CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THẺ THANH TOÁN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Thẻ thanh toán và dịch vụ thẻ thanh toán của NHTM 1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của thẻ thanh toán 1.1 Khái niệm thẻ thanh toán Thẻ thanh toán là một phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt do ngân hàng hoặc một tổ chức phát hành, cho phép chủ thể sử dụng thanh toán hàng hóa, dịch vụ hoặc rút tiền mặt trong phạm vi số tiền dư có trên tài khoản thanh toán của khách hàng hoặc trong hạn mức dư nợ tín dụng của thẻ tại các điểm chấp nhận thanh toán bằng thẻ. Theo Quy chế phát hành, sử dụng và thanh toán thẻ ngân hàng ban hành kèm theo quyết định số 20/2007/QĐ-NHNN ngày 15/05/2007 của NHNN Việt Nam, định nghĩa: Thẻ ngân hàng là phương tiện do tổ chức phát hành thẻ phát hành để thực hiện giao dịch thẻ theo các điều kiện và điều khoản được các bên thỏa thuận. Như vậy, có thể khái niệm thẻ thanh toán là một phương tiện thanh toán mà người sở hữu thẻ có thể dùng để thanh toán tiền mua hàng hóa, dịch vụ hay rút tiền mặt tự động thông qua máy đọc thẻ hay máy rút tiền tự động hóa.2 Đặc điểm của thẻ thanh toán Hầu hết các loại thẻ thanh toán đều được làm bằng nhựa cấu tạo với ba lớp được ép với kỹ thuật cao. Thẻ thường thiết kế với kích thước hình chữ nhật tiêu chuẩn để phù hợp với khe đọc thẻ, có kích thước thông thường là 8,5cm x 5,5cm.
Trên bề mặt thẻ dập nổi tên chủ thẻ, số thẻ, băng giấy để chủ thẻ ký tên và băng từ (thẻ từ) hoặc chip (thẻ chip) lưu trữ thông tin về tài khoản đã được khách hàng đăng ký tại ngân hàng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Mặt trước của thẻ gồm: Tên và biểu tượng của ngân hàng phát hành thẻ, của tổ chức thẻ. Mỗi loại thẻ có một biểu tượng riêng, mang tính đặc trưng của tổ chức phát hành thẻ. Đây được xem như một yếu tố an ninh, chống lại sự giả mạo.
Số thẻ: dành riêng cho mỗi chủ thẻ, được dập nổi trên thẻ và được in lại trên hóa đơn khi chủ thẻ thanh toán bằng thẻ. Họ, tên chủ thẻ : in chữ nổi, là tên của cá nhân nếu là thẻ cá nhân, tên của người được ủy quyền nếu là thẻ công ty. Ngày hiệu lực của thẻ: được in nổi, là thời hạn mà thẻ được phép lưu hành. Ký tự an ninh trên thẻ, số mật mã của đợt phát hành: mỗi loại thẻ luôn có ký hiệu an ninh kèm theo, in phía sau của ngày hiệu lực.
Ngoài ra còn có các yếu tố khác như chữ ký, hình của chủ thẻ, hình nổi không gian ba chiều (hoặc chip đối với thẻ điện tử). Mặt sau của thẻ gồm: Dải băng từ chứa các thông tin như: số thẻ, ngày hết hạn, tên chủ thẻ, ngân hàng phát hành, các yếu tố kiểm tra an toàn khác. Dải băng ký của chủ thẻ: cơ sở chấp nhận thẻ đối chiếu chữ ký này với chữ ký khi thực hiện thanh toán thẻ.3 Phân loại thẻ thanh toán Đứng trên nhiều giác độ khác nhau để phân loại thì có thể chia thành các loại thẻ thanh toán như sau: Phân loại theo đặc điểm kỹ thuật - Thẻ băng từ: Thẻ từ được tạo ra dựa trên kĩ thuật từ tính với một băng từ chứa rãnh thông tin ở mặt sau của thẻ. Trong vòng 20 năm trở về trước thẻ này được sử dụng khá phổ biến, nhưng do trên thẻ chỉ chứa thông tin cố định, dung lượng thông tin chứa trên thẻ ít không thể sử dụng được kỹ thuật mã hóa đảm bảo an toàn, mặt khác thông tin của thẻ không thể tự mã hoá nên dễ bị LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 lấy cắp dữ liệu và tiền.
- Thẻ gắn chip (thẻ thông minh): đây là thẻ ở thế hệ mới nhất, nó có tính bảo mật và độ an toàn rất cao, thẻ được cấu tạo giống như một máy tính thu nhỏ hoàn hảo (gắn chíp điện tử). Tuy nhiên, giá thành thẻ và máy móc thiết bị để thanh toán thẻ tương đối cao nên việc đưa vào sử dụng thẻ này còn có phần hạn chế. Phân loại theo chủ thể phát hành - Thẻ do ngân hàng phát hành: Thẻ do ngân hàng phát hành là thẻ thanh toán do các NHTM phát hành nhằm cung cấp cho các khách hàng một sản phẩm tiện ích trong thanh toán thông qua sử dụng tài khoản tiền gửi thanh toán của mình, hoặc sử dụng số tiền nhất định do ngân hàng cấp hạn mức tín dụng, đây là loại thẻ được sử dụng rất phổ biến hiện nay. Mặt khác, thẻ thanh toán được sử dụng không chỉ trong một phạm vi quốc gia nhất định mà còn được lưu hành rộng rãi hầu hết các quốc gia trên thế giới như các loại thẻ Master, Visa.
- Thẻ do tổ chức phát hành (không phải thẻ do ngân hàng phát hành): đó là các loại thẻ du lịch, thẻ giải trí do các tập đoàn lớn phát hành như Amex, Diners Club. tất cả các loại thẻ này cũng được lưu hành rất rộng rãi trên toàn thế giới. Phân loại thẻ theo tính chất thanh toán - Thẻ tín dụng (Credit card): Là loại thẻ sử dụng tương đối phổ biến, chủ thẻ được ngân hàng phát hành cung cấp một hạn mức tín dụng nhất định để thanh toán khi mua sắm hàng hoá, dịch vụ tại các cơ sở chấp nhận thanh toán loại thẻ này. Hạn mức tín dụng được các tổ chức phát hành cung cấp cho khách hàng dựa trên cơ sở tài sản thế chấp, tiềm lực tài chính của chủ thẻ và chủ thẻ chỉ chi tiêu được trong hạn mức đã được ngân hàng cấp, hàng tháng khách hàng thường phải thanh toán gốc và lãi cho ngân hàng phát hành, tuỳ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 thuộc thời điểm và quy định của mỗi ngân hàng phát hành mà lãi suất tín dụng được quy định khác nhau.
- Thẻ ghi nợ (Debit card): Đây là phương tiện để chủ thẻ thanh toán các loại hàng hóa hoặc dịch vụ, rút tiền mặt dựa trên số dư tiền trong tài khoản còn lại tại ngân hàng. Điểm khác nhau giữa thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ là: Với thẻ tín dụng khách hàng chỉ được sử dụng số tiền tối đa bằng hạn mức tín dụng đã được ngân hàng phát hành cấp cho; Còn đối với thẻ ghi nợ thì khách hàng trực tiếp chi tiêu số tiền của mình trong tài khoản tiền gửi tại ngân hàng. Đây là hai loại thẻ dành cho tất các đối tượng, mọi ngành nghề, mọi lứa tuổi, nó giúp cho khách hàng hạn chế những rủi ro đáng tiếc khi mang theo lượng tiền mặt lớn và đặc biệt với những khách hàng đi nước ngoài thường xuyên thì thẻ tín dụng quốc tế là phương tiện không thể thiếu trong mỗi chuyến đi sử dụng cho mục đích thanh toán do rất tiện lợi và an toàn. - Thẻ rút tiền mặt (Cash card): Là hình thức của thẻ ghi nợ nhưng chỉ có duy nhất một chức năng đó là rút tiền mặt tại các máy rút tiền tự động (ATM) hoặc tại ngân hàng, số tiền rút ra mỗi lần sẽ được ngân hàng trừ dần vào số tiền ký quĩ hoặc số tiền khách hàng đã gửi tại ngân hàng.
Phân loại thẻ theo hạn mức tín dụng - Thẻ thường (Standard Card): Là loại thẻ rất cơ bản, nó mang tính chất rất phổ biến, đại đa số dân chúng trên thế giới sử dụng hàng ngày, hạn mức tối đa của thẻ do NHPHT qui định. - Thẻ vàng (Gold card): Đây là thẻ được phát hành cho phân khúc khách hàng có thu nhập cao hoặc rất cao, nó có những ưu điểm khác nhau phụ thuộc vào từng đối tượng khách hàng mà ngân hàng phục vụ, phụ thuộc vào tập quán sinh hoạt cũng như sự phát triển của mỗi khu vực. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 Phân loại thẻ theo phạm vi sử dụng - Thẻ nội địa: Là thẻ chỉ dùng được ở một quốc gia nhất định (thông thường là tại quốc gia phát hành thẻ) và đồng tiền sử dụng để thanh toán hàng hóa, dịch vụ là đồng bản tệ, nó được một ngân hàng hoặc tổ chức phát hành và thường có 2 loại: + Loại thứ nhất: Là loại thẻ được phát hành trong nước bởi một ngân hàng hoặc tổ chức phát hành, nó chỉ được hệ thống nội bộ của tổ chức đó đồng ý chấp nhận thanh toán. - Loại thứ hai: Là loại thẻ được mang thương hiệu một TCTQT, tuy nhiên nó được phát hành và sử dụng duy nhất tại quốc gia phát hành.
- Thẻ quốc tế: Đây là loại thẻ được quản lý và hỗ trợ bởi các tập đoàn tài chính rất lớn như: Visa, Master hoặc một tập đoàn điều hành hoạt động đồng bộ và thống nhất, nó thường sử dụng một ngoại tệ mạnh (thường là USD) làm đồng tiền quy đổi để thanh toán và được sử dụng hầu hết các nước trên thế giới. Sở dĩ nó được ưa chuộng và sử dụng nhiều bởi tính tiện lợi, an toàn và được chấp nhận thanh toán trên phạm vi hầu hết các quốc gia trên thế giới.4 Vai trò của thẻ thanh toán Mặc dù thẻ thanh toán ra đời sau các loại hình thanh toán truyền thống, tuy nhiên nó càng ngày càng khẳng định được vai trò quan trọng trong thanh toán dựa trên tính năng ưu việt, các tiện ích của nó mang lại so với các phương tiện thanh toán trước kia. Vai trò đối với ngƣời sử dụng thẻ - Khoa học công nghệ ngày càng hiện đại, các đơn vị ĐVCNT ngày một nhiều, máy ATM, máy POS trở nên phổ biến thì thanh toán qua thẻ sẽ là một phương tiện thanh toán rất lí tưởng cho các khách hàng. - Khách hàng sẽ được hưởng lãi suất tiền gửi không kỳ hạn đối với số tiền dư có trên tài khoản thanh toán (số tiền mà khách hàng để trên tài khoản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 thanh toán nhưng chưa sử dụng tới).
- Ngoài ra khách hàng còn được gia tăng khả năng thanh toán của mình nhờ vào hạn mức tín dụng được ngân hàng cấp mà không phải chịu bất kì một khoản lãi suất nào.