CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP VÀ CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP 1. Khái niệm về kiểm toán độc lập: Có rất nhiều các khái niệm về kiểm toán được đưa ra bởi các chuyên gia, các tổ chức nghề nghiệp trên thế giới cụ thể : Theo tiến sĩ Robert N.Anthony, giáo sư đại học Harvard thì "Hoạt động kiểm toán là việc xem xét, kiểm tra các việc ghi chép kế toán bởi các kiểm toán viên (KTV) độc lập (được thừa nhận là độc lập và ở bên ngoài tổ chức kiểm tra) ". Theo Liên đoàn Kế toán quốc tế (International Federation of Accountants - IFAC): "Kiểm toán là việc các KTV độc lập kiểm tra và trình bày ý kiến của mình về các BCTC" Theo Alvin A. Arens và James K.
Loebbecker: "Kiểm toán là quá trình các chuyên gia kiểm toán độc lập và có thẩm quyền thu thập và đánh giá các bằng chứng về các thông tin có thể định lượng được của một đơn vị cụ thể, nhằm mục đích xác nhận và báo cáo về mức độ phù hợp giữa các thông tin này với các chuẩn mực đã được xác lập" (Auditing - An Integrated Approach, A. Locbbecke, Prentice Hall, 1997). Theo quy chế kiểm toán độc lập của Việt Nam: "Kiểm toán độc lập là việc kiểm tra và xác nhận của KTV và doanh nghiệp kiểm toán về tính trung thực và hợp lý của các tài liệu, số liệu kế toán và BCTC của các doanh nghiệp, tổ chức (gọi chung là các đơn vị được kiểm toán) khi có yêu cầu của các đơn vị này” Theo Luật kiểm toán độc lập Việt Nam: “Kiểm toán độc lập là việc kiểm toán viên hành nghề, doanh nghiệp kiểm toán, chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài tại Việt Nam kiểm tra, đưa ra ý kiến độc lập của mình về báo cáo tài chính và công việc kiểm toán khác theo hợp đồng kiểm toán” Khái niệm kiểm toán được hiểu phổ biến nhất là: “Kiểm toán là quá trình thu thập và đánh giá bằng chứng về những thông tin tài chính được kiểm tra nhằm xác định và báo cáo về mức độ phù hợp giữa những thông tin đó với các chuẩn mực đã được thiết lập” do Hội kế toán viên Hoa Kỳ đưa ra. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Như vậy, kiểm toán được hiểu là hoạt động kiểm tra, thẩm định, đánh giá nhằm xem xét chất lượng hoạt động của một tổ chức, chất lượng của các hồ sơ tài chính.
Sản phẩm của hoạt động kiểm toán là các báo cáo, văn bản trình bày ý kiến, sự xác nhận, đánh giá của KTV về các tài liệu, số liệu kế toán, các BCTC của các doanh nghiệp. Đó là kết quả của quá trình KTV tiến hành thu thập và kiểm tra các bằng chứng về các thông tin, số liệu kế toán, tài chính của doanh nghiệp theo chuẩn mực kiểm toán quy định cho từng loại kiểm toán. Sản phẩm hoạt động kiểm toán được cung cấp cho các đối tượng tương tự đối tượng sử dụng sản phẩm của hoạt động kế toán. Qua đó cho thấy hoạt động kiểm toán cũng là một hoạt động dịch vụ.2 Vai trò và đặc điểm hoạt động của kiểm toán độc lập 1.1 Vai trò của kiểm toán độc lập “Hoạt động kiểm toán độc lập nhằm góp phần công khai, minh bạch thông tin kinh tế, tài chính của đơn vị được kiểm toán và doanh nghiệp, tổ chức khác; làm lành mạnh môi trường đầu tư; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, phòng, chống tham nhũng; phát hiện và ngăn chặn vi phạm pháp luật; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, điều hành kinh tế, tài chính của Nhà nước và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp” Điều 4.
Luật kiểm toán độc lập năm 2011. Như vậy vai trò cơ bản của kiểm toán độc lập đó là làm lành mạnh hóa nền tài chính quốc gia nói chung và các đơn vị , tổ chức nói riêng. - Đối với các đơn vị sử dụng dịch vụ kiểm toán: giúp cho doanh nghiệp nhìn nhận đánh giá đúng đắn tình hình, hiệu quả hoạt động kinh doanh cũng như công tác quản lý tài chính của mình. Từ đó có được những giải pháp khắc phục những tồn tại yếu kém, nhìn nhận đúng đắn những cơ hội và thách thức để có đối sách thích hợp thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp trong tương lai.
- Đối với các cơ quan quản lý Nhà nước: Kiểm toán độc lập giúp các cơ quan Nhà nước trong việc nhận định, đánh giá đúng đắn thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp. Từ đó giúp cho việc nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung, ban hành mới các chế độ chính sách cho phù hợp với điều kiện thực tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 - Đối với người sử dụng thông tin cung cấp từ kiểm toán độc lập: đảm bảo cho những người sử dụng thông tin kế toán có được những thông tin trung thực, đáng tin cậy, đảm bảo cho họ đưa ra các quyết định kinh tế hợp lý và có hiệu quả.2 Đặc điểm của dịch vụ kiểm toán độc lập Theo nghiên cứu của TS. Mai Thị Hoàng Minh về “Giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán độc lập trong điều kiện luật kiểm toán độc lập đã được ban hành và áp dụng” năm 2012, một số những đặc điểm của kiểm toán độc lập như sau: Tính vô hình: Sản phẩm của dịch vụ kiểm toán độc lập không tồn tại dưới hình thái vật chất, có nghĩa là chúng ta không thể nhìn thấy hình thù của sản phẩm cũng như động chạm vào sản phẩm được.
Sản phẩm dịch vụ kiểm toán thường được thực hiện theo một quy trình. Đặc điểm này chi phối đến một số điểm trong quá trình cung cấp dịch vụ cho khách hàng: - Khách hàng sử dụng dịch vụ kiểm toán thường gặp khó khăn trong việc ra quyết định lựa chọn, sử dụng sản phẩm. Họ chỉ có thể kiểm tra và xác định chất lượng sản phẩm trong và sau khi sử dụng. Chính đặc điểm này làm cho việc đánh giá chất lượng sản phẩm dịch vụ, kiểm toán trở nên khó khăn ngay cả khi khách hàng đang sử dụng chúng.
- Khách hàng sẽ suy diễn về chất lượng dịch vụ từ địa điểm, con người, trang thiết bị, tài liệu thông tin, biểu tượng và giá cả mà họ thấy. Vì vậy, nhiệm vụ của người cung cấp dịch vụ kiểm toán với khách hàng là "vận dụng những bằng chứng" để "làm cho cái vô hình trở thành hữu hình". Tính không tách biệt hay không chia cắt: Dịch vụ kiểm toán còn là một sản phẩm không thể tách rời khỏi nguồn gốc của nó. Quá trình cung cấp dịch vụ và quá trình tiêu dùng dịch vụ xảy ra đồng thời và có sự tham gia của khách hàng.
Bên cạnh đó, quá trình cung cấp các loại hình dịch vụ , kiểm toán còn phải được tiến hành theo những quy định nhất định. - Sản phẩm dịch vụ kiểm toán không có sản phẩm dở dang, dự trữ lưu kho, mà sản phẩm được cung cấp trực tiếp cho người sử dụng khi và chỉ khi khách hàng có nhu cầu. - Đặc tính này sẽ chi phối khi xác định giá (phí dịch vụ) của dịch vụ kiểm toán cung cấp sao cho người sử dụng dịch vụ tồn tại và phát triển kéo theo tổ chức cung cấp dịch vụ cũng tồn tại và phát triển bền vững. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Tính không ổn định và khó xác định: Chất lượng của dịch vụ kiểm toán thường dao động trong một khoảng rất rộng tuỳ thuộc vào người cung cấp cũng như thời gian và địa điểm cung cấp.
- Dịch vụ của các công ty kiểm toán khác nhau thì chất lượng có thể không giống nhau và phụ thuộc rất lớn vào khả năng tổ chức, trình độ chuyên môn và uy tín của công ty kiểm toán trên thị trường. - Là một dịch vụ chỉ được sản xuất khi có yêu cầu của khách hàng nên dịch vụ kiểm toán thường mang tính đơn chiếc. Dù sản phẩm dịch vụ kiểm toán lớn hay bé (xét về quy mô) đều không đồng nhất thời gian thực hiện, cách thức thực hiện, vì vậy rất khó xác định. - Chất lượng của một sản phẩm dịch vụ, kiểm toán được quyết định bởi rất nhiều yếu tố như: công nghệ, trình độ của KTV, khách hàng,.
Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dịch vụ, nhưng lại thường xuyên biến động, không ổn định, từ đó kéo theo tính bất ổn định và khó xác định chính xác chất lượng của sản phẩm dịch vụ kiểm toán. Do các đặc điểm trên, các doanh nghiệp dịch vụ kiểm toán kinh doanh phần nhiều dựa trên kinh nghiệm và uy tín đối với khách hàng. Như vậy có thể khái quát hóa đặc điểm cơ bản của thị trường dịch vụ kiểm toán độc lập như sau: Thị trường dịch vụ kiểm toán là một thị trường bộ phận trong toàn bộ nền kinh tế. Nhìn chung thị trường dịch vụ kiểm toán độc lập có một số đặc điểm cơ bản sau: Chủ thể tham gia trên thị trường; Đối tượng trao đổi trên thị trường dịch vụ kiểm toán; Giá phí dịch vụ kiểm toán; Nhu cầu dịch vụ kiểm toán.
* Thứ nhất nói về chủ thể tham gia trên thị trường gồm các đối tượng sau : - Người cung cấp dịch vụ : bao gồm các công ty kiểm toán; các cá nhân hành nghề kiểm toán; những người cung cấp các dịch vụ kiểm toán nhằm nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, kiểm soát đảm bảo tính an toàn, công khai và lành mạnh trong hoạt động giao lưu vốn của nền kinh tế. - Người sử dụng dịch vụ : bao gồm các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các đơn vị các nhà đầu tư… có nhu cầu về dịch vụ (kiểm toán các BCTC, các dự án, kiểm toán tuân thủ, hoạt động.; thuê người làm kế toán, người làm kế toán trưởng, tư vấn về tài chính, kế toán, thuế…) * Thứ hai về đối tượng trao đổi trên thị trường dịch vụ kiểm toán: Dịch vụ kiểm toán BCTC là dịch vụ kiểm tra, xem xét các BCTC và các chứng từ, sổ kế toán có liên quan của một tổ chức nhằm đánh giá BCTC của tổ chức có phản ánh trung thực, hợp lý tình hình tài chính của tổ chức đó và tính tuân thủ trong quá trình lập BCTC. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 - Dịch vụ kiểm toán hoạt động là dịch vụ cung cấp việc đánh giá tính hiệu lực và hiệu quả trong hoạt động của một bộ phận trực thuộc hay toàn bộ đơn vị.