Luận văn Thạc sĩ UEH: Hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất ở việt nam luận văn thạc sĩ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Chi Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Mộng Tuyết
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LÃI SUẤT VÀ CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT
• 1.1. Khái niệm về lãi suất
• 1.2. Cơ sở hình thành lãi suất
• 1.3. Phân loại lãi suất
• 1.3.1. Nhóm “lãi suất thị trường” được hình thành từ quan hệ cung – cầu vốn vay
• 1.3.2. Nhóm “lãi suất điều hành” do Ngân hàng Trung ương công bố được sử dụng để điều hành chính sách tiền tệ
• 1.4. Các nhân tố tác động đến lãi suất
• 1.5. Vai trò của lãi suất đối với nền kinh tế
• 1.6. Cơ chế điều hành lãi suất
• 1.6.1. Khái niệm về cơ chế
• 1.6.2. Khái niệm và nội dung cơ chế điều hành lãi suất
• 1.6.3. Phân loại cơ chế điều hành lãi suất
• 1.6.3.1. Cơ chế điều hành trực tiếp (cơ chế kiểm soát lãi suất)
• 1.6.3.2. Cơ chế điều hành gián tiếp (cơ chế tự do hóa lãi suất)
• 1.6.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến cơ chế điều hành lãi suất của NHTW
• 1.6.5. Mục tiêu và vai trò của cơ chế điều hành lãi suất trong điều hành CSTT
• 1.7. Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất
• 1.8. Tìm hiểu về cơ chế điều hành lãi suất của NHTW Nhật Bản giai đoạn 2006 – 2012 và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.8.1. Cơ chế điều hành lãi suất của NHTW Nhật Bản giai đoạn 2006 – 2012
• 1.8.2. Bài học kinh nghiệm từ cách điều hành lãi suất của BOJ
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT Ở VIỆT NAM
• 2.1. Bối cảnh nền kinh tế Việt Nam từ năm 2008 đến tháng 6/2013
• 2.2. Tổng quan về NHNN Việt Nam và nguyên tắc điều hành lãi suất của NHNN Việt Nam
• 2.3. Sơ lược về cơ chế điều hành lãi suất thời kỳ trước năm 2008
• 2.4. Thực trạng cơ chế điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam giai đoạn từ năm 2008 đến tháng 6/2013
• 2.4.1. Thực trạng cơ chế điều hành lãi suất năm 2008
• 2.4.2. Thực trạng cơ chế điều hành lãi suất năm 2009
• 2.4.3. Thực trạng cơ chế điều hành lãi suất năm 2010
• 2.4.4. Thực trạng cơ chế điều hành lãi suất năm 2011
• 2.4.5. Thực trạng cơ chế điều hành lãi suất năm 2012
• 2.4.6. Thực trạng cơ chế điều hành lãi suất 6 tháng đầu năm 2013
• 2.5. Đánh giá thực trạng cơ chế điều hành lãi suất của NHNN Việt Nam giai đoạn 2008 đến tháng 6/2013
• 2.5.1. Những kết quả đạt được
• 2.5.2. Những mặt hạn chế
• 2.5.3. Nguyên nhân của những mặt hạn chế
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT Ở VIỆT NAM
• 3.1. Mục tiêu, định hướng điều hành chính sách tiền tệ và chính sách lãi suất hướng đến năm 2020
• 3.1.1. Mục tiêu điều hành CSTT hướng đến năm 2020
• 3.1.2. Định hướng điều hành CSTT hướng đến năm 2020
• 3.1.3. Định hướng cơ chế điều hành lãi suất của NHNN Việt Nam hướng đến năm 2020
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất của NHNN Việt Nam
• 3.2.1. Nhóm giải pháp tăng cường mức độ độc lập của NHNN, từ đó hoàn thiện những điều kiện cơ bản để hướng tới điều hành lãi suất theo cơ chế lạm phát mục tiêu
• 3.2.2. Nhóm giải pháp cải thiện tính hành chính trong điều hành CSTT
• 3.2.3. Nhóm giải pháp hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất cơ bản
• 3.2.4. Nhóm giải pháp tiếp tục phát triển hoạt động thị trường LNH và thị trường mở giúp NHNN thực hiện tốt vai trò người cho vay cuối cùng
• 3.2.5. Nhóm giải pháp tăng cường vai trò công tác thống kê, dự báo
• 3.2.6. Nhóm giải pháp thực hiện cơ chế điều hành lãi suất theo hướng công khai, minh bạch hóa thông tin
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• Kết luận
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về cơ chế điều hành lãi suất ở Việt Nam

Cơ chế điều hành lãi suất ở Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định nền kinh tế và phát triển hệ thống tài chính. Lãi suất không chỉ ảnh hưởng đến quyết định tiêu dùng và đầu tư của cá nhân, mà còn tác động đến chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước. Việc hoàn thiện cơ chế này là cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

1.1. Khái niệm và vai trò của lãi suất trong nền kinh tế

Lãi suất là giá của quyền sử dụng vốn, ảnh hưởng đến quyết định tiết kiệm và đầu tư. Nó là công cụ quan trọng trong chính sách tiền tệ, giúp điều tiết cung cầu tiền tệ trong nền kinh tế.

1.2. Lịch sử phát triển cơ chế điều hành lãi suất ở Việt Nam

Cơ chế điều hành lãi suất ở Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ việc kiểm soát chặt chẽ đến việc dần chuyển sang cơ chế thị trường. Sự thay đổi này phản ánh sự phát triển của nền kinh tế và yêu cầu hội nhập quốc tế.

II. Vấn đề và thách thức trong cơ chế điều hành lãi suất

Mặc dù đã có nhiều cải cách, cơ chế điều hành lãi suất ở Việt Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như lạm phát, sự biến động của thị trường tài chính và áp lực từ bên ngoài đang đặt ra yêu cầu cấp bách về việc hoàn thiện cơ chế này.

2.1. Tác động của lạm phát đến cơ chế điều hành lãi suất

Lạm phát cao gây áp lực lên lãi suất, làm giảm khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp và cá nhân. Điều này ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế và ổn định tài chính.

2.2. Sự biến động của thị trường tài chính

Thị trường tài chính Việt Nam đang trong quá trình phát triển, nhưng vẫn còn nhiều yếu tố bất ổn. Sự biến động này ảnh hưởng đến quyết định điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nước.

III. Phương pháp hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất

Để hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất, cần áp dụng các phương pháp hiện đại và linh hoạt hơn. Việc tăng cường tính minh bạch và độc lập của Ngân hàng Nhà nước là rất quan trọng.

3.1. Tăng cường tính độc lập của Ngân hàng Nhà nước

Độc lập trong điều hành chính sách tiền tệ giúp Ngân hàng Nhà nước có thể đưa ra quyết định kịp thời và hiệu quả hơn, từ đó ổn định lãi suất và nền kinh tế.

3.2. Cải thiện tính minh bạch trong điều hành lãi suất

Minh bạch thông tin về lãi suất và chính sách tiền tệ giúp các nhà đầu tư và người tiêu dùng có thể đưa ra quyết định chính xác hơn, từ đó góp phần ổn định thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về cơ chế điều hành lãi suất đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng cần phải có những cải cách để nâng cao hiệu quả. Việc áp dụng các giải pháp mới sẽ giúp cải thiện tình hình kinh tế.

4.1. Kết quả đạt được từ cơ chế điều hành lãi suất hiện tại

Cơ chế điều hành lãi suất hiện tại đã giúp ổn định nền kinh tế trong nhiều năm qua, nhưng vẫn cần cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

4.2. Những hạn chế và nguyên nhân

Mặc dù có nhiều thành công, nhưng cơ chế điều hành lãi suất vẫn còn nhiều hạn chế, như sự thiếu đồng bộ trong chính sách và áp lực từ thị trường quốc tế.

V. Kết luận và tương lai của cơ chế điều hành lãi suất

Việc hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất ở Việt Nam là một quá trình liên tục và cần thiết. Tương lai của cơ chế này sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các biến động của nền kinh tế toàn cầu.

5.1. Định hướng phát triển cơ chế điều hành lãi suất

Cần có những định hướng rõ ràng để phát triển cơ chế điều hành lãi suất, nhằm đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững cho nền kinh tế.

5.2. Những khuyến nghị cho chính sách lãi suất trong tương lai

Các khuyến nghị cần tập trung vào việc cải thiện tính minh bạch, tăng cường độc lập của Ngân hàng Nhà nước và áp dụng các công cụ hiện đại trong điều hành lãi suất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2008 đến tháng 6 năm 2013 ghi nhận những biến động kinh tế vĩ mô sâu sắc tại Việt Nam dưới tác động lan tỏa từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Đầu năm 2008, chỉ số giá tiêu dùng tăng phi mã khiến lạm phát cả năm chạm đỉnh 19,89%, trong khi tăng trưởng kinh tế suy giảm từ 8,48% năm 2007 xuống còn 6,18% năm 2008. Thực trạng này đặt Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trước bài toán hóc búa về việc lựa chọn và chuyển đổi linh hoạt giữa cơ chế điều hành lãi suất trực tiếp mang tính mệnh lệnh hành chính và cơ chế điều hành gián tiếp dựa trên tín hiệu thị trường.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu xoay quanh sự bất cập trong việc kiểm soát các mức lãi suất thị trường, tình trạng cạnh tranh lãi suất huy động gay gắt giữa các ngân hàng thương mại và sự thiếu đồng bộ trong việc truyền dẫn chính sách tiền tệ. Luận văn hướng tới ba mục tiêu cụ thể: hệ thống hóa cơ sở lý luận về công cụ và cơ chế điều hành lãi suất của ngân hàng trung ương; phân tích, đánh giá thực trạng cơ chế điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nước giai đoạn 2008 đến tháng 6 năm 2013; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất hướng đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thị trường tiền tệ đồng nội tệ tại Việt Nam từ năm 2008 đến tháng 6 năm 2013, phân tích mối tương quan giữa nhóm lãi suất điều hành và nhóm lãi suất thị trường. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm ổn định hệ thống ngân hàng, kiểm soát lạm phát từ mức 18,13% năm 2011 xuống 6,81% năm 2012 và duy trì mức 6,69% vào giữa năm 2013, đồng thời hỗ trợ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội đạt 4,9% trong 6 tháng đầu năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các nền tảng lý thuyết tiền tệ kinh điển nhằm làm sáng tỏ bản chất của lãi suất và cơ chế dẫn truyền chính sách:

• Lý thuyết quỹ cho vay của Alfred Marshall và Robert S. Pindyck: Lãi suất cân bằng được hình thành tại giao điểm giữa đường cung quỹ cho vay (bản chất là tiết kiệm của hộ gia đình) và đường cầu quỹ cho vay (nhu cầu tiêu dùng và đầu tư của doanh nghiệp).
• Lý thuyết ưa thích thanh khoản của John Maynard Keynes: Nhấn mạnh động cơ giữ tiền vì tính linh hoạt, thuận lợi và an toàn; khẳng định người có tiền chỉ chấp nhận cho vay khi nhận được phần thưởng bù đắp mạo hiểm là lãi suất.
• Phương trình Fisher: Lãi suất danh nghĩa bằng lãi suất thực cộng tỷ lệ lạm phát dự kiến, phản ánh mối liên hệ giữa kỳ vọng lạm phát và mặt bằng chi phí vốn.
• Quan điểm trường phái tiền tệ của Milton Friedman: Khẳng định sự tăng trưởng kinh tế ổn định của một quốc gia là hệ quả trực tiếp từ một chính sách tiền tệ ổn định.

Về mặt khái niệm, luận văn phân định rõ nhóm lãi suất điều hành gồm lãi suất tái cấp vốn, lãi suất tái chiết khấu, lãi suất cơ bản, lãi suất nghiệp vụ thị trường mở và nhóm lãi suất thị trường gồm lãi suất liên ngân hàng, lãi suất huy động, lãi suất cho vay. Cơ chế điều hành lãi suất vận hành theo mô hình ba khâu: Khâu thứ nhất, ngân hàng trung ương tác động trực tiếp lên lãi suất ngắn hạn trên thị trường tiền tệ; Khâu thứ hai, các tổ chức tín dụng truyền dẫn mức lãi suất ngắn hạn thành lãi suất thực dài hạn; Khâu thứ ba, lãi suất thực dài hạn tác động lên hành vi đầu tư, tiêu dùng, làm thay đổi tổng cầu và tác động đến các mục tiêu kinh tế vĩ mô.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thức từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Tổng cục Thống kê, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam và Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm chuỗi dữ liệu vĩ mô và tiền tệ theo 66 tháng liên tục, trải dài trong 5,5 năm từ tháng 1 năm 2008 đến tháng 6 năm 2013. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ theo chuỗi thời gian đối với toàn bộ các văn bản điều hành và số liệu lãi suất trong chu kỳ nghiên cứu.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định tính kết hợp thống kê mô tả, so sánh đối chiếu và quy nạp - diễn giải là vì sự biến động của cơ chế điều hành lãi suất tại Việt Nam chịu sự chi phối mạnh mẽ của khung khổ pháp lý, thể chế quản lý và các quyết định hành chính. Việc kết hợp phân tích định tính với dữ liệu chuỗi thời gian giúp làm rõ bản chất tác động của các văn bản pháp quy như Quyết định 16/2008/QĐ-NHNN hay Luật Ngân hàng Nhà nước năm 2010 lên hành vi thực tế của các ngân hàng thương mại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng giai đoạn 2008 đến tháng 6 năm 2013 chỉ ra bốn phát hiện trọng tâm:

• Tần suất điều chỉnh lãi suất điều hành rất cao nhưng hiệu quả truyền dẫn chưa đồng bộ: Riêng trong năm 2008, Ngân hàng Nhà nước đã có 8 lần điều chỉnh các mức lãi suất chủ chốt. Trong 6 tháng đầu năm 2008, lãi suất cơ bản tăng từ 8,25% lên 14%, lãi suất tái cấp vốn tăng từ 6,5% lên 15%, lãi suất tái chiết khấu tăng từ 4,5% lên 13%. Đến cuối năm 2008, chính sách đảo chiều nhanh chóng khi lãi suất cơ bản giảm mạnh về 8,5% và lãi suất tái cấp vốn về 9,5%.
• Can thiệp hành chính trực tiếp làm biến dạng thị trường: Việc ban hành Công điện 02/2008/CĐ-NHNN áp trần lãi suất huy động 12% và sự đồng thuận trần 11% của Hiệp hội Ngân hàng đã làm tê liệt khả năng huy động vốn của các ngân hàng vừa và nhỏ. Lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng bị đẩy lên mức kỷ lục 20% đến 30% vào tháng 2 năm 2008, tạo ra cuộc đua lãi suất ngầm chạm đỉnh 19% đến 20% vào tháng 6 năm 2008.
• Tác động hai mặt của gói kích cầu và bù lãi suất năm 2009: Gói hỗ trợ bù lãi suất 4% theo Quyết định 131/QĐ-TTg với quy mô khoảng 1 tỷ USD đã giúp GDP năm 2009 phục hồi đạt 5,32% và năm 2010 đạt 6,78%. Tuy nhiên, chính sách nới lỏng kéo dài đã khiến lạm phát bùng phát trở lại ở mức 11,75% năm 2010 và 18,13% năm 2011.
• Bước ngoặt chuyển đổi khung mục tiêu chính sách: Luật Ngân hàng Nhà nước năm 2010 có hiệu lực từ đầu năm 2011 đã chuyển đổi mục tiêu điều hành từ đa mục tiêu sang đơn mục tiêu là ổn định giá trị đồng tiền biểu hiện qua chỉ số lạm phát, giúp kéo giảm lạm phát về 6,81% vào năm 2012.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế bắt nguồn từ sự thiếu độc lập của Ngân hàng Nhà nước trong mô hình trực thuộc Chính phủ. Khi so sánh với Ngân hàng Trung ương Nhật Bản BOJ giai đoạn 2006-2012, BOJ có hệ số độc lập 2,5 (cao hơn Việt Nam nhưng thấp hơn Thụy Sỹ và Đức với hệ số 4,0, Mỹ với hệ số 3,5). BOJ điều hành lãi suất gián tiếp cực kỳ nhịp nhàng thông qua thị trường mở, duy trì lãi suất cơ bản cho vay qua đêm không thế chấp ở mức 0% đến 0,1% từ tháng 1 năm 2009 mà không cần sử dụng mệnh lệnh hành chính.

Tại Việt Nam, sự phân mảnh của thị trường tiền tệ và năng lực tiếp cận thanh khoản hạn chế của các tổ chức tín dụng nhỏ đã làm đứt gãy kênh truyền dẫn lãi suất. Về mặt trình bày trực quan, các diễn biến phức tạp này được thể hiện rõ nét qua biểu đồ tương quan giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2000-2013, cùng đồ thị đa trục so sánh sự phân kỳ giữa hành lang lãi suất điều hành (trần tái cấp vốn, sàn tái chiết khấu) với lãi suất liên ngân hàng thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất hướng đến năm 2020, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp chiến lược:

• Nâng cao tính độc lập của Ngân hàng Nhà nước: Quốc hội và Chính phủ cần sửa đổi các quy định pháp lý nhằm trao quyền tự chủ cao hơn cho Ngân hàng Nhà nước trong việc thiết lập và điều chỉnh công cụ tiền tệ, hướng tới cơ chế điều hành theo lạm phát mục tiêu với chỉ tiêu kiểm soát lạm phát ổn định dưới mức 6% giai đoạn 2014-2020.
• Triệt tiêu các rào cản hành chính trong điều hành lãi suất: Ngân hàng Nhà nước cần chủ động xây dựng lộ trình từng bước dỡ bỏ trần lãi suất huy động và trần lãi suất cho vay trong giai đoạn 2014-2016, chuyển hẳn sang cơ chế tự do hóa lãi suất dựa trên cung cầu thị trường.
• Tái cấu trúc cơ chế lãi suất cơ bản: Định vị lại lãi suất cơ bản thành lãi suất mục tiêu định hướng thị trường liên ngân hàng, thu hẹp biên độ hành lang lãi suất giữa lãi suất tái cấp vốn và lãi suất tái chiết khấu ở mức chuẩn hóa khoảng 1,5% đến 2,0% trước năm 2018.
• Phát triển chiều sâu thị trường liên ngân hàng và nghiệp vụ thị trường mở: Ngân hàng Nhà nước cần mở rộng danh mục giấy tờ có giá, hạ thấp điều kiện tiếp cận vốn tái cấp vốn để thực hiện trọn vẹn vai trò người cho vay cuối cùng, đảm bảo 100% tổ chức tín dụng đủ chuẩn được hỗ trợ thanh khoản kịp thời đến năm 2020.
• Tăng cường công tác thống kê, dự báo và minh bạch hóa thông tin: Xây dựng hệ thống dự báo kinh tế lượng chuẩn mực quốc tế, định kỳ công bố biên bản họp chính sách tiền tệ theo quý nhằm định hướng kỳ vọng thị trường trong giai đoạn 2015-2017.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Lãnh đạo và chuyên viên tại Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính có thể sử dụng các phân tích thực chứng để hoàn thiện khung chính sách tiền tệ, thiết lập hành lang lãi suất kỹ thuật và xây dựng lộ trình tự do hóa tài chính.
• Ban điều hành các ngân hàng thương mại: Giám đốc khối nguồn vốn, chuyên viên quản trị rủi ro thanh khoản và quản trị tài sản nợ - có (ALM) có thể tham khảo các bài học lịch sử về cuộc đua lãi suất để tối ưu hóa chiến lược định giá huy động và cho vay.
• Giới học thuật và nghiên cứu sinh: Giảng viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế phát triển có được nguồn tư liệu hệ thống hóa về lý thuyết tiền tệ, cơ chế truyền dẫn và mô hình phân tích kinh nghiệm quốc tế từ BOJ.
• Giám đốc tài chính doanh nghiệp và nhà đầu tư: Đội ngũ CFO có thể ứng dụng các nhận định về chu kỳ biến động lãi suất điều hành để dự báo chi phí vốn vay, tối ưu hóa cơ cấu nợ và phòng ngừa rủi ro lãi suất trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

• Cơ chế điều hành lãi suất tại Việt Nam giai đoạn 2008 đến tháng 6 năm 2013 thuộc loại trực tiếp hay gián tiếp? Trong giai đoạn này, Việt Nam áp dụng cơ chế kết hợp đan xen. Về nguyên tắc, cơ chế lãi suất thỏa thuận được thiết lập từ năm 2002 mang tính gián tiếp, nhưng khi thị trường biến động mạnh, Ngân hàng Nhà nước vẫn sử dụng các biện pháp hành chính trực tiếp như áp trần lãi suất huy động 12% năm 2008 và quy định trần lãi suất cho vay 150% lãi suất cơ bản theo Quyết định 16/2008/QĐ-NHNN.

• Vì sao việc áp trần lãi suất huy động 12% năm 2008 lại làm trầm trọng thêm cuộc đua lãi suất? Do các ngân hàng thương mại nhỏ gặp khó khăn thanh khoản nghiêm trọng và không tiếp cận được nguồn vốn tái cấp vốn từ Ngân hàng Nhà nước. Khi bị khống chế trần huy động dân cư 12%, họ buộc phải tìm vốn trên thị trường liên ngân hàng khiến lãi suất qua đêm tăng vọt lên 20% đến 30%, dẫn đến việc phá vỡ trần lãi suất thông qua các hình thức khuyến mại ngầm lên đến 19% đến 20%.

• Hành lang lãi suất của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được xác lập như thế nào? Hành lang lãi suất được thiết lập với mức trần là lãi suất tái cấp vốn và mức sàn là lãi suất tái chiết khấu, duy trì biên độ chênh lệch khoảng 2%. Lãi suất thị trường liên ngân hàng, lãi suất cơ bản và lãi suất nghiệp vụ thị trường mở OMO được định hướng biến động bên trong hành lang này.

• Bài học lớn nhất từ kinh nghiệm điều hành lãi suất của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản BOJ là gì? BOJ đã thành công trong việc điều tiết thị trường tiền tệ thông qua nghiệp vụ thị trường mở thuần túy để đưa lãi suất thị trường tiệm cận mức lãi suất mục tiêu từ 0% đến 0,1% mà không dùng mệnh lệnh hành chính, kết hợp với tính minh bạch thông tin cao và hệ thống thống kê, dự báo toàn cầu.

• Việc chuyển sang đơn mục tiêu theo Luật Ngân hàng Nhà nước năm 2010 có ý nghĩa gì? Luật Ngân hàng Nhà nước năm 2010 đã giải quyết sự xung đột giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế và mục tiêu kiềm chế lạm phát của Luật năm 1997, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để Ngân hàng Nhà nước tập trung toàn lực kiểm soát lạm phát, đưa CPI từ 18,13% năm 2011 về mức ổn định 6,81% năm 2012.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về cơ chế điều hành lãi suất và mô hình truyền dẫn 3 khâu từ ngân hàng trung ương đến nền kinh tế thực.
• Công trình đã phân tích sâu sắc bức tranh thực nghiệm 5,5 năm đầy biến động từ năm 2008 đến tháng 6 năm 2013, chỉ rõ tác động hai mặt của các công cụ trực tiếp và gián tiếp đối với lạm phát và tăng trưởng.
• Đóng góp khoa học then chốt là việc đúc kết bài học thực tiễn từ Ngân hàng Trung ương Nhật Bản BOJ và chỉ ra các điểm nghẽn thể chế của hệ thống ngân hàng Việt Nam.
• Hệ thống 5 nhóm giải pháp được xây dựng đồng bộ với lộ trình rõ ràng hướng tới mục tiêu hoàn thiện cơ chế tự do hóa lãi suất và kiểm soát lạm phát trước năm 2020.
• Các nhà quản lý chính sách, lãnh đạo ngân hàng và giới nghiên cứu tài chính cần tiếp tục khai thác các phát hiện của luận văn để thúc đẩy hiện đại hóa chính sách tiền tệ quốc gia trong kỷ nguyên hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, kết cấu luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về lãi suất và cơ chế điều hành lãi suất Chƣơng 2: Thực trạng cơ chế điều hành lãi suất ở Việt Nam Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất ở Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -1- CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LÃI SUẤT VÀ CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT 1.1 Khái niệm về lãi suất Lịch sử các học thuyết kinh tế cho thấy có rất nhiều quan điểm khác nhau về tiền tệ và lãi suất, trong đó có những quan điểm tiến bộ, cũng có những quan điểm còn nhiều thiếu sót và hạn chế. Nhưng một thực tế cho thấy rằng, theo thời gian, các quan điểm này ngày càng hoàn thiện hơn và đã khắc phục cũng như bổ sung được những khiếm khuyết của các học thuyết trước đó. Sau đây là các khái niệm về lãi suất của một số học thuyết kinh tế: - Karl Marx (1818 – 1883) cho rằng “sau một thời gian nhất định tư bản cho vay được hoàn lại người chủ sở hữu của nó kèm theo một giá trị tăng thêm đó là lợi tức tín dụng”, như vậy theo ông lợi tức tín dụng là một bộ phận của giá trị thặng dư hay lợi nhuận bình quân mà nhà tư bản đi vay tạo ra bằng việc sử dụng vốn vay và phải phân phối lại cho nhà tư bản cho vay.

Vì theo Keynes thì người có tiền không muốn xa rời nó do của cải dưới hình thức tiền tệ là linh hoạt, thuận lợi và an toàn nhất. Khi người có tiền quyết định cho vay thì họ phải chấp nhận sự mạo hiểm, do đó họ đòi hỏi phải nhận được phần thưởng – đó chính là lãi suất. - Ngoài ra, đại diện của Trường phái Cambridge (Anh) – Trường phái tân cổ điển, Alfred Marshall (1842 – 1924) đã phát biểu: “Lãi suất là cái giá phải trả cho việc sử dụng vốn trên một thị trường bất kỳ, lãi suất vươn tới một mức cân bằng sao cho tổng cầu về vốn trên thị trường đó với lãi suất đó bằng tổng cung về vốn được cung ứng trên thị trường đó với lãi suất đó”, và P.Nordhaus – đại biểu của LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -2- Trường phái chính hiện đại cũng cho rằng: “Lãi suất là giá cả của việc sử dụng một số tiền vay trong một thời gian nhất định”. Như vậy, có thể hiểu lãi suất là giá của quyền sử dụng vốn hay là chi phí mà người đi vay phải trả cho việc sử dụng vốn của người cho vay trong một khoảng thời gian nhất định.

Trong đó, lợi tức (interest) hay số tiền lãi phải trả là chi phí sử dụng vốn được biểu hiện bằng số tuyệt đối, là phần giá trị tăng thêm ngoài vốn gốc mà người đi vay phải trả cho người cho vay về việc chuyển giao quyền sử dụng vốn trong một thời gian nhất định. Còn lãi suất (interest rate) hay tỷ suất lợi tức, là chi phí sử dụng vốn được biểu hiện bằng số tương đối (tỷ lệ phần trăm – %), là tỷ số giữa tổng số lợi tức và tổng số tiền cho vay trong cùng một khoảng thời gian nhất định. Lãi suất tín dụng được dùng làm cơ sở để tính lợi tức tín dụng và quyết định tổng số lợi tức tín dụng mà người cho vay nhận được.2 Cơ sở hình thành lãi suất Ngày nay, hầu hết các quốc gia đều có nền kinh tế thị trường và chủ yếu theo đuổi chính sách tự do hóa tài chính, do vậy, cơ chế hình thành lãi suất chủ yếu dựa trên cơ chế thị trường. Cũng giống như tất cả các loại giá cả khác trên thị trường, lãi suất cũng được quyết định bởi cung – cầu, và trong trường hợp này chính là cung cầu về vốn vay.

Sự thay đổi về cung – cầu của vốn vay sẽ ảnh hưởng đến sự hình thành và biến đổi của lãi suất trên thị trường. Cung về vốn vay có nguồn gốc từ tiết kiệm của hộ gia đình. Người dân thường có nhu cầu sử dụng phần tiết kiệm của mình để đầu tư sinh lời hoặc gửi vào ngân hàng để nhận tiền lãi, sau đó chính các NH này lại sử dụng tiền đã huy động được để cho vay đáp ứng nhu cầu của các đối tượng thiếu vốn trong nền kinh tế hoặc NH cũng đem đi đầu tư để sinh lời. Như vậy chính phần tiết kiệm của hộ gia đình đã đóng vai trò như một nguồn cung ứng vốn vay cho nền kinh tế.

Khi lãi suất càng cao, thì các hộ gia đình LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -3- sẽ tiết kiệm càng nhiều để hưởng lãi suất. Do đó, đường cung vốn vay sẽ là một đường dốc lên (kí hiệu là đường S trong hình 1. Cầu về vốn vay bao gồm hai bộ phận: đó chính là tiêu dùng của hộ gia đình và đầu tư của doanh nghiệp. Khi các hộ gia đình có nhu cầu tiêu dùng, mặc dù có thu nhập cao nhưng lại thiếu vốn trong hiện tại, thì họ sẽ sẵn sàng vay vốn và trả lãi (trong khả năng thu nhập tương lai có thể thanh toán được) để không phải trì hoãn mong muốn tiêu dùng của mình.

Tuy nhiên, nếu lãi suất vốn vay ngày càng cao thì các hộ gia đình phải xem xét lại lợi ích mà giảm bớt nhu cầu vay tiền của mình. Cho nên cầu về vốn vay của các hộ gia đình là một hàm nghịch biến của lãi suất (kí hiệu là đường DH trong hình 1.1: Cung và Cầu về vốn vay R Lãi suất S R* DT DH DF Q* Số lượng vốn vay Nguồn: Robert S.Rubinfeld (1999), Kinh tế học vi mô Ngoài ra, bộ phận thứ hai của cầu về vốn vay chính là từ các doanh nghiệp muốn có vốn để đầu tư vào các dự án có lợi nhuận từ hoạt động đầu tư trong tương lai lớn hơn chi phí đã bỏ ra ban đầu (lãi suất vay vốn) để thu lợi. Như vậy nếu lãi suất tăng thì chi phí đầu tư bỏ ra của doanh nghiệp càng lớn và lợi tức mà doanh nghiệp nhận về sẽ càng nhỏ, do đó các hãng sẽ giảm đầu tư và nhu cầu về vốn vay cũng giảm theo. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -4- Như vậy, cầu về vốn của vay các hãng là một đường dốc xuống (kí hiệu là đường DF).

Tổng cầu về vốn vay chính là tổng của cầu của các hộ gia đình và các doanh nghiệp, trong hình 1.1 tổng cầu được minh hoạ bằng đường DT. Đường tổng cầu này kết hợp với đường cung sẽ quyết định mức lãi suất cân bằng - R* (hình 1.3 Phân loại lãi suất Như hình 1.1, sự kết hợp giữa đường cầu và đường cung đơn lẻ chỉ có một mức “lãi suất thị trường”, nhưng trên thực tế là có rất nhiều mức “lãi suất thị trường” do các hộ gia đình, các doanh nghiệp và chính phủ đều vay và cho vay theo nhiều điều kiện và kỳ hạn khác nhau. Ngoài ra, trong nền kinh tế còn tồn tại các loại “lãi suất điều hành” do Nhà Nước mà đại diện là NHTW quy định nhằm điều tiết “lãi suất thị trường” từ đó thực hiện điều hành CSTT theo đúng định hướng và mục tiêu đã đề ra. Trên thực tế, lãi suất có nhiều cách phân chia khác nhau như: phân loại theo nội tệ và ngoại tệ, phân loại theo nghiệp vụ kinh doanh của các TCTD, phân loại theo chủ thể trong quan hệ cho vay, phân loại theo giá trị thực của tiền lãi thu được, phân loại theo tính linh hoạt của lãi suất, phân loại theo thời hạn cho vay, v.

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, lãi suất được phân loại thành 2 nhóm: 1.1 Nhóm “lãi suất thị trƣờng” đƣợc hình thành từ quan hệ cung – cầu vốn vay  Lãi suất tiền gửi NH hay còn gọi Lãi suất huy động: là loại lãi suất mà các NHTM trả cho các khoản tiền gửi vào NH. Lãi suất tiền gửi có nhiều mức khác nhau tùy thuộc vào các loại tiền gửi: không kỳ hạn, có kỳ hạn, tiết kiệm… Trật tự lãi suất tiền gửi được hình thành theo nguyên tắc: Lãi suất tiền gửi có kỳ hạn > Lãi suất tiền gửi không kỳ hạn.  Lãi suất tín dụng NH hay còn gọi Lãi suất cho vay: là loại lãi suất mà người vay vốn phải trả cho NH khi vay vốn từ NH. Lãi suất tín dụng NH có nhiều loại tùy theo các loại hình vay: ngắn hạn, dài hạn; có tài sản đảm bảo, không có tài sản đảm bảo… Về nguyên tắc: Lãi suất tín dụng NH > Lãi suất tiền gởi NH; Lãi suất cho vay LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -5- dài hạn > Lãi suất cho vay ngắn hạn; Lãi suất cho vay tiêu dùng > Lãi suất cho vay sản xuất kinh doanh.

 Lãi suất chiết khấu: Là lãi suất được các NHTM áp dụng khi cho khách hàng vay nợ dưới hình thức chiết khấu các giấy tờ có giá khi chưa đến kỳ hạn thanh toán. Lãi suất chiết khấu được tính theo tỷ lệ phần trăm trên mệnh giá của giấy tờ có giá và được khấu trừ ngay khi NH cho khách hàng vay. Như vậy, lãi suất chiết khấu là loại lãi suất trả trước mà người đi vay trả cho NH trước khi sử dụng tiền vay.  Lãi suất liên ngân hàng: Là lãi suất cho vay giữa các NHTM trên thị trường liên ngân hàng.

Lãi suất LNH được hình thành theo quan hệ cung cầu vốn vay trên thị trường liên ngân hàng và chịu sự chi phối bởi lãi suất cho các NHTM vay của NHTW (LSTCV và LSTCK) 1.2 Nhóm “lãi suất điều hành” do Ngân hàng Trung ƣơng công bố đƣợc sử dụng để điều hành chính sách tiền tệ Các loại lãi suất này không được xác định chủ yếu theo quan hệ cung – cầu về vốn mà được NHTW xác định tùy thuộc vào mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ của NHTW, sự biến động của thị trường tài chính và nền kinh tế vĩ mô. Nhóm lãi suất này bao gồm:  Lãi suất chiết khấu, tái chiết khấu: áp dụng khi NHTW cho các NHTM vay dưới hình thức chiết khấu hoặc chiết khấu lại các thương phiếu hoặc các giấy tờ có giá ngắn hạn chưa đến hạn thanh toán của các ngân hàng này. Lãi suất chiết khấu, LSTCK được tính theo tỷ lệ phần trăm trên mệnh giá của giấy tờ có giá và được khấu trừ ngay khi NHTW cho các NHTM vay.  Lãi suất tái cấp vốn: là lãi suất được sử dụng trong trường hợp NHTW tái cấp vốn cho các NHTM.