BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Vũ Thị Lệ Hằng THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG PHƢƠNG PHÁP STEM/STEAM VÀO DẠY HỌC Ở TRƢỜNG MẦM NON TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Thành phố Hồ Chí Minh - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Vũ Thị Lệ Hằng THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG PHƢƠNG PHÁP STEM/STEAM VÀO DẠY HỌC Ở TRƢỜNG MẦM NON TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục Mầm non) Mã số: 8140101 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. PHAN THỊ THU HIỀN Thành phố Hồ Chí Minh - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam kết đây là công trình nghiên cứu khoa học của cá nhân tôi. Các nội dung trong luận văn là minh bạch, rõ ràng, cụ thể về thông tin và nguồn gốc. Kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả Vũ Thị Lệ Hằng LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tác giả xin bày tỏ lòng kính trọng, lời tri ân, lời cảm ơn chân thành, sâu sắc đến quý thầy/cô, gia đình, bạn bè và đồng nghiệp. Trước hết tác giả xin trân trọng gửi lời tri ân đến TS. Phan Thị Thu Hiền, người hướng dẫn khoa học, đã đã định hướng, tận tâm chỉ dẫn, giúp đỡ và động viên tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Lãnh đạo trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh cùng toàn thể cán bộ, giảng viên Phòng Sau Đại học, Khoa GDMN đã tạo điều kiện cho tác giả trong quá trình học tập và nghiên cứu tại trường. Xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo cùng các chuyên viên Phòng GDMN - Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, Ban giám hiệu, giáo viên các trường mầm non đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tác giả trong quá trình nghiên cứu. Và sau cùng là lời cảm ơn thân yêu đến gia đình và bạn bè đã tạo động lực, động viên, khích lệ tác giả trong quá trình học tập. Dù đã nỗ lực và có nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp. Tuy nhiên, chắc chắn rằng luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả rất mong nhận được sự góp ý tận tình của quý thầy cô, anh chị em đồng nghiệp và các bạn. Xin kính gửi lời chúc sức khỏe và hạnh phúc đến tất cả mọi người. TPHCM, ngày 25 tháng 11 năm 2020 Tác giả Vũ Thị Lệ Hằng DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ GVMN Giáo viên mầm non CBQL Cán bộ quản lý PPDH Phương pháp dạy học TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Danh mục chữ viết tắt Mục lục Danh mục các bảng MỞ ĐẦU . CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHƢƠNG PHÁP GIÁO DỤC STEM/ STEAM Ở BẬC HỌC MẦM NON . Lịch sử nghiên cứu STEM/STEAM . Lịch sử nghiên cứu trên thế giới . Lịch sử nghiên cứu tại Việt Nam . Khái niệm STEM và STEAM . Đặc điểm học của trẻ mầm non . Ưu thế và tiềm năng của STEM/STEAM trong GDMN . Vận dụng phương pháp STEM/STEAM vào dạy học trẻ lứa tuổi mầm non . Các nguyên tắc của phương pháp STEM/STEAM . Quy trình tổ chức hoạt động dạy học theo phương pháp STEM/ STEAM. Đánh giá hiệu suất của trẻ khi tham gia vào hoạt động STEM/ STEAM trong quy trình 5E . Vai trò GV khi tổ chức dạy học theo phương pháp STEM/STEAM . 32 Tiểu kết chương 1 . THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG PHƢƠNG PHÁP STEM/STEAM VÀO DẠY HỌC Ở TRƢỜNG MẦM NON TẠI TP. Nghiên cứu thực trạng . Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu . Nội dung khảo sát . Phương pháp và đối tượng khảo sát . Tiến trình khảo sát . Xử lý số liệu . Thông tin về CBQL và GVMN tham gia khảo sát . Kết quả nghiên cứu thực trạng ứng dụng phương pháp STEM/ STEAM vào dạy học tại các trường mầm non TP. Thực trạng nhận thức về phương pháp STEM/STEAM . Thực trạng ứng dụng phương pháp STEM/STEAM tại các trường trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh . Kết quả ứng dụng phương pháp STEM/STEAM . Thuận lợi và khó khăn khi ứng dụng STEM/STEAM tại các trường mầm non trên địa bàn TPHCM . Ý kiến về các đề xuất ứng dụng STEM/STEAM vào dạy học cho trẻ tại các trường mầm non trên địa bàn TPHCM . Một số kết quả nghiên cứu khác . Kết quả so sánh thực trạng ứng dụng phương pháp STEM/STEAM vào dạy học cho trẻ theo tên trường . Kết quả mối tương quan giữa mức độ thực hiện và kết quả ứng dụng phương pháp STEM/STEAM vào dạy học cho trẻ . 81 Tiểu kết chương 2 . 82 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ . 83 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 88 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Hồ sơ tổ chức hoạt động STEM/STEAM đã thu thập và xem xét. Bảng tổng hợp các số liệu đã thu thập . Cách quy đổi điểm các mức độ cho thang đo . Thông tin về CBQL và GVMN tham gia khảo sát . Thực trạng nhận thức STEM/STEAM ở bậc học mầm non . Thực trạng nhận thức về ưu điểm của phương pháp STEM/ STEAM ở bậc học mầm non . GVMN, CBQL đã tiếp cận phương pháp STEM/STEAM . Thời gian ứng dụng phương pháp STEM/STEAM vào dạy học . Thực trạng kết nối các lĩnh vực nhiều nhất trong STEM/ STEAM? . STEM/STEAM và các loại hình hoạt động trong ngày . Các biện pháp dạy học được sử dụng trong STEM/ STEAM. Tần suất tổ chức STEM/STEAM tại các trường mầm non . Mức độ thành công của ứng dụng phương pháp STEM/ STEAM . Danh mục các hoạt động STEM/STEAM được xem là thành công . Hiệu quả tác động của các hoạt động STEM/STEAM lên trẻ . Đánh giá mức độ thể hiện của trẻ . Đánh giá kết quả ứng dụng phương pháp STEM/STEAM . Đánh giá của GV về sự giúp đỡ, hỗ trợ từ phía Ban giám hiệu . Đánh giá của GV về sự giúp đỡ, hỗ trợ từ tổ trưởng, khối trưởng . Đánh giá của GV về sự giúp đỡ, hỗ trợ từ đồng nghiệp . Tự đánh giá của CBQL trong việc giúp đỡ, hỗ trợ GV trong việc thực hiện . Khó khăn của ứng dụng STEM/ STEAM vào dạy học cho trẻ mầm non . Khó khăn của việc ứng dụng phương pháp TEM/STEAM trong dạy học trẻ mầm non . Đề xuất ứng dụng STEM/STEAM vào dạy học cho trẻ tại các trường mầm non trên địa bàn TP. So sánh thực trạng ứng dụng phương pháp STEM/STEAM vào dạy học cho trẻ theo tên trường . Kết quả mối tương quan giữa mức độ thực hiện và kết quả ứng dụng phương pháp STEM/STEAM vào dạy học cho trẻ . Lý do chọn đề tài Giáo dục mầm non (GDMN) là cấp học đầu tiên của hệ thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng cho sự phát triển đất nước. Những năm gần đây một số phương pháp giáo dục sớm xuất hiện tại Việt Nam mang đến cho trẻ cách tiếp cận và hình thành tư duy mới, đã và đang thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng giáo dục. STEM/STEAM là một trong những phương pháp mở lối mang tính vượt trội đem lại nhiều lời ích cho trẻ. STEM là viết tắt của các từ Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kĩ thuật) và Mathematics (Toán học), là phương pháp giảng dạy liên môn hướng người học làm trung tâm, học dựa vào truy vấn và thực hành giúp hình thành kỹ năng tự giải quyết vấn đề. STEAM phát triển từ chương trình giáo dục STEM kết hợp với nghệ thuật (STEM + Arts). STEM/STEAM là phương pháp tiếp cận dạy học tích hợp, tạo môi trường học tập tích cực thúc đẩy kinh nghiệm học tập ở trẻ. Bằng việc kết hợp nhiều môn học cùng một lúc, phương pháp STEM/ STEAM cho phép trẻ tự khám phá, tò mò đặt câu hỏi, nghiên cứu giải quyết vấn đề, rèn luyện các kỹ năng và sáng tạo. Việc học STEM/STEAM nhằm sớm trang bị cho trẻ những kỹ năng thiết yếu của thế kỷ 21, từ quá trình chơi để hình thành các kỹ năng giao tiếp (Communication), làm việc nhóm (Collaboration), tư duy phản biện (Critical Thinking) và sáng tạo (Creativity). Phương pháp STEM/STEAM đang thịnh hành trong lĩnh vực giáo dục trẻ mầm non ở các quốc gia phát triển hàng đầu trên thế giới như Mỹ, Nhật, Úc, Singapore… Ở Việt Nam STEM được nhắc tới năm 2012, STEAM được biết đến năm 2015 từ một số cơ sở giáo dục tư nhân. Trong vài năm gần đây đã trở thành một chủ đề “nóng” trong đổi mới giáo dục của Việt Nam. Từ một “hot trend” với trăm hoa đua nở, STEM/STEAM đã dần đòi hỏi phải đi vào 2 chiều sâu và tìm một hướng đi phù hợp với thực tiễn của từng chương trình, từng cấp học. Tới nay, giáo dục STEM/STEAM đã được nhắc tới nhiều nhưng chưa được triển khai diện rộng do nhiều vấn đề. Giáo dục STEM/STEAM cho trẻ Mầm non mới dừng ở bước bước truyền thông và ứng dụng rải rác, chưa thực sự trở thành một hoạt động giáo dục chính thức và được ứng dụng trên diện rộng. Nguồn tài liệu chủ yếu là thông tin trên các phương tiện truyền thông, chưa có nguồn tài liệu có đủ căn cứ pháp lý dẫn đến việc giáo viên hiểu chưa đầy đủ, chưa sâu cơ sở lý luận về STEM/STEAM chính vì vậy việc ứng dụng chưa đạt hiệu quả cao… Hiện nay đã có một số công trình nghiên cứu về STEM, STEAM ở bậc tiểu học (Giáo dục STEM cho học sinh tiểu học theo tiếp cận hợp tác, Đỗ Thị Ánh, 2018; Xây dựng chủ đề giáo dục STEM ở trường tiểu học, Nguyễn Thị Hồng Chuyên, 2018; Đối với mầm non có công trình “Vận dụng phương pháp STEAM trong tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ 5 – 6 tuổi Trường mầm non Văn Xá – Kim Bảng – Hà Nam 2018”…).HCM hiện tại vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu về thực trạng ứng dụng phương pháp STEM/STEAM vào dạy học. Chính vì vậy tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu “Thực trạng ứng dụng phương pháp STEM/ STEAM vào dạy học ở trường mầm non tại TP. Mục đích nghiên cứu Mục đích của đề tài là tìm hiểu nhận thức của GV về STEM/ STEAM, thực tế ứng dụng phương pháp STEM/STEAM vào dạy học ở các trường mầm non tại TP.HCM, từ đó đề xuất một số giải pháp ứng dụng hiệu quả hơn. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 3.1 Khách thể nghiên cứu - Quá trình dạy học cho trẻ mầm non.
