CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ PHI TÍN DỤNG CỦA NHTM 1. NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG CƠ BẢN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Ngân hàng thương mại (NHTM) Trên phương diện lý luận cũng như thực tiễn đã chứng minh rằng, ngân hàng thương mại (NHTM) có lịch sử hình thành, tồn tại và phát triển trên thế giới cách đây hàng trăm năm. Với vai trò một định chế tài chính trung gian, một loại hình doanh nghiệp đặc biệt kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ, NHTM đã góp phần vô cùng quan trọng vào sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa tiền tệ ở mỗi quốc gia.
Có thể nói rằng, ở đâu có một hệ thống NHTM phát triển thì ở đó mới có thể xây dựng được một nền kinh tế thị trường phát triển và ngược lại ở đâu có nền kinh tế thị trường phát triển sẽ tạo cơ hội để có được một hệ thống NHTM phát triển. Vậy ngân hàng thương mại là gì? Trên phương diện lý thuyết, xuất phát từ tập quán, cũng như luật pháp ở mỗi quốc gia, thuật ngữ NHTM có thể được phát biểu khác nhau; chẳng hạn như: -Tại Cộng hòa Pháp, người ta quan niệm NHTM là những doanh nghiệp và cơ sở nào thường xuyên nhận của công chúng dưới hình thức ký thác hay hình thức khác, các khoản tiền mà họ dùng cho chính họ vào nghiệp vụ tín dụng, chứng khoán hay dịch vụ tài chính(* Nguồn: “Tiền tệ Ngân hàng” trường Đại học Ngân hàng TP.Lê Thị Tuyết Hoa; PGS,TS. Nguyễn Thị Nhung; Nhà XB Thống kê, 2011) -Hoặc tại Hoa Kỳ, ngân hàng thương mại được quan niệm là một tổ chức kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính (* như trên) Theo tác giả Peter Rose trong cuốn “Quản trị ngân hàng thương mại” thì: “Ngân hàng là tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất đặc biệt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế”(**). -Ở Việt Nam, theo khoản 2 điều 4 Luật các Tổ chức Tín dụng ( Luật số 47/2010/QH12 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2011) quy định: “ Ngân hàng thương mại là loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác…nhằm mục tiêu lợi nhuận”.
Hoạt động ngân hàng được giải thích cụ thể tại điều 12 của Luật này như sau: “Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ sau đây: a/ Nhận tiền gửi; b/Cấp tín dụng; c/Cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản”. Từ những quan niệm tuy có một số điểm khác nhau về cách phát biểu như đã nêu trên, song tác giả nhận thấy có thể rút ra một quan niệm chung nhất về NHTM, xuất phát từ bản chất của nó như sau: NHTM là một định chế tài chính trung gian, kinh doanh trong lĩnh vục tiền tệ với hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận các khoản tiền gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán. Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại Hoạt động cơ bản của NHTM tập trung trên 3 mặt chính là: hoạt động huy động vốn; hoạt động sử dụng vốn và hoạt động thanh toán. Thông qua các hoạt động của mình, NHTM đã cung cấp các dịch vụ ngân hàng đến khách hàng.
Hoạt động huy động vốn: NHTM là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt, kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ. Để có thể tiến hành kinh doanh, NHTM phải có vốn chủ sở hữu ban đầu. Tuy nhiên nguồn vốn này không phải là nguồn chủ yếu để hoạt động kinh doanh. NHTM hoạt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 động kinh doanh theo phương châm “đi vay để cho vay”.
Vì vậy hoạt động huy động vốn được các NHTM hết sức coi trọng. NHTM thực hiện huy động vốn từ các tổ chức kinh tế và dân cư, thông qua nhiều hình thức khác nhau như mở tài khỏan tiền gửi, tài khoản tiết kiệm, phát hành các loại chứng khoán nợ như trái phiếu, kỳ phiếu…Thông qua các hoạt động này giúp tạo ra nguồn vốn cơ bản, quan trọng cho kinh doanh ngân hàng. Với hoạt động huy động vốn này, một mặt ngân hàng trở thành địa chỉ tin cậy để người dân và các tổ chức kinh tế gửi tiền nhàn rỗi, mặc khác, hoạt động này là cơ sở tạo nguồn cho đầu tư, - tiền quay trở lại lưu thông đóng góp một cách có hiệu quả cho sự phát triển của nền kinh tế. Hoạt động sử dụng vốn: Trên cơ sở nguồn vốn được tạo ra, các NHTM tiến hành hoạt động sử dụng vốn để tạo ra lợi nhuận cho mình.
Các hoạt động sử dụng vốn cũng vô cùng đa dạng như: cho vay, chiết khấu, đầu tư chứng khoán, đầu tư vào các công ty con, liên doanh liên kết, mua sắm tài sản cố định…Trong các hoạt động sử dụng vốn nói trên, cho vay là hoạt động đặc trưng nhất và thông thường chiểm tỷ trọng doanh số sử dụng vốn lớn nhất; đồng thời cũng thường đem lại nguồn lợi nhuận chiếm tỷ trọng lớn nhất cho NHTM. Ngoài ý nghĩa vô cùng quan trọng của hoạt động này trong việc tạo nguồn thu chủ yếu đối với bản thân mỗi NHTM, ta cũng có thể thấy rõ ý nghĩa về mặt kinh tế-xã hội, đó là thông qua hoạt động sử dụng vốn, các NHTM góp phần làm cho sản phẩm xã hội được tăng lên, vốn đầu tư được mở rộng, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội. Hoạt động thanh toán: Có thể nói một cách khái quát hơn, đây cũng chính là hoạt động thể hiện rõ vai trò trung gian tài chính của NHTM. Với tư cách là địa chỉ tin cậy, được trang bị những thiết bị chuyên dụng, với đội ngũ chuyên gia, ngân hàng được xem như “trái tim” của nền kinh tế, thực hiện vai trò đẩy các dòng tiền lưu thông không ngừng.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Nếu như trước đây, để thực hiện hoạt động thanh toán, các NHTM mở tài khoản tiền gửi thanh toán cho khách hàng và cung cấp các phương tiện thanh toán thông thường như séc, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, hối phiếu, …thì ngày nay, nhờ sự phát triển của công nghệ thông tin, một xã hội không dùng séc sẽ được hình thành, các công cụ mới như các loại thẻ thanh toán, thẻ tín dụng được thực hiện thông qua hệ thống máy ATM/POS; các dịch vụ ngân hàng điện tử như Internet Banking, Mobile Banking,…sẽ ngày càng được sử dụng phổ biến hơn, tạo điều kiện vô cùng thuận lợi cho hoạt động dịch vụ thanh toán của NHTM ngày càng phát triển đa dạng và hiệu quả hơn. DỊCH VỤ NGÂN HÀNG VÀ DỊCH VỤ PHI TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Dịch vụ ngân hàng Việc thực hiện chức năng trung gian tín dụng và trung gian thanh toán, vốn đã mang lại những hiệu quả to lớn cho nền kinh tế - xã hội. Nếu chỉ dừng lại ở đó thì chưa đủ, các NHTM cần đáp ứng tất cả các nhu cầu của khách hàng có liên quan đến hoạt động ngân hàng.
Đó chính là việc cung ứng dịch vụ ngân hàng. Nói đến dịch vụ người ta thường gắn nó với hai đặc điểm: Thứ nhất: Đó là các dịch vụ chỉ có các ngân hàng với những ưu thế của nó mới có thể thực hiện một cách trọn vẹn và đầy đủ. Ưu thế của các NHTM được thể hiện qua các điểm sau đây: - Có hệ thống mạng lưới chi nhánh rộng khắp, không những ở trong nước mà còn ở các nước. - Có quan hệ với nhiều công ty, xí nghiệp, tổ chức kinh tế…do đó nắm bắt được tình hỉnh sản xuất kinh doanh, tình hình tài chính của khách hàng một cách cụ thể sâu sắc, biết được những điểm mạnh và điểm yếu của từng khách hàng.
- Có trang bị hệ thống thông tin hiện đại đồng thời nhận và nắm bắt được nhiều thông tin về tình hình kinh tế, tài chính, tình hình tiền tệ, giá cả, tỷ giá… và diễn biến của nó trên thị trường trong nước và quốc tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Thứ hai: Đó là các dịch vụ gắn liền với họạt động ngân hàng, không những cho phép các NHTM thực hiện tốt yêu cầu của khách hàng mà còn hỗ trợ tích cực để các NHTM thực hiện tốt hơn chức năng trung gian tín dụng và trung gian thanh toán. Dịch vụ ngân hàng mà NHTM cung cấp cho khách hàng không chỉ thuần túy để hưởng hoa hồng và dịch vụ phí (yếu tố làm tăng doanh thu và lợi nhuận cho ngân hàng) mà dịch vụ ngân hàng cũng có tác dụng hỗ trợ các mặt hoạt động chính của NHTM mà trước hết là hoạt động tín dụng. Dịch vụ phi tín dụng của ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm dịch vụ phi tín dụng của ngân hàng thương mại Để tìn hiểu về dịch vụ PTD của NHTM, trước hết cần thống nhất quan niệm về dịch vụ tín dụng của NHTM. Dịch vụ tín dụng của NHTM Thực tiễn cho thấy, dịch vụ ngân hàng rất đa dạng và phong phú. Trong số các dịch vụ ngân hàng, có những dịch vụ liên quan tới việc cấp tín dụng dưới mọi hình thức, có nghĩa là NHTM thỏa thuận cho tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền, trong một thời hạn nhất định, trên nguyên tắc có hoàn trả lại đầy đủ cả vốn và lãi, thông qua các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, …Đó chính là dịch vụ tín dụng của NHTM. Dịch vụ phi tín dụng của NHTM Ngoài dịch vụ tín dụng như đã nêu trên, các dịch vụ của NHTM được gọi chung là dịch vụ PTD Chẳng hạn như các dịch vụ: dịch vụ thanh toán và chuyển tiền (thẻ thanh toán, séc, hối phiếu ngân hàng, ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi,…); các dịch vụ về tư vấn, trung gian môi giới,…Những dịch vụ như vậy, do không có liên quan trực tiếp tới việc cấp tín dụng dưới mọi hình thức, được gọi là các dịch vụ phi tín dụng của NHTM.
Dịch vụ PTD của NHTM đem lại nguồn thu nhập cho NHTM đưới hình thức các khoản dịch vụ phí, hoa hồng môi giới, các khoản chênh lệch giá,… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.