mở đầu cho việc xã hội hóa hoạt động giáo dục STEM một cách rộng rãi. Kể từ đó, với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp, tổ chức trong nước và quốc tế, trường đại học, viện nghiên cứu cũng như các cá nhân, giáo dục STEM đã được triển khai ở hàng trăm trường phổ thông, phần nhiều trong số đó là ở các tỉnh nông thôn và miền núi, trong điều kiện chưa được Nhà nước chính thức cấp ngân sách. Chẳng hạn, trong hai năm 2016-2017, Hội đồng Anh ở Việt Nam triển khai dự án giáo dục STEM ở 15 trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông thuộc Hà Nội, Hải Dương, Nam Định, và Quảng Ninh. Đến đầu năm 2019, Hội đồng Anh lại thiết lập “Mạng lưới Đại sứ STEM” để đi tập huấn cho học sinh, ưu tiên học sinh nữ, ở 7 tỉnh/thành phố các kỹ năng sử dụng kiến thức tổng hợp, kết hợp với yếu tố hợp tác, sáng tạo để xác định và giải quyết vấn.
Trong khi đó, trong năm 2018-2019, Đại sứ quán Mỹ hỗ trợ thí điểm giáo dục STEM ở các trường tiểu học, Trung học cơ sở và một số trung tâm giáo dục cộng đồng trên địa bàn Thành phố Hà Giang. Mới đây nhất, Dự án Đại học VinUni đã cam kết tài trợ phát triển giáo dục STEM cho 500 trường Trung học phổ thông trên cả nước với hai nội dung chính: tập huấn GV và cung cấp trang thiết bị, trong 5 năm. Song song với những nỗ lực của các tổ chức kể trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã có chủ trương ủng hộ và khuyến khích giáo dục STEM năm 2014, đưa giáo dục STEM vào nhiệm vụ không bắt buộc của các trường 14 Trung học cơ sở và Trung học phổ thông. Năm 2015, lần đầu tiên có công văn chỉ đạo việc thành lập câu lạc bộ STEM ở tất cả các trường phổ thông.
Chỉ thị 16CT/TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 04 tháng 05 năm 2017 về việc tăng cường năng lực tiếp cận cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 trong đó có đề ra giải pháp “Thay đổi mạnh mẽ các chính sách, nội dung, phương pháp giáo dục và dạy nghề nhằm tạo ra nguồn nhân lực có khả năng tiếp nhận các xu thế công nghệ sản xuất mới, trong đó cần tập trung vào thúc đẩy đào tạo về khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM). Và nhiệm vụ đặt ra với Bộ giáo dục và đào tạo là “Thúc đẩy triển khai giáo dục về khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) trong chương trình giáo dục phổ thông”. Trong chương trình giáo dục phổ thông mới - Chương trình tổng thể ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo thể hiện rõ quan điểm quan điểm “Bảo đảm kết nối chặt chẽ giữa các lớp học, cấp học với nhau và liên thông với chương trình GDMN, chương trình giáo dục nghề nghiệp và chương trình giáo dục đại học” (BGDĐT, 2018). Cùng với việc ban hành chương trình giáo dục phổ thông mới thì giáo dục STEM được đưa vào chương trình giảng dạy cho các cấp học đã thể hiện sự đề cao giáo dục STEM ở chỗ yêu cầu dạy học tích hợp, tạo điều kiện tổ chức các chủ đề STEM, góp phần phát triển năng lực vận dụng kiến thức liên môn giải quyết các vấn đề thực tiễn cho học sinh.
Trong bối cảnh chung của nền giáo dục nước nhà, STEAM được triển khai tại bậc mầm non từ năm 2015. Tuy nhiên, hiện nay chỉ có một số ít trường mầm non quốc tế thực hiện STEAM. Năm học 2019-2020, Vụ GDMN, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành văn bản triển khai STEAM tại các trường mầm non trong cả nước nhưng phải theo một lộ trình nhất định (Nguyễn Kim Anh, 2019). 15 Tại Diễn đàn ứng dụng phương pháp STEAM trong giáo dục, Đại sứ Đan Mạch tại Việt Nam Kim Hojlund Christensen cho biết, mục đích chính của STEAM không phải đào tạo ra các nhà khoa học mà là truyền cảm hứng học tập, giúp học sinh thấy được sự kết nối giữa các nội dung kiến thức, đặc biệt kiến thức về khoa học, toán học, thấy tầm quan trọng của kiến thức tác động đến xung quanh (Trung tâm Truyền thông Giáo dục, 2019).
Việc áp dụng STEAM là một khoản đầu tư tốt cho các trường vì thông qua STEAM, học sinh không những thu nhận kiến thức mà còn được dạy các kỹ năng mà những người thuê lao động sẽ yêu cầu. Chia sẻ tại buổi hội thảo tập huấn quốc tế áp dụng STEAM trong GDMN – Đại học Quốc tế Hồng Bàng, cô Beth Fredericks, chuyên gia trong ngành với 25 năm kinh nghiệm phát triển GDMN tại Singapore, giải thích STEAM bao gồm 5 lĩnh vực: Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Nghệ thuật và Toán học. Ưu điểm vượt trội của STEAM là trao quyền cho trẻ tự khám phá thế giới. Thông qua đó, trẻ sẽ tự rút ra kinh nghiệm, tích lũy kiến thức và tự tìm ra được những điều ý nghĩa nhất để áp dụng vào thực tế cuộc sống.
STEAM giúp trẻ phát triển toàn diện các kỹ năng như giao tiếp, làm việc nhóm, đồng thời giúp trẻ phát huy khả năng sáng tạo và tư duy phản biện (Beth Fredericks, 2019). Trong kỉ yếu hội thảo khoa học quốc gia tại Huế về GDMN trong bối cảnh cách mạng công nghệ 4.0 cũng có bài báo cáo về phương pháp STEAM khẳng định “Kết hợp khoa học và nghệ thuật để phát triển toàn diện trẻ mầm non” của tác giả Nguyễn Minh Anh và Trương Thị Kim Oanh. Bài báo cáo cũng khẳng định “STEM đã trở thành chiến lược không của người Mỹ, mà của cả thế giới, trong việc phát triển khoa học kỹ thuật và kinh tế. Việc kết nối nghệ thuật và STEM làm cho sự phát triển này có thêm tính sáng tạo và đột phá…là một trong những cách tiếp cận hợp lý nhất vừa phát triển năng lực tiếp thu khoa học của trẻ, vừa phát huy sự linh hoạt, tính sáng tạo cùng những 16 phẩm chất mang lại thành công sau này cho trẻ như các năng lực giao tiếp, tư duy phê phán, hợp tác và sáng tạo, cách tiếp cận này đảm bảo sự phát triển toàn diện trẻ”.
Tại hội thảo giới thiệu phương pháp giáo dục STEAM cho trẻ mầm non - Đà Nẵng, Bà Đặng Thị Cẩm Tú, Trưởng phòng GDMN phát biểu “Khuyến khích các trường mầm non trên địa bàn thành phố cần mạnh dạn áp dụng và lồng ghép các giá trị STEAM vào phương pháp giảng dạy trên lớp học để tạo cơ hội giúp trẻ phát triển các kỹ năng vận động tinh, kỹ năng hợp tác nhóm, khả năng giao tiếp ngôn ngữ, khả năng phát triển tư duy, sự sáng tạo, khám phá môi trường xã hội rất cần thiết cho trẻ mẫu giáo ngay từ khi còn bé và làm phong phú hơn nội dung giáo dục trong các nhà trường”. Nhiều hội thảo quốc tế về phương pháp giáo dục STEAM cho trẻ mầm non liên tiếp diễn ra ở các tỉnh, thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng, TPHCM, Cần Thơ. cũng đã thu hút sự chú ý và tham gia của đông đảo đội ngũ GVMN và cán bộ quản lý. Điều đó cũng nhấn mạnh rằng, phương pháp STEAM rất có ý nghĩa với ngành GDMN hiện nay.
Trong kế hoạch số 3062/KH-GDĐT-MN ngày 22 tháng 9 năm 2020 của Giáo dục Mầm non TP.HCM đã chỉ đạo triển khai tập huấn STEM/STEAM, vận dụng trong Chương trình Giáo dục Mầm non. Điều đó chứng đó STEM/STEAM đang có sức hút và sự quan tâm lớn của ngành Giáo dục Mầm non trong cả nước. Khái niệm STEM và STEAM STEM là viết tắt của các từ Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kĩ thuật) và Mathematics (Toán học). Giáo dục STEM được định nghĩa là sự tích hợp các nội dung và kỹ năng của các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học dựa trên các ứng dụng trong thế giới thực (Helm & Katz, 2016).
STEM trong GDMN nuôi dưỡng sự tò mò của trẻ 17 để khám phá thế giới và cung cấp nền tảng cho việc học tập trong tương lai (National Science Teachers Association, NSTA, 2014). STEM là phương pháp giáo dục dựa trên cách tiếp cận liên môn, giúp trẻ hiểu và áp dụng các các khái niệm trong khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn trong đời sống (Honey Coupons). STEM quan trọng với trẻ mầm non là khơi gợi ở trẻ tính tò mò, ham hiểu biết, tự khám phá, quan sát, đặt câu hỏi, dự đoán và giải quyết vấn đề (Katz, 2010). Moomaw và Davis (2010) cũng phát hiện ra rằng trẻ em có thể khám phá các vật liệu bằng tất cả các giác quan của mình bằng các hoạt động STEM thích hợp, giúp trẻ hiểu các khái niệm đồng thời giúp trẻ em tập trung, tăng vốn từ vựng, tăng cường kỹ năng hợp tác và kết nối hợp lý.
STEAM là viết tắt Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kĩ thuật), Arts (Nghệ thuật) và Mathematics (Toán học). STEAM phát triển từ chương trình giáo dục STEM kết hợp với nghệ thuật (STEM + Arts) nhằm xây dựng cho trẻ một nền tảng vững chắc cho việc học tập trong tương lai bằng cách khám phá các kỹ năng và khái niệm khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật & toán học, khuyến khích trẻ tò mò, đặt câu hỏi và sử dụng các kỹ năng tư duy phê phán. STEAM dạy trẻ học cách chấp nhận rủi ro, theo đuổi giải quyết vấn đề, sự hợp tác và phát triển trong quá trình sáng tạo (Koester, 2013). Theo Georgette Yakman (2018), “Giáo dục STEAM là sự tích hợp yếu tố nghệ thuật và chương trình giáo dục STEM, trong đó khái niệm khoa học, công nghệ được giải thích thông qua kỹ thuật và nghệ thuật, tất cả dựa trên các yếu tố toán học.
Yếu tố nghệ thuật A (Arts) trong STEAM bao gồm nhiều lĩnh vực không giới hạn các nghệ thuật khai phóng. Trong STEAM sự sáng tạo và tự do về tưởng tượng được diễn đạt bằng nhiều hình thức như mỹ thuật, âm nhạc, ngôn ngữ, kịch nghệ, thể chất…Nghệ thuật khuyến khích sự sáng tạo và cho phép trẻ em minh họa các khái niệm mà chúng đang học. 18 Các kỹ năng giáo dục thu nhận được từ dạy học theo phương pháp STEM/ STEAM bao gồm: - Kỹ năng giáo dục STEM: Giáo dục STEM không phải là để trẻ trở thành những nhà toán học, nhà khoa học, kỹ sư hay những kỹ thuật viên mà là phát triển cho trẻ nền tảng học tập các kỹ năng có thể được sử dụng để làm việc và phát triển trong thế giới công nghệ hiện đại ngày nay.
