Chương 1: Tổng quan về cơ chế quản lý vốn tại NHTM - Chương 2: Thực trạng cơ chế quản lý vốn tập trung tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chương 3: Giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý vốn tập trung tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm, phân loại và thành phần của tài sản có, tài sản nợ: 1. Tài sản có: Khái niệm: Tài sản có là kết quả của việc sử dụng vốn của ngân hàng, là những tài sản được hình thành từ các nguồn vốn của ngân hàng trong quá trình hoạt động. Phân loại: - Căn cứ vào hình thức tồn tại, tài sản Có của ngân hàng có thể tồn tại dưới dạng tài sản thực, tài sản tài chính và tài sản vô hình.
- Căn cứ vào nguồn gốc hình thành, tài sản của ngân hàng được hình thành chủ yếu từ nguồn vốn chủ sỡ hữu, vốn tích lũy trong quá trình kinh doanh, vốn huy động và vốn đi vay,… - Căn cứ vào vị trí trong Bảng tổng kết tài sản, tài sản Có của ngân hàng bao gồm tài sản nội bảng và tài sản ngoại bảng Các thành phần của tài sản có: - Ngân quỹ: Là khoản tài sản có tính thanh khoản cao mà ngân hàng phải duy trì để đảm bảo an toàn trong hoạt động kinh doanh, bao gồm tiền mặt tại quỹ và tiền gửi tại các ngân hàng khác, để đáp ứng nhu cầu chi trả tiền mặt cho khách hàng, chi phí hoạt động ngân hàng, bù đắp thiếu hụt trong thanh toán bù trừ và thực hiện dự trữ bắt buộc theo qui định của ngân hàng trung ương. - Khoản mục đầu tư: Ngoài việc huy động vốn để cho vay, ngân hàng còn sử dụng tài sản có để thực hiện đầu tư nhằm đa dạng hóa danh mục đầu tư giảm thiểu rủi ro và gia tăng phần thu nhập của ngân hàng. Với vai trò là một doanh nghiệp, ngân hàng có thể thực hiện đầu tư trực tiếp thông qua việc trực tiếp đầu tư kinh doanh hoặc liên doanh liên kết, góp vốn đầu tư hoặc đầu tư gián tiếp thông qua thị trường tài chính. - Khoản mục tín dụng: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Khoản mục tín dụng bao gồm: cho vay trực tiếp, cho vay gián tiếp (chiết khấu, cầm cố và các nghiệp vụ tài trợ không phải cho vay trực tiếp khác), cho thuê tài chính và Bảo lãnh ngân hàng.
Danh mục tài sản có khác: Danh mục các tài sản có khác bao gồm: tài sản cố định, các khoản phải thu,… 1. Tài sản nợ: Khái niệm: Tài sản nợ là kết quả của việc huy động vốn của ngân hàng từ các tổ chức kinh tế và mọi tầng lớp dân cư trong xã hội. Quản trị tài sản nợ là quản trị nguồn vốn phải trả của ngân hàng nhằm đảm bảo cho ngân hàng luôn có đủ nguồn vốn để duy trì và phát triển một cách hiệu quả hoạt động kinh doanh của mình, đồng thời đáp ứng kịp thời mọi nhu cầu thanh khoản ở mức độ chi phí thấp nhất Thành phần: - Các tài khoản giao dịch: Tài khoản thanh toán: Đây là loại tài khoản tiền gửi không kỳ hạn phục vụ mục đích thanh toán của các tổ chức và cá nhân. Khoản dự trữ cho loại tiền gửi này rất lớn, ngân hàng thu được lợi nhuận thông qua việc thu phí cung cấp các dịch vụ thanh toán cho khách hàng.
Ngoài ra, ngân hàng có thể sử dụng một phần nguồn vốn từ loại tiền gửi này để thực hiện cho vay ngắn hạn đem lại thu nhập cao cho ngân hàng vì chi phí huy động rất thấp. Tài khoản vãng lai: Tài khoản vãng lai cũng tương tự như tài khoản thanh toán nhưng có chức năng cho phép thấu chi nhất định. Đối với loại tài khoản này, ngoài phí thu từ hoạt động cung cấp dịch vụ thanh toán, ngân hàng còn thu được phần phí cấp hạn mức thấu chi. - Các tài khoản phi giao dịch: Đây là loại tài khoản tiền gửi có kỳ hạn phục vụ mục đích sinh lời của các tổ chức và cá nhân.
Lãi trả cho loại tiền gửi này cao hơn tùy thuộc vào thời gian gửi của khách hàng. Do tính chất ổn định cao, ngân hàng sử dụng nguồn này LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 để thực hiện cho vay trung dài hạn nhưng thu nhập thấp hơn do chi phí huy động cao hơn. - Vay vốn trên thị trường tiền tệ: Vay vốn giữa các NHTM: Các NHTM có thể cho vay lẫn nhau qua thị trường liên ngân hàng nhằm đáp ứng nhu cầu chi trả tức thời trong ngày dưới sự chủ trì của ngân hàng Nhà nước. Hoạt động vay mượn được thực hiện thông qua tài khoản thanh toán của mỗi ngân hàng mở tại ngân hàng Nhà nước.
Ngoài ra, các NHTM có thể cho vay trực tiếp lẫn nhau không thông qua thị trường liên ngân hàng. Vay ngân hàng trung ương: Ngân hàng trung ương thực hiện cho các NHTM vay thông qua nghiệp vụ chiết khấu và tái chiết khấu các giấy tờ có giá, cho vay lại theo hồ sơ tín dụng. Tuy nhiên, điều kiện cho vay của ngân hàng Trung ương còn tùy thuộc vào mục tiêu chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ, uy tín, chất lượng hoạt động của các NHTM. Phát hành chứng chỉ tiền gửi: Đây là loại giấy tờ có giá có thể chuyển nhượng được có hưởng lãi và lãi suất tùy theo sự thỏa thuận giữa khách hàng với người phát hành.
Ở các nước phát triển, chứng chỉ tiền gửi do ngân hàng phát hành có 2 mệnh giá thấp (để huy động vốn trong dân cư) và cao (để huy động vốn từ các tổ chức kinh tế). Phát hành kỳ phiếu, trái phiếu ngân hàng: Đây là loại chứng khoán có kỳ hạn dưới 7 năm được phát hành để huy động vốn dài hạn. Ngoài ra, ở Việt Nam hiện nay, các NHTM còn phát hành trái phiếu chuyển đổi, trái phiếu tăng vốn,… với kỳ hạn dài hơn (10 – 15 năm) để huy động vốn dài hạn. - Phát triển các tài khoản hỗn hợp: Tài khoản hỗn hợp là tài khoản tiền gửi hoặc phi tiền gửi cho phép kết hợp thực hiện các dịch vụ thanh toán, tiết kiệm, môi giới, tín dụng, đầu tư.
Khách hàng (chủ tải khoản) sẽ ủy thác dịch vụ trọn gói cho nhân viên quản lý tại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 ngân hàng. Những đặc điểm thu hút khách hàng của loại tài khoản này là tốc độ, cùng với những tiện ích dịch vụ mà khách hàng được hưởng. Hiện nay các NHTM ở Việt Nam đã cung cấp cho khách hàng loại tài khoản có chức năng tương tự như loại tài khoản hỗn hợp (BIDV cung cấp loại tài khoản này với tên gọi là smart@ccount), nhưng chỉ áp dụng cho loại hình khách hàng là doanh nghiệp. Các doanh nghiệp có thể sử dụng loại tài khoản này để thanh toán và được hưởng lãi suất cao hơn lãi suất dành cho tài khoản giao dịch.
- Vay ngắn hạn qua Hợp đồng mua lại (Repurchase agreement-RP) Hợp đồng mua lại là Hợp đồng được ký kết giữa ngân hàng với khách hàng hoặc giữa ngân hàng với ngân hàng để thỏa thuận mua bán tạm thời các loại chứng khoán chất lượng có tính thanh khoản cao và thực hiện mua lại các loại chứng khoán này tại một thời điểm trong tương lai với mức giá xác định. Thời hạn Hợp đồng có thể là qua đêm hoặc đến vài tháng tùy thuộc vào thỏa thuận của 2 bên. Với giao dịch này, ngân hàng có thể thõa mãn nhu cầu vay vốn mà không phải bán vĩnh viễn các chứng khoán chất lượng của mình. Hiện nay, các công ty chứng khoán ở Việt Nam đang cung cấp dịch vụ tương tự gọi là REPO chứng khoán.
Đây thực chất là nghiệp vụ mua-bán chứng khoán có kỳ hạn. Nghiệp vụ này có ưu điểm là: người bán chứng khoán có quyền được mua lại chứng khoán đã bán với một giá xác định, vẫn được hưởng cổ tức và các quyền lợi phát sinh khác từ chứng khoán đã bán. - Bán và chứng khoán hóa các khoản cho vay Bán các khoản cho vay: Việc bán các khoản nợ giúp các NHTM đáp ứng nhu cầu vốn và là một trong những phương pháp xử lý nợ xấu khi bán các khoản nợ khó đòi cho các Công ty mua bán nợ. Các khoản nợ được mua, bán là các khoản nợ mà tổ chức tín dụng cho khách hàng vay đang hạch toán nội bảng; các khoản nợ đã được tổ chức tín dụng xử lý bằng dự phòng rủi ro hoặc bằng nguồn khác hiện đang được hạch toán theo dõi ngoại bảng.
Bên mua các khoản nợ thường là các ngân hàng (bao gồm cả những ngân hàng nước ngoài LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 có mục đích tìm kiếm một vị trí chắc chắn trong thị trường nội địa), công ty bảo hiểm, công ty tài chính, quỹ tương hỗ. Theo qui định của ngân hàng Trung ương, một khoản nợ có thể được bán một phần hoặc toàn bộ, bán cho nhiều bên mua nợ và có thể được mua, bán nhiều lần. Việc mua-bán nợ được thực hiện theo một trong hai phương thức và do các bên tự chọn là phương thức mua-bán nợ thông qua đấu giá các khoản nợ và phương thức thông qua đàm phán trực tiếp giữa bên bán nợ và bên mua nợ. Chứng khoán hóa các khoản cho vay: Các ngân hàng sử dụng các khoản cho vay như tài sản thế chấp trong việc phát hành chứng khoán để thu hút các nguồn vốn mới.
Ngân hàng lại tiếp tục sử dụng nguồn vốn này để đầu tư, cho vay,… Khi các khoản nợ được thanh toán, ngân hàng sẽ chuyển khoản thanh toán này cho người sỡ hữu những chứng khoán đó. Đây là phương pháp giúp ngân hàng thay đổi một tài sản có thành nguồn vốn cho mình. Thông thường, những khoản nợ được chứng khoán hóa này là những khoản nợ có chất lượng cao. Tuy nhiên, một khi hoạt động này không được kiểm soát chặt chẽ sẽ dẫn đến những rủi ro lớn trên thị trường tài chính từ đó tác động đến nền kinh tế, tương tự như tình trạng khủng hoảng trên thị trường chứng khoán thế giới (bắt đầu từ ngày 9/8/07) do sự sụp đổ của thị trường cho vay thế chấp bất động sản của Mỹ.