CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG NGOẠI HỐI 1.1 Ngoại hối và thị trường ngoại hối 1.1 Khái niệm ngoại hối Theo pháp lệnh số 28/2005/PL-UBTVQH11, ngày 13/12/2005 của ủy Ban Thường Vụ Quốc Hội nước CHXHCNVN, ngoại hối được quy định như sau: Ngoại hối bao gồm: Đồng tiền của quốc gia khác hoặc đồng tiền chung châu Âu và đồng tiền chung khác được sử dụng trong thanh toán quốc tế và khu vực (sau đây gọi là ngoại tệ) Phương tiện thanh toán bằng ngoại tệ, gồm séc, thẻ thanh toán, hối phiếu đòi nợ, hối phiếu nhận nợ và các phương tiện thanh toán khác; Các loại giấy tờ có giá bằng ngoại tệ, gồm trái phiếu Chính phủ, trái phiếu công ty, kỳ phiếu, cổ phiếu và các loại giấy tờ có giá khác; Vàng thuộc dự trữ ngoại hối nhà nước, trên tài khoản ở nước ngoài của người cư trú; vàng dưới dạng khối, thỏi, hạt, miếng trong trường hợp mang vào và mang ra khỏi lãnh thổ Việt Nam; Đồng tiền của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong trường hợp chuyển vào và chuyển ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc được sử dụng trong thanh toán quốc tế. Ngoại hối trong đề tài nghiên cứu này được hiểu là đồng tiền của quốc gia khác hoặc đồng tiền chung Châu Âu và đồng tiền chung khác được sử dụng trong thanh toán quốc tế.2 Thị trường ngoại hối 1.1 Khái niệm Thị trường ngoại hối là nơi các đồng tiền của các quốc gia và vùng lãnh thổ khác nhau được mua bán với nhau. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Trong thực tế, do hoạt động mua bán tiền tệ xảy ra chủ yếu giữa các ngân hàng (chiếm khoảng 85% tổng doanh số giao dịch), vì vậy theo nghĩa hẹp thì thị trường ngoại hối là nơi mua bán các đồng tiền khác nhau giữa các ngân hàng tức thị trường liên ngân hàng.2 Đặc điểm của thị trường ngoại hối Thị trường lớn nhất, doanh số giao dịch cao nhất: doanh số giao dịch trên thị trường lên tới gần 4.900 tỷ USD/ngày vào năm 2012. Thị trường hoạt động tích cực nhất là London, sau đó là Newyork, Tokyo, Singapore, Frankfurt… Là thị trường không gian: FOREX không nhất thiết phải tập trung tại vị trí địa lý hữu hình nhất định mà là bất cứ nơi đâu diễn ra hoạt động mua bán các đồng tiền khác nhau.
Là thị trường toàn cầu hay thị trường không ngủ. Do sự chênh lệch về múi giờ giữa các khu vực trên thế giới nên các giao dịch diễn ra suốt ngày đêm. Thị trường bắt đầu hoạt động từ Australia, Nhật, Singapore, Hongkong, châu Âu, Newyork… và cứ như vậy, khi thị trường khu vực châu Á đóng cửa thì thị trường châu Mỹ bắt đầu hoạt động theo một chu kỳ khép kín toàn cầu. Các thành viên tham gia thị trường duy trì quan hệ với nhau thông qua điện thoại, mạng vi tính, telex và fax.
Là một thị trường cạnh tranh hoàn hảo: số lượng người mua và người bán lớn, các sản phẩm đồng nhất, thông tin lưu chuyển tự do và không có các rào cản đối với việc tham gia thị trường. Là một thị trường hoat động hiệu quả: các thông tin liên quan đến tỷ giá luôn được phản ánh nhanh chóng và chính xác. Tỷ giá tuy được yết trên các thị trường khác nhau nhưng hầu như là thống nhất với nhau (có độ chênh lệch không đáng kể). Giao dịch tập trung chủ yếu ở thị trường liên ngân hàng: chiếm khoảng 85% tổng doanh số giao dịch ngoại hối toàn cầu.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 USD là đồng tiền được mua bán nhiều nhất: chiếm khoảng 41,5% trong tổng số các đồng tiền tham gia. Là thị trường rất nhạy cảm đối với các sự kiện kinh tế, chính trị, xã hội, tâm lý… nhất là đối với các chính sách tiền tệ của các nước phát triển: mỗi diễn biến về kinh tế, mỗi sự kiện về chính trị và ngoại giao trên thế giới đều có thể là những nhân tố làm ảnh hưởng đến giá cả trên thị trường này.3 Chức năng của thị trường ngoại hối Dịch vụ cho các khách hàng thực hiện các giao dịch thương mại quốc tế. Giúp luân chuyển các khoản đầu tư, tín dụng quốc tế, các giao dịch tài chính quốc tế khác. Thông qua hoạt động của thị trường ngoại hối, mà sức mua đối ngoại của tiền tệ được xách định một cách khách quan theo quy luật cung cầu của thị trường.
Là nơi kinh doanh và cung cấp các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá bằng các hợp đồng như kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn và tương lai. Là nơi để NHTW tiến hành can thiệp để tỷ giá biến động theo chiều hướng có lợi cho nền kinh tế.4 Các chủ thể tham gia trên thị trường ngoại hối * Nhóm khách hàng mua bán lẻ Nhóm khách hàng mua bán lẻ bao gồm các công ty nội địa, các công ty đa quốc gia, những nhà đầu tư quốc tế và tất cả những ai có nhu cầu mua bán ngoại hối nhằm phục vụ cho mục đích hoạt động của chính mình. * Các ngân hàng thương mại Các ngân hàng thương mại tiến hành giao dịch ngoại hối nhằm hai mục đích: - Cung cấp dịch vụ cho khách hàng trong đó chủ yếu là mua hộ, bán hộ cho nhóm khách hàng mua bán lẻ. Vì là mua hộ, bán hộ nên ngân hàng không chịu rủi ro tỷ giá, và thông qua cung cấp dịch vụ ngân hàng tiến hành thu một khoản phí.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 - Kinh doanh cho chính mình tức mua bán ngoại hối nhằm kiếm lãi khi tỷ giá thay đổi. Hoạt động kinh doanh này tạo ra trạng thái ngoại hối do đó ngân hàng chịu rủi ro tỷ giá. Các ngân hàng tiến hành giao dịch ngoại hối theo hai cách: Giao dịch trực tiếp giữa ngân hàng với nhau và với khách hàng. Giao dịch gián tiếp với nhau thông qua nhà môi giới.
* Những nhà môi giới ngoại hối Hình thức giao dịch gián tiếp thông qua nhà môi giới ngoại hối cũng khá phát triển. Nhà môi giới thu thập hầu hết các lệnh đặt mua và lệnh đặt bán ngoại tệ từ các ngân hàng khác nhau, trên cơ sở đó cung cấp tỷ giá chào mua và tỷ giá chào bán cho khách hàng của mình một cách nhanh chóng, rộng khắp với giá tay trong. Tuy nhiên các ngân hàng phải trả cho nhà môi giới một khoản phí. Những ai muốn hành nghề môi giới ngoại hối phải có giấy phép và các nhà môi giới chỉ cung cấp dịch vụ cho khách hàng, chứ không mua bán ngoại hối cho chính mình.
* Các Ngân hàng Trung Ương Nhóm chủ thể này tham gia vào thị trường ngoại hối một mặt để cung cấp dịch vụ cho khách hàng của mình và một mặt nhằm tác động vào tỷ giá hối đoái. Mục tiêu thứ nhất xuất phát từ vai trò của NHTW là ngân hàng của Chính phủ. NHTW mua bán trên thị trường ngoại hối để có thể thâu tóm ngoại tệ để thực hiện các hoạt động thanh toán của Chính phủ. Tuy nhiên, mục tiêu cơ bản của NHTW khi tham gia thị trường ngoại hối là nhằm điều chỉnh tỷ giá: trong chế độ tỷ giá cố định, NHTW thường xuyên can thiệp với mục đích duy trì tỷ giá trong một biên độ tỷ giá nhất định.
Trong chế độ tỷ giá thả nổi có điều tiết, NHTW can thiệp nhằm tác động lên tỷ giá theo hướng mà NHTW cho là có lợi cho nền kinh tế. Mặc dù khối lượng giao dịch của NHTW thường không lớn nhưng tác động của các giao dịch do NHTW thực hiện lại rất mạnh mẽ vì các chủ thể tham gia trên thị trường ngoại hối luôn chăm chú theo dõi các hoạt động của NHTW để dự đoán các chính sách kinh tế vĩ mô trong tương lai, dự báo biến động của tỷ giá và đưa ra quyết định phù hợp trên thị trườn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Các nghiệp vụ trên thị trường ngoại hối * Giao dịch ngoại hối giao ngay ( SPOT) Giao dịch ngoại hối giao ngay là giao dịch trong đó hai bên thỏa thuận mua bán ngoại hối theo mức tỷ giá được thỏa thuận ngày hôm nay và việc giao hàng/thanh toán sẽ được thực hiện trong vòng hai ngày làm việc tiếp theo. Giao dịch ngoại hối giao ngay được sử dụng phổ biến cả trên thị trường mua bán lẻ lẫn TTLNH, giúp các chủ thể tham gia thực hiện các giao dịch thương mại và đầu tư quốc tế, điều chỉnh trạng thái ngoại hối hay khai thác một cơ hội kiếm lợi nhuận trên thị trường… Hàng ngày tỷ giá giao ngay được công bố trên các báo lớn, các bản tin thị trường của đài truyền hình; nó được dùng để phân tích, dự báo, là cơ sở để nhà kinh doanh tính toán các loại tỷ giá khác nhau. * Giao dịch ngoại hối kỳ hạn (FORWARD) Giao dịch ngoại hối kỳ hạn là giao dịch mua bán ngoại hối trong đó tỷ giá được hai bên thỏa thuận ngày hôm nay và việc giao hàng/thanh toán được thực hiện tại mức tỷ giá đó vào một ngày xác định trong tương lai.
Ngày xác định trong tương lai ở đây phải cách ngày ký kết hợp đồng từ 3 ngày làm việc trở lên. Giao dịch ngoại hối kỳ hạn là loại hợp đồng có tính ràng buộc cao. Cả hai phía mua và bán đều không có quyền từ chối kể cả trong những tình huống bất lợi cho mình. Đây không chỉ là một công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá mà còn giúp các nhà kinh doanh hạn chế được những bất trắc về thanh khoản.
* Giao dịch ngoại hối hoán đổi (SWAP) Giao dịch hoán đổi ngoại hối là giao dịch trong đó một bên đồng ý thực hiện bán một đồng tiền nhất định cho bên kia tại một thời điểm nhất định và đồng thời cam kết thực hiện mua chính đồng tiền đó vào một thời điểm khác trong tương lai với các mức tỷ giá được thỏa thuận từ trước. Giao dịch hoán đổi ngoại hối là một giao dịch hối đoái kép. Đối với mỗi bên tham gia, sẽ có một giao dịch mua vào và một giao dịch bán ra một đồng tiền nhất định với LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 số lượng bằng nhau, tuy nhiên, ngày giá trị mua vào và ngày giá trị bán ra là khác nhau. Vì không tạo ra trạng thái ngoại hối ròng nên giao dịch hoán đổi ngoại hối là công cụ giúp cho nhà kinh doanh quản lí luồng tiền một cách thích hợp mà vẫn tránh được rủi ro tỷ giá.