CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HUY ĐỘNG TIỀN GỬI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ HUY ĐỘNG TIỀN GỬI 1. Khái niệm huy động tiền gửi Theo từ điển tài chính Investopedia, huy động tiền gửi được thực hiện thông qua tài khoản của Ngân hàng như tài khoản tiết kiệm, tài khoản séc và tài khoản thị trường tiền tệ để nhận lấy một sự an toàn. Chủ tài khoản có quyền thu hồi bất kỳ khoản tiền gửi nào như đã được thỏa thuận trong điều khoản và điều kiện của tài khoản.
Theo Luật TCTD số 47/2010/QH12 của Quốc hội ban hành ngày 16 tháng 06 năm 2010 thì “Nhận tiền gửi là hoạt động nhận tiền của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận” “NHTM chỉ là người trung gian để chuyển vốn tiền tệ từ nơi thừa sang nơi thiếu” (Nguyễn Đăng Dờn, 2007, trang 21). “Huy động vốn là một trong các nghiệp vụ tạo nên nguồn vốn của NHTM, thông qua việc Ngân hàng nhận ký thác và quản trị các khoản tiền từ khách hàng theo nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi đáp ứng nhu cầu vốn trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng” (Trầm Thị Xuân Hương và Cộng sự, 2013, trang 22). Như vậy, huy động tiền gửi là một trong những nghiệp vụ cơ bản của NHTM nhằm thu hút vốn nhàn rỗi từ các tổ chức kinh tế và tầng lớp dân cư trong nền kinh tế nhằm thực hiện mục đích kinh doanh của Ngân hàng theo nguyên tắc có hoàn trả gốc và lãi theo thỏa thuận ban đầu. Trong tổng nguồn vốn của Ngân hàng, ngoài nguồn vốn chủ sở hữu thì tất cả các nguồn vốn còn lại được coi là nguồn vốn huy động.
Trong tổng nguồn vốn huy động, thì vốn được huy động dưới hình thức tiền gửi chiếm tỷ trọng cao nhất. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Vì vậy hầu hết các hoạt động kinh doanh của Ngân hàng tồn tại và phát triển được là nhờ nguồn vốn huy động này. Vai trò của huy động tiền gửi1 Vì huy động tiền gửi là một hình thức huy động trong nghiệp vụ huy động vốn của NHTM nên vai trò của hình thức này đều có các đặc điểm giống với huy động vốn nói chung. Đối với nền kinh tế Với chức năng là trung gian tài chính, Ngân hàng là kênh cung ứng vốn quan trọng của nền kinh tế, giúp TCKT có nguồn vốn được cung ứng kịp thời, tạo ra hàng hóa cho xã hội, giúp dân cư có cơ hội tiêu dùng, gia tăng khả năng tiêu thụ hàng hóa.
Bằng nghiệp vụ huy động, Ngân hàng tập trung các khoản tiền nhàn rỗi, nhỏ của các tầng lớp trong nền kinh tế và sử dụng số tiền này để cung ứng vốn cho các đối tượng cần vốn cho hoạt động sản xuất. Vì tập trung lượng tiền nhãn rỗi trong xã hội mà Ngân hàng góp phần kiểm soát lạm phát và các hoạt động trong nền kinh tế, hỗ trợ Nhà nước kịp thời đưa ra các giải pháp điều tiết nền kinh tế vĩ mô một cách hợp lý. Đối với Ngân hàng thương mại Để duy trì, phát triển hoạt động kinh doanh, Ngân hàng cần có một nguồn vốn lớn, trong đó vốn huy động qua hình thức tiền gửi chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng nguồn vốn huy động của Ngân hàng. Với nguồn vốn huy động được từ tiền gửi, Ngân hàng thực hiện các nghiệp vụ như cấp tín dụng, đầu tư, kinh doanh tiền tệ, thanh toán, … tạo ra nguồn lợi nhuận, đảm bảo sự phát triển lâu dài của NHTM.
Quy mô tiền gửi vào Ngân hàng càng lớn thì Ngân hàng có nhiều cơ hội để phát triển hoạt động, dễ dàng đầu tư vào các dự án lớn, khả năng cấp tín dụng càng cao. 1 (Trầm Thị Xuân Hương và Cộng sự, 2013) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Huy động tiền gửi cũng là cơ sở để Ngân hàng giới thiệu hình ảnh, thương hiệu đến với khách hàng thông qua các sản phẩm tiền gửi với các đặc điểm nổi bật. Điều này góp phần mở rộng mạng lưới, thị phần của Ngân hàng trong nền kinh tế cũng như giới thiệu thêm các sản phẩm dịch vụ khác của Ngân hàng như dịch vụ thanh toán, dịch vụ thẻ, dịch vụ ngoại hối, cấp tín dụng,. Đối với khách hàng Khách hàng có thể sử dụng tiền gửi không kỳ hạn để thực hiện các nhu cầu của mình, vừa đảm bảo an toàn, nhanh chóng, vừa có thể được hưởng lợi nhuận từ số tiền đó.
Đối với tiền gửi có kỳ hạn hay tiền gửi tiết kiệm, khách hàng tiện lợi trong việc tích lũy các khoản thu nhập nhàn rỗi chưa sử dụng để phục vụ cho nhu cầu tài chính trong tương lai. Thêm vào đó, khách hàng còn được hưởng một khoản lợi nhuận tương đối cao hơn việc để tiền ở nhà hoặc an toàn hơn khi đầu tư vào các kênh đầu tư khác có rủi ro cao hơn. Bên cạnh đó, khách hàng có điều kiện tiếp cận các dịch vụ tiện ích của Ngân hàng như dịch vụ thẻ thanh toán, thấu chi, tín dụng, thanh toán, … đáp ứng đầy đủ nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng. Các hình thức huy động tiền gửi của Ngân hàng thương mại2 Tiền gửi là nguồn vốn mà Ngân hàng huy động được từ các tổ chức kinh tế, cá nhân… trong xã hội thông qua quá trình nhận tiền gửi, thanh toán hộ, các khoản cho vay tạo tiền gửi và các nghiệp vụ kinh doanh khác.
Tiền gửi chiếm một tỷ trọng khá lớn trong nguồn vốn huy động của NHTM. Tiền gửi không kỳ hạn Tiền gửi không kỳ hạn là hình thức tiền gửi mà khách hàng gửi vào NHTM với mục đích chính là sử dụng các dịch vụ của Ngân hàng như thanh toán, thu chi hộ,… theo yêu cầu của khách hàng. 2 (Trầm Thị Xuân Hương và Cộng sự, 2013) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Đặc điểm của nguồn huy động này là tiền gửi có thể rút ra bất cứ lúc nào hoặc yêu cầu khách hàng thực hiện thanh toán mà không hạn chế số lần giao dịch. Vì thế đây là nguồn vốn biến động nhiều nhất mà Ngân hàng khó có thể dự đoán về quy mô có thể huy động được, đồng thời kỳ hạn tiềm năng của loại loại tiền này cũng là ngắn nhất.
Do đây là nguồn vốn có nhiều biến động nên để đảm bảo an toàn cho hoạt động của NHTM nên tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với nguồn vốn này cao hơn so với các loại tiền gửi khác. Tiền gửi không kỳ hạn được tạo ra với mục đích là phục vụ nhu cầu của khách hàng nên khách hàng có thể được hưởng lãi hoặc không được hưởng lãi từ hình thức gửi tiền này. Tài khoản tiền gửi có kỳ hạn Tiền gửi có kỳ hạn là hình thức tiền gửi mà khách hàng gửi vào Ngân hàng nhưng có thoả thuận thời gian rút tiền và khách hàng không được phép rút tiền trước thời hạn. Mục đích chính của người gửi tiền là sinh lời và Ngân hàng có thể chủ động trong việc sử dụng nguồn vốn này vì tính thời hạn của nguồn vốn.
Mức lãi suất cụ thể phụ thuộc vào thời hạn gửi tiền và sự thoả thuận giữa Ngân hàng và khách hàng trên cơ sở xem xét mức độ an toàn của Ngân hàng cũng như quan hệ cung cầu về vốn tại thời điểm đó. Tuy nhiên, để tạo tính lỏng cho các loại tiền gửi có kỳ hạn mà từ đó hấp dẫn khách hàng, Ngân hàng có thể cho phép khách hàng rút tiền trước kỳ hạn, tuỳ theo chính sách của mỗi Ngân hàng mà có hình thức trả lãi phù hợp. Do đó, nguồn vốn này tương đối ổn định nên tỷ lệ dự trữ bắt buộc cũng ít hơn so với hơn tiền gửi không kỳ hạn, được ngân hàng sử dụng để cấp tín dụng ngắn hạn, trung và dài hạn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Tiền gửi tiết kiệm Tiền gửi tiết kiệm là loại tiền gửi của các tầng lớp dân cư trong xã hội với mục đích tích luỹ và hưởng lãi. Tiền gửi tiết kiệm chia thành hai loại là tiết kiệm có kỳ hạn và tiết kiệm không kỳ hạn. - Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn: Đây là các khoản tiền gửi không có kỳ hạn xác định, người gửi tiền có thể rút ra bất kỳ lúc nào tuỳ theo nhu cầu của mình do đó lãi suất của loại tiền gửi này thường thấp hơn so với các loại tiền gửi có kỳ hạn xác định. Đây là hình thức chủ yếu được các cá nhân lựa chọn vì các khoản tiền tạm thời chưa sử dụng.
Do vậy lượng tiền gửi này thường chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng nguồn vốn huy động của Ngân hàng. Với đặc tính của nguồn tiền này là luôn biến động cho nên Ngân hàng chỉ được sử dụng một tỷ lệ phần trăm nhất định của lượng tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn nhận được. - Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn: Khác với tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn, người gửi tiết kiệm có kỳ hạn chỉ được rút tiền sau một kỳ hạn nhất định. Đối tượng chủ yếu của loại hình này là các cá nhân với mục đích an toàn và hưởng lãi vì khách hàng đã xác định trước kế hoạch chi tiêu cụ thể đối với khoản tiền này.
Khoản tiền gửi có kỳ hạn càng dài thì lãi suất càng cao bởi vì Ngân hàng có thể chủ động sử dụng nó cho hoạt động kinh doanh của mình đặc biệt là để cho vay trung dài hạn. Tiền gửi thanh toán khác Bên cạnh những hình thức huy động tiền gửi nêu trên, Ngân hàng còn có các hình thức tiền gửi khác như tiền gửi ký quỹ, tiền gửi vốn chuyên dùng, tiền gửi séc bảo chi, … Đây là các hình thức tiền gửi theo yêu cầu của khách hàng nhằm thực hiện các nhu cầu giao dịch với ngân hàng. Tuy nhiên, quy mô của hình thức tiền gửi này không lớn và ít được phổ biến do tính chất đặc thù riêng biệt cho một nhóm ít khách hàng trong xã hội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Nguyên tắc huy động tiền gửi Vì tiền gửi là một hình thức huy động vốn nên nguyên tắc của hình thức huy động này tuân theo các nguyên tắc huy động vốn nói chung. Tiền gửi là tài sản bằng tiền của các TCKT và tầng lớp dân cư nên việc huy động và sử dụng nguồn vốn này phải đảm bảo tính an toàn, bảo mật, mang lại lợi ích cho khách hàng.