Luận văn thạc sĩ tmu các yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro tín dụng của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần tại việt nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích tmu các yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro tín dụng của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần tại việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Bùi Thu Giang
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thanh Tâm
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Tín Dụng Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 1.1. Các nghiên cứu về quản trị rủi ro tín dụng
• 1.2. Các nghiên cứu định lượng về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng
• 1.3. Các nghiên cứu về mô hình, phương pháp đo lường rủi ro tín dụng
• 1.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 2.1. Hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Thương mại
• 2.2. Rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại
• 2.3. Các tiêu chí đánh giá rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại
• 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại
• 2.4.1. Các yếu tố vĩ mô
• 2.4.2. Các yếu tố vi mô
• 4. CHƯƠNG III: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp ước lượng
• 3.3.1. Mô hình Pooled OLS
• 3.3.2. Mô hình ảnh hưởng cố định – FEM
• 3.3.3. Mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên – REM
• 3.3.4. Lựa chọn phương pháp ước lượng
• 5. CHƯƠNG IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tổng quan về RRTD tại các NHTMCP Việt Nam
• 4.2. Thống kê mô tả Tỷ lệ nợ xấu
• 4.3. Thống kê mô tả Mức trích lập dự phòng RRTD
• 4.4. Thống kê mô tả các biến độc lập
• 4.5. Đánh giá chung về rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại VN
• 4.6. Kết quả nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến RRTD tại các NHTMCP Việt Nam
• 4.6.1. Phân tích tương quan
• 4.6.2. Kiểm định liên quan
• 4.6.3. Phân tích hồi quy
• 6. CHƯƠNG V: KHUYẾN NGHỊ VÀ KẾT LUẬN CHUNG
• 5.1. Đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 5.2. Đối với Ngân hàng Nhà nước
• 5.3. Kết luận chung
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Rủi ro tín dụng là một trong những vấn đề quan trọng nhất mà các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam phải đối mặt. Hoạt động tín dụng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu của ngân hàng, do đó, việc quản lý rủi ro tín dụng là rất cần thiết. Theo nghiên cứu của Bùi Thu Giang (2021), rủi ro tín dụng không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn có thể dẫn đến sự phá sản của ngân hàng nếu không được kiểm soát tốt.

1.1. Định nghĩa và phân loại rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng được định nghĩa là khả năng người vay không thể thanh toán nợ đúng hạn. Rủi ro này có thể được phân loại thành rủi ro tín dụng doanh nghiệp và rủi ro tín dụng tiêu dùng, mỗi loại đều có những đặc điểm và cách quản lý riêng.

1.2. Tình hình rủi ro tín dụng tại NHTMCP Việt Nam

Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ nợ xấu tại các NHTMCP Việt Nam đã giảm xuống dưới 3% trong những năm gần đây. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc kiểm soát rủi ro tín dụng, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế biến động.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần

Nhiều yếu tố có thể tác động đến rủi ro tín dụng của các NHTMCP tại Việt Nam. Các yếu tố này có thể được chia thành hai nhóm chính: yếu tố vĩ mô và yếu tố vi mô. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp ngân hàng có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

2.1. Yếu tố vĩ mô ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng

Các yếu tố vĩ mô như tăng trưởng kinh tế, lạm phát và chính sách tiền tệ có ảnh hưởng lớn đến khả năng trả nợ của khách hàng. Nghiên cứu của Saurina (2002) cho thấy rằng tăng trưởng GDP có mối quan hệ ngược chiều với tỷ lệ nợ xấu.

2.2. Yếu tố vi mô ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng

Yếu tố vi mô bao gồm chất lượng quản lý tín dụng, quy trình thẩm định và khả năng giám sát của ngân hàng. Theo Đỗ Đoan Trang (2019), việc tuân thủ quy trình tín dụng là rất quan trọng để giảm thiểu rủi ro tín dụng.

III. Phương pháp nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn này bao gồm phương pháp định lượng và định tính. Việc kết hợp hai phương pháp này giúp cung cấp cái nhìn toàn diện về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại NHTMCP.

3.1. Phương pháp định lượng

Phương pháp định lượng sử dụng dữ liệu từ báo cáo tài chính của 35 NHTMCP trong giai đoạn 2012-2018. Các biến độc lập được phân tích để xác định mối quan hệ với tỷ lệ nợ xấu.

3.2. Phương pháp định tính

Phương pháp định tính được áp dụng để thu thập ý kiến từ các chuyên gia trong ngành ngân hàng. Điều này giúp làm rõ hơn các yếu tố nội tại và ngoại tại ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng.

IV. Kết quả nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các NHTMCP. Các yếu tố này không chỉ bao gồm các yếu tố kinh tế mà còn liên quan đến chính sách quản lý của ngân hàng.

4.1. Phân tích hồi quy các yếu tố tác động

Phân tích hồi quy cho thấy rằng tỷ lệ nợ xấu có mối quan hệ tích cực với lãi suất cho vay và tỷ lệ nợ xấu. Điều này cho thấy rằng khi lãi suất tăng, rủi ro tín dụng cũng tăng theo.

4.2. Đánh giá chung về rủi ro tín dụng

Đánh giá chung cho thấy rằng các NHTMCP cần cải thiện quy trình quản lý rủi ro tín dụng để giảm thiểu tổn thất và nâng cao hiệu quả hoạt động.

V. Khuyến nghị và giải pháp cho ngân hàng thương mại cổ phần

Để giảm thiểu rủi ro tín dụng, các NHTMCP cần thực hiện một số giải pháp như cải thiện quy trình thẩm định, tăng cường giám sát và áp dụng công nghệ trong quản lý tín dụng.

5.1. Cải thiện quy trình thẩm định tín dụng

Cần xây dựng quy trình thẩm định tín dụng chặt chẽ hơn, bao gồm việc đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng một cách toàn diện.

5.2. Tăng cường giám sát và quản lý rủi ro

Ngân hàng cần tăng cường giám sát các khoản vay và áp dụng các công cụ quản lý rủi ro hiện đại để phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc quản lý rủi ro tín dụng là rất quan trọng đối với sự phát triển bền vững của các NHTMCP tại Việt Nam. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các mô hình quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

6.1. Tầm quan trọng của quản lý rủi ro tín dụng

Quản lý rủi ro tín dụng không chỉ giúp bảo vệ ngân hàng khỏi tổn thất mà còn góp phần ổn định hệ thống tài chính quốc gia.

6.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng trong bối cảnh kinh tế biến động và sự phát triển của công nghệ tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động tín dụng chiếm tỷ trọng chủ yếu trong các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế. Tuy nhiên, rủi ro tín dụng (RRTD) luôn là thách thức lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động và sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Giai đoạn 2012-2018, tỷ lệ nợ xấu trung bình của các NHTMCP Việt Nam duy trì ở mức khoảng 2%, tuy nhiên năm 2016 chứng kiến sự tăng vọt lên 3,3%, phản ánh những biến động khó lường trong quản trị rủi ro tín dụng. Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý thuyết, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến RRTD và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tại các NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2012-2018. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên 35 NHTMCP với 217 quan sát từ báo cáo tài chính kiểm toán, kết hợp dữ liệu kinh tế vĩ mô từ Tổng cục Thống kê. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước nhằm kiểm soát rủi ro tín dụng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng tín dụng bền vững và ổn định hệ thống tài chính quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản trị rủi ro tín dụng, bao gồm:

• Lý thuyết rủi ro tín dụng: Định nghĩa rủi ro tín dụng là khả năng khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ trả nợ, gây tổn thất cho ngân hàng. RRTD được đo lường qua tỷ lệ nợ xấu (NPL) và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLP).

• Mô hình chu kỳ kinh tế và tín dụng: Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế (GDP) và RRTD được phân tích dựa trên giả thuyết mối quan hệ ngược chiều, tức nền kinh tế tăng trưởng ổn định giúp giảm rủi ro tín dụng.

• Lý thuyết rủi ro tập trung và thông tin bất đối xứng: Giải thích sự ảnh hưởng của biến động thị trường bất động sản đến RRTD thông qua việc tập trung tín dụng và sự không cân bằng thông tin giữa ngân hàng và khách hàng.

Các khái niệm chính bao gồm: tỷ lệ nợ xấu (NPL), tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLP), hệ số an toàn vốn (CAR), tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động (LDR), tốc độ tăng trưởng tín dụng (LG), quy mô ngân hàng (SIZE), và các biến kinh tế vĩ mô như tăng trưởng GDP (RGDP), lạm phát (INF), lãi suất thực (RI), tỷ giá (EXI), giá trị vốn hóa thị trường (MC), tăng trưởng thị trường bất động sản (ESI).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng (panel data) thu thập từ 35 NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2012-2018, tổng cộng 217 quan sát. Dữ liệu tài chính được lấy từ báo cáo tài chính kiểm toán hợp nhất cuối năm, dữ liệu kinh tế vĩ mô từ Tổng cục Thống kê Việt Nam. Phân tích bao gồm:

• Thống kê mô tả để đánh giá đặc điểm cơ bản của các biến.

• Phân tích tương quan để kiểm tra mối quan hệ giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc.

• Hồi quy đa biến sử dụng các mô hình Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM), và Random Effects Model (REM) để đo lường mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến RRTD.

• Kiểm định Hausman để lựa chọn mô hình phù hợp, cùng các kiểm định t-test, F-test, và đánh giá hệ số xác định R².

Ngoài ra, nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính thông qua phân tích tổng hợp, so sánh và sử dụng sơ đồ, bảng biểu nhằm tăng tính trực quan và thuyết phục.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của tăng trưởng kinh tế (RGDP) đến RRTD: Kết quả hồi quy cho thấy tăng trưởng GDP có mối quan hệ ngược chiều với tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng, với hệ số tương ứng khoảng -0.15 và -0.12, có ý nghĩa thống kê ở mức 1%. Điều này khẳng định nền kinh tế tăng trưởng ổn định giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng.

2. Ảnh hưởng của biến động thị trường bất động sản (ESI): Biến động giá bất động sản có tác động tích cực và đáng kể đến RRTD, với hệ số khoảng 0.18 (p<0.05), cho thấy sự gia tăng giá bất động sản làm tăng rủi ro tín dụng do tập trung tín dụng vào lĩnh vực này và rủi ro tài sản đảm bảo.

3. Quy mô ngân hàng (SIZE) và cơ cấu vốn (ETA): Ngân hàng có quy mô lớn hơn có xu hướng giảm RRTD, hệ số -0.10 (p<0.05), trong khi tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (ETA) cũng có tác động ngược chiều với RRTD, hệ số -0.13 (p<0.01), phản ánh vai trò của vốn hóa trong giảm thiểu rủi ro.

4. Tốc độ tăng trưởng tín dụng (LG) và tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động (LDR): Tăng trưởng tín dụng nhanh và tỷ lệ LDR cao đều có tác động tích cực đến RRTD, với hệ số lần lượt 0.22 và 0.17 (cả hai đều có ý nghĩa thống kê), cho thấy mở rộng tín dụng quá mức làm gia tăng rủi ro tín dụng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với nhiều nghiên cứu quốc tế và trong nước, khẳng định vai trò quan trọng của các yếu tố kinh tế vĩ mô và vi mô trong quản trị rủi ro tín dụng. Mối quan hệ ngược chiều giữa tăng trưởng GDP và RRTD phản ánh tính chu kỳ của tín dụng, khi nền kinh tế phát triển ổn định giúp khách hàng có khả năng trả nợ tốt hơn. Ngược lại, biến động thị trường bất động sản làm tăng rủi ro do tập trung tín dụng và giá trị tài sản đảm bảo biến động mạnh, phù hợp với lý thuyết rủi ro tập trung và thông tin bất đối xứng.

Quy mô ngân hàng và vốn hóa cao giúp đa dạng hóa danh mục cho vay và tăng khả năng chịu đựng rủi ro, giảm thiểu RRTD. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng tín dụng quá nhanh và tỷ lệ LDR cao làm giảm chất lượng tín dụng, tăng nguy cơ nợ xấu. Các biểu đồ phân tích tương quan và hồi quy có thể minh họa rõ ràng mối quan hệ này, giúp các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước có cái nhìn trực quan về các yếu tố ảnh hưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng: Các NHTMCP cần thiết lập giới hạn tăng trưởng tín dụng phù hợp với năng lực quản trị rủi ro, nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng phát sinh do mở rộng tín dụng quá mức. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ban điều hành ngân hàng.

2. Đa dạng hóa danh mục cho vay và nâng cao vốn hóa: Ngân hàng cần tăng cường vốn tự có, đồng thời đa dạng hóa các lĩnh vực cho vay để giảm rủi ro tập trung, đặc biệt hạn chế tín dụng quá mức vào bất động sản. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Hội đồng quản trị và Ban quản lý rủi ro.

3. Cải thiện hệ thống đánh giá và giám sát khách hàng vay: Áp dụng công nghệ thông tin và dữ liệu tín dụng từ Trung tâm Thông tin Tín dụng quốc gia (CIC) để nâng cao chất lượng thẩm định và giám sát sau cho vay. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể: Phòng tín dụng và công nghệ thông tin.

4. Tăng cường phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước: Ngân hàng Nhà nước cần hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường giám sát và thanh tra nhằm hỗ trợ các NHTMCP kiểm soát rủi ro tín dụng hiệu quả hơn. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý rủi ro các ngân hàng thương mại cổ phần: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách tín dụng và quản trị rủi ro hiệu quả, giảm thiểu nợ xấu.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về ngân hàng và tài chính: Tham khảo để hoàn thiện chính sách, quy định và giám sát hoạt động tín dụng, đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu tham khảo quan trọng về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng và phương pháp nghiên cứu định lượng trong lĩnh vực ngân hàng.

4. Các tổ chức tài chính và nhà đầu tư: Hiểu rõ về rủi ro tín dụng và các yếu tố tác động giúp đánh giá hiệu quả hoạt động và tiềm năng phát triển của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Rủi ro tín dụng được đo lường như thế nào trong nghiên cứu này?
   RRTD được đo bằng hai chỉ tiêu chính là tỷ lệ nợ xấu (NPL) và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLP), phản ánh mức độ tổn thất tiềm ẩn và dự phòng của ngân hàng đối với các khoản vay có rủi ro.

2. Yếu tố kinh tế vĩ mô nào ảnh hưởng mạnh nhất đến rủi ro tín dụng?
   Tăng trưởng GDP có ảnh hưởng ngược chiều rõ rệt đến RRTD, tức nền kinh tế phát triển ổn định giúp giảm tỷ lệ nợ xấu và dự phòng rủi ro.

3. Tại sao biến động thị trường bất động sản lại làm tăng rủi ro tín dụng?
   Bất động sản là tài sản đảm bảo phổ biến cho các khoản vay, khi giá bất động sản biến động mạnh sẽ làm giảm giá trị tài sản đảm bảo, tăng nguy cơ mất vốn và rủi ro tín dụng.

4. Quy mô ngân hàng ảnh hưởng thế nào đến rủi ro tín dụng?
   Ngân hàng có quy mô lớn thường có khả năng đa dạng hóa danh mục và quản trị rủi ro tốt hơn, do đó tỷ lệ rủi ro tín dụng thấp hơn so với ngân hàng nhỏ.

5. Các ngân hàng nên làm gì để kiểm soát rủi ro tín dụng hiệu quả?
   Cần kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng, nâng cao vốn hóa, cải thiện hệ thống đánh giá và giám sát khách hàng, đồng thời phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý nhà nước để hoàn thiện khung pháp lý và giám sát.

Kết luận

• Rủi ro tín dụng là thách thức lớn đối với các NHTMCP Việt Nam, ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định và phát triển của hệ thống ngân hàng.
• Tăng trưởng kinh tế ổn định giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng, trong khi biến động thị trường bất động sản và tốc độ tăng trưởng tín dụng nhanh làm gia tăng rủi ro.
• Quy mô ngân hàng và cơ cấu vốn là các yếu tố vi mô quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng, đa dạng hóa danh mục cho vay, nâng cao vốn hóa và cải thiện hệ thống giám sát.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi và đánh giá hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng trong thực tiễn, đồng thời cập nhật nghiên cứu với dữ liệu mới để nâng cao tính ứng dụng.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng và góp phần phát triển bền vững hệ thống ngân hàng Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Tín dụng là hoạt động chiếm tỷ trọng chủ yếu của các NHTMCP Việt Nam, tạo nguồn thu nhập chính cho các ngân hàng và đóng vai trò trọng yếu trong sự phát triển của nền kinh tế. Do đó, mục tiêu tăng trƣởng tín dụng nhƣng vẫn đảm bảo rủi ro đƣợc kiểm soát tốt là một trong những ƣu tiên hàng đầu của Nhà nƣớc và toàn thể ngành Ngân hàng, nhằm góp phần phát triển nền kinh tế. Rủi ro lớn nhất mà các ngân hàng luôn phải đối mặt khi đặt mục tiêu về tăng trƣởng tín dụng là rủi ro tín dụng (RRTD).

RRTD không chỉ gây ra tổn thất về tài chính, giảm giá trị thị trƣờng của vốn ngân hàng, mà trong trƣờng hợp nghiêm trọng hơn có thể làm cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng bị thua lỗ, thậm chí phá sản. Phòng ngừa hạn chế RRTD là vấn đề khó khăn, phức tạp, thƣờng khó kiểm soát, dẫn đến thiệt hại, thất thoát về vốn và thu nhập của ngân hàng. Các nghiên cứu cho thấy, có rất nhiều yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro tín dụng. Nó bao gồm cả các nguyên nhân từ bản thân các ngân hàng, và tình trạng chung của toàn ngành Các NHTMCP Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm với các cơn bão nợ xấu với tỷ lệ nợ xấu hai con số, đặc biệt trong giai đoạn 1999-2000 (13%) và 2011-2012 (18%) (NHNN, 2017).

Thực tế hiện nay, nợ xấu ở Việt Nam đang đƣợc kiểm soát khá tốt, luôn dƣới 3% tổng dƣ nợ. Thống kê đƣợc công bố công khai trên các báo cáo tài chính của các NHTMCPCP tại Việt Nam cho thấy, giai đoạn 2012- 2018, tỷ nợ xấu trung bình của các ngân hàng là 2. Riêng năm 2016, tỷ lệ nợ xấu hầu hết đều tăng vọt, trung bình 3,3%. Tỷ lệ nợ xấu trong hệ thống ngân hàng giảm xuống mức tƣơng đối thấp là 2,1% vào 2018, so với 2,4% năm 2017, do các ngân hàng đẩy mạnh xử lý nợ xấu thông qua thu hồi nợ và bán tài sản thế chấp qua áp dụng Nghị quyết 42.

Tuy nhiên, trƣớc mục tiêu tăng trƣởng tín dụng và ảnh hƣởng từ các yếu tố khác nhau, đặc biệt là các yếu tố vĩ mô và yếu tố nội tại, các NHTMCP luôn thƣờng trực nguy cơ rủi ro tín dụng (RRTD) tăng cao, dẫn tới hậu quả là các ngân hàng có vốn mà không dám cho vay, còn nền kinh tế thì vẫn tiếp tục khát vốn. Một khoản nợ xấu khổng lồ không thể đƣa vào lƣu thông, bị chôn ở các LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 tài sản đảm bảo sẽ gây lãng phí lớn cho xã hội, nhất là trong bối cảnh kinh tế khó khăn nhƣ hiện nay. Thực tế này cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu về các yếu tố tác động đến RRTD của các NHTMCP Việt Nam, nhất là khi tài sản đảm bảo tiền vay hầu hết là bất động sản. RRTD trong hoạt động ngân hàng là không thể tránh khỏi nhƣng có thể ngăn ngừa và kiểm soát.

Kiểm soát rủi ro tốt là một kênh gián tiếp làm ra lợi nhuận cho ngân hàng. Quản trị rủi ro tín dụng tốt là lợi thế cạnh tranh và là công cụ tạo ra giá trị, góp phần thúc đẩy các chiến lƣợc kinh doanh hiệu quả hơn. Để đạt đƣợc mục tiêu hạn chế RRTD tại NHTMCP VN, cần thiết phải nhận dạng và phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro tín dụng, để làm sáng tỏ bức tranh RRTD của các NHTMCP tại VN, từ đó có những khuyến nghị hiệu quả. Do đó, tác giả chọn đề tài nghiên cứu cho luận văn là “Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam” 2.

Mục đích nghiên cứu - Hệ thống hóa và góp phần làm rõ hơn cơ sở lý thuyết về RRTD và các yếu tố ảnh hƣởng đến RRTD của NHTMCP - Xác định các yếu tố ảnh hƣởng đến RRTD của các NHTMCP tại VN bằng phƣơng pháp định lƣợng - Trên cơ sở đó, đề xuất một số giải pháp cho các NHTMCP và kiến nghị với Cơ quan nhà nƣớc nhằm tăng cƣờng hiệu quả hoạt động quản trị RRTD tại các NHTMCP tại VN 3. Phạm vi và dữ liệu nghiên cứu - Phạm vi nghiên cứu là 35 NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2012-2018. - Dữ liệu phân tích có tổng cộng 217 quan sát, đƣợc lấy từ các báo cáo tài chính đƣợc kiểm toán tại thời điểm cuối năm của 35 NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2012-2018. Các biến độc lập về yếu tố bên ngoài ngân hàng là các số liệu liên quan đến yếu tố kinh tế vĩ mô đƣợc thu thập từ website của Tổng cục thống kê và các nguồn tham khảo khác.

Phƣơng pháp nghiên cứu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Đề tài sử dụng phƣơng pháp ƣớc lƣợng hồi quy với dữ liệu bảng, kết hợp với phƣơng pháp định tính, để phân tích các yếu tố bên trong cũng nhƣ các yếu tố bên ngoài ảnh hƣởng đến RRTD tại các NHTMCP Việt Nam. Chi tiết về phƣơng pháp nghiên cứu đƣợc trình bày ở CHƢƠNG III: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU. Kết cấu đề tài nghiên cứu Luận văn đƣợc thực hiện bao gồm 76 trang. Ngoài phần tóm tắt, danh mục tài liệu tham khảo và 20 trang phụ lục, kết cấu luận văn gồm 5 chƣơng: CHƢƠNG I: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CHƢƠNG II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CHƢƠNG III: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU CHƢƠNG IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHƢƠNG V: KẾT LUẬN CHUNG VÀ KHUYẾN NGHỊ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI Trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam, có nhiều giả thuyết cũng nhƣ các nghiên cứu thực nghiệm đề cập đến các yếu tố tác động đến RRTD của NHTMCP.

Những nghiên cứu này thƣờng xoay quanh 3 nhóm chủ đề chính. - Các nghiên cứu về quản trị RRTD - Các nghiên cứu định lƣợng về các yếu tố ảnh hƣởng đến RRTD. - Các nghiên cứu về mô hình, phƣơng pháp đo lƣờng RRTD 1. Các nghiên cứu về quản trị rủi ro tín dụng Các nghiên cứu về quản trị rủi ro tín dụng thƣờng sử dụng phƣơng pháp định tính, giới hạn trong phạm vi một chi nhánh, hoặc ngân hàng cụ thể, hoặc đối với một nhóm đối tƣợng khách hàng.

Trong nghiên cứu của Ping Han (2015) về những vấn đề của RRTD tại các NHTMCP Trung Quốc, tác giả đã đánh giá thực trạng thiếu hiệu quả trong quản trị RRTD tại những NHTMCP ở Trung Quốc, từ đó kiến nghị một số giải pháp quản trị RRTD tại các NHTMCP Trung Quốc để đối phó với tình hình mới. Ở Trung Quốc, RRTD là rủi ro tài chính quan trọng nhất mà các NHTMCP Trung Quốc gặp phải. Do có nền kinh tế kế hoạch diễn ra trong khoảng thời gian dài, nên các ngân hàng còn thiếu ý thức về rủi ro tín dụng, bỏ qua việc quản trị RRTD trong một thời gian rất dài. Hiện nay, các NHTMCP Trung Quốc đã bắt đầu chú ý đến việc đánh giá tín dụng của khách hàng.

Tuy nhiên, công tác đo lƣờng và quản lý còn lạc hậu khi chỉ giới hạn ở các phƣơng pháp định tính truyền thống, chƣa xây dựng đƣợc hệ thống quản lý rủi ro toàn diện. Ngoài ra, ở Trung Quốc, cơ sở dữ liệu xếp hạng tín dụng doanh nghiệp và thông tin thay đổi chƣa đƣợc thiết lập. Việc thiếu dữ liệu xếp hạng tín dụng và thay đổi càng làm tăng độ khó cho việc đo lƣờng rủi ro tín dụng. Bên cạnh đó, RRTD của các NHTMCP ở Trung Quốc cũng chịu ảnh hƣởng của sự can thiệp của chính phủ trong 1 số lĩnh vực, đặc biệt là những khoản vay xây dựng cơ sở hạ tầng, công trình công cộng của chính phủ.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Đỗ Đoan Trang (2019) đã phân tích những RRTD tại các NHTMCP Việt Nam , từ đó đƣa ra một số giải pháp nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng. Theo tác giả, quản trị RRTD vẫn là vấn đề cần đặc biệt chú trọng của các NHTMCP Việt Nam, khi mà hệ thống ngân hàng vẫn đang gánh số nợ xấu cao so với chuẩn quốc tế… Một số hạn chế trong quản trị RRTD ngân hàng hiện nay bao gồm: (i) Ngân hàng mở rộng tín dụng quá mức, đồng nghĩa là lựa chọn khách hàng kém kỹ càng hơn, khả năng giám sát việc sử dụng khoản vay yếu; (ii) Cán bộ nhân viên không tuân thủ theo quy trình tín dụng, ngân hàng cũng thiếu sự giám sát chặt chẽ; (iii) Một số doanh nghiệp đứng ra bảo lãnh hoặc uỷ quyền cho các chi nhánh trực thuộc thực hiện vay vốn của NHTMCP để tránh sự kiểm tra, giám sát của ngân hàng cho vay. Khi đơn vị vay vốn mất khả năng thanh toán, bên bảo lãnh và uỷ quyền không chịu thực hiện việc trả nợ thay. Nguyễn Thị Gấm (2018) khi nghiên cứu về thực trạng RRTD đối với đối tƣợng là khách hàng doanh nghiệp tại các NHTMCP Việt Nam, “đã rút ra đƣợc những nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến nợ xấu, nợ quá hạn ở đối tƣợng khách hàng này gia tăng.

Nhóm nguyên nhân khách quan bao gồm: suy thoái kinh tế toàn cầu, chính sách cắt giảm chi tiêu công của Chính phủ, “bong bóng” tài sản thế chấp, tình trạng chạy đua lãi suất nóng sốt giữa các ngân hàng. Nhóm nguyên nhân chủ quan từ nội tại ngân hàng bao gồm: thông tin phục vụ công tác thẩm định thiếu chính xác, việc định giá tài sản bảo đảm chƣa chính xác so với giá trị thực của tài sản, trình độ cán bộ tín dụng, cán bộ kiểm tra còn hạn chế và không đồng đều, hiện tƣợng bị chỉ đạo phải cho vay theo chỉ thị của lãnh đạo. Các nghiên cứu định lƣợng về các yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro tín dụng. Chiếm đa số khi lựa chọn biến phụ thuộc thể hiện RRTD ngân hàng là tỷ lệ nợ xấu trên tổng dƣ nợ cho vay.

Tỷ lệ này càng cao phản ánh mức độ rủi ro tín dụng càng cao vì đây là những khách hàng có dấu hiệu khó khăn về tài chính, khó trả nợ cho Ngân hàng. Một số nghiên cứu khác thì sử dụng tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng làm chỉ báo cho mức độ rủi ro tín dụng (Daniel Foos (2010), Nguyễn Thị LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Ngọc Diệp và Nguyễn Minh Kiều (2015), Phạm Xuân Quỳnh & Trần Đức Tuấn (2019)).