Dữ liệu nghiên cứu và phương pháp phân tích

Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ các nguồn chính thức và được xử lý để đảm bảo tính chính xác. Phương pháp phân tích sẽ bao gồm kiểm định tính dừng và kiểm định mối quan hệ dài hạn giữa các biến.

IV. Kết quả nghiên cứu về hiệu ứng đường cong J tại Việt Nam

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng hiệu ứng đường cong J tồn tại trong một số trường hợp nhất định. Cụ thể, sự tác động của tỷ giá hối đoái lên cán cân thương mại là không đối xứng, với các quốc gia như Nhật Bản, Mỹ và Australia cho thấy rõ ràng mẫu hình này. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chính sách kinh tế.

4.1. Kết quả kiểm định với cách tiếp cận tuyến tính

Kết quả kiểm định với cách tiếp cận tuyến tính không ghi nhận bằng chứng về đường cong J đối với tất cả các quốc gia. Điều này cho thấy rằng mô hình tuyến tính có thể không phản ánh đúng thực tế của mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại.

4.2. Kết quả kiểm định với cách tiếp cận bất đối xứng

Kết quả kiểm định với cách tiếp cận bất đối xứng cho thấy rằng sự tác động của tỷ giá hối đoái là không đối xứng. Điều này xác nhận mẫu hình đường cong J đối với một số quốc gia, mở ra hướng nghiên cứu mới cho các nhà kinh tế.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tương lai về đường cong J

Nghiên cứu về kiểm định hiệu ứng đường cong J đã chỉ ra rằng mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại là phức tạp và cần được xem xét kỹ lưỡng. Kết quả nghiên cứu không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn trong việc xây dựng chính sách kinh tế cho Việt Nam.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã xác nhận sự tồn tại của hiệu ứng đường cong J trong một số trường hợp, cho thấy rằng tỷ giá hối đoái có tác động không đối xứng đến cán cân thương mại. Điều này cần được xem xét trong các chính sách kinh tế.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc mở rộng mô hình nghiên cứu để bao gồm các yếu tố khác như chính sách thương mại và tác động của các hiệp định thương mại tự do đến hiệu ứng đường cong J.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hiệu ứng đường cong J là một hiện tượng kinh tế quan trọng trong phân tích mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại. Theo ước tính, sự mất giá hoặc giảm giá đồng nội tệ thường làm xấu đi cán cân thương mại trong ngắn hạn trước khi cải thiện trong dài hạn, tạo nên hình dạng đặc trưng giống chữ cái J. Nghiên cứu này tập trung kiểm định hiệu ứng đường cong J bất đối xứng trong trường hợp Việt Nam, sử dụng dữ liệu thương mại song phương giữa Việt Nam và 20 đối tác thương mại lớn nhất trong giai đoạn từ quý 1 năm 1999 đến quý 4 năm 2014. Mục tiêu chính là xác định xem tác động của tỷ giá hối đoái lên cán cân thương mại có mang tính đối xứng hay không đối xứng, đồng thời kiểm tra sự tồn tại của hiệu ứng đường cong J trong bối cảnh kinh tế Việt Nam.

Việc nghiên cứu này có ý nghĩa lớn đối với các nhà hoạch định chính sách, giúp họ hiểu rõ hơn về tác động của chính sách tỷ giá đến cán cân thương mại và thu nhập quốc gia. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đang theo đuổi chính sách tăng trưởng dựa vào xuất khẩu và tham gia sâu rộng vào các hiệp định thương mại quốc tế, việc xác định chính xác mối quan hệ này sẽ hỗ trợ thiết lập các chính sách tỷ giá phù hợp nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh và ổn định kinh tế vĩ mô. Nghiên cứu cũng góp phần làm sáng tỏ các kết quả mâu thuẫn trong các nghiên cứu trước đây về hiệu ứng đường cong J, đặc biệt là trong các nền kinh tế đang phát triển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết kinh tế chính: điều kiện Marshall-Lerner (M-L) và hiệu ứng đường cong J. Điều kiện M-L chỉ ra rằng tổng độ co giãn của cầu xuất khẩu và nhập khẩu theo giá phải lớn hơn 1 để sự mất giá đồng nội tệ có thể cải thiện cán cân thương mại. Tuy nhiên, điều kiện này không giải thích được sự biến động ngắn hạn của cán cân thương mại, dẫn đến sự phát triển của lý thuyết đường cong J, mô tả sự phản ứng không đồng đều của cán cân thương mại theo thời gian sau một cú sốc tỷ giá.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng mô hình ARDL (Autoregressive Distributed Lag) và mở rộng sang mô hình ARDL bất đối xứng để kiểm định mối quan hệ dài hạn và ngắn hạn giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại. Các khái niệm chính bao gồm: cán cân thương mại song phương (tỷ lệ xuất khẩu trên nhập khẩu), tỷ giá hối đoái thực song phương, và các biến thu nhập quốc nội và nước ngoài. Mô hình bất đối xứng cho phép phân tích tác động khác biệt của sự tăng và giảm tỷ giá lên cán cân thương mại, phản ánh thực tế biến động không đồng đều của thị trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là số liệu thương mại song phương giữa Việt Nam và 20 đối tác thương mại lớn, bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc, và các quốc gia khác, trong giai đoạn từ quý 1 năm 1999 đến quý 4 năm 2014. Dữ liệu được thu thập theo quý, bao gồm tỷ lệ xuất khẩu trên nhập khẩu, chỉ số GDP của Việt Nam và các đối tác, cùng tỷ giá hối đoái thực song phương.

Phương pháp phân tích sử dụng mô hình ARDL để kiểm định đồng liên kết và mối quan hệ dài hạn giữa các biến, đồng thời áp dụng mô hình ARDL bất đối xứng để kiểm tra sự khác biệt trong tác động của tăng và giảm tỷ giá. Cỡ mẫu gồm 64 quý, được lựa chọn nhằm đảm bảo tính ổn định và độ tin cậy của kết quả. Các bước phân tích bao gồm kiểm định tính dừng của các biến, lựa chọn độ trễ tối ưu dựa trên tiêu chuẩn thông tin Akaike (AIC), kiểm định hiện tượng tự tương quan và tính ổn định của mô hình qua các kiểm định CUSUM và CUSUMSQ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kiểm định tuyến tính không ghi nhận hiệu ứng đường cong J: Kết quả mô hình tuyến tính cho thấy không có bằng chứng về sự tồn tại của hiệu ứng đường cong J trong mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại giữa Việt Nam với 20 đối tác thương mại. Các hệ số dài hạn và ngắn hạn không đạt mức ý nghĩa thống kê cần thiết, phản ánh sự tác động đối xứng và không rõ ràng của tỷ giá lên cán cân thương mại.

2. Hiệu ứng bất đối xứng được xác nhận: Khi áp dụng mô hình ARDL bất đối xứng, kết quả cho thấy tác động của tỷ giá hối đoái lên cán cân thương mại là không đối xứng đối với tất cả 20 nước đối tác. Cụ thể, sự thay đổi tỷ giá theo chiều giảm giá và tăng giá có ảnh hưởng khác biệt rõ rệt đến cán cân thương mại, với các hệ số điều chỉnh có ý nghĩa thống kê cao.

3. Hiệu ứng đường cong J được xác nhận với một số đối tác: Mẫu hình đường cong J được phát hiện rõ ràng trong mối quan hệ thương mại giữa Việt Nam với Nhật Bản, Mỹ và Australia. Ở các quốc gia này, cán cân thương mại ban đầu xấu đi sau khi đồng nội tệ mất giá, nhưng sau một khoảng thời gian điều chỉnh, cán cân thương mại được cải thiện đáng kể, phù hợp với lý thuyết đường cong J.

4. Tác động dài hạn và ngắn hạn khác biệt: Kết quả cho thấy tác động ngắn hạn của tỷ giá hối đoái thường làm xấu đi cán cân thương mại, trong khi tác động dài hạn có xu hướng cải thiện cán cân thương mại, đặc biệt trong các trường hợp có hiệu ứng đường cong J. Điều này phản ánh độ trễ trong điều chỉnh khối lượng xuất nhập khẩu do các hợp đồng thương mại và phản ứng thị trường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự khác biệt giữa mô hình tuyến tính và bất đối xứng có thể do giả định truyền thống về tác động đối xứng của tỷ giá hối đoái không phản ánh đúng thực tế biến động thị trường. Các kết quả bất đối xứng phù hợp với các nghiên cứu gần đây trên thế giới, cho thấy sự điều chỉnh của cán cân thương mại phụ thuộc vào chiều hướng biến động tỷ giá. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả của Việt Nam tương đồng với các nền kinh tế đang phát triển có cơ chế tỷ giá hối đoái thả nổi có quản lý.

Việc phát hiện hiệu ứng đường cong J ở một số đối tác lớn như Nhật Bản, Mỹ và Australia cho thấy sự phản ứng chậm và không đồng đều của cán cân thương mại trước các cú sốc tỷ giá, phù hợp với các lý thuyết về độ trễ công nhận, quyết định và sản xuất. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phản ứng hàm ARDL, minh họa sự biến động của cán cân thương mại theo thời gian sau các cú sốc tỷ giá.

Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc thiết kế chính sách tỷ giá và thương mại của Việt Nam, nhấn mạnh sự cần thiết của việc xem xét tác động bất đối xứng và độ trễ trong các quyết định chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng chính sách tỷ giá linh hoạt có kiểm soát: Các nhà hoạch định chính sách nên duy trì cơ chế tỷ giá linh hoạt có quản lý nhằm tận dụng hiệu ứng đường cong J, giúp cải thiện cán cân thương mại trong dài hạn. Thời gian thực hiện đề xuất này là trong vòng 1-3 năm tới, do tính chất điều chỉnh chậm của thị trường.

2. Tăng cường theo dõi và phân tích tác động bất đối xứng: Cơ quan quản lý cần xây dựng hệ thống giám sát và phân tích dữ liệu tỷ giá và thương mại song phương theo hướng bất đối xứng để kịp thời điều chỉnh chính sách phù hợp với từng đối tác thương mại. Chủ thể thực hiện là Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công Thương, với timeline 6-12 tháng để thiết lập hệ thống.

3. Đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu: Để giảm thiểu rủi ro từ biến động tỷ giá không đồng đều, Việt Nam nên mở rộng và đa dạng hóa các thị trường xuất khẩu, đặc biệt tập trung vào các đối tác có hiệu ứng đường cong J rõ ràng như Nhật Bản, Mỹ và Australia. Thời gian thực hiện từ 2-5 năm, phối hợp giữa Bộ Công Thương và các doanh nghiệp xuất khẩu.

4. Tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp trong việc ký kết hợp đồng thương mại linh hoạt: Do độ trễ trong điều chỉnh khối lượng xuất nhập khẩu chủ yếu do các hợp đồng đã ký trước, cần hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng các hợp đồng có điều khoản linh hoạt để thích ứng nhanh với biến động tỷ giá. Chủ thể thực hiện là các hiệp hội doanh nghiệp và Bộ Công Thương, với kế hoạch triển khai trong 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế chính sách tỷ giá và thương mại phù hợp, giúp cân bằng mục tiêu ổn định kinh tế và tăng trưởng xuất khẩu.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế quốc tế và tài chính: Nghiên cứu cung cấp phương pháp luận và kết quả thực nghiệm về hiệu ứng đường cong J bất đối xứng, mở rộng hiểu biết về mối quan hệ tỷ giá - thương mại trong bối cảnh Việt Nam.

3. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các tổ chức tài chính: Hiểu rõ tác động của biến động tỷ giá đến cán cân thương mại giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược kinh doanh và quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế quốc tế: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu kinh tế lượng, mô hình ARDL và ứng dụng trong phân tích kinh tế thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu ứng đường cong J là gì và tại sao nó quan trọng?
   Hiệu ứng đường cong J mô tả sự phản ứng không đồng đều của cán cân thương mại sau khi tỷ giá hối đoái thay đổi, với sự xấu đi ban đầu rồi cải thiện về lâu dài. Hiểu hiệu ứng này giúp các nhà hoạch định chính sách dự báo và điều chỉnh chính sách tỷ giá hiệu quả.

2. Tại sao cần xem xét tác động bất đối xứng của tỷ giá hối đoái?
   Tác động bất đối xứng phản ánh thực tế rằng sự tăng giá và giảm giá đồng nội tệ không ảnh hưởng giống nhau đến cán cân thương mại. Việc bỏ qua yếu tố này có thể dẫn đến sai lệch trong dự báo và chính sách.

3. Phương pháp ARDL bất đối xứng có ưu điểm gì?
   Phương pháp này cho phép phân tích tác động khác biệt của các biến số theo chiều tăng và giảm, đồng thời kiểm định mối quan hệ dài hạn và ngắn hạn trong cùng một mô hình, phù hợp với dữ liệu chuỗi thời gian có tính không đồng nhất.

4. Kết quả nghiên cứu có áp dụng được cho các nền kinh tế khác không?
   Mặc dù kết quả mang tính đặc thù cho Việt Nam, phương pháp và khung lý thuyết có thể áp dụng cho các nền kinh tế đang phát triển khác có cơ chế tỷ giá tương tự, giúp kiểm định hiệu ứng đường cong J trong bối cảnh bất đối xứng.

5. Làm thế nào doanh nghiệp có thể ứng phó với biến động tỷ giá theo kết quả nghiên cứu?
   Doanh nghiệp nên xây dựng các hợp đồng thương mại linh hoạt, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và áp dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá để giảm thiểu tác động tiêu cực trong ngắn hạn và tận dụng cơ hội trong dài hạn.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận sự tồn tại của hiệu ứng đường cong J bất đối xứng trong mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại của Việt Nam với 20 đối tác lớn trong giai đoạn 1999-2014.
• Mô hình ARDL bất đối xứng cho thấy tác động của tỷ giá lên cán cân thương mại là không đồng đều giữa tăng giá và giảm giá đồng nội tệ.
• Hiệu ứng đường cong J được phát hiện rõ ràng với các đối tác Nhật Bản, Mỹ và Australia, phản ánh độ trễ trong điều chỉnh thương mại.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc thiết kế chính sách tỷ giá linh hoạt và hỗ trợ doanh nghiệp trong quản lý rủi ro thương mại.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng nghiên cứu với dữ liệu phân tách ngành công nghiệp và cập nhật dữ liệu mới để theo dõi xu hướng biến động trong bối cảnh kinh tế toàn cầu thay đổi.

Hành động khuyến nghị: Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp nên áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chiến lược tỷ giá và thương mại phù hợp, đồng thời tiếp tục theo dõi và nghiên cứu các tác động bất đối xứng trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU: 1.1 Lý do chọn đề tài: - Sự phản ứng của cán cân thương mại đối với sự thay đổi trong tỷ giá hối đoái là một đề tài cơ bản trong nền kinh tế mở. Có hai lý do làm cho chủ đề này quan trọng. Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách thường quan tâm đến việc liệu tỷ lệ cán cân thương mại trên tổng thương mại có ở mức hợp lý hay không. Việc nhận thức được rằng sự thay đổi trong tỷ giá hối đoái ảnh hưởng như thế nào đến cán cân thương mại trong dài hạn sẽ giúp các nhà chính sách đặt ra mục tiêu cán cân thương mại hợp lý.

Thứ hai, sự biến động trong cán cân thương mại ảnh hưởng đến thu nhập quốc gia trong ngắn hạn. Vì vậy, việc hiểu được tác động của sự thay đổi trong tỷ giá hối đoái đến cán cân thương mại có thể giúp các nhà chính sách đặt ra mục tiêu đối với thu nhập và cấu trúc thương mại của quốc gia. - Việc nghiên cứu về mối quan hệ giữa cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái còn đặc biệt quan trọng hơn đối với các nền kinh tế đang phát triển, nơi dòng chảy thương mại đóng vai trò dẫn dắt cán cân thanh toán bởi sự phát triển yếu kém của thị trường vốn. - Theo lẽ thường, sự mất giá thực của đồng nội tệ làm cho xuất khẩu rẻ hơn và nhập khẩu đắt hơn và do đó sẽ cải thiện cán cân thương mại của quốc gia.

Trên cơ sở này, các nước trên thế giới thường nhắm vào chính sách “phá giá cạnh tranh” trong một nỗ lực nhằm cải thiện vị thế giao thương của mình. Tuy nhiên, chính sách này không phải luôn thành công trong mọi trường hợp. - Theo cách tiếp cận độ co giãn, vì độ co giãn ngắn hạn thường nhỏ hơn so với độ co giãn dài hạn, tác động ngắn hạn và dài hạn của sự thay đổi trong tỷ giá hối đoái có thể khá khác nhau. Cụ thể, cán cân thương mại có thể không được cải thiện LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 trong ngắn hạn.

Một lý do cho sự khác biệt giữa tác động ngắn hạn và dài hạn đó là khối lượng giao dịch thường chậm điều chỉnh trước sự biến động của tỷ giá do trong vài tháng đầu sau một sự mất giá thực của đồng nội tệ, các hợp đồng xuất khẩu và nhập khẩu đã được ký kết nhiều tháng trước và phản ứng trong ngắn hạn của cán cân thương mại được điều khiển bởi các hợp đồng này. Vì thế, ban đầu, số lượng xuất khẩu và nhập khẩu sẽ chỉ thay đổi chút ít nhưng giá của hàng nhập khẩu sẽ tăng lên nên sự mất giá thực của đồng nội tệ không gây tác động ngay lập tức đến cán cân thương mại mà vẫn làm xấu đi cán cân thương mại trong ngắn hạn. Tuy nhiên, qua thời gian, hàng xuất khẩu sẽ được giao dịch nhiều hơn và hàng nhập khẩu sẽ ít được giao dịch hơn do giá trị đồng nội tệ rẻ hơn, do đó cán cân thương mại được cải thiện trong dài hạn. Magee (1973) đặt tên đây là hiện tượng đường cong J, vì trong trường hợp này, đường phản ứng của cán cân thương mại trước sự thay đổi của tỷ giá hối đoái có hình dáng tương tự như chữ cái J.

- Tuy nhiên, theo các nghiên cứu trước đây, hiện tượng đường cong J hầu như chỉ được tìm thấy ở các nền kinh tế phát triển và tiên tiến, nơi mà ngân hàng trung ương có cơ chế tự chủ cho việc thực hiện chính sách tiền tệ. Hiệu lực của hiện tượng đường cong J còn chưa thật sự phù hợp đối với các nền kinh tế đang phát triển, nơi mà tỷ giá hối đoái bị kiểm soát nhiều hơn bởi ngân hàng trung ương và bởi việc thực hiện tỷ giá hối đoái cố định hay thả nổi có quản lý (theo Phouphet Kyophilavong, Muhammad Shahbaz, Gazi Salah Uddin (2013)). - Đối với Việt Nam, chính sách tăng trưởng dựa vào xuất khẩu là một trong những chính sách quan trọng. Việt Nam có xu hướng muốn gia tăng xuất khẩu và cải thiện cán cân thương mại mà không ảnh hưởng sự ổn định kinh tế vĩ mô.

Có rất nhiều sự lựa chọn để đạt được mục tiêu này, ví dụ như sử dụng thuế quan và trợ cấp xuất khẩu. Tuy nhiên, việc tham gia vào các hiệp định thương mại song phương và đa phương đòi hỏi Việt Nam phải giảm thuế quan và các hàng rào phi thuế quan khác. Vì thế, một lựa chọn đã thu hút sự chú ý của các nhà hoạch định chính sách ở Việt Nam là dựa vào chính sách tỷ giá. Điều này chủ yếu là do nỗi sợ hãi rằng những đợt giảm giá LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 lớn của các nước láng giềng sẽ làm xói mòn khả năng cạnh tranh của hàng xuất khẩu Việt Nam.

Do vậy, áp lực đang gia tăng tại Việt Nam đối với việc giảm giá trị tiền Đồng. Vì lẽ đó, việc xác định rõ mối quan hệ giữa sự mất giá (phá giá) tiền tệ và sự biến động của cán cân thương mại là vô cùng cần thiết để Việt Nam có thể thiết lập một chính sách tỷ giá thích hợp.2 Mục tiêu nghiên cứu: Xuất phát từ những ý tưởng trên, bài luận văn này được thực hiện với mục tiêu chính là kiểm tra sự tồn tại của giả thuyết đường cong J đối với thương mại song phương của Việt Nam với 20 đối tác thương mại lớn nhất, với hai trường hợp: tác động của tỷ giá hối đoái lên cán cân thương mại là đối xứng và tác động của tỷ giá hối đoái lên cán cân thương mại là không đối xứng.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: - Bài luận văn này phân tích mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại song phương giữa Việt Nam với hai mươi đối tác thương mại chính, bao gồm: Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan, Malaysia, Australia, Đức, Hongkong, Indonesia, Ấn Độ, Vương Quốc Anh, Hà Lan, Pháp, Italy, Philippines, Nga, Thụy Sỹ và Bỉ. - Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các biến có tác động đến quan hệ thương mại song phương giữa Việt Nam và các đối tác thương mại: Cán cân thương mại song phương giữa Việt Nam và 20 nước đối tác, được định nghĩa là tỷ lệ xuất khẩu trên nhập khẩu. Chỉ số GDP của Việt Nam và của 20 nước đối tác.

Chỉ số tỷ giá hối đoái thực song phương giữa Việt Nam và 20 nước đối tác. - Phạm vi nghiên cứu: Bài luận văn sử dụng dữ liệu theo quý trong khoảng thời gian từ quý 1 năm 1999 đến quý 4 năm 2014. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 Kết cấu của luận văn: Bài luận văn này được chia thành 5 phần. Phần 1 trình bày các nội dung chính của luận văn, lý do cần phải thực hiện nghiên cứu này cũng như đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phần 2 giới thiệu tổng quan các nghiên cứu trước đây liên quan đến hiệu ứng đường cong J, đây là nền tảng lý thuyết của đề tài. Phần 3 phác thảo về cách thu thập dữ liệu và phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong bài. Phần 4 trình bày, đánh giá về kết quả nghiên cứu thực nghiệm khi áp dụng phương pháp nghiên cứu trên. Phần cuối cùng - phần 5 tổng kết lại các kết quả nghiên cứu chính.

Bên cạnh đó, tác giả cũng nêu những hạn chế của luận văn và hướng nghiên cứu tiếp theo. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY: - Từ lâu, các nhà kinh tế đã nhấn mạnh về mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại. Tuy nhiên, đến tận giữa thế kỷ 20 dựa trên sự phát triển trong phân tích kinh tế vĩ mô và kinh tế lượng, một số nghiên cứu mới bắt đầu trình bày các kết quả thực nghiệm liên quan đến chủ đề này. Ngay cả với sự hiện diện của dữ liệu thương mại, chủ đề này vẫn còn mang tính tranh luận cao và không đạt được sự đồng thuận về kết quả nghiên cứu.

- Hầu hết các công trình nghiên cứu liên quan đến chủ đề mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại đều xoay quanh cách tiếp cận “độ co giãn” với hai khái niệm song hành là điều kiện Marshall-Lerner (tiền thân là điều kiện Bickerdike-Robinson-Metzler) và lý thuyết đường cong J1.1 Điều kiện Bickerdike-Robinson-Metzler (B-R-M) và Điều kiện Marshall-Lerner (M-L): - Phương pháp tiếp cận độ co giãn thường được biết đến là điều kiện Bickerdike-Robinson-Metzler, với Bickerdike (1920) là người thực sự phát triển đầu tiên và đặt nền tảng cho phương pháp này bằng cách thiết lập mô hình giá nhập khẩu và xuất khẩu danh nghĩa là hàm của khối lượng nhập khẩu và xuất khẩu, sau đó Robinson (1947) và Metzler (1948) góp phần vào cách tiếp cận độ co giãn bằng cách làm rõ và cụ thể hóa những ý tưởng của Bickerdike. - Điều kiện này ngụ ý rằng sự thay đổi trong giá trị ngoại tệ của cán cân thương mại phụ thuộc vào độ co giãn cung và cầu nhập khẩu và xuất khẩu và khối 1 Nhìn chung, có bốn hướng tiếp cận chính cho chủ đề về mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại, được trình bày theo thứ tự thời gian sau: (1) Lý thuyết tiêu chuẩn về thương mại quốc tế, gắn liền với đóng góp của Adam Smith với tác phẩm Wealth of Nations (1776) và David Ricardo với Political Economy and Taxation (1817); (2) Phương pháp tiếp cận “độ co giãn”, được biết đến đầu tiên là điều kiện Bickerdike (1920) – Robinson (1947) - Metzler (1948), tiếp theo được mở rộng thành điều kiện Marshall (1923) - Lerner (1944) và sau đó hình thành lý thuyết đường cong J (được giới thiệu đầu tiên bởi Magee (1973)); (3) Phương pháp “chi tiêu” của Keynes, được mô hình hóa vào đầu những năm 1950 bởi Meade (1951) và Alexander (1952); (4) Phương pháp tiếp cận tiền tệ với những đóng góp chủ yếu của Harry Johnson (1972) và Jacob Frenkel (1975). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 lượng ban đầu của thương mại.1 tóm tắt các trường hợp độ co giãn của cầu nước ngoài khi một quốc gia giảm giá đồng nội tệ. Sự giảm giá trong nước Sản phẩm trong nước trở nên rẻ hơn Cầu nước ngoài không co giãn Cầu nước ngoài co giãn Khối lượng xuất khẩu không đổi, Khối lượng xuất khẩu tăng, trong trong khi giá hàng nhập khẩu giảm khi giá hàng nhập khẩu giảm Hình 2.1: Cách tiếp cận độ co giãn - Trường hợp cầu nước ngoài - Như mô tả trong hình 2.