CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về tài chính trong các doanh nghi ệp 1. Một số khái niệm cơ bản Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế, có tên riêng, tài sản, trụ sở giao dịch ổn định và được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp thực hiện các hoạt động sản xuất, cung ứng hàng hóa hoặc làm dịch vụ cho người tiêu dùng qua thị trường, nhằm thỏa mãn nhu cầu con người và xã hội, và thông qua hoạt động hữu ích đó để thu lại lợi nhuận.
Theo bản chất kinh tế của chủ sở hữu, doanh nghiệp được chia ra làm ba loại chính gồm: Doanh nghiệp tư nhân (Proprietorship), doanh nghiệp hợp danh (Partnership) và Doanh nghiệp trách nhiệm hữu hạn (Corporation). Ngoài ra, căn cứ vào Luật Doanh nghiệp 2020 thì hình thức pháp lý của các loại hình doanh nghiệp ở Việt Nam bao gồm : Công ty trách nhiệm hữu hạn, Doanh nghiệp cổ phần, Doanh nghiệp Nhà nước , Doanh nghiệp tư nhân và Doanh nghiệp hợp danh. Tài chính là một bộ phận cấu thành trong các hoạt động kinh tế của doanh nghiệp. Tài chính phản ánh các quan hệ phân phối kinh tế dưới hình thức giá trị phát sinh trong quá trình hình thành, tạo lập và phân phối các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp nhằm đạt được mục tiêu của các doanh nghiệp ở mỗi điều kiện nhất định.
Tài chính có chức năng huy động, phân phối và giám sát nguồn tài chính của doanh nghiệp. Tài chính doanh nghiệp là một bộ phận quan trọng trong hệ thống tài chính của doanh nghiệp. Tài chính doanh nghiệp là một hệ thống các mối quan hệ về kinh tế dưới hình thái giá trị phát sinh trong quá trình hình thành và phân phối, sử dụng nguồn tài chính và quỹ tiền tệ, quá trình hình thành và chu chuyển nguồn vốn của doanh nghiệp nhằm thỏa mãn các mục đích sản xuất để đạt được mục tiêu chung của doanh nghiệp đó. Các hoạt động có liên quan đến việc hình thành, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ thuộc các hoạt động tài chính của doanh nghiệp.
Hoạt động của tài chính doanh nghiệp luôn gắn liền và ph ục vụ cho các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên hoạt động tài chính LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 của doanh nghiệp luôn bị chi phối bởi tính sở hữu vồn và mục tiêu lợi nhuận trong mỗi doanh nghiệp. Các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với việc hình thành, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp hợp thành các quan hệ tài chính của doanh nghiệp. Tổ chức tốt các mối quan hệ tài chính cũng hướng tới đạt được mục tiêu hoạt động của doanh nghiệp.
Các mối quan hệ tài chính tài chính trong doanh nghiệp chủ yếu bao gồm: (1) Quan hệ giữa doanh nghiệp và nhà nước, (2) Quan hệ giữa doanh nghiệp với các chủ thể kinh tế khác, (3) Quan hệ trong nội bộ doanh nghiệp. Tài chính doanh nghiệp thực chất nghiên cứu ba quyết định chủ yếu đó là: quyết định đầu tư, quyết định huy động nguồn vốn và quyết định quản lý vốn lưu động ròng. Vai trò của tài chính trong các doanh nghiệp Trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, tài chính doanh nghiệp có vai trò chủ yếu sau: (1) Vai trò tạo lập nguồn tài chính, tài trợ đầy đủ và kịp thời cho các nhu cầu vốn của hoạt động sản xuất và kinh doanh với điều kiện cực tiểu hóa chi phí: - Huy động đảm bảo đầy đủ và kịp thời vốn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Vai trò của tài chính doanh nghiệp trước hết được thể hiện ở việc xác định đúng đắn nhu cầu vốn cần thiết cho hoạt động của doanh nghiệp trong từng thời kỳ.
Tiếp đó phải lực chọn các phương pháp và hình thức huy động vốn thích hợp, đáp ứng kịp thời các nhu cầu vốn để hoạt động của các doanh nghiệp được thực hiện một cách nhịp nhàng liên tục với chi phí huy động vốn thấp nhất. - Đòn bẩy kích thích và điều tiết kinh doanh. Vai trò này của tài chính doanh nghiệp được thể hiện thông qua việc tạo ra sức mua hợp lý để thu hút vốn đầu tư, lao động, vật tư, dịch vụ, đồng t hời xác định giá bán hợp lý khi phát hành cổ phiếu, hàng hóa bán, dịch vụ và thông qua hoạt động phân phối thu nhập của doanh nghiệp, phân phối quỹ tiền thưởng, quỹ tiền lương, thực hiện các hợp đồng kinh tế. (2) Vai trò tăng cường hiệu quả sử dụng các nguồn lực tài chính: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Tổ chức sử dụng vốn tiết kiệm và hiệu quả.
Việc tổ chức sử dụng vốn tiết kiệm và hiệu quả được coi là điều kiện tồn tại và phát triển của mọi doanh nghiệp. Tài chính doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong việc đánh giá và lựa chọn dự án đầu tư tối ưu; huy động tối đa số vốn hiện có vào hoạt động kinh doanh, phân bổ hợp lý các nguồn vốn, sử dụng các biện pháp để tăng nhanh vòng quay của vốn, nâng cao khả năng sinh lời của vốn kinh doanh. (3) Vai trò giám sát tài chính các hoạt động sản xuất kinh doanh Giám sát kiểm tra chặt chẽ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Tình hình tài chính của doanh nghiệp là một tấm gương phản ánh trung thực nhất mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thông qua các chỉ tiêu tài chính thực hiện mà các nhà quản lý doanh nghiệp dễ dành nhận thấy thực trạng quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, để từ đó có thể đánh giá khát quát và kiểm soát được các mặt hoạt động của doanh nghiệp, phát hiện kịp thời những vướng mắc, tồn tại để từ đó đưa ra các quyết định điều chỉnh các hoạt động kinh doanh nhằm đạt tới mục tiêu đã định.
Vai trò của tài chính doanh nghiệp sẽ trở nên tích cực hay thụ động trước hết là phụ thuộc vào sự nhận thức và vận dụng các chức năng của tài chính, sau nữa còn phụ thuộc vào môi trường kinh doanh, cơ chế tổ chức tài chính doanh nghiệp và các nguyên tắc cần quán triệt trong mọi hoạt động tài chính doanh nghiệp. Quản lý tài chính trong các doanh nghi ệp 1. Khái niệm quản lý tài chính của doanh nghiệp Quản lý tài chính là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất trong công tác quản lý doanh nghiệp, luôn giữ vai trò trọng yếu trong hoạt động quản lý. Nó quyết định khả năng cạnh tranh, sự thành bại của doanh nghiệp trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Quản lý tài chính là một trong những yếu tố có thể phản ánh được hiệu quả kinh doanh sản xuất của doanh nghiệp để phát triển, mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư cải tiến công nghệ và kỹ thuật trong kinh doanh và quản lý kinh tế, nâng cao đời sống vật chất cũng như tinh thần của người l ao động, từ đó nâng cao vị trí xã hội và uy tín của doanh nghiệp trên thị trường. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 Để nâng cao hiệu quả kinh doanh, đòi hỏi các doanh nghiệp phải quản lý và sử dụng tài chính có hiệu quả trong quá trình kinh doanh sản xuất. Các chủ doanh nghiệp có thể áp dụng nhiều phương pháp quản lý tài chính khác nhau, tuy nhiên, muốn đem lại hiệu quả cao nhất, với chi phí thấp nhất, cần nắm rõ được khái niệm, vai trò của quản lý tài chính trong các doanh nghiệp. Khái niệm về quản lý tài chính của doanh nghiệp được thể hiện trên hai khía cạnh: Thứ nhất, quản lý tài chính của doanh nghiệp là quản lý nội dung hoạt động tài chính từ khâu hình thành nguồn, phân bổ và sử dụng đến khâu phân phối kết quả tài chính của doanh nghiệp.
Hoạt động tài chính của doanh nghiệp bao gồm huy động vốn, quản lý và sử dụng nguồn vốn và tài sản; quản lý doanh thu, chi phí, tính toán, xác định giá thành sản phẩm đúng và đủ các yếu tố; phân phối lợi nhuận sao cho đảm bảo lợi ích giữa các bộ phận trong doanh nghiệp và thực hiện ng hĩa vụ với Nhà nước. Vì vậy, quản lý sự vận động của nguồn vốn, quản lý sử dụng tài sản và quản lý kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp như doanh thu, chi phí, lợi nhuận và các quỹ của doanh nghiệp chính là quản lý tài chính doanh nghiệp. Thứ hai, quản lý tài chính của doanh nghiệp là sự tác động của nhà quản lý tới các hoạt động tài chính của doanh nghiệp theo một quy trình quản lý từ khâu lập kế hoạch, thực hiện đến khâu kiểm tra, giám sát các hoạt động tài chính. Ở đây các chủ doanh nghiệp sử dụng các công cụ tài chính, các phương thức tổ chức quản lý để kiểm soát sự vận động của các nguồn lực tài chính trong doanh nghiệp.
Vì vậy, nội dung quan trọng của quản lý tài chính doanh nghiệp chính là việc kiểm soát tài chính, công tác kế toán-kiểm toán. Từ đó, quản lý tài chính doanh nghiệp là tổng thể các phương pháp, hình thức, các nguyên tắc và công cụ được vận dụng để quản lý các hoạt động tài chính của doanh nghiệp trong những điều kiện cụ thể nhằm đạt được những mục tiêu nhất định. Về bản chất, quản lý tài chính là một phạm trù lịch sử, là sản phẩm của sự vận dụng ý thức con người vào việc sử dụng các chức năng của tài chính, bởi vậy quản lý tài chính không phải là đại lượng bất biến mà nó luôn luôn được bổ sung LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 và hoàn thiện cho phù hợp với sự thay đổi của nền kinh tế trong mỗi giai đoạn phát triển. Có thể hiểu, sự tác động của nhà quản lý tới các hoạt động tài chính của doanh nghiệp chính là quản lý tài chính.
Quản lý tài chính được thực hiện thông qua việc sử dụng các thông tin chính xác phản ánh tình trạng tài chính của doanh nghiệp để phân tích những điểm mạnh và điểm yếu của công tác quản lý tài chính trong doanh nghiệp. Từ đó, để có thể tăng lãi cổ tức của cổ đông, cần lập ra các kế hoạch kinh doanh, kế hoạch sử dụng nguồn tài chính, tài sản cố định và các nhu cầu nhân công trong tương lai. Việc sử dụng các phương thức, công cụ quản lý để kiểm soát sự vận động của các nguồn lực tài chính trong các doanh nghiệp, phục vụ cho mục tiêu hoạt động kinh doanh, sản xuất của doanh nghiệp cũng là quản lý tài chính.