Luận văn thạc sĩ UEH: Giải pháp phòng chống rửa tiền tại ngân hàng TM Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích giải pháp phòng chống rửa tiền qua hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

• Tác giả: Trương Phạm Liên Châu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trương Thị Hồng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh tế tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Giải pháp phòng chống rửa tiền qua hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ RỬA TIỀN VÀ PHÒNG CHỐNG RỬA TIỀN QUA HỆ THỐNG NHTM
• 1.1. Tổng quan về rửa tiền
• 1.1.1. Định nghĩa rửa tiền
• 1.1.2. Khái niệm rửa tiền theo pháp luật Việt Nam
• 1.1.3. Tiền bẩn, cách tạo tiền bẩn
• 1.1.4. Những người cần rửa tiền
• 1.1.5. Quy trình rửa tiền
• 1.2. Phương thức, thủ đoạn rửa tiền qua ngân hàng
• 1.3. Ảnh hưởng rửa tiền đến nền kinh tế
• 1.3.1. Làm tăng tội phạm và tham nhũng
• 1.3.2. Những hậu quả đối với quốc tế và đầu tư nước ngoài
• 1.3.3. Làm suy yếu các tổ chức tài chính
• 1.3.4. Nền kinh tế và khu vực tư nhân bị tổn thương
• 1.3.5. Những nỗ lực tư nhân hóa bị tổn hại
• 1.4. Tổng quan về hoạt động phòng chống rửa tiền trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho NHTMVN
• 1.4.1. Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế
• 1.4.1.1. Nhiệm vụ và chức năng chính của lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế
• 1.4.1.2. Các khuyến nghị của lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế
• 1.4.2. Hoạt động phòng chống rửa tiền một số nước trên thế giới
• 1.4.2.1. Luật phòng chống rửa tiền tại Mỹ
• 1.4.2.2. Luật phòng chống rửa tiền tại Anh
• 1.4.2.3. Kinh nghiệm phòng chống rửa tiền qua một số hệ thống ngân hàng trên thế giới
• 1.4.3. Bài học kinh nghiệm cho các NHTMVN trong hoạt động phòng chống rửa tiền qua hệ thống ngân hàng
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÒNG CHỐNG RỬA TIỀN QUA HỆ THỐNG NHTMVN
• 2.1. Tổng quan về hoạt động phòng chống rửa tiền tại Việt Nam
• 2.1.1. Sự cần thiết phải có Luật phòng chống rửa tiền ở Việt Nam
• 2.1.2. Các văn bản pháp quy về phòng chống rửa tiền
• 2.1.3. Cơ chế phòng chống rửa tiền tại Việt Nam
• 2.2. Thực trạng phòng chống rửa tiền tại các NHTMVN
• 2.2.1. Một số phương thức rửa tiền qua hệ thống ngân hàng đang diễn ra tại Việt Nam
• 2.2.2. Trách nhiệm và ý thức phòng chống rửa tiền của các Ngân hàng
• 2.2.3. Thực trạng phòng chống rửa tiền tại các ngân hàng
• 2.3. Đánh giá hoạt động phòng chống rửa tiền tại các NHTMVN
• 2.3.1. Những kết quả đạt được trong thời gian qua
• 2.3.2. Một số hạn chế công tác phòng chống rửa tiền
• 2.3.2.1. Hành lang pháp lý
• 2.3.2.2. Các công cụ được sử dụng phòng chống rửa tiền qua hệ thống Ngân Hàng
• 2.3.2.3. Công tác thanh tra, kiểm tra, quản lý, giám sát
• 2.3.2.3.1. Do khuôn khổ pháp lý chưa hoàn thiện
• 2.3.2.3.2. Do chính bản thân của các Ngân hàng
• 2.3.2.3.3. Những lo ngại của các NHTM và người dân
• 2.3.2.3.4. Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế tiền mặt
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÒNG CHỐNG RỬA TIỀN QUA HỆ THỐNG NHTMVN
• 3.1. Định hướng, quan điểm phòng chống rửa tiền của Việt Nam
• 3.2. Các giải pháp phòng chống rửa tiền ở các NHTMVN
• 3.2.1. Nhận dạng và chú ý xác đáng đến khách hàng
• 3.2.1.1. Xác định ai là khách hàng thật sự của ngân hàng
• 3.2.1.2. Các thủ tục tiếp nhận và nhận dạng khách hàng
• 3.2.1.3. Hiểu được nhu cầu khách hàng
• 3.2.2. Phát triển phần mềm tin học
• 3.2.3. Xây dựng bộ phận kiểm tra, thi hành, kiểm soát nội bộ hiệu quả, chú trọng đến yếu tố nội lực quan trọng nhân viên tại ngân hàng
• 3.2.4. Thành lập bộ phận chuyên trách phòng chống rửa tiền tại ngân hàng
• 3.2.5. NHTM cần lựa chọn các ngân hàng có uy tín trong hoạt động thanh toán quốc tế làm đối tác
• 3.3. Các kiến nghị Chính phủ và NHNN
• 3.3.1. Kiến nghị về phía Nhà nước
• 3.3.1.1. Hoàn thiện Luật phòng chống rửa tiền theo tiêu chuẩn quốc tế
• 3.3.1.2. Thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt
• 3.3.1.3. Thực hiện phòng chống tham nhũng có hiệu quả
• 3.3.2. Các kiến nghị về phía NHNN
• 3.3.2.1. Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan trong nước và quốc tế về phòng chống rửa tiền
• 3.3.2.2. Thực hiện việc thanh tra, kiểm tra và giám sát thường xuyên các NHTM
• 3.3.2.3. Tổ chức nghiên cứu, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật
• 3.3.2.4. Hạn chế tình trạng đô la hóa trên thị trường
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về rửa tiền và phòng chống rửa tiền qua ngân hàng thương mại

Rửa tiền là một vấn đề nghiêm trọng không chỉ ở Việt Nam mà còn trên toàn cầu. Hoạt động này không chỉ làm suy yếu nền kinh tế mà còn gây ra nhiều hệ lụy cho xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới, việc phòng chống rửa tiền qua hệ thống ngân hàng thương mại trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Luận văn này sẽ phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp hiệu quả nhằm nâng cao công tác phòng chống rửa tiền.

1.1. Định nghĩa và khái niệm về rửa tiền

Rửa tiền được định nghĩa là hành động hợp pháp hóa nguồn gốc của tài sản có được từ hoạt động phạm tội. Theo pháp luật Việt Nam, rửa tiền là hành vi của tổ chức, cá nhân nhằm hợp pháp hóa tài sản do phạm tội mà có. Điều này bao gồm việc tham gia vào các giao dịch liên quan đến tiền, tài sản bất hợp pháp.

1.2. Tác động của rửa tiền đến nền kinh tế

Rửa tiền không chỉ làm tăng tội phạm mà còn gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với nền kinh tế. Nó làm suy yếu các tổ chức tài chính, ảnh hưởng đến đầu tư nước ngoài và làm tổn thương nền kinh tế và khu vực tư nhân. Những tác động này cần được nhận thức rõ để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

II. Thực trạng phòng chống rửa tiền qua hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam

Việt Nam đã có những nỗ lực trong việc xây dựng khung pháp lý và các chính sách phòng chống rửa tiền. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy nhiều hạn chế trong việc thực hiện các quy định này. Các ngân hàng thương mại vẫn gặp khó khăn trong việc phát hiện và ngăn chặn các hoạt động rửa tiền. Cần có những biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

2.1. Các văn bản pháp quy về phòng chống rửa tiền

Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp quy nhằm phòng chống rửa tiền, trong đó có Nghị định 74/2005/NĐ-CP và Luật phòng chống rửa tiền. Tuy nhiên, việc thực thi các quy định này vẫn còn nhiều bất cập, cần được cải thiện.

2.2. Thực trạng hoạt động phòng chống rửa tiền tại các ngân hàng

Nhiều ngân hàng thương mại vẫn chưa có đủ công cụ và nhân lực để thực hiện công tác phòng chống rửa tiền hiệu quả. Việc nhận diện khách hàng và các giao dịch đáng ngờ còn nhiều hạn chế, dẫn đến việc không phát hiện kịp thời các hành vi rửa tiền.

III. Giải pháp phòng chống rửa tiền qua hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống rửa tiền, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước. Các ngân hàng cần phát triển công nghệ thông tin, nâng cao năng lực nhân viên và xây dựng bộ phận chuyên trách phòng chống rửa tiền.

3.1. Nhận dạng và chú ý xác đáng đến khách hàng

Ngân hàng cần xác định rõ ai là khách hàng thật sự và thực hiện các thủ tục tiếp nhận và nhận dạng khách hàng một cách nghiêm ngặt. Điều này giúp phát hiện sớm các giao dịch đáng ngờ.

3.2. Phát triển phần mềm tin học hỗ trợ phòng chống rửa tiền

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác phòng chống rửa tiền là rất cần thiết. Các ngân hàng cần đầu tư vào phần mềm phân tích dữ liệu để phát hiện các giao dịch bất thường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phòng chống rửa tiền

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp phòng chống rửa tiền đã mang lại những kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải thiện và hoàn thiện các quy trình để đảm bảo hiệu quả cao hơn trong tương lai.

4.1. Kết quả đạt được trong công tác phòng chống rửa tiền

Các ngân hàng đã có những bước tiến trong việc phát hiện và ngăn chặn các hoạt động rửa tiền. Số lượng giao dịch đáng ngờ được báo cáo đã tăng lên đáng kể, cho thấy sự cải thiện trong nhận thức và hành động.

4.2. Những hạn chế và thách thức trong công tác phòng chống

Mặc dù đã có những kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong công tác phòng chống rửa tiền. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và ngân hàng để nâng cao hiệu quả.

V. Kết luận và tương lai của công tác phòng chống rửa tiền tại Việt Nam

Công tác phòng chống rửa tiền tại Việt Nam đang đứng trước nhiều thách thức, nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội để cải thiện. Cần có sự quyết tâm từ cả hệ thống ngân hàng và chính phủ để xây dựng một môi trường tài chính trong sạch và minh bạch.

5.1. Tương lai của công tác phòng chống rửa tiền

Trong tương lai, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực cho các ngân hàng trong công tác phòng chống rửa tiền. Việc hợp tác quốc tế cũng rất quan trọng để chia sẻ thông tin và kinh nghiệm.

5.2. Đề xuất các chính sách cải cách

Cần có các chính sách cải cách mạnh mẽ nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống rửa tiền, bao gồm việc thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và tăng cường giám sát các giao dịch tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng sau khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2007, các dòng vốn đầu tư trực tiếp và gián tiếp chảy vào thị trường trong nước gia tăng mạnh mẽ. Cùng với đó, lượng kiều hối gửi về nước đã chạm mốc khoảng 9 tỷ USD vào năm 2011 từ hơn 2,7 triệu kiều bào tại 90 quốc gia và vùng lãnh thổ, đưa Việt Nam vào nhóm 16 quốc gia tiếp nhận kiều hối lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, đặc thù nền kinh tế với tỷ lệ thanh toán bằng tiền mặt còn ở mức cao đã biến hệ thống ngân hàng trở thành đích ngắm trọng điểm của tội phạm rửa tiền xuyên quốc gia nhằm hợp pháp hóa các nguồn tiền phi pháp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện rủi ro và đánh giá thực trạng công tác phòng chống rửa tiền (AML) qua hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2007 đến năm 2012. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm: hệ thống hóa khung pháp lý và thông lệ quốc tế; phân tích các thủ đoạn rửa tiền điển hình đang diễn ra tại các tổ chức tín dụng; chỉ ra những kẽ hở trong cơ chế kiểm soát nội bộ; và xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm tài chính.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống kiểm soát tuân thủ theo chuẩn mực quốc tế, hỗ trợ các ngân hàng thương mại giảm thiểu rủi ro pháp lý, rủi ro danh tiếng và rủi ro hoạt động. Đồng thời, đề tài đóng góp trực tiếp vào mục tiêu nâng cao tỷ lệ tuân thủ báo cáo giao dịch đáng ngờ của hơn 29 ngân hàng thương mại đang hoạt động trên toàn lãnh thổ Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên mô hình ba giai đoạn rửa tiền kinh điển được công nhận bởi các định chế tài chính toàn cầu:

• Giai đoạn Sắp đặt (Placement): Đưa các khoản tiền mặt có nguồn gốc bất hợp pháp vào hệ thống tài chính thông qua việc chia nhỏ tiền gửi, mua ngoại tệ hoặc đầu tư công cụ tài chính sơ cấp.
• Giai đoạn Sắp lớp (Layering): Thực hiện hàng loạt giao dịch phức tạp, chuyển tiền liên ngân hàng, chuyển tiền xuyên biên giới hoặc mua bán chứng khoán, bất động sản nhằm cắt đứt dấu vết nguồn gốc tội phạm.
• Giai đoạn Hòa nhập (Integration): Đưa dòng tiền đã được tẩy rửa quay trở lại nền kinh tế chính thống dưới hình thức lợi nhuận đầu tư hợp pháp, thu nhập doanh nghiệp hoặc tài sản tích lũy.

Bên cạnh mô hình 3 giai đoạn, luận văn áp dụng khung tiêu chuẩn 40 khuyến nghị về phòng chống rửa tiền và 9 khuyến nghị đặc biệt về chống tài trợ khủng bố (FATF 40+9) của Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính Quốc tế, kết hợp với các nguyên tắc giám sát ngân hàng cốt lõi của Ủy ban Basel, Công ước Viên năm 1988 và Công ước Palermo năm 2000 của Liên Hợp Quốc. Các khái niệm nền tảng bao gồm: Quy trình nhận biết khách hàng (KYC), Thẩm định chuyên sâu khách hàng (CDD), Báo cáo giao dịch đáng ngờ (STR), Người có ảnh hưởng chính trị (PEPs) và Ngân hàng vỏ bọc (Shell Banks).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn bao gồm dữ liệu thứ cấp từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Cơ quan Thanh tra Giám sát Ngân hàng, Cục Phòng chống rửa tiền, Cơ quan Phòng chống Ma túy và Tội phạm của Liên Hợp Quốc (UNODC), Nhóm Châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG) và báo cáo thường niên của các ngân hàng thương mại trong nước và quốc tế.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 744 báo cáo giao dịch đáng ngờ được thu thập từ 29 ngân hàng thương mại (chiếm tỷ lệ khoảng 30% tổng số tổ chức tín dụng thuộc diện bắt buộc báo cáo) trong mốc thời gian từ năm 2007 đến năm 2011. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ theo đối tượng phát sinh nghĩa vụ báo cáo nhằm phản ánh đầy đủ bức tranh tuân thủ thực tế.

Phương pháp phân tích chủ đạo là sự kết hợp giữa thống kê mô tả, phân tích tổng hợp định tính và so sánh luật học. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả là nhằm lượng hóa chính xác diễn biến gia tăng của các báo cáo giao dịch đáng ngờ theo từng năm và phân loại theo 5 phương thức rửa tiền. Phương pháp so sánh luật học (đối chiếu quy định tại Đạo luật Bí mật Ngân hàng Mỹ - BSA 1970 với ngưỡng báo cáo 10.000 USD, quy định lưu trữ hồ sơ 6 năm của Vương quốc Anh và quy trình tác nghiệp của ngân hàng Maybank Malaysia) được lựa chọn để rút ra bài học kinh nghiệm quốc tế phù hợp với điều kiện thể chế tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn 2006-2011 mang lại các phát hiện trọng yếu sau:

• Ngân hàng là kênh rửa tiền chủ yếu: Trong tổng số báo cáo giao dịch đáng ngờ mà Cục Phòng chống rửa tiền tiếp nhận từ năm 2006 đến năm 2009, có tới 56,25% số lượng báo cáo xuất phát từ hệ thống ngân hàng thương mại, khẳng định ngân hàng luôn là cửa ngõ huyết mạch mà tội phạm tài chính lợi dụng.
• Tốc độ gia tăng đột biến của các giao dịch nghi vấn: Số lượng báo cáo giao dịch đáng ngờ tiếp nhận tăng theo cấp số nhân, từ 12 báo cáo năm 2007 lên 39 báo cáo năm 2008, 93 báo cáo năm 2009, đạt đỉnh 326 báo cáo năm 2010 và 304 báo cáo chỉ trong 7 tháng đầu năm 2011. Riêng giai đoạn sau khi Thông tư 22/2009/TT-NHNN có hiệu lực, số lượng báo cáo đạt khoảng 630 lượt, chiếm 81,4% tổng số 774 báo cáo lũy kế.
• Mức độ tuân thủ chưa đồng đều: Chỉ có 29 ngân hàng thương mại (khoảng 30% tổng số ngân hàng) thực hiện gửi báo cáo giao dịch đáng ngờ về Ngân hàng Nhà nước trong suốt giai đoạn 2007-2011, cho thấy hơn 70% định chế tài chính còn lại chưa thực sự chủ động hoặc bỏ ngỏ khâu phát hiện dấu hiệu nghi vấn.
• Phương thức thủ đoạn ngày càng tinh vi: Xuất hiện nhiều vụ việc lừa đảo tín dụng quốc tế quy mô lớn, từ các đề nghị cấp vốn vay 100 triệu USD đến 20 tỷ USD với điều kiện hoa hồng lại quả 5-10%, cho đến các vụ rửa tiền qua mua bán cổ phiếu ngân hàng điển hình với doanh số giao dịch chuyển lòng vòng lên đến gần 15 triệu USD (tương đương 232 tỷ đồng) thông qua 31 lệnh chuyển tiền ra nước ngoài.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng nhanh chóng của các giao dịch đáng ngờ bắt nguồn từ sự mở cửa của thị trường tài chính kết hợp với thói quen dùng tiền mặt trao tay phổ biến tại Việt Nam. Nhiều giao dịch bất động sản và đầu tư chứng khoán trị giá hàng chục tỷ đồng vẫn được thanh toán bằng tiền mặt, tạo kẽ hở lớn cho việc phân tán dòng tiền bất chính. Bên cạnh đó, tình trạng đô la hóa và các kênh chuyển tiền kiều hối phi chính thức khiến việc xác định chủ sở hữu hưởng lợi gặp nhiều rào cản.

Khi so sánh với các chuẩn mực quốc tế, công tác phòng chống rửa tiền tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu bộc lộ sự thiếu hụt về hệ thống lọc dữ liệu tự động. Trong khi các ngân hàng ngoại như HSBC hay Standard Chartered đã áp dụng hệ thống phân tầng rủi ro tự động, phần lớn các ngân hàng thương mại cổ phần trong nước vẫn kiểm soát thủ công, dẫn đến tình trạng chậm trễ trong việc chuyển giao thông tin cho cơ quan điều tra kinh tế.

Về mặt trực quan hóa dữ liệu, các phát hiện trên có thể được trình bày rõ nét thông qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng tăng trưởng vượt bậc của số lượng báo cáo giao dịch đáng ngờ từ mức 12 vụ năm 2007 lên 326 vụ năm 2010, kết hợp biểu đồ cột phân bổ tỷ trọng báo cáo theo phương thức rửa tiền để làm nổi bật sự áp đảo của các giao dịch chuyển tiền quốc tế và giao dịch tiền mặt giá trị lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm gia tăng hiệu quả phòng chống rửa tiền:

• Hoàn thiện quy trình nhận biết và phân loại khách hàng (KYC/CDD): Các ngân hàng thương mại cần thiết lập quy trình nhận dạng danh tính độc lập, xác minh rõ nguồn gốc tài sản và chủ sở hữu hưởng lợi cuối cùng đối với 100% tài khoản mở mới, đặc biệt là nhóm khách hàng cá nhân có ảnh hưởng chính trị và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Mục tiêu hoàn thành chuẩn hóa dữ liệu khách hàng trong lộ trình 12-24 tháng.
• Hiện đại hóa hệ thống phần mềm cảnh báo và lọc giao dịch tự động: Ban lãnh đạo các ngân hàng thương mại cần phân bổ ngân sách đầu tư giải pháp công nghệ tương tự hệ thống của Hàn Quốc hay Malaysia, tự động rà soát 100% các giao dịch vượt ngưỡng quy định từ 200 triệu đến 300 triệu đồng, đồng thời đối soát tức thời với danh sách đen quốc tế nhằm giảm thiểu 50% thời gian xử lý dữ liệu nghi vấn trước năm 2015.
• Thực thi nghiêm ngặt Luật Phòng chống rửa tiền năm 2012: Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần khẩn trương ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Phòng chống rửa tiền (chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2013), mở rộng đối tượng báo cáo sang các công ty quản lý quỹ, công ty chứng khoán, tổ chức hành nghề công chứng, hướng tới thực hiện đầy đủ 40+9 khuyến nghị của FATF trong giai đoạn 2013-2016.
• Đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt và phối hợp liên ngành: Ngân hàng Nhà nước phối hợp với Bộ Công an và Bộ Tư pháp siết chặt quy định bắt buộc thanh toán qua ngân hàng đối với các giao dịch mua bán nhà đất, chứng khoán có giá trị trên 100 triệu đồng; duy trì hiệu quả Quy chế phối hợp trao đổi thông tin giữa Ngân hàng Nhà nước, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm kinh tế (C15/C46) và Interpol Việt Nam nhằm điều tra triệt để 100% các vụ việc có dấu hiệu tội phạm nghiêm trọng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo và cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Giúp nắm vững cơ chế nhận diện 5 phương thức rửa tiền điển hình, từ đó thiết kế quy trình kiểm soát nội bộ, xây dựng tiêu chí phát hiện giao dịch đáng ngờ và đào tạo nghiệp vụ tuân thủ cho đội ngũ kiểm soát viên, giao dịch viên.
• Cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp bức tranh thực tế về mức độ tuân thủ của 29 ngân hàng thương mại giai đoạn 2007-2011, làm căn cứ thực tiễn để xây dựng chính sách quản lý dòng vốn ngoại tệ và ban hành các thông tư hướng dẫn thi hành Luật Phòng chống rửa tiền.
• Cơ quan điều tra kinh tế và lực lượng thực thi pháp luật: Hỗ trợ cán bộ điều tra tiếp cận các thủ đoạn tinh vi như lừa đảo tín dụng thư (L/C), chuyển giá, đào hối và lập công ty bình phong xuyên quốc gia với các dẫn chứng thực tế từ 17 vụ việc được chuyển giao xử lý.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu tài chính - ngân hàng: Làm tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về kinh tế tài chính, cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm, phương pháp tiếp cận chuẩn mực FATF và mô hình 3 giai đoạn rửa tiền phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

• Quy trình rửa tiền qua hệ thống ngân hàng gồm những giai đoạn nào? Quy trình rửa tiền chuẩn hóa gồm 3 giai đoạn: Sắp đặt (Placement), Sắp lớp (Layering) và Hòa nhập (Integration). Tội phạm chia nhỏ tiền bẩn gửi vào ngân hàng, chuyển dịch qua nhiều tài khoản hoặc công ty bình phong nhằm xóa dấu vết, sau đó mua bất động sản hoặc chứng khoán để hợp pháp hóa tài sản.

• Khung khuyến nghị FATF 40+9 có ý nghĩa như thế nào đối với Việt Nam? Khuyến nghị FATF 40+9 là bộ tiêu chuẩn quốc tế gồm 40 khuyến nghị về phòng chống rửa tiền và 9 khuyến nghị đặc biệt chống tài trợ khủng bố. Khi gia nhập APG năm 2007, Việt Nam cam kết thực thi các tiêu chuẩn này nhằm nâng cao tính minh bạch, hạn chế nguy cơ bị đưa vào danh sách cảnh báo toàn cầu.

• Vì sao kinh tế tiền mặt lại là rào cản lớn trong công tác phòng chống rửa tiền? Nền kinh tế chuộng tiền mặt khiến dòng tiền giao dịch mua bán tài sản giá trị lớn như bất động sản hàng tỷ đồng không đi qua hệ thống thanh toán chính thức. Điều này gây khó khăn nghiêm trọng cho việc truy vết nguồn gốc dòng tiền, làm vô hiệu hóa các công cụ giám sát ngân hàng.

• Tỷ lệ ngân hàng thương mại tham gia báo cáo giao dịch đáng ngờ đạt mức nào? Trong giai đoạn 2007-2011, chỉ có 29 ngân hàng thương mại (chiếm khoảng 30% tổng số tổ chức tín dụng bắt buộc) gửi 744 báo cáo giao dịch đáng ngờ về Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, sau khi ban hành Thông tư 22/2009/TT-NHNN, số lượng báo cáo đã tăng mạnh lên 630 báo cáo.

• Ngân hàng thương mại phải đối mặt với những rủi ro gì khi buông lỏng kiểm soát rửa tiền? Ngân hàng đối mặt với 4 nhóm rủi ro lớn: rủi ro uy tín làm mất niềm tin của khách hàng gửi tiền, rủi ro pháp lý với mức phạt hàng triệu USD, rủi ro hoạt động và rủi ro thanh khoản nghiêm trọng khi tội phạm bất ngờ rút các khoản tiền gửi lớn sau khi đã tẩy rửa xong.

Kết luận

• Hệ thống ngân hàng thương mại là kênh phòng thủ huyết mạch, tiếp nhận hơn 56% các phát hiện dấu hiệu giao dịch đáng ngờ trên toàn thị trường tài chính Việt Nam.
• Khung pháp lý đã ghi nhận bước chuyển biến căn bản từ Nghị định 74/2005/NĐ-CP tiến tới Luật Phòng chống rửa tiền năm 2012 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2013.
• Cần mở rộng tỷ lệ tuân thủ gửi báo cáo giao dịch đáng ngờ từ mức 30% ngân hàng tham gia lên 100% toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng.
• Đầu tư công nghệ phân tích dữ liệu tự động và kiểm soát dòng kiều hối 9 tỷ USD là chìa khóa then chốt để phát hiện sớm các hành vi phi pháp.
• Mối liên kết phối hợp giữa Ngân hàng Nhà nước, Cơ quan Cảnh sát điều tra và các tổ chức quốc tế là nền tảng vững chắc bảo đảm an ninh tiền tệ quốc gia.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, bóc tách thực trạng 5 phương thức rửa tiền qua ngân hàng thương mại và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ góc độ thể chế pháp luật, quy trình nghiệp vụ đến ứng dụng công nghệ thông tin.

Về lộ trình tiếp theo, giai đoạn 2013-2015 cần tập trung hoàn thiện hệ thống văn bản dưới luật và đầu tư phần mềm lọc giao dịch nội bộ tại các ngân hàng; giai đoạn 2015-2020 hướng tới áp dụng toàn diện các chuẩn mực giám sát ngân hàng tiên tiến theo khuyến nghị Basel và FATF. Các tổ chức tín dụng cần nhanh chóng kiện toàn bộ máy kiểm soát tuân thủ và nâng cao đạo đức nghề nghiệp của nhân viên để xây dựng hệ thống ngân hàng Việt Nam minh bạch, an toàn và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ RỬA TIỀN VÀ PHÒNG CHỐNG RỬA TIỀN QUA HỆ THỐNG NHTM.1 Tổng quan về rửa tiền. Rửa tiền không chỉ là vấn đề của các thị trường tài chính hàng đầu thế giới mà ngay cả các quốc gia đang trong quá trình hội nhập vào hệ thống tài chính quốc tế cũng không tránh khỏi. Đặc biệt khi các thị trường mới nổi mở cửa nền kinh tế và lĩnh vực tài chính thì họ dễ dàng trở thành mục tiêu của các hoạt động rửa tiền. Nói cách khác rửa tiền là hành động gây vẩn đục nền kinh tế.

Rửa tiền có thể tàn phá thành quả kinh tế của một quốc gia. Bằng những thủ đoạn tinh vi, các băng đảng tội phạm tìm cách hợp pháp hóa tiền và tài sản có nguồn gốc từ tội phạm của mình - những đồng tiền bất chính để có một "nguồn gốc sạch sẽ". Những hoạt động này đã gây ra những ảnh hưởng tiêu cực cho nền kinh tế vĩ mô nói chung và lĩnh vực tài chính nói riêng. Hiện nay nền kinh tế Việt Nam đang và sẽ hội nhập sâu hơn vào hệ thống tài chính thế giới.

Điều này đặt ra nhiều thách thức trong việc xây dựng pháp luật, kiểm soát tài chính và nhất là các công cụ để chống rửa tiền có hiệu quả. Sự hội nhập kinh tế ngày càng sâu sẽ làm cho hệ thống tài chính của Việt Nam đối mặt nhiều hơn nữa các hành vi rửa tiền ở cấp độ tinh vi hơn. Đây là một trở ngại và thách thức đáng kể trong phát triển kinh tế của Việt Nam. Việc nhận thức được những tác hại nghiêm trọng từ hoạt động rửa tiền và xây dựng khung pháp lý trong phòng, chống rửa tiền là hết sức cần thiết trong giai đoạn hiện nay.1 Định nghĩa rửa tiền.

Có thể định nghĩa rửa tiền theo một số cách. Hầu hết các nước tán thành định nghĩa được sử dụng trong Công ước của Liên Hợp Quốc về chống buôn bán bất hợp pháp ma túy và các chất hướng thần (năm 1988) (Công ước Viên) và Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (năm2000) (Công ước Palécmô): LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Sự chuyển hoán hoặc chuyển nhượng tài sản khi biết tài sản đó có nguồn gốc từ bất kỳ hành vi phạm tội (buôn bán bất hợp pháp ma túy) nào, hoặc từ việc tham gia vào hành vi phạm tội đó nhằm mục đích giấu giếm, hoặc che đậy nguồn gốc phi pháp của tài sản, hoặc tiếp tay cho bất kỳ cá nhân nào có dính líu đến việc thực hiện hành vi phạm tội nói trên để tránh cho người đó phải chịu những hậu quả pháp lý do hành động của mình. - Việc giấu giếm hoặc che đậy bản chất thực, nguồn gốc, địa điểm, việc định đoạt, sự chuyển dịch, các quyền liên quan đến tài sản hoặc quyền sở hữu tài sản khi biết rằng tài sản đó có được từ hành vi phạm tội hoặc từ việc tham gia vào hành vi phạm tội đó. - Việc có được, chiếm hữu hoặc sử dụng tài sản khi tại thời điểm tiếp nhận nó đã biết rằng tài sản này có được từ hành vi phạm tội hoặc từ việc tham gia vào hành vi phạm tội đó.

Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF) - một tổ chức được công nhận là tổ chức đặt tiêu chuẩn quốc tế cho những nỗ lực về chống rửa tiền đưa ra định nghĩa súc tích cho thuật ngữ “rửa tiền” là “việc xử lý… tiền do phạm tội mà có nhằm che đậy nguồn gốc bất hợp pháp của chúng” nhằm “hợp pháp hóa” những món lợi thu được một cách bất chính từ hành vi phạm tội.2 Khái niệm rửa tiền theo pháp luật Việt Nam. Để phù hợp với thông lệ quốc tế về phòng chống rửa tiền, để minh bạch hóa các giao dịch về tài chính trong và ngoài nước. Luật các Tổ chức tín dụng năm 1997 đã có quy định về trách nhiệm của các tổ chức tín dụng đối với các khoản tiền có nguồn gốc bất hợp pháp nhưng chưa sử dụng thuật ngữ “rửa tiền”. Theo Điều 19 Luật các tổ chức tín dụng “1.

Tổ chức tín dụng và các tổ chức khác có hoạt động ngân hàng không được che giấu, thực hiện bất kỳ dịch vụ nào liên quan đến khoản tiền đã có bằng chứng về nguồn gốc bất hợp pháp. Trong trường hợp phát hiện các khoản tiền có dấu hiệu bất hợp pháp, tổ chức tín dụng và các tổ chức khác có hoạt động ngân hàng phải thông báo ngay cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền.” LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngày 07/6/2005, Chính phủ ban hành Nghị định số 74/2005/NĐ-CP về phòng, chống rửa tiền. Trong Nghị định này, lần đầu tiên thuật ngữ rửa tiền được sử dụng và giải thích như sau: “Rửa tiền là hành vi của cá nhân, tổ chức tìm cách hợp pháp hoá tiền, tài sản do phạm tội mà có thông qua các hoạt động cụ thể sau đây: a) Tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào một giao dịch liên quan đến tiền, tài sản do phạm tội mà có; b) Thu nhận, chiếm giữ, chuyển dịch, chuyển đổi, chuyển nhượng, vận chuyển, sử dụng, vận chuyển qua biên giới tiền, tài sản do phạm tội mà có; c) Đầu tư vào một dự án, một công trình, góp vốn vào một doanh nghiệp hoặc tìm cách khác che đậy, ngụy trang hoặc cản trở việc xác minh nguồn gốc, bản chất thật sự hoặc vị trí, quá trình di chuyển hoặc quyền sở hữu đối với tiền, tài sản do phạm tội mà có”. Theo Luật phòng chống rửa tiền được ban hành vào ngày 18/06/2012, hành vi rửa tiền được định nghĩa như sau: Rửa tiền là hành vi của tổ chức, cá nhân nhằm hợp pháp hóa nguồn gốc của tài sản do phạm tội mà có, bao gồm: a) Hành vi được quy định trong Bộ luật hình sự; b) Trợ giúp cho tổ chức, cá nhân có liên quan đến tội phạm nhằm trốn tránh trách nhiệm pháp lý bằng việc hợp pháp hóa nguồn gốc tài sản do phạm tội mà có; c) Chiếm hữu tài sản nếu tại thời điểm nhận tài sản đã biết rõ tài sản đó do phạm tội mà có, nhằm hợp pháp hóa nguồn gốc tài sản.3 Tiền bẩn, cách tạo tiền bẩn.

Mục đích của hoạt động rửa tiền là tạo ra một khoảng cách xa nhất giữa tài sản bất hợp pháp và chủ sở hữu những tài sản đó. Hình thức biểu hiện lợi nhuận có LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được ban đầu thông thường là tiền, cũng có thể gọi đây là tiền “bẩn”. Sau các giai đoạn chuyển đổi để hợp pháp hoá, tiền “bẩn” sẽ có các hình thức biểu hiện khác như: thẻ tín dụng, bất động sản, các khoản đầu tư hợp pháp,. Nguồn gốc của tiền “bẩn” thường từ các hoạt động sau: - Buôn lậu ma túy, vũ khí, mại dâm và các loại hàng hoá bị cấm mua bán, trao đổi như rượu, thuốc lá, … - Tiền tham nhũng, nhận hối lộ; - Tiền có được do lợi dụng chức vụ, địa vị trong bộ máy nhà nước để biết trước các thông tin về chủ trương, chính sách, qui hoạch,.

nhằm trục lợi; - Tiền có được do mua bán nội gián trên thị trường chứng khoán, mua bán lòng vòng; - Tiền của các tổ chức tội phạm có được do làm tiền giả, tống tiền, tổ chức đánh bạc; - Tiền có được do hoạt động chuyển giá giữa các công ty thuộc cùng một tập đoàn hoặc công ty mẹ - con hoặc tiền có được do trốn thuế. Nhìn chung các hình thức biểu hiện lợi nhuận của hoạt động rửa tiền bao gồm những lợi ích kinh tế của hoạt động rửa tiền mang lại được quy là “sản phẩm của tội phạm” (Theo Công ước Strasbong 1990 của Hội đồng Châu Âu).4 Những người cần rửa tiền. Đối tượng tham gia vào hoạt động rửa tiền bao gồm những cá nhân và pháp nhân tham gia vào quá trình rửa tiền với mong muốn hợp pháp hóa tiền và tài sản có được từ hoạt động tội phạm và sử dụng tài sản đó. Chủ sở hữu những khoản tiền cần tẩy rửa bao gồm những cá nhân và tổ chức đã thực hiện các hành vi tội phạm về ma túy, tài chính, tham nhũng, lừa đảo, mại dâm, buôn bán vũ khí,.

Có thể xếp những người rửa tiền làm bốn nhóm: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhóm thứ nhất, những người buôn lậu (ma túy, vũ khí, lao động bất hợp pháp…); Nhóm thứ hai, những người tham nhũng; Nhóm thứ ba, những người muốn tránh thuế, những người muốn giữ kín thu nhập thật sự(dù là hợp pháp của mình) của mình; Nhóm thứ tư là các tổ chức khủng bố. Tiền bẩn có thể từ các doanh nghiệp làm ăn công khai, chẳng hạn khi họ chuyển tiền từ nước này sang nước khác để tránh thuế. Có hai phương pháp để làm việc này. Một là khai gian giá trị những dịch vụ mà bản chất là hợp pháp.

Hai là khai (như trong hóa đơn) một dịch vụ hoàn toàn không có (kể cả việc lập công ty ma). Trong các nguồn tiền cần rửa thì có lẽ nguồn kinh doanh là phản ánh tính toàn cầu hóa nhiều nhất, mà một trong những biểu hiện là việc khai man giá chuyển giao để tránh thuế của các công ty xuyên quốc gia. Tất nhiên, các nhóm trên không hoàn toàn biệt lập, tham nhũng, tội phạm và kinh doanh bất chính có nhiều chỗ giống nhau, cấu kết với nhau và tiếp sức cho nhau. Các quan chức thì cần có người để rửa tiền tham nhũng, tiền nhận hối lộ, người rửa tiền này có thể là tội phạm chuyên nghiệp hoặc công ty ma.

Ngược lại, tội phạm và doanh nghiệp cũng thường đút lót các quan chức tham ô để làm ngơ cho các hoạt động kinh doanh phi pháp, trốn thuế.5 Quy trình rửa tiền. Ngày nay, những khoản tiền bất chính được tạo ra từ nhiều loại hoạt động phạm tội khác nhau – trong số đó có tham nhũng của quan chức nhà nước, bán vũ khí một cách bất hợp pháp, buôn bán và bóc lột con người một cách bất hợp pháp. Bất luận tội ác nào, những kẻ rửa tiền đều qua các khâu bố trí, sắp lớp, và hòa nhập trong một quy trình biến những đồng tiền phi pháp thành những đồng tiền hoặc hàng hóa có bề ngoài hợp pháp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Sắp đặt Giai đoạn đầu tiên của quy trình này liên quan đến việc bố trí các quỹ có nguồn gốc phi pháp vào trong hệ thống tài chính, thường thông qua một tổ chức tài chính.

Việc này có thể được thực hiện bằng cách gửi tiền vào một tài khoản ngân hàng.