Chương 1: Rửa tiền và những tác động tiêu cực đến nền kinh tế. Chương 2: Thực trạng về hoạt động rửa tiền ở Việt Nam hiện nay. Chương 3: Các giải pháp nhằm phòng chống rửa tiền ở Việt Nam. - Phần 3: Kết luận chung.
Ý nghĩa của đề tài: Việt Nam là một quốc gia hội tụ rất nhiều yếu tố thuận lợi cho hoạt động rửa tiền như nền kinh tế tiền mặt, đang cần nhiều vốn đầu tư, hệ thống pháp luật còn nhiều lỗ hỏng và đặc biệt là về luật phòng chống rửa tiền. Vì vậy, để hạn chế những thiệt hại có thể do rửa tiền gây ra, Việt Nam cần đánh giá đúng và tìm ra “phương thuốc đặc trị” cho căn bệnh rửa tiền. Đây chính là lý do em chọn đề tài này.HCM, tháng 10 năm 2011 Đặng Kim Cương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 CHƢƠNG 1: RỬA TIỀN VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC ĐẾN NỀN KINH TẾ. Lý luận chung về rửa tiền: Trong xu hướng toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế, sự phát triển công nghệ thông tin hiện nay và khối lượng chu chuyển tài chính toàn cầu diễn ra ở mức khổng lồ, khoảng 3.500 tỷ USD mỗi ngày, gấp 2 lần mức chu chuyển khoảng 10 năm trước, thì vấn đề rửa tiền trở thành mối quan tâm không chỉ của cộng đồng quốc tế mà còn là của Chính Phủ mỗi quốc gia.
Vậy rửa tiền là gì? Trên thế giới có rất nhiều khái niệm về rửa tiền với những phạm vi và mức độ khác nhau, nhưng theo cách hiểu phổ biến nhất thì “rửa tiền là hành động chuyển lợi nhuận thu được từ những hoạt động phạm pháp sang lợi nhuận hợp pháp; bọn tội phạm chuyển những khoản thu nhập bất hợp pháp có nguồn gốc từ: buôn lậu, ma túy, tống tiền, mại dâm, trốn thuế, tham nhũng, hối lộ, mua bán vũ khí và cờ bạc bất hợp pháp,. vào hệ thống tài chính và nền kinh tế để biến thành những khoản tiền hợp pháp. Trong điều kiện chống khủng bố hiện nay thì việc chuyển những khoản tiền hợp pháp để phục vụ cho mục đích khủng bố cũng được coi là một dạng rửa tiền”. Hay nói một cách ngắn gọn, tẩy rửa tiền là hành vi của bọn phạm tội tẩy rửa những đồng tiền bất hợp pháp, hay còn gọi là “tiền bẩn”, thành những đồng tiền hợp pháp – “tiền sạch”.
Hoặc cũng là cách hiểu khái quát, theo các chuyên gia của Ngân Hàng Phát Triển Châu Á – ADB: “Rửa tiền là quá trình chuyển đổi qua nhiều giai đoạn khoản tiền kiếm được từ những hoạt động bất hợp pháp hoặc tội phạm để nó có thể trở thành tiền hợp pháp”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Theo Liên Hiệp Quốc dựa vào công ước Vienna (1998) và công ước Palermo (2000) được nhiều quốc gia đồng thuận nhất thì: “Rửa tiền chính là việc sử dụng (nghĩa là với bất cứ hình thức nào của cả hành động cho và nhận) bất cứ tài sản nào mà nó được cho là có nguồn gốc từ hoạt động hoàn toàn hay một phần của phạm tội mà có hoặc từ hoạt động che đậy, trá hình nhằm giúp đỡ người phạm tội đó thoát khỏi luật pháp”. Tại Việt Nam, lần đầu tiên định nghĩa rửa tiền được quy định rõ ràng trong khoản 1, điều 3 của Nghị Định số 74/2005/NĐ-CP về phòng chống rửa tiền ngày 07 tháng 06 năm 2005 thì: “Rửa tiền là hành vi của cá nhân, tổ chức tìm cách hợp pháp hóa tiền, tài sản do phạm tội mà có thông qua các hoạt động cụ thể sau đây: - Tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào một giao dịch liên quan đến tiền, tài sản do phạm tội mà có. - Thu nhận, chiếm giữ, chuyển dịch, chuyển đổi, chuyển nhượng, vận chuyển, sử dụng, vận chuyển qua biên giới tiền, tài sản do phạm tội mà có.
- Đầu tư vào một dự án, một công trình, góp vốn vào một doanh nghiệp hoặc tìm cách khác che đậy, ngụy trang, hoặc cản trở việc xác minh nguồn gốc, bản chất thật sự hoặc vị trí, quá trình di chuyển hoặc quyền sở hữu đối với tiền, tài sản do phạm tội mà có”. Nói chung hoạt động rửa tiền được thực hiện theo một chu trình tam giác, để hiểu rõ hơn chúng ta nên tìm hiểu về quy trình cơ bản của hoạt động rửa tiền. Quy trình cơ bản của hoạt động rửa tiền: 1. Nguồn gốc tiền bẩn: Do buôn lậu (vũ khí và hàng hóa), khủng bố, tài trợ khủng bố, buôn bán ma túy, tham nhũng và hối lộ, mại dâm, buôn người, trộm cắp, tham ô, lừa đảo, tống tiền, trốn thuế, tội phạm tài chính, … mà có tiền.
Quy trình rửa tiền: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Để có thể nhận dạng đầy đủ đúng bản chất của hoạt động rửa tiền, chúng ta cần phải hiểu những thuật ngữ liên quan đến hành vi rửa tiền. Hành vi rửa tiền có liên quan đến 3 giai đoạn: Giai đoạn phân tán (Placement): Đây là thuật ngữ nói lên việc phân phối nguồn tiền từ các hoạt động phi pháp vào trong hệ thống tài chính mà không gây ra sự chú ý của các định chế tài chính và của các cơ quan chức năng. Các tội phạm rửa tiền có thể thực hiện đầu tư phân tán bằng cách chia các khoản “tiền bẩn” thành nhiều số lượng các khoản tiền nhỏ dưới mức quy định - Theo đề xuất của tổ chức chống rửa tiền quốc tế là 15.000 USD hoặc EURO – và thường ở các ngân hàng có các quy chế kiểm soát nội bộ yếu kém, hoặc là những ngân hàng có uy tín thấp. Thậm chí các tội phạm rửa tiền còn thực hiện một cách hoàn hảo các kế hoạch của mình bằng cách chuyển tiền vào những tài khoản của những đối tác mà những hóa đơn thu tiền của các đối tác này sẽ không bao giờ có các hàng hóa hoặc dịch vụ đối ứng.
Phân tán lòng vòng (Layering): Đây là thuật ngữ nói lên một quy trình tạo ra một chuỗi các giao dịch nhằm mục đích che đậy các nguồn tiền từ các hoạt động phi pháp và làm rối tung các dấu vết kiểm toán sau này. Các kỹ thuật phân tán: Thông thường là chuyển tiền điện tử ra nước ngoài, thường trực tiếp vào những ngân hàng dễ dãi “bank secrecy haven” hoặc vào những chứng chỉ tiền gửi có những quy chế pháp lý thông thoáng mà người chủ của nó sẵn sàng có thể rút ra vào bất cứ lúc nào. Đó là những công cụ có tính thanh khoản rất cao như Séc du lịch chẳng hạn. Bước kế tiếp, kẻ đồng lõa sẽ làm cho vấn đề trở nên phức tạp hơn nữa bằng cách chuyển tiền điện tử tới những người nắm giữ những tài khoản bí mật – thường là ở những quốc gia có quy tắc quản trị ngân hàng ngoại lỏng lẻo.
Những người này sẽ cho vay tiền tới những đối tác mà sau này sẽ hoàn trả lại bằng các hóa đơn “có vấn đề”. Hợp nhất (Integration): Đây là thuật ngữ nói lên giai đoạn cuối cùng của việc rửa tiền, là việc phân phối trở lại vào nền kinh tế các nguồn tiền không thể lần ra LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 dấu vết được nữa. Giai đoạn này được tiến hành thông qua hàng loạt các hành vi tiêu dùng xa hoa lãng phí, các chi tiêu đầu tư vào các doanh nghiệp và đầu tư tài chính. Thủ đoạn của chúng lúc đầu thường chuyển đổi sang chi phí quảng cáo trên các phương tiện thông tin đại chúng để tạo cho chúng vỏ bọc uy tín, làm ăn có lãi, tài trợ từ thiện, trả lương hộ, đóng góp xây dựng hoặc mua bất động sản, mua ô tô đắt tiền, xây dựng các công trình, … Sau đó bán lại để thu tiền, hay đóng góp cổ phần vào các công ty lớn, sau đó chuyển nhượng cổ phần.1: Quy trình của hoạt động rửa tiền.
Với những thủ đoạn tinh vi để hòng che dấu, chúng ta thấy không dễ để nhận dạng được hết các hoạt động rửa tiền. Đấu tranh chống tội phạm rửa tiền như là một cuộc đấu trí giữa một bên là cơ quan có nhiệm vụ chống rửa tiền, cơ quan hành pháp với một bên là bọn tội phạm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Tuy nhiên, hoạt động rửa tiền vẫn có thể nhận dạng được qua các biểu hiện của chúng. Những biểu hiện và cách thức rửa tiền: 1.
Biểu hiện hoạt động rửa tiền: Các hình thức cũng như địa chỉ rửa tiền được giới tội phạm quốc tế chọn lựa, những công ty ma, những sòng bạc, nhà hàng, tiệm kim hoàn, đại lý mua bán xe ô tô, các nhà môi giới tác phẩm nghệ thuật, các hoạt động xuất nhập khẩu … đều là những địa chỉ rửa tiền quen thuộc. Tuy nhiên, quân cờ được ưu chuộng nhất vẫn là ngân hàng Thụy Sĩ, với chất lượng dịch vụ tốt và nguyên tắc tôn trọng bí mật khách hàng nổi tiếng vẫn được xem là điểm đến tốt nhất của các “ông trùm” của các tội phạm quốc tế. Áp dụng các điều khoản trong Nghị Định số 74/2005/NĐ-CP về phòng chống rửa tiền ngày 07 tháng 06 năm 2005, đối với báo cáo giao dịch đáng ngờ, người nhận biết khách hàng phải báo cáo trong thời gian tối đa là 48 giờ kể từ thời điểm phát sinh giao dịch. Trường hợp phát hiện giao dịch được yêu cầu thực hiện có dấu hiệu liên quan đến tội phạm thì người nhận biết khách hàng phải báo cáo ngay Cục phòng, chống rửa tiền và cơ quan nhà nước có thẩm quyền thông qua các hình thức văn bản, điện tử, fax, thậm chí bằng điện thoại.
Các dấu hiệu đáng ngờ chung: - Các bên liên quan tới giao dịch cung cấp thông tin nhận biết khách hàng không chính xác, không đầy đủ, không nhất quán hoặc thuyết phục cá nhân, tổ chức cung ứng dịch vụ không báo cáo giao dịch cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật. - Không thể xác định được khách hàng theo thông tin khách hàng cung cấp hoặc giao dịch liên quan đến một bên không xác định được danh tính; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.