CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHO THUÊ TÀI CHÍNH VÀ XỬ LÝ NỢ XẤU TRONG CHO THUÊ TÀI CHÍNH 1. Cơ sở lý luận về cho thuê tài chính 1. Khái niệm Khái niệm cho thuê Cho thuê là sự thoả thuận giữa bên cho thuê và bên thuê về việc bên cho thuê chuyển quyền sử dụng tài sản cho bên thuê trong một khoảng thời gian nhất định để được nhận tiền cho thuê một lần hoặc nhiều lần. Hoạt động cho thuê đã được hình thành từ rất lâu trong giai đoạn đầu của nền kinh tế, trong đó chủ yếu là các giao dịch cho thuê tài sản.
Cùng với sự phát triển của sản xuất và trao đổi hàng hóa, các giao dịch cho thuê tài sản phát triển thành tín dụng thuê mua và đến nay đã phát triển thành CTTC. Khái niệm cho thuê tài chính CTTC là kết quả của sự phát triển của tín dụng thuê mua. Ngày nay, hoạt động CTTC ngày càng hoàn thiện, điều này được đánh dấu bởi sự ra đời của hàng loạt công ty CTTC độc lập. CTTC thật sự đã trở thành một hình thức tài trợ vốn trung dài hạn cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ.
Về lý thuyết cũng như thực tiễn, hiện nay có nhiều quan điểm về CTTC. Tuỳ theo góc độ nghiên cứu, hoặc theo qui định luật pháp của mỗi nước khác nhau thì có các khái niệm khác nhau. Đơn giản nhất, CTTC có thể coi là thuê tài sản mà bên cho thuê có sự chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sỡ hữu tài sản cho bên thuê. Quyền sỡ hữu tài sản có thể chuyển giao vào cuối thời hạn thuê.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Theo đó, một giao dịch cho thuê tài sản được coi là CTTC nếu thỏa một trong các trường hợp sau: - Bên cho thuê chuyển giao quyền sở hữu tài sản cho bên thuê khi hết thời hạn thuê. - Tại thời điểm khởi đầu thuê tài sản, bên thuê có quyền lựa chọn mua lại tài sản với mức giá ước tính thấp hơn gía trị hợp lý vào cuối thời hạn thuê. - Thời hạn thuê tài sản chiếm phần lớn thời gian sử dụng kinh tế của tài sản cho dù không có sự chuyển giao quyền sở hữu. - Tại thời điểm khởi đầu thuê tài sản, gía trị hiện tại của khoản thanh toán tiền thuê tối thiểu chiếm phần lớn gía trị thanh lý của tài sản thuê.
Hợp đồng thuê tài sản cũng được coi là hợp đồng thuê tài chính nếu hợp đồng thoả mãn ít nhất một trong ba trường hợp sau: - Nếu bên thuê huỷ hợp đồng và đền bù tổn thất phát sinh liên quan đến việc huỷ hợp đồng cho bên cho thuê. - Thu nhập hoặc tổn thất do sự thay đổi giá trị hợp lý của giá trị còn lại của tài sản thuê gắn với bên thuê. - Bên thuê có khả năng tiếp tục thuê lại tài sản sau khi hết hạn hợp đồng thuê với tiền thuê thấp hơn giá thuê thị trường. Theo một định nghĩa khác, CTTC được định nghĩa là hoạt động tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho thuê máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác trên cơ sở hợp đồng cho thuê giữa bên cho thuê với bên thuê.
Bên cho thuê cam kết mua máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác theo yêu cầu của bên thuê và nắm giữ quyền sở hữu đối với các tài sản cho thuê. Bên thuê sử dụng tài sản thuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn đã được hai bên thoả thuận. Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê được quyền lựa chọn mua lại tài sản thuê hoặc tiếp tục thuê theo các điều kiện đã thoả thuận trong hợp đồng cho thuê tài LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 chính. Tổng số tiền thuê một loại tài sản qui định tại hợp đồng cho thuê tài chính, ít nhất phải tương đương với giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng.
Bản chất của CTTC trong các khái niệm trên đều được hiểu như nhau, đó là: “CTTC là một hoạt động tín dụng trung dài hạn thông qua hợp đồng cho thuê giữa bên thuê và bên cho thuê, trong đó theo yêu cầu của bên thuê, bên cho thuê chuyển giao quyền sử dụng tài sản cho thuê trong suốt thời gian thuê và nắm giữ quyền sở hữu tài sản cho thuê. Bên thuê sử dụng tài sản và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn đã thoả thuận. Quyền sở hữu tài sản thuê có thể được chuyển giao vào cuối thời hạn thuê hay không là tùy vào thỏa thuận trong hợp đồng cho thuê”. Như vậy có thể kết luận rằng: CTTC là hình thức cấp tín dụng trung dài hạn, trong đó bên cho thuê chuyển giao quyền sử dụng tài sản cho thuê trong một khoảng thời gian xác định, bên thuê sử dụng tài sản và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn đã thoả thuận.
Khi kết thúc thời hạn cho thuê, bên thuê được quyền mua lại tài sản thuê hoặc tiếp tục thuê tài sản đó hoặc hoàn trả lại tài sản cho bên cho thuê tuỳ theo các điều kiện đã thỏa thuận trong hợp đồng thuê. Đặc điểm của cho thuê tài chính Ngoài những đặc điểm chung của nghiệp vụ cấp tín dụng của ngân hàng, CTTC còn có những điểm đặc thù sau: - CTTC là nghiệp vụ cấp tín dụng bằng tài sản, bên cho thuê trực tiếp mua tài sản theo yêu cầu của bên thuê và chuyển giao cho bên thuê sử dụng. Do tài trợ vốn dưới hình thức tài sản nên CTTC không thay thế tín dụng trung dài hạn mà tham gia tài trợ vốn làm đa dạng hóa, chuyên nghiệp hóa nghiệp vụ tín dụng trung dài hạn. Thời hạn của CTTC chiếm phần lớn thời gian hữu dụng của tài sản.
Tài sản CTTC là tài sản có giá trị lớn và thời gian hữu dụng dài. - Vì bản chất của tín dụng là sự hoàn trả khoản tiền đã được tài trợ nên CTTC cũng mang đầy đủ bản chất của tín dụng trung dài hạn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Trong CTTC, bên thuê không cần dùng tài sản của mình để bảo đảm nghĩa vụ trả nợ. Tài sản cho thuê cũng chính là tài sản bảo đảm bởi vì trong suốt thời hạn cho thuê, quyền sở hữu tài sản thuộc về bên cho thuê.
- Bên thuê không cần có vốn tự có tham gia vào việc hình thành tài sản cho thuê. Bên cho thuê trực tiếp ký hợp đồng mua toàn bộ tài sản cho thuê và thanh toán toàn bộ các chi phí phát sinh cho việc hình thành tài sản cho thuê. - CTTC là loại hình tín dụng sản xuất, kinh doanh. Tài sản cho thuê là các máy móc, thiết bị phục vụ cho nhu cầu sản xuất kinh doanh của bên thuê.
- Trong nghiệp vụ CTTC có sự tham gia của ba chủ thể: bên cho thuê, bên thuê, nhà cung ứng. + Bên cho thuê là các công ty CTTC, là một tổ chức tín dụng được thành lập để thực hiện nghiệp vụ CTTC, bao gồm các công ty CTTC độc lập và công ty CTTC trực thuộc NHTM. + Bên thuê là các tổ chức và cá nhân có nhu cầu sử dụng tài sản thuê cho hoạt động sản xuất kinh doanh. + Nhà cung ứng là đơn vị cung cấp tài sản cho thuê cho bên cho thuê.
- Hợp đồng cho thuê tài chính là hợp đồng không hủy ngang. - Khi kết thúc hợp đồng thuê bên thuê có quyền mua lại tài sản thuê với giá tượng trưng hoặc bên cho thuê chuyển giao quyền sở hữu. Để hiểu rõ thêm, các đặc điểm của CTTC so với hình thức vay vốn ngân hàng được tóm tắt qua bảng so sánh dưới đây. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Phân biệt giữa cho thuê tài chính và vay vốn ngân hàng Tiêu chí Cho thuê tài chính Vay vốn Ngân hàng Hình thức - Bằng hiện vật.
tài trợ - Không bắt buộc phải có tài sản thế - Phải có tài sản thế chấp. Quyền sở hữu - Tài sản thuê thuộc sở hữu của Bên - Tài sản đứng tên sở hữu cho thuê trong suốt thời hạn thuê. của Bên vay trong suốt thời gian vay. Thể hiện - Tài sản thuê được thể hiện trong một - Tài sản mua bằng tiền vay trên bảng mục riêng trên bảng tổng kết tài sản thể hiện trên bảng tổng kết tổng kết của Doanh nghiệp, không thể hiện là tài sản và làm thay đổi tình tài sản một khoản vay nợ nên tình hình tài hình tài chính của Doanh chính của Doanh nghiệp không thay nghiệp.
Khác với CTTC, cho thuê vận hành hay còn gọi là cho thuê hoạt động, là hình thức cho thuê tài sản trong đó bên thuê sử dụng tài sản của bên cho thuê trong một thời gian nhất định và sẽ trả lại tài sản đó cho bên cho thuê khi kết thúc thời hạn thuê theo hợp đồng. Bên cho thuê giữ quyền sở hữu tài sản cho thuê và nhận tiền cho thuê theo hợp đồng cho thuê vận hành. Theo đó, một giao dịch cho thuê được xác định là cho thuê vận hành khi: - Quyền sở hữu tài sản cho thuê không được chuyển giao cho bên thuê khi kết thúc hợp đồng cho thuê vận hành. - Hợp đồng cho thuê vận hành không quy định việc thoả thuận mua tài sản cho thuê giữa bên cho thuê và bên thuê.
- Thời hạn thuê chỉ chiếm một phần trong khoảng thời gian hữu dụng của tài sản cho thuê. - Tổng giá trị tiền thuê chỉ chiếm một phần trong giá trị tài sản cho thuê. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Hai hình thức CTTC và cho thuê vận hành đều có điểm giống nhau là cùng có sự tách biệt giữa quyền sở hữu, quyền định đoạt và quyền sử dụng tài sản. Tài sản thuộc quyền sở hữu, định đoạt của bên cho thuê nhưng quyền sử dụng tài sản được bên cho thuê giao lại cho bên thuê khai thác.
Theo thông lệ quốc tế, các loại tài sản là đối tượng của cho thuê vận hành và CTTC có thể là động sản hay bất động sản. Thuê vận hành có thời hạn thuê rất ngắn so với toàn bộ đời sống hữu ích của tài sản. Để chấm dứt hợp đồng thuê, bên thuê chỉ cần báo trước với bên cho thuê một thời gian ngắn. Trong giao dịch thuê vận hành, bên cho thuê phải chịu mọi chi phí như chi phí bảo trì, bảo hiểm, thuế và mọi rủi ro.
Bên thuê có quyền sử dụng tài sản trong thời gian thuê có nghĩa vụ trả tiền thuê và có thể hủy ngang.