Chương 1: Cơ sở lý luận về chất lượng tín dụng bán lẻ tại ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng chất lượng tín dụng bán lẻ tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Đầu Tư & Phát triển Việt Nam– chi nhánh Thạch Thất Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tín dụng bán lẻ tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Đầu Tư & Phát triển Việt Nam – chi nhánh Thạch Thất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHẤT LƢỢNG TÍN DỤNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tín dụng bán lẻ của NHTM 1. Khái niệm và đặc điểm tín dụng bán lẻ Khái niệm tín dụng bán lẻ: Hiện nay, hoạt động tín dụng của ngân hàng rất phong phú, trong đó tín dụng bán lẻ là một loại hình tín dụng đang được các ngân hàng chú trọng phát triển nhằm đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng đầy đủ hơn mọi nhu cầu trong cuộc sống của khách hàng cũng như nhằm tối đa hóa lợi nhuận của ngân hàng. Tuỳ theo mục tiêu chiến lược kinh doanh, các ngân hàng có thể phát triển hoạt động tín dụng bán lẻ theo một số quan điểm sau: Thứ nhất, tín dụng bán lẻ sẽ chú trọng đến những khoản cho vay có giá trị nhỏ được cung ứng cho các cá nhân, hộ gia đình với mục đích tiêu dùng, phục vụ đời sống và những hoạt động kinh doanh của hộ gia đình.
Giai đoạn hiện nay, BIDV đang thực hiện theo chiến lược kinh doanh này đối với mảng tín dụng bán lẻ. Thứ hai, tín dụng bán lẻ sẽ chú trọng đến những khoản vay được cung ứng cho các cơ sở kinh doanh, các doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có quy mô nhỏ để phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Thứ ba, đối tượng cung ứng của tín dụng bán lẻ sẽ bao gồm cả cá nhân, hộ gia đình cũng như cho các doanh nghiệp nhỏ. Ngoài ra, tín dụng bán lẻ chủ yếu hướng đến tài trợ các khoản vay tiêu dùng bình thường và các giao dịch thẻ, còn bao gồm cả các khoản vay cho sản xuất kinh doanh, hoạt động đầu cơ như chứng khoán, bất động sản,.
Như vậy, tín dụng bán lẻ là những hình thức cho vay trực tiếp đến người vay cuối cùng, chủ yếu là các cá nhân, hộ gia đình, các doanh nghiệp nhỏ và vừa. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Tuy vậy, trong phạm vi luận văn này, tôi xin phép sẽ chỉ đề cập đến vấn đề chất lượng cấp tín dụng bán lẻ (bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, bảo lãnh và các nghiệp vụ khác) đối với các khách hàng cá nhân, hộ gia đình, nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, đời sống. Trong đó, cho vay tiêu dùng là loại hình tín dụng bán lẻ chủ yếu nhằm mục đích phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng của khu vực dân cư. Cho vay đối với các cá nhân giúp cho việc mua ô tô, nhà ở, vật liệu xây dựng để sửa chữa, hiện đại hoá nhà cửa và các chi phí cá nhân khác.
Đặc điểm hoạt động của tín dụng bán lẻ: Tín dụng bán lẻ được xem là gói sản phẩm phục vụ cho một số lượng lớn các khách hàng nhỏ lẻ với số tiền cho vay thấp cùng với nhiều sản phẩm dịch vụ đa dạng. Về mặt thủ tục và hồ sơ trong tín dụng bán lẻ tương đối nhanh chóng và đơn giản hơn so với các loại hình sản phẩm tín dụng khác vì số tiền cho vay thường không lớn, hồ sơ thẩm định không phức tạp và cũng không cần phân tích, đánh giá báo cáo tài chính như trong tín dụng đối với doanh nghiệp. Một hồ sơ tín dụng bán lẻ bao gồm các loại giấy tờ có thể kể đến như: - Giấy đề nghị vay vốn của khách hàng - Giấy tờ chứng minh nhân dân, hộ khẩu - Giấy tờ chứng minh mục đích sử dụng vốn vay - Giấy tờ liên quan đến tài sản thế chấp hoặc cầm cố - Giấy tờ chứng minh nguồn thu nhập đảm bảo trả nợ Đối tượng khách hàng đa dạng, phức tạp: Đối tượng khách hàng của tín dụng bán lẻ chủ yếu là các hộ gia đình, cá nhân, doanh nghiệp tư doanh. có thu nhập, nhu cầu tiêu dùng lớn, năng động, nhạy bén nhưng kém ổn định và thiếu bền vững trong kinh doanh, thường xuyên biến động và rất khó đoán định.
Những người có thu nhập cao LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 thường có xu hướng vay nhiều hơn. Với họ, việc vay mượn chỉ là công cụ để đạt được mức sống như mong muốn. Và việc trả nợ cho ngân hàng cũng dựa trên ý thức rõ ràng về trách nhiệm hoàn trả đầy đủ và đúng hạn của khách hàng. Nguồn trả nợ khó chứng minh, khả năng tài chính không ổn định, thiếu minh bạch: Khi nhận được một giấy đề nghị vay vốn của cá nhân, hộ gia đình.
Điều đầu tiên một cán bộ quan hệ khách hàng cần làm là đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng đó. Như vậy, mức thu nhập và sự ổn định trong thu nhập, hay phương án kinh doanh phục vụ cho đời sống gia đình có hiệu quả không là những thông tin rất quan trọng. Nhiều khách hàng có nhu cầu vay vốn lại có thu nhập thấp dưới mức trung bình, việc làm và chỗ ở của họ ít ổn định. Nếu cho vay đối tượng khách hàng này, ngân hàng sẽ có những khoản vay nhỏ, rủi ro hơn.
Như vậy, việc đánh giá khả năng tài chính của một khách hàng là rất khó khăn. Lý do là một cá nhân, một hộ gia đình có thể dễ dàng hơn trong việc giữ kín thông tin của mình so với các doanh nghiệp. Quy mô khoản vay nhỏ lẻ. Do tín dụng bán lẻ là chủ yếu cấp cho các cá nhân và hộ gia đình nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh nhỏ, dịch vụ, đời sống.
Quy mô khoản vay chủ yếu trong khoảng từ vài triệu cho tới vài trăm triệu VNĐ. Tuy vậy, đối với các khoản vay này vẫn cần tiến hành đầy đủ các thủ tục và qua nhiều khâu thẩm định, việc quản lý và theo dõi khoản vay thường nhỏ lẻ và tiêu tốn nhiều thời gian cũng như nhân lực của Ngân hàng. Tài sản đảm bảo phong phú, phức tạp về tính chất pháp lý. Do nhu cầu về đời sống, về sản xuất kinh doanh của các cá nhân và hộ gia đình rất phong phú và đa dạng.
Do vậy, tài sản đảm bảo trong hoạt động tín dụng bán lẻ cũng rất phong phú, đa dạng và phức tạp. Ngân hàng có thể LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 cho vay không có tài sản đảm bảo, trong trường hợp đó, sự đảm bảo cho khoản vay là sự tin tưởng vào chính ý thức trả nợ của người đi vay (chủ yếu áp dụng đối với cán bộ công nhân viên của Ngân hàng hoặc những người có địa vị và chức vụ trong xã hội). Ngân hàng có thể cho vay có tài sản đảm bảo là tài sản hình thành từ vốn vay như đối với vay mua ôtô, vay mua nhà. Trong trường hợp này, ngân hàng cần tiến hành các thủ tục vay và các thủ tục về tài sản đảm bảo phức tạp hơn.
Ngoài hình thức đảm bảo bằng tài sản hình thành từ vốn vay, ngân hàng cũng nhận tài sản của chính người đi vay hoặc của bên thứ ba. Dù ở trường hợp nào, thì tài sản đảm bảo trong tín dụng bán lẻ cũng liên quan đến các cá nhân với nhiều mối quan hệ sở hữu phức tạp và ngân hàng khi nhận tài sản đảm bảo đó cần làm rõ các mối quan hệ liên quan để tránh xảy ra tranh chấp. Các khoản tín dụng bán lẻ thường có chi phí vốn lớn và lãi suất cho vay cao: Tín dụng bán lẻ thường là một trong các khoản mục tài sản mang lại nhiều lợi nhuận cho ngân hàng. Tuy nhiên, tín dụng bán lẻ lại mang chi phí cao với nhiều rủi ro vì tình hình tài chính của các cá nhân và hộ gia đình có thể thay đổi nhanh chóng tuỳ theo tình trạng công việc và sức khỏe của họ.
Do tín dụng bán lẻ có nguồn cho vay cũng từ chính nguồn huy động vốn từ dân cư do vậy lãi suất cho vay trong tín dụng bán lẻ cũng cần phải cao tương ứng để đủ bù đắp chi phí huy động vốn. Các hình thức của tín dụng bán lẻ của NHTM 1. Cho vay hỗ trợ nhu cầu nhà ở Xuất phát từ thực tế là giá nhà ở tại Việt Nam, đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là quá cao so với thu nhập của đa số người dân. Nếu chỉ dựa vào các khoản thu nhập từ lương, thưởng của một người có mức thu nhập trung bình thì họ phải tích lũy khoảng thời gian rất dài có thể trên 30 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 50 năm mới có thể mua được một căn nhà để ở.
Hướng giải quyết vấn đề này chính là sản phẩm cho vay hỗ trợ nhu cầu nhà ở của các ngân hàng. Cho vay hỗ trợ nhu cầu nhà ở là việc cho vay để mua nhà đất ở, xây dựng nhà ở mới, sửa chữa nhà ở và mua sắm trang trí nội thất nhà ở phục vụ nhu cầu đời sống đối với khách hàng cá nhân, hộ gia đình. Việc mua bất động sản dưới hình thức nhà cửa hoặc khu căn hộ thường làm tăng nhu cầu vay vốn trung dài hạn (thông thường 15 năm đến 30 năm) và các khoản vay này sẽ được đảm bảo bằng chính bất động sản đó. Cho vay hộ gia đình Nền kinh tế Việt Nam đang trong thời kỳ quá độ nên việc có nhiều thành phần kinh tế cùng tồn tại là một yếu tố khách quan.
Trong đó chiếm một tỷ trọng không nhỏ là các hộ gia đình sản xuất kinh doanh tại các làng nghề ở khu vực nông thôn và thành thị. Như các doanh nghiệp khác, hộ gia đình sản xuất kinh doanh tại Việt Nam có hoạt động kinh doanh rất phong phú từ việc mở cửa hàng tạp hóa tại chợ, kinh doanh các mặt hàng nhỏ lẻ tại gia đình đến các hộ gia đình sản xuất theo hình thức vườn ao chuồng hay sản xuất tiểu thủ công, nông nghiệp, các hộ gia đình tại các làng nghề ở thành thị và nông thôn. Như vậy, cho vay hộ sản xuất kinh doanh là việc cấp tín dụng cho các hộ gia đình để phục vụ nhu cầu vốn cho sản xuất kinh doanh và dịch vụ đời sống.