phần mở đầu và phần kết luận, kết cấu của luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về công tác kiểm tra thuế. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng công tác kiểm tra thuế tại thành phố Hà Giang. Chƣơng 4: Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm tra thuế tại thành phố Hà Giang.
2 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC KIỂM TRA THUẾ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Kiểm tra thuế là 1 trong 4 chức năng cơ bản của hoạt động quản lý thuế. Chính vì vậy trong thời gian qua ở Việt Nam có rất nhiều công trình khoa học nghiên cứu cả hai nội dung về thanh tra, kiểm tra thuế dƣới dạng giáo trình, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ hoặc một số bài báo.
Dƣới đây là tóm tắt một số nội dung nghiên cứu của các tác giả có liên quan đến thanh tra, kiểm tra thuế, hiệu quả thanh tra, kiểm tra thuế. Nhóm luận văn nghiên cứu về đổi mới công tác kiểm tra, thanh tra thuế. - Nhóm các tác giả viết về đề tài thanh tra, kiểm tra thuế với phạm vi nghiên cứu là toàn ngành thuế gồm có một số tác giả: Nguyễn Chí Dũng (2009), Thanh tra, kiểm tra nhằm nâng cao tính tuân thủ của người nộp thuế trong điều kiện Việt Nam hiện nay, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội ; Lê Thị Phƣơng Thảo (2009), Đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra đối tượng nộp thuế ở Việt Nam hiện nay, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội ; Ngô Thị Thu Hƣơng (2011), Nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra đối với người nộp thuế trong tiến trình hiện đại hóa công tác quản lý thuế ở Việt Nam hiện nay, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội; - Nhóm các tác giả viết về đề tài thanh tra, kiểm tra thuế ở địa phƣơng các tỉnh gồm: Đặng Đình Long (2012), Một số giải pháp nâng cao chất lượng công tác thanh tra, kiểm tra ở Cục Thuế Nam Định, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội; Phạm Đức Long (2012), Hoàn thiện công tác kiểm tra, thanh tra thuế tại Cục Thuế Thái Bình, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội ; Phan Thị Minh Hiền (2012), Nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra thuế của Cục Thuế đối với các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội , Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội. Nhóm luận văn nghiên cứu về quản lý rủi ro trong kiểm tra, thanh tra thuế.
- Nhóm các tác giả viết về đề tài quản lý rủi ro trong kiểm tra, thanh tra thuế gồm có một số tác giả: Nguyễn Thị Thu Vân (2009), Áp dụng quản lý rủi ro trong thanh tra, kiểm tra thuế, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội; Nguyễn Thu Thủy (2010), Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra thuế trên cơ sở áp dụng kỹ thuật phân tích rủi ro tại Chi cục Thuế Cầu Giấy, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội. Nhóm báo cáo nghiên cứu về hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra thuế theo chỉ đạo của Tổng cục Thuế. - Nhóm tác giả viết về kết quả thanh tra, kiểm tra thuế 2012, nhiệm vụ công tác 2013 trình bày tại hội nghị Tổng kết ngành Thuế: Vụ thanh tra thuế (2012), Tác động của công tác thanh tra, kiểm tra thuế đối với công tác quản lý thuế, báo cáo chuyên đề, Tổng cục Thuế Nhà nƣớc. Những vấn đề đã được nghiên cứu: Phạm vi hoạt động kiểm tra, thanh tra thuế mà các tác giả đề cập nêu trên tƣơng đối rộng, bao gồm: kiểm tra, thanh tra thuế; kiểm tra nội bộ; giải quyết khiếu nại tố cáo; áp dụng quản lý rủi ro trong thanh tra, kiểm tra thuế.
Ở cấp độ ngành cũng có báo cáo tổng kết công tác thanh tra, kiểm tra hàng năm. Mỗi luận văn, mỗi báo cáo đều nghiên cứu NNT quản lý ở cấp Chi cục Thuế, Cục Thuế và Tổng cục Thuế, các tác giả đã đạt đƣợc các kết quả cụ thể: Luận văn của tác giả Nguyễn Chí Dũng tập trung vào việc phân tích NNT dƣới giác độ tuân thủ, đã nêu đƣợc vai trò của kiểm tra, thanh tra thuế đối với việc nâng cao tính tuân thủ của NNT. Tác giả đã đƣa ra các nhóm giải pháp xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả kiểm tra, thanh tra thuế nhƣ: Tỷ lệ (%) số cuộc thanh tra, kiểm tra/ số doanh nghiệp trong vòng 1 năm; tỷ lệ (%) độ chính xác trong việc phân tích hồ sơ so với kết quả thanh tra, kiểm tra. Luận văn của tác giả Lê Thị Phƣơng Thảo đã phân tích thực trạng kiểm tra, thanh tra thuế qua ba nội dung: Đăng ký thuế; chấp hành chế độ kế toán sổ sách chứng từ, hóa đơn; kê khai, tính thuế và nộp thuế.
Trên cơ sở đó, luận văn phân tích 4 những điểm mạnh, điểm yếu của việc xây dựng kế hoạch kiểm tra, thanh tra thuế từ 2005 – 2008. Phần giải pháp đề xuất để đổi mới cần tập trung vào một số vấn đề nhƣ: Xây dựng bộ tiêu chí, đánh giá, lựa chọn xếp loại doanh nghiệp để xây dựng kế hoạch kiểm tra, thanh tra thuế cho phù hợp; phân cấp quản lý doanh nghiệp cho các cấp để chủ động trong việc thực hiện nhiệm vụ ngân sách. Luận văn của tác giả Ngô Thị Thu Hƣơng có hàm lƣợng nghiên cứu về hiệu quả kiểm tra, thanh tra thuế là đáng kể so với các công trình trƣớc đó. Tác giả đã kế thừa, đƣa ra những tiêu chí định lƣợng và định tính về hiệu quả kiểm tra, thanh tra thuế, nêu lên đƣợc các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả kiểm tra, thanh tra thuế nhƣ điều kiện kinh tế xã hội, trình độ dân trí, mô hình quản lý thuế, cơ chế quản lý thuế.
Luận văn của tác giả Đặng Đình Long tóm tắt kết quả thanh tra, kiểm tra thuế của Cục Thuế tỉnh Nam Định giai đoạn 2010 – 2011 qua số tiền thuế truy thu và xử phạt. Tác giả chỉ ra những tồn tại, hạn chế về công tác thanh tra, kiểm tra thuế ở cả cơ quan thuế và trụ sở NNT. Giải pháp mà tác giả cần tập trung nêu ra để khắc phục hạn đó là tổ chức lại bộ máy, công tác chuyên môn và hoàn thiện chính sách thuế. Luận văn của tác giả Phạm Đức Long trình bày lý luận tƣơng đối phong phú và chi tiết các phƣơng pháp kiểm tra, thanh tra thuế.
Tác giả trình bày cách tính và ý nghĩa của từng tiêu chí về định lƣợng và định tính qua việc xây dựng bốn tiêu chí định lƣợng và ba tiêu chí định tính về hiệu quả kiểm tra, thanh tra thuế. Luận văn của tác giả Phan Thị Minh Hiền đã trình bày lý luận hiệu quả kiểm tra, thanh tra thuế với các nội dung: khái niệm và các tiêu chí xác định hiệu quả kiểm tra, thanh tra thuế. Hiệu quả của kiểm tra, thanh tra thuế đƣợc xác định qua các tiêu chí: số thu tăng, chi phí thấp, mức độ thực thi pháp luật, công bằng xã hội. Luận văn của tác giả Nguyễn Thị Thu Vân đã nêu đƣợc khái quát lý luận về quản lý rủi ro trong kiểm tra, thanh tra thuế, phân tích thực trạng quản lý rủi ro ở cấp chiến lƣợc (Tổng cục Thuế) và cấp hoạch định triển khai (các Cục Thuế địa phƣơng), cấp chiến thuật (ở các Chi cục Thuế).
Luận văn đã đƣa ra ba nhóm tiêu chí đánh giá rủi ro gồm: phân loại NNT, đánh giá mức độ rủi ro về thuế và tiêu chí đánh giá mức độ rủi ro tờ khai thuế. Phần giải pháp, luận văn nhấn mạnh “để hoạt 5 động kiểm tra, thanh tra thuế đạt hiệu quả cao, cần phải tổ chức hoạt động kiểm tra, thanh tra thuế theo hƣớng chuyên sâu, chuyên nghiệp”. Luận văn của tác giả Nguyễn Thu Thủy đề cập đến kỹ thuật phân tích rủi ro trong kiểm tra thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đối với các doanh nghiệp thuộc sự quản lý của Chi cục Thuế quận Cầu Giấy. Tác giả nêu bật tầm quan trọng của phân tích rủi ro trong kiểm tra thuế, góp phần nâng cao hiệu quả của kiểm tra thuế.
Các lý luận về rủi ro của tác giả tƣơng đối đầy đủ, đã đƣa ra đƣợc một số tiêu chí đánh giá rủi ro và xếp hạng rủi ro theo chấm điểm doanh nghiệp. Tác giả nhấn mạnh việc hoàn thiện kỹ thuật phân tích rủi ro là một giải pháp quan trọng để công tác kiểm tra thuế có hiệu quả. - Báo cáo chuyên đề về công tác thanh tra, kiểm tra thuế năm 2012 và nhiệm vụ 2013 trình bày tại hội nghị Tổng kết công tác thuế năm 2012 của Tổng cục Thuế. Nhóm tác giả phân tích làm rõ các nội dung liên quan đến kết quả công tác thanh tra thanh tra, kiểm tra thuế 2012, kế hoạch và giải pháp năm 2013 trong toàn ngành thuế.
Qua nội dung tóm tắt các công trình đã nghiên cứu về vấn đề này cho thấy, hầu hết các tác giả chƣa đề cao tính chuyên sâu, chuyên nghiệp, hiệu quả và áp dụng hiệu quả các kỹ năng thanh tra, kiểm tra vào công tác quản lý thuế ở cấp Chi cục Thuế thể hiện qua yếu tố định tính nhƣ: Tỷ lệ ngƣời nộp thuế (NNT) đƣợc kiểm tra trên tổng số NNT do cơ quan thuế quản lý đạt tối thiểu 30%; tỷ lệ trƣờng hợp kiểm tra phát hiện có sai phạm đạt tối thiểu 90%; tỷ lệ số thuế điều chỉnh giảm sau khiếu nại không quá 3% so với số thuế truy thu theo quyết định. Và đến nay chƣa có công trình nghiên cứu nào về công tác kiểm tra thuế đối với tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp nộp thuế theo phƣơng pháp khấu trừ thuộc Chi cục Thuế thành phố Hà Giang quản lý. Những vấn đề lý luận hoặc một số phần thực tiễn của Tổng cục Thuế nói chung và Cục Thuế các tỉnh nói riêng đã đƣợc đề cập ở các luận văn trên hoặc nhiều công trình khoa học. Tác giả coi đây là lý luận căn bản mà luận văn này có thể kế thừa để đi sâu nghiên cứu thực tiễn vào hoạt động kiểm tra thuế đối tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp nộp thuế theo phƣơng pháp khấu trừ thuộc Chi cục Thuế thành phố Hà Giang.
Khái niệm, nguyên tắc, vai trò của công tác kiểm tra thuế 1.