CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TUYỂN DỤNG NHÂN LỰC CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Nhân lực Nhân lực là sức lực con người, nằm trong mỗi con người và làm cho con người hoạt động. Sức lực đó ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của cơ thể con người và đến một mức độ nào đó, con người đủ điều kiện tham gia vào quá trình lao động – con người có sức lao động (Theo Giáo trình Kinh tế nguồn nhân lực, trường Đại Học Kinh tế Quốc dân, PGS.TS Trần Xuân Cầu ). Trên thực tế, nhân lực chính là bao gồm tất cả các tiềm năng của con người trong một tổ chức hay xã hội (kể cả những thành viên trong ban lãnh đạo doanh nghiệp) tức là tất cả các thành viên trong doanh nghiệp sử dụng kiến thức, khả năng, hành vi ứng xử và giá trị đạo đức để thành lập, duy trì và phát triển doanh nghiệp. Có rất nhiều cách hiểu về khái niệm nhân lực song dù ở góc độ nào nhân lực của một tổ chức vẫn được hiểu là bao gồm tất cả những người làm việc trong tổ chức đó.
Do đó, nhân lực được hiểu là nguồn lực của mỗi con người mà nguồn lực này bao gồm thể lực và trí lực (ThS Nguyễn Vân Điềm và PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân, 2007, Giáo trình Quản trị Nhân lực, Đại học Kinh tế quốc dân). Thể lực chỉ sức khoẻ của thân thể nó phụ thuộc vào sức vóc tình trạng sức khoẻ của từng con người, mức sống, thu nhập, chế độ ăn uống, chế độ làm việc và nghỉ ngơi, chế độ y tế. Thể lực con người phụ thuộc vào tuổi tác, thơì gian công tác, giới tính. Trí lực chỉ sức suy nghĩ sự hiểu biết, sự tiếp thu kiến thức, tài năng, năng khiếu cũng như quan điểm, lòng tin, nhân cách của từng con người.
Sự khai thác các tiềm năng về trí lực của con ngừoi ở mức mới mẻ. chưa bao giờ cạn kiệt, vì đây là một kho tàng còn nhiều bí ẩn của mỗi con người. Ngày nay nhân lực còn được xem như là một yếu tố tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội, là tổng thể những con người cụ thể tham gia vào Luan van 9 quá trình lao động .Chính vì lẽ đó thuật ngữ ”Nhân lực” đã không còn trở nên xa lạ ở Việt Nam trong những năm gần đây. Theo hướng tiếp cận của luận văn, nhân lực chính là sức lực của con người nằm trong mỗi con người mà nguồn lực này bao gồm thể lực và trí lực.2 Quản trị nhân lực Các doanh nghiệp đều có các nguồn lực, bao gồm tiền bạc , vật chất, thiết bị và con người cần thiết để tạo ra hàng hóa và dịch vụ mà doanh nghiệp đưa ra thị trường.
Hầu hết các doanh nghiệp đều xây dựng các thủ tục và quy trình về cung cấp nguyên vật liệu và thiết bị nhằm đảm bảo việc cung cấp đầy đủ chúng khi cần thiết. Tương tự như vậy, các doanh nghiệp cần phải quan tâm đến qui trình quản lý con người – một nguồn lực quan trọng của họ. Do đó Quản trị nguồn nhân lực bao gồm tất cả những quyết định và hoạt động quản lý có ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa doanh nghiệp và đội ngũ nhân viên của doanh nghiệp. Có rất nhiều cách hiểu về quản trị nhân lực ( còn gọi là Quản trị nhân sự, Quản lý nhân sự, Quản lý nguồn nhân lực) Quản trị nhân lực nếu muốn hiểu theo góc độ là chức năng cơ bản của quản trị thì QTNL bao gồm việc hoạch định, tổ chức, kiểm soát các hoạt động nhằm thu hút, sử dụng và phát triển con người để có thể hoàn thành được mục tiêu của tổ chức.
Tuy nhiên nếu đứng trên góc độ về các việc làm của QTNL thì người ta còn có thể hiểu QTNL là việc tuyển mộ, tuyển chọn, duy trì, phát triển, sử dụng, động viên và cung cấp tiện nghi cho nhân lực thông qua tổ chức của nó. Tuy nhiên dù ở bất kỳ góc độ nào thì QTNL vẫn là tất cả các hoạt đông của tổ chức để thu hút, xây dựng, phát triển , sử dụng đánh giá , bảo toàn và giữ gìn một lực lượng lao động phù hợp với yêu cầu công việc của cả tổ chức cả về mặt số lượng lẫn chất lượng (ThS Nguyễn Vân Điềm và PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân, 2007, Giáo trình Quản trị Nhân lực, Đại học Kinh tế quốc dân). Không một hoạt động nào của tổ chức mang lại hiệu quả nếu thiếu đi hoạt động “ quản trị nhân lực” bởi nó chính là yếu tố , nguyên nhân quyết định sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp. Đối tượng của QTNL chính là người lao động , là những cán bộ công nhân viên trong tổ chức và các vấn đề có liên quan đến họ Luan van 10 như công viêc và các quyền lợi, nghĩa vụ của họ trong tổ chức.
Mục tiêu cơ bản của QTNL nói chung hay của bất kỳ tổ chức nào nói riêng cũg là sử dụng nguồn nhân lực sao cho hiệu quả. Quản trị nhân lực đóng vai trò trung tâm trong việc thành lập tổ chức và giúp cho các tổ chức tồn tại và phát triển trên thị trường. Do đó nguồn nhân lực là một trong những nguồn lực không thể thiếu được của tổ chức nên QTNL chính là một lĩnh vực quan trọng của quản lý trong mọi mặt tổ chức. Tiếp cận của luận văn được xác định như sau: Quản trị nhân lực là tất cả các hoạt đông của tổ chức để thu hút, xây dựng, phát triển , sử dụng đánh giá , bảo toàn và giữ gìn một lực lượng lao động phù hợp với yêu cầu công việc của cả tổ chức cả về mặt số lượng lẫn chất lượng.3 Tuyển dụng nhân lực Mọi doanh nghiệp đều phải thực hiện việc tuyển dụng nhân lực, có nơi công tác tuyển dụng được tiến hành đơn giản cả về quy trình tuyển dụng và nguồn cung ứng lao động.
Ngược lại có nơi coi công tác tuyển dụng nhân lực đặc biệt quan trọng, vì vậy quy trình tuyển dụng nhân lực đều phải được thống nhất về quan điểm. Tuyển dụng nhân lực là một quá trình tìm kiếm, thu hút và lựa chọn nhân lực để thoả mãn nhu cầu sử dụng của doanh nghiêp và bổ sung lực lượng lao động cần thiết nhằm thực hiện được mục tiêu của doanh nghiệp (PGS.TS Hoàng Văn Hải và THS.Vũ Thuỳ Dương, 2011, Giáo trình Quản trị Nhân lực , Đại Học Thương Mại) Để quá trình tuyển dụng có hiệu quả, tức là tìm được đúng người cho đúng công việc , đòi hỏi các doanh nghiệp phải đầu tư kinh phí, thời gian và công sức, đòng thời phải xây dựng một quy trình tuyển dụng hết sức khoa học và hiệu quả. Quy trình này bao gồm hai khâu đó là tuyển mộ và tuyển chọn nhân lực: Tuyển mộ nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút các ứng cử viên từ các nguồn khác nhau đến nộp đơn đăng ký xin việc. Quá trình tuyển mộ kết thúc khi người tuyển dụng đã có trong tay những hồ sơ của người xin việc.
Tuyển chọn nhân lực là quá trình đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc, qua đó lựa chọn để tìm được người Luan van 11 phù hợp với các yêu cầu đặt ra trong số những người đã thu hút được trong quá trình tuyển mộ. Quá trình tuyển dụng nhân lực cần phải xác định rõ các kỹ năng, kiến thức và những đặc điểm cá nhân cần thiết cho cả nhu cầu trước mắt của vị trí công việc và mục tiêu tương lai phát triển của doanh nghiệp. Bên cạnh đó thực tế còn cho thấy sự thành công của doanh nghiệp phụ thuộc con người được tuyển chọn không chỉ vì những kỹ năng hiện có mà còn vì những tiềm năng của họ khi làm việc lâu dài cho doanh nghiệp. Những nhân lực được tuyển chọn có giá trị tốt sẽ đem đến một thía độ tích cực thúc đẩy những nhân viên cũ có thêm động cơ đào tạo và phát triển.
Tuyển dụng nhân lực có tác động trực tiếp đến doanh nghiệp, người lao động và xa hơn còn tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Do đó, hướng tiếp cận khái niệm về tuyển dụng nhân lực mà luận văn xác định là “ Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và lựa chọn nhân lực để thoả mãn nhu cầu sử dụng và bổ sung lực lượng lao động cần thiết nhằm thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp” 1.2 Nội dung của tuyển dụng nhân lực Muốn làm tốt công tác tuyển dụng nhân lực thì trước hết phải có một quy trình tuyển dụng khoa học và hợp lý. Mỗi doanh nghiệp có thể xây dựng cho mình một quy trình tuyển dụng riêng tuỳ thuộc vào đặc điểm của từng loại công việc. Nghiên cứu về nội dung của tuyển dụng nhân lực có nhiều cách tiếp cận khác nhau.
Nhưng trong luận văn này tôi xin phép nghiên cứu nội dung của tuyển dụng nhân lực theo hướng tiếp cận quản trị tác nghiệp như sau: Luan van 12 Xây dựng kế hoạch Xác định nhu cầu và mục tiêu tuyển dụng nhân tuyển dụng nhân lực lực Xây dựng chính sách tuyển dụng nhân lực Xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực chi tiết Tuyển mộ nhân lực Xác định nguồn tuyển mộ nhân lực Tiếp cận nguồn và thu hút ứng viên Tuyển chọn nhân lực Thu nhận và xử lý hồ sơ Thi tuyển Phỏng vấn tuyển dụng Quyết định tuyển dụng Hội nhập nhân lực mới Đánh giá và tuyển dụng Xác định các chỉ tiêu đánh giá tuyển dụng nhân nhân lực lực Đo lường kểt quả tuyển dụng nhân lực Tiến hành hoạt động điều chỉnh Hình 1.1 : Nội dung của tuyển dụng nhân lực Nguồn: Giáo trình Tuyển dụng nhân lực, trường Đại học Thương Mại. Với các bước của quy trình tuyển dụng nhân lực như sơ đồ trên, sau đây tôi xin được phép đi sâu vào nội dung của các bước tuyển dụng nhân lực tại doanh nghiệp. Xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực Xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực là quá trình xác định mục tiêu và các biện pháp thực hiện mục tiêu tuyển dụng nhân lực. Xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực giữ vai trò trung tâm trong quản lý chiến lược nguồn nhân lực.
Bất kỳ tổ Luan van 13 chức nào muốn tồn tại và đứng vững trong cạnh tranh phải tiến hành xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực.