Chương 1 NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA LÝ LUẬN VỀ PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA NHÂN DÂN TRONG XÂY DỰNG NỀN QUỐC PHÒNG TOÀN DÂN HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân - quan niệm, nội dung, giá trị 1. Một số quan niệm * Nhân dân và vai trò của Nhân dân Theo từ điển Tiếng việt “Nhân dân là đông đảo những người dân thuộc mọi tầng lớp đang sống trong một khu vực địa lý nào đó” [68, tr.Từ khái niệm có thể nhận thấy những đặc trưng nổi bật sau: Trước hết, Nhân dân là toàn thể cộng đồng người hoặc cộng đồng người chiếm đa số trong xã hội. Thứ hai, Nhân dân là công đồng người được.
gắn kết chặt chẽ thành thể thống nhất bởi mẫu số chung. Mẫu số chung này khác nhau trong nhiều quan niệm. Thứ ba, Nhân dân là phạm trù chính trị - xã hội có tính lịch sử, vừa mang tính cộng đồng xã hội vừa mang tính giai cấp. Thành phần trong Nhân dân luôn luôn có sự thay đổi và luôn khác biệt về các tầng lớp.
Nhân dân có vai trò vô cùng quan trọng trong tiến trình lịch sử là người sáng tạo ra lịch sử, lao động sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội. Từ quan niệm trên có thể chỉ rõ Nhân dân là chủ thể sáng tạo ra lịch sử và trực tiếp tham gia vào tiến trình phát triển của lịch sử xã hội. Chủ nghĩa duy vật lịch sử đã khẳng định quần chúng nhân dân là chủ thể sáng tạo chân chính ra lịch sử. Bởi vì, mọi lý tưởng giải phóng xã hội, giải phóng con người chỉ được chứng minh thông qua sự tiếp thu và hoạt động của quần chúng.
Hơn nữa, tư tưởng tự nó không làm biến đổi xã hội mà phải thông qua hành động cách mạng, hoạt động thực tiễn của quần chúng nhân dân, để biến khát vọng, lý tưởng, hoài bão, ước mơ thành hiện thực trong đời sống xã hội.Ăngghen đã viết: “tư tưởng căn bản không thể thực hiện được cái gì hết. Muốn thực hiện tư tưởng thì cần có những con người sử dụng lực lượng thực tiễn”[34, tr. * Quốc phòng toàn dân và nền Quốc phòng toàn dân “Quốc phòng là công cuộc giữ nước của một quốc gia, gồm tổng thể các hoạt động đối nội, đối ngoại về quân sự, chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học… của Nhà nước và nhân dân để phòng thủ đất nước, tạo nên sức mạnh toàn diện, cân đối, trong đó sức mạnh quân sự là đặc trưng, nhằm giữ vững hoà bình, đẩy lùi, ngăn chặn các hoạt động gây chiến của kẻ thù và sẵn sàng đánh thắng chiến tranh xâm lược dưới mọi hình thức, quy mô” ”[1, tr. Điểm 1, Điều 2, Luật Quốc phòng Việt Nam 2018: Quốc phòng là công cuộc giữ nước bằng sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, trong đó sức mạnh quân sự là đặc trưng, lực lượng vũ trang nhân dân làm nòng cốt.
“Quốc phòng toàn dân là nền quốc phòng mang tính chất “vì dân, do dân, của dân” phát triển theo phương hướng toàn dân, toàn diện, độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường và ngày càng hiện đại, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý, điều hành của nhà nước, do nhân dân làm chủ, nhằm giữ vững hoà bình, ổn định của đất nước, sẵn sàng đánh bại mọi hành động xâm lược và bạo loạn lật đổ của các thế lực đế quốc và phản động bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”[1, tr. Theo Điểm 1, Điều 7, Luật Quốc phòng 2018: Nền quốc phòng toàn dân là sức mạnh quốc phòng của đất nước được xây dựng trên nền tảng nhân lực, vật lực, tinh thần mang tính chất toàn dân, toàn diện, độc lập, tự chủ, tự cường. Như vậy, bản chất của quốc phòng Việt Nam là công cuộc phòng thủ đất nước, bảo vệ Tổ quốc bằng sức mạnh tổng hợp, trong đó sức mạnh quân sự là đặc trưng; đồng thời là nền quốc phòng toàn dân, tức mọi người dân Việt Nam đều có nghĩa vụ, trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ quốc phòng và mang tính chất toàn diện, độc lập, tự chủ, tự cường. Nội dung tiến hành gồm tổng thể các hoạt động đối nội, đối ngoại trên tất cả các lĩnh vực chính trị, quân sự, kinh tế, văn hoá - xã hội, khoa học và công nghệ….
Chủ thể lãnh đạo sự nghiệp quốc phòng là Đảng Cộng sản Việt Nam theo nguyên tắc tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt. Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quản lý tập trung, thống nhất sự nghiệp quốc phòng theo pháp luật. Lực lượng tiến hành quốc phòng là toàn dân, nòng cốt là lực lượng vũ trang nhân dân mà trực tiếp nhất là quân đội nhân dân Việt Nam. * Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng nền QPTD là một bộ phận quan trọng trong tư tưởng quân sự của Người, bao gồm tổng thể các quan điểm về mục tiêu, chủ thể, lực lượng, nội dung, tính chất, tư tưởng chỉ đạo và phương thức để huy động sức mạnh toàn dân trong xây dựng nền QPTD vững mạnh cả về lực lượng, tiềm lực và thế trận, bảo đảm bảo vệ vững chắc Tổ quốc.
Quan niệm trên đã chỉ rõ, tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng nền QPTD là một bộ phận quan trọng trong tư tưởng quân sự của Người. Đó là kết quả của sự kế thừa truyền thống, kinh nghiệm dựng nước và giữ nước quý báu của dân tộc; nghiên cứu, vận dụng sáng tạo lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện thực tiễn của cách mạng Việt Nam. Nội hàm quan niệm bao gồm những nội dung sau: Một là, tư tưởng về vai trò của Nhân dân trong xây dựng nền QPTD là một bộ phận cấu thành nên tư tưởng quân sự của Người; Hai là, đó là tổng thể các quan điểm về mục tiêu, chủ thể, nội dung, lực lượng, phương pháp tiến hành, tư tưởng chỉ đạo để xây dựng nền QPTD vững mạnh. Ba là, mục đích của phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng nền QPTD nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của mọi tầng lớp Nhân dân cho sự nghiệp xây dựng bảo vệ Tổ quốc và thực hiện thắng lợi nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, phát huy vai trò to lớn của Nhân dân trong xây dựng nền QPTD, bảo vệ Tổ quốc, trước hết phải thấm nhuần sâu sắc và vận dụng đúng đắn quy luật dựng nước đi đôi với giữ nước của dân tộc. Đây vừa là quy luật tồn tại và phát triển, vừa là truyền thống, kinh nghiệm quý báu của dân tộc ta.2 Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân Một là, phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân là yêu cầu khách quan, có vị trí, tầm quan trọng đặc biệt đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Xuất phát từ vai trò của Nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định “Trong bầu trời không gì quý bằng Nhân dân. Trong thế giới, không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của Nhân dân” [47, tr.
Hồ Chí Minh cho rằng, tất cả đều là Nhân dân và dưới bầu trời này, không gì quý bằng Nhân dân. Theo Người, Nhân dân bao gồm mọi tầng lớp người trong xã hội cùng có chung một vận mệnh, một tương lai, một cuộc sống, một truyền thống lịch sử, một nền văn minh, văn hóa. Bên cạnh đó Người đã khẳng định: “Làm việc gì cũng phải có quần chúng. Không có quần chúng thì không thể làm được.
Nhân dân là chủ thể của lịch sử; cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân. Nền QPTD của đất nước ta là nền quốc phòng vì dân, của dân và do toàn thể Nhân dân tiến hành. Do đó phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng nền QPTD là yêu cầu tất yếu khách quan có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng đối với quá trình xây dựng nền QPTD nói riêng và sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc nói chung. Xuất phát từ yêu cầu của nền QPTD đó là nền quốc phòng toàn dân, toàn diện và ngày càng hiện đại.
Quốc phòng là một hoạt động có tổ chức và thực hiện các biện pháp phòng vệ của một quốc gia, nhằm bảo vệ, ngăn chặn mọi nguy cơ xâm lược từ bên ngoài vào. Do đó muốn bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền của đất nước thì nền QPTD phải vững mạnh toàn diện đủ sức đấu tranh chống lại các âm mưu của kẻ thù ở trong và ngoài nước. Vì vậy muốn xây dựng nền QPTD vững mạnh phải phát huy vai trò của Nhân dân; Nhân dân là lực lượng trực tiếp đóng góp sức người, sức của trong quá trình xây dựng nền QPTD. Xuất phát từ thực trạng đất nước.
Nước ta từ một nước thuộc địa và phong kiến, kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, đặt dưới ách thống trị, của các triều đại phong kiến Phương Bắc và sự xâm lược của thực dân và đế quốc. Bằng ý chí nghị lực kiên cường, Nhân dân ta đã đứng lên đấu tranh giành độc lập tự do cho Tổ quốc, đưa đất nước phát triển theo con đường XHCN; Nhân dân ta từ , thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ xã hội. Do đó để bảo vệ thành quả cách mạng, bảo vệ Đảng, Nhà nước và Nhân dân phải xây dựng nền QPTD vững chắc, phải phát huy được vai trò và sức mạnh to lớn của quần chúng nhân dân trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Xuất phát từ mục đích của tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân trong xây dựng nền QPTD là tạo sức mạnh , tổng hợp của đất nước cả về chính trị, quân sự, kinh tế, văn hoá, xã hội, KHCN để giữ vững hoà bình, ổn định, đẩy lùi, ngăn chặn nguy cơ chiến tranh, sẵn sàng đánh bại mọi âm mưu xâm lược của kẻ thù dưới mọi hình thức và quy mô.
Bên cạnh đó phát huy vai trò trò Nhân dân còn tạo thế chủ động trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhằm bảo vệ chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân và chế độ XHCN; bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc; giữ vững ổn định chính trị, môi trường hoà bình, phát triển đất nước theo định hướng XHCN.