Chương 1. Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận về phát triển Khu công nghiệp Chương 2. Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chương 3. Thực trạng phát triển Khu công nghiệp Bắc Thăng Long Hà Nội Chương 4.
Giải pháp phát triển Khu công nghiệp Bắc Thăng Long và khuyến nghị chính sách cho các Khu công nghiệp 3 CHƢƠNG I : TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KHU CÔNG NGHIỆP 1.Tổng quan nghiên cứu Từ khi có sự xuất hiện của KCN ở các nƣớc phát triển trên thế giới, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về sự phát triển của KCN làm cơ sở nền tảng cho các nƣớc đang phát triển nhìn vào đó để ứng dụng và phát triển cho phù hợp với địa thế và tình hình phát triển chung của nƣớc nhà. Ở nƣớc ta, kể từ khi Đảng và Nhà nƣớc có chủ trƣơng xây dựng và phát triển các KCN đến nay, đã có những nghiên cứu về vấn đề này. Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ, các cơ quan nghiên cứu của Trung ƣơng và các địa phƣơng của nƣớc ta đã tổ chức những hội thảo về xây dựng và phát triển các KCN, đề xuất các biện pháp đẩy mạnh thu hút đầu tƣ, quản lý hoạt động và quản lý môi trƣờng trong các KCN, chính sách ƣu đãi cho nhà đầu tƣ vào KCN. Tuy nhiên các nghiên cứu này chỉ tập trung nghiên cứu những vấn đề chung trên phạm vi tổng thể cả nƣớc, hoặc trên một địa bàn, một vùng hoặc các tỉnh khác.
Đến nay, chƣa có công trình khoa học nào nghiên cứu sâu về thực trạng phát triển của KCN Bắc Thăng Long và từ đó đƣa ra những kiến nghị về hàm ý chính sách với nhà nƣớc ta. Sau đây luận văn xin đề cập và phân tích một số công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc để chứng minh làm rõ vấn đề này. Tình hình nghiên cứu phát triển Khu công nghiệp trên thế giới Theo UNIDO (United Nations Industrial Development Organization), 2012. Hội nghị khu vực Trung Á và Châu Âu về khu công nghiệp là một công cụ thúc đẩy phát triển công nghiệp địa phương.
(Tiếng Anh: Europe and Central Asia Regional Conference on Industrial Parks as a tool to foster local industrial development): Baku, Azerbaijan 17-18 tháng 4 năm 2012, bàn về các Khu công nghiệp. Bài báo cáo của hội nghị đã đƣa ra vai trò của việc phát triển KCN, tận dụng KCN nhƣ một công cụ thúc đẩy phát triển vùng, thúc 4 đẩy khả năng cạnh tranh của nền kinh tế. Hội nghị cho biết rõ hơn về xu hƣớng, hoạt động cũng nhƣ những điểm mạnh của các KCN, mục tiêu cuối cùng là thiết lập một mạng lƣới các tổ chức quan trọng trong khu vực để chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm thúc đẩy phát triển kinh tế. Thông qua hội nghị này Việt Nam có thể rút ra nhiều bài học trong việc đƣa ra những chính sách phát triển KCN hiệu quả hơn hòa nhập đƣợc với thế giới.
Ví dụ nhƣ: Đối mặt với sự cạnh tranh, các khu công nghiệp phải tạo sự khác biệt, bằng cách phát huy lợi thế cạnh tranh đáng kể, và trên tất cả, đánh dấu sự đổi mới. Họ phải chứng minh rằng họ có một kế hoạch kinh doanh. Cơ sở hạ tâng và dịch vụ phải bắt kịp với kỳ vọng của các doanh nghiệp. Theo Hyeyoung Cho, 2012.
Thực tiễn quản lý và chiến lược phát triển khu công nghiệp (Tiếng Anh: Industrial Park Development Strategy and Management Practices), sách đƣợc viết bởi nghiên cứu viên Tổng công ty Công nghiệp phức hợp Hàn Quốc, đƣợc giám sát nội dung bởi Bộ Kinh Tế Tri Thức, xuất bản theo bản quyền của Bộ Chiến Lƣợc Và Tài Chính, Hàn Quốc cho chúng ta cái nhìn sâu sắc hơn về những đóng góp to lớn của các KCN Hàn Quốc đến sự phát triển của nền kinh tế nƣớc nhà nhờ có những chiến lƣợc và kế hoạch phát triển đúng đắn. Ví dụ nhƣ chính sách phát triển công nghiệp chủ trọng xuất khẩu, loại bỏ vòng luẩn quá phụ thuộc vào nƣớc ngoài trong những năm 60, Hàn Quốc xây dựng nền tảng công nghiệp hoa, chuẩn bị nền tảng thể chế pháp lý cho sự phát triển KCN và xây dựng hệ thống hỗ trợ mạnh mẽ mà chính phủ đã từng thực hiện. Cuốn sách cũng đã đƣa ra những kinh nghiệm của Hàn Quốc trong việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa việc thực hiện các chiến lƣợc phát triển, quá trình phát triển và phƣơng pháp vận hành chính sách. Cuốn sách rất hữu ích cho các nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam đang quan tâm đến những nguyên nhân gốc rễ của việc thực hiện thành công chiến lƣợc phát triển KCN.Tình hình nghiên cứu phát triển Khu công nghiệp ở Việt Nam Theo Nguyễn Ngọc Dũng, 2011.
Phát triển các Khu công nghiệp đồng bộ trên địa bàn Hà Nội, Luận án Tiến sĩ, Trƣờng Đại học Kinh tế Quốc dân, luận án đã luận giải các cơ sở lý luận và thực tiễn, thực trạng của việc phát triển các KCN đồng bộ trên địa bàn Hà Nội trong quá trình công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế ở nƣớc ta. Từ đó đề xuất giải pháp phát triển trong thời gian tới trên địa bàn Hà Nội. Trong đó có giải pháp hoàn thiện cơ sở hạ tầng, giải pháp thu hút đầu tƣ, hoàn thiện quy hoạch KCN, phát triển và đào tạo nguồn nhân lực, và tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc đối với KCN. Lê Tuấn Dũng, 2009.
Hoàn thiện hoạch định chính sách đầu tư phát triển khu công nghiệp ở Việt Nam giai đoạn hiện nay. Trƣờng Đại học Thƣơng mại. Luận án đã luận giải cơ sở khoa học về hoạch định chính sách đầu tƣ phát triển KCN ở Việt Nam, từ đó đề xuất phƣơng hƣớng và giải pháp cơ bản hoàn thiện hoạch định chính sách đầu tƣ. Ví dụ nhƣ giải pháp về hoàn thiện các bƣớc của quy trình hoạch định chính sách phát triển KCN, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng cơ sở vật chất, xây dựng và vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu về KCN để cung cấp và chia sẻ thông tin phục vụ cho công tác hoạch định chính sách.
Pháp luật về khu công nghiệp ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Trƣờng Đại học Luật Hà Nội. Luận án nghiên cứu cơ sở lý luận, căn cứ pháp lý cho một tổ chức, quản lý các KCN ở Việt Nam. Thực trạng pháp luật về KCN.
Nêu những phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm hoàn hiện pháp luật Việt Nam về KCN trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Lê Hồng Yến, 2007. Hoàn thiện chính sách và mô hình tổ chức quản lý nhà nước đối với việc phát triển khu công nghiệp Việt Nam (Thông qua thực tiễn các khu công nghiệp miền Bắc). Trƣờng Đại học 6 Thƣơng mại.
Luận án đã đề cập đến một số vấn đề cơ bản về chính sách và mô hình tổ chức quản lý nhà nƣớc đối với việc phát triển KCN. Chính sách và mô hình tổ chức quản lý nhà nƣớc đối với việc phát triển KCN giai đoạn 1994-2006. Phƣơng hƣớng và một số giải pháp hoàn thiện chính sách và mô hình tổ chức quản lí nhà nƣớc đối với việc phát triển KCN ở Việt Nam đến năm 2010 và tầm nhìn đến 2015. Các tài liệu trong các Hội nghị, Hội thảo chuyên đề về xây dựng và phát triển các KCN đƣợc nghiên cứu gồm : (1) Hội thảo “Quan điểm, mục tiêu và định hƣớng phát triển các khu công nghiệp trên địa bàn Thủ đô từ nay đến năm 2010” do Thƣờng trực Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội tổ chức tháng 12 năm 2002.
Tại Hội thảo này các nhà nghiên cứu đã đề xuất một số quan điểm, mục tiêu, định hƣớng và giải pháp nhằm phát triển các KCN trên địa bàn Hà Nội đến năm 2010. Ngoài ra, còn có nhiều bài viết của các tác giả trên các tạp chí chuyên ngành cũng đề cập đến vấn đề này: Ngô Thế Bắc (2001) “KCN, KCX ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Phát triển kinh tế, số 3; Phan Tiến Ngọc (2006) “Vai trò của KCN, KCX với phát triển kinh tế Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu kinh tế, số 341; Đinh Hữu Quý (2006) “Mô hình khu kinh tế đặc biệt trong điều kiện hội nhập”, Tạp chí Kinh tế và dự báo, số 403; Phƣơng Ngọc Thạch (2006) “Các chính sách tác động không thuận lợi đến phát triển các KCN”, Tạp chí Phát triển kinh tế, số 188; Đặng Văn Thắng (2006) “Nâng cao chất lƣợng quy hoạch KCN – Bài học thực tiễn và những quan điểm định hƣớng”. Những bài viết trên chủ yếu đƣa ra thực trạng các KCN ở Việt Nam hiện nay, tuy nhiên chƣa đƣa ra đƣợc những khuyến nghị thích đáng cho sự phát triển KCN nói chung trong cả nƣớc. Đối với Hà Nội, sự phát triển của các KCN nói chung và KCN Bắc Thăng Long nói riêng luôn giành đƣợc sự quan tâm của lãnh đạo và các nhà 7 nghiên cứu vì nó ảnh hƣởng tới sự phát triển kinh tế và xã hội của thủ đô của đất nƣớc.
Tuy nhiên, các tác giả nghiên cứu mang tính hàn lâm chủ yếu đi sâu phân tích những yếu tố tích cực và đánh giá những yếu tố tác động của chính sách đến sự phát triển của KCN, chƣa đánh giá một cách thực tế cơ chế hoạt động và vận hành của KCN, từ đó đi đến những định hƣớng cho tƣơng lai và đề ra các giải pháp tích cực để thực thi các chính sách có hiệu quả. Qua khảo sát các nghiên cứu trong và ngoài nƣớc, cho tới thời điểm này chƣa có những phân tích, đánh giá toàn diện về thực trạng phát triển KCN Bắc Thăng Long Hà Nội và từ đó đƣa ra những kiến nghị về chính sách của nhà nƣớc cho các KCN nói chung một cách hiệu quả. Cơ sở lý luận về phát triển Khu công nghiệp 1. Tổng quan về khu công nghiệp 1.1 Khái niệm về khu công nghiệp Thuật ngữ KCN xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX - khi các KCN bắt đầu đƣợc hình thành và phát triển.
Có nhiều quan niệm, quan điểm khác nhau về KCN và khu chế xuất (KCX). Các quan niệm này đƣợc xây dựng để thực hiện các mục tiêu nhất định nhƣ phát triển các KCX, quản lý nhà nƣớc về KCX hoặc khai thác tác động của KCX đến việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Theo quan điểm thông thƣờng, KCN là khu vực có tính chất độc lập, trong đó có các doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng hóa, thực hiện các hoạt động dịch vụ và có chế độ quản lý riêng. KCX là khu chuyên sản xuất hàng dành cho xuất khẩu, ở đó áp dụng nhiều biện pháp ƣu đãi nhƣ miễn thuế (xuất- nhập khẩu, thu nhập cá nhân, thuế tài sản.) và tự do mua bán.