Thực Hiện Chính Sách Bảo Vệ Rừng Tại Bán Đảo Sơn Trà, Thành Phố Đà Nẵng

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách bảo vệ rừng tại bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng, nhằm bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững.

• Tác giả: Ngô Tấn Sự
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Lan Hương
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách bảo vệ rừng tại bán đảo Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng hiện nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CHÍNH SÁCH BẢO VỆ RỪNG
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2. Nội dung của chính sách bảo vệ rừng
• 1.3. Các bước tổ chức thực hiện chính sách bảo vệ rừng
• 1.4. Các chủ thể thực hiện chính sách bảo vệ rừng
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc tổ chức thực hiện chính sách bảo vệ rừng
• 1.6. Kinh nghiệm thực hiện chính sách bảo vệ rừng tại một số địa phương
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO VỆ RỪNG TẠI BÁN ĐẢO SƠN TRÀ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 2.1. Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 2.2. Những kết quả đạt được trong việc thực hiện chính sách bảo vệ rừng tại Bán đảo Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng
• 2.3. Đánh giá chung về tổ chức thực hiện chính sách bảo vệ rừng tại Bán đảo Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO VỆ RỪNG TẠI BÁN ĐẢO SƠN TRÀ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 3.1. Quan điểm và mục tiêu trong thực hiện chính sách bảo vệ rừng tại Bán đảo Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo vệ rừng tại Bán đảo Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách Bảo Vệ Rừng Bán Đảo Sơn Trà Đà Nẵng

Rừng là tài nguyên vô giá, đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội và duy trì cân bằng sinh thái. Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, vai trò của rừng càng trở nên quan trọng. Đà Nẵng, với diện tích rừng đáng kể, có giá trị lớn về đa dạng sinh học, phục vụ nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trường và phát triển du lịch sinh thái. Tuy nhiên, do vị trí gần trung tâm đô thị, rừng thường xuyên bị xâm hại. Việc bảo vệ rừng tại Đà Nẵng đòi hỏi sự quan tâm đúng mức và giải pháp hiệu quả từ các cấp, ngành và cộng đồng. Các cấp chính quyền đã triển khai nghiêm túc các chủ trương, chính sách bảo vệ rừng tại Bán đảo Sơn Trà, "lá phổi xanh" của thành phố. Hệ thống văn bản chính sách không ngừng hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn nhiều hạn chế, nguồn lực phân tán, chưa đáp ứng yêu cầu xã hội. Tình hình vi phạm các quy định bảo vệ rừng tại Bán đảo Sơn Trà diễn biến phức tạp, gây hậu quả nghiêm trọng.

1.1. Khái niệm và vai trò của rừng trong hệ sinh thái

Rừng không chỉ là tập hợp cây gỗ mà là một hệ sinh thái phức tạp, bao gồm thực vật, động vật, vi sinh vật và các yếu tố môi trường khác. Rừng điều hòa khí hậu, duy trì độ màu mỡ của đất, hạn chế lũ lụt, bảo tồn nguồn nước, giảm ô nhiễm không khí và giữ vững an ninh quốc phòng. Theo Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004, rừng là hệ sinh thái với độ che phủ tán từ 0.1 trở lên. Rừng có vai trò quan trọng trong việc cung cấp oxy, hấp thụ carbon dioxide, bảo tồn đa dạng sinh học và cung cấp các sản phẩm lâm nghiệp.

1.2. Tầm quan trọng của Bán đảo Sơn Trà đối với Đà Nẵng

Bán đảo Sơn Trà được mệnh danh là "lá phổi xanh" của Đà Nẵng, có vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu, cung cấp không khí trong lành và là điểm đến du lịch sinh thái hấp dẫn. Nơi đây có hệ sinh thái rừng phong phú, đa dạng sinh học cao với nhiều loài động thực vật quý hiếm. Việc bảo vệ rừng tại Bán đảo Sơn Trà không chỉ có ý nghĩa về mặt môi trường mà còn góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững của thành phố.

II. Thực Trạng Đáng Báo Động Thách Thức Bảo Vệ Rừng Sơn Trà

Bán đảo Sơn Trà đang chịu tác động nghiêm trọng từ các hoạt động như du lịch, xây dựng cơ sở hạ tầng, săn bắt động vật hoang dã, khai thác tài nguyên rừng. Rừng được giao nhưng quản lý bảo vệ chưa chặt chẽ. Công tác quản lý rừng giữa các cơ quan chức năng còn chồng chéo. Tình trạng "lách luật" để chuyển đổi mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác, điển hình là các dự án kinh tế du lịch với hàng trăm nền móng biệt thự mọc lên bất thường, đặt ra những thách thức và mâu thuẫn trong quản lý và phát triển rừng. Điều này ảnh hưởng lớn đến môi trường sinh thái, an ninh trật tự và sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để giải quyết vấn đề này.

2.1. Các hoạt động gây tác động tiêu cực đến rừng Sơn Trà

Các hoạt động du lịch thiếu kiểm soát, xây dựng cơ sở hạ tầng không tuân thủ quy hoạch, săn bắt động vật hoang dã và khai thác tài nguyên rừng trái phép là những nguyên nhân chính gây suy thoái rừng tại Bán đảo Sơn Trà. Việc mở rộng các khu nghỉ dưỡng, khách sạn và các công trình xây dựng khác đã làm thu hẹp diện tích rừng tự nhiên, gây ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và hệ sinh thái rừng. Tình trạng xả rác thải bừa bãi, ô nhiễm nguồn nước cũng là những vấn đề đáng lo ngại.

2.2. Sự chồng chéo trong quản lý và thực thi chính sách

Sự chồng chéo trong quản lý giữa các cơ quan chức năng như Hạt Kiểm lâm, UBND phường và Ban quản lý Bán đảo Sơn Trà gây khó khăn cho công tác bảo vệ rừng. Việc thiếu sự phối hợp đồng bộ, phân công trách nhiệm rõ ràng dẫn đến tình trạng buông lỏng quản lý, tạo kẽ hở cho các hành vi vi phạm pháp luật. Cần có sự thống nhất và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan để nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ rừng.

2.3. Tình trạng chuyển đổi mục đích sử dụng rừng trái phép

Tình trạng "lách luật" để chuyển đổi mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác, đặc biệt là xây dựng các dự án kinh tế du lịch, đang diễn ra phức tạp tại Bán đảo Sơn Trà. Việc phân lô, bán nền trái phép đã làm phá vỡ cảnh quan tự nhiên, gây ảnh hưởng đến môi trường sinh thái và tiềm ẩn nhiều rủi ro về mặt pháp lý. Cần có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm để ngăn chặn tình trạng này.

III. Giải Pháp Cấp Bách Nâng Cao Hiệu Quả Bảo Vệ Rừng Sơn Trà

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng tại Bán đảo Sơn Trà, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện, bao gồm tăng cường quản lý nhà nước, nâng cao nhận thức cộng đồng, phát triển du lịch sinh thái bền vững và tăng cường hợp tác quốc tế. Cần có sự tham gia tích cực của các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư. Việc xây dựng và thực hiện các chính sách bảo vệ rừng hiệu quả sẽ góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

3.1. Tăng cường quản lý nhà nước và thực thi pháp luật

Cần tăng cường năng lực cho lực lượng kiểm lâm, trang bị phương tiện, thiết bị hiện đại để nâng cao hiệu quả công tác tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm. Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, phân công trách nhiệm rõ ràng và tăng cường thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các quy định của pháp luật về bảo vệ rừng. Xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm, đảm bảo tính răn đe.

3.2. Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng

Tổ chức các chương trình truyền thông, giáo dục môi trường để nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò và tầm quan trọng của rừng. Khuyến khích người dân tham gia vào công tác bảo vệ rừng, tố giác các hành vi vi phạm và thực hiện các biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng. Xây dựng các mô hình cộng đồng tham gia quản lý và bảo vệ rừng hiệu quả.

3.3. Phát triển du lịch sinh thái bền vững

Phát triển du lịch sinh thái theo hướng bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Xây dựng các sản phẩm du lịch thân thiện với môi trường, khuyến khích du khách tham gia vào các hoạt động bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học. Tăng cường quản lý các hoạt động du lịch, đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường.

IV. Ứng Dụng Công Nghệ Giám Sát và Bảo Vệ Rừng Sơn Trà Hiệu Quả

Việc ứng dụng công nghệ giám sát hiện đại như dữ liệu viễn thám, hệ thống thông tin địa lý (GIS) và phân tích dữ liệu lớn có thể giúp nâng cao hiệu quả quản lý rừng và bảo vệ rừng tại Bán đảo Sơn Trà. Các công nghệ này cho phép theo dõi diễn biến rừng, phát hiện sớm các nguy cơ cháy rừng, khai thác trái phép và các hành vi xâm hại khác. Thông tin thu thập được sẽ giúp các cơ quan chức năng đưa ra các quyết định kịp thời và chính xác.

4.1. Sử dụng dữ liệu viễn thám và GIS để theo dõi diễn biến rừng

Dữ liệu viễn thám từ vệ tinh và máy bay không người lái cung cấp thông tin chi tiết về diện tích rừng, độ che phủ, tình trạng sức khỏe của cây và các thay đổi về sử dụng đất. Hệ thống thông tin địa lý (GIS) cho phép tích hợp, phân tích và hiển thị các dữ liệu không gian, giúp các nhà quản lý rừng có cái nhìn tổng quan về tình hình rừng và đưa ra các quyết định quản lý phù hợp.

4.2. Ứng dụng công nghệ trong phòng cháy chữa cháy rừng

Sử dụng các hệ thống cảnh báo cháy sớm dựa trên dữ liệu viễn thám và các cảm biến môi trường để phát hiện sớm các nguy cơ cháy rừng. Ứng dụng các phần mềm mô phỏng cháy rừng để dự báo hướng lan truyền và mức độ nguy hiểm của đám cháy, giúp các lực lượng chức năng triển khai các biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng hiệu quả.

4.3. Phân tích dữ liệu lớn để phát hiện khai thác trái phép

Phân tích dữ liệu viễn thám, dữ liệu từ các trạm kiểm soát và thông tin từ cộng đồng để phát hiện các dấu hiệu khai thác gỗ trái phép, vận chuyển lâm sản trái phép và các hành vi vi phạm khác. Sử dụng các thuật toán học máy để dự đoán các khu vực có nguy cơ khai thác trái phép cao, giúp các lực lượng chức năng tập trung tuần tra, kiểm soát.

V. Chính Sách và Hợp Tác Đảm Bảo Tương Lai Xanh Cho Sơn Trà

Để đảm bảo hiệu quả bảo vệ rừng lâu dài, cần hoàn thiện cơ chế chính sách, tăng cường hợp tác quốc tế và huy động nguồn lực tài chính cho công tác bảo tồn. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư. Việc xây dựng và thực hiện các chính sách bảo vệ rừng hiệu quả sẽ góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

5.1. Hoàn thiện cơ chế chính sách và thực thi pháp luật

Rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ rừng để đảm bảo tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với thực tiễn. Xây dựng các cơ chế khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia vào công tác bảo vệ rừng. Tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế và huy động nguồn lực tài chính

Tăng cường hợp tác quốc tế với các tổ chức, quốc gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực bảo tồn thiên nhiên và quản lý rừng bền vững. Huy động nguồn lực tài chính từ các tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và cộng đồng để đầu tư vào các dự án bảo vệ rừng, tái sinh rừng và phát triển du lịch sinh thái.

5.3. Nâng cao năng lực cho lực lượng kiểm lâm và cộng đồng

Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn để nâng cao năng lực chuyên môn cho lực lượng kiểm lâm về quản lý rừng, bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy rừng và sử dụng các công nghệ giám sát hiện đại. Hỗ trợ cộng đồng địa phương phát triển các mô hình sinh kế bền vững gắn với bảo vệ rừng, giúp người dân có thêm thu nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống.

VI. Kết Luận Hướng Tới Tương Lai Bền Vững Cho Rừng Sơn Trà

Việc bảo vệ rừng tại Bán đảo Sơn Trà là một nhiệm vụ cấp bách và lâu dài, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội. Bằng việc áp dụng các giải pháp đồng bộ và hiệu quả, chúng ta có thể bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho thành phố Đà Nẵng. Tương lai của Bán đảo Sơn Trà phụ thuộc vào những hành động của chúng ta ngày hôm nay.

6.1. Tóm tắt các giải pháp chính để bảo vệ rừng Sơn Trà

Các giải pháp chính bao gồm tăng cường quản lý nhà nước, nâng cao nhận thức cộng đồng, phát triển du lịch sinh thái bền vững, ứng dụng công nghệ giám sát hiện đại, hoàn thiện cơ chế chính sách, tăng cường hợp tác quốc tế và huy động nguồn lực tài chính. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư.

6.2. Tầm nhìn về một Bán đảo Sơn Trà xanh và bền vững

Tầm nhìn là xây dựng một Bán đảo Sơn Trà xanh, sạch, đẹp, có hệ sinh thái rừng phong phú, đa dạng sinh học cao, là điểm đến du lịch sinh thái hấp dẫn và là niềm tự hào của người dân Đà Nẵng. Cần có sự cam kết và hành động mạnh mẽ từ tất cả các bên liên quan để biến tầm nhìn này thành hiện thực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bán đảo Sơn Trà được ví như lá phổi xanh của thành phố Đà Nẵng, sở hữu tổng diện tích rừng và đất lâm nghiệp đạt 3.778,15 ha cùng tỷ lệ che phủ rừng lên đến 58,74%. Nằm trong tổng thể 57.116,7 ha rừng đặc dụng của toàn thành phố, khu bảo tồn này đóng vai trò quyết định trong việc cân bằng sinh thái, điều hòa khí thái đô thị và bảo tồn nguồn gen quý hiếm. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng cùng áp lực phát triển du lịch đã tạo ra những xung đột gay gắt giữa bảo tồn và khai thác kinh tế. Tình trạng phân lô xây dựng hạ tầng nghỉ dưỡng, khai thác lâm sản trái phép và nguy cơ cháy rừng trong các tháng cao điểm khô hạn từ tháng 5 đến tháng 8 đang đe dọa nghiêm trọng đến hệ sinh thái đặc thù này.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về thực hiện chính sách công trong lĩnh vực lâm nghiệp, đánh giá toàn diện thực trạng tổ chức thực hiện chính sách bảo vệ rừng tại Bán đảo Sơn Trà giai đoạn 2014-2018, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại địa bàn phường Thọ Quang, quận Sơn Trà trong mốc thời gian 5 năm (2014–2018). Ý nghĩa của luận văn thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm bảo toàn 985 loài thực vật thân gỗ và 171 loài động vật có xương sống, đồng thời giải quyết triệt để sự chồng chéo chức năng giữa các đơn vị quản lý trên địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chu trình chính sách công kết hợp cùng lý thuyết quản trị tài nguyên rừng bền vững để giải thích cơ chế tương tác giữa các chủ thể quản lý nhà nước và cộng đồng dân cư. Khung phân tích tập trung vào các giai đoạn hiện thực hóa quy phạm pháp luật vào đời sống, bao gồm: xây dựng kế hoạch, tuyên truyền phổ biến, phân công phối hợp, duy trì thực hiện, theo dõi đôn đốc và tổng kết rút kinh nghiệm.

Hệ thống khái niệm nền tảng được chuẩn hóa gồm:

1. Rừng: Hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật, động vật, vi sinh vật và đất rừng, có độ tàn che của tán rừng từ 0,1 trở lên theo Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004.
2. Bảo vệ rừng: Tổng thể các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn hành vi xâm hại sinh thái rừng và phòng cháy chữa cháy rừng.
3. Chính sách bảo vệ rừng: Tập hợp các quyết định có tính quy phạm của Nhà nước nhằm phân bổ nguồn lực và điều chỉnh hành vi xã hội để bảo tồn tài nguyên rừng.
4. Tổ chức thực hiện chính sách: Quá trình chuyển hóa ý chí chính trị thành hành động cụ thể thông qua bộ máy hành chính nhà nước và sự tham gia của các bên liên quan.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp của luận văn được thu thập từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật như Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004, Nghị định 09/2006/NĐ-CP, Nghị định 157/2013/NĐ-CP, Quyết định 1822/QĐ-BNN-TCLN năm 2017 và báo cáo tổng kết giai đoạn 2014-2018 của Hạt Kiểm lâm liên quận Sơn Trà - Ngũ Hành Sơn. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 100% diện tích rừng tự nhiên và rừng trồng phân bố tại 3 tiểu khu trọng điểm (tiểu khu 62, 63 và 64) cùng 9 tổ dân phố định cư ven rừng thuộc phường Thọ Quang.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích toàn diện được áp dụng nhằm thu thập trọn vẹn số liệu thực tế về các vụ vi phạm hành chính, số đợt tuần tra truy quét và diễn biến cháy rừng qua 5 năm. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp phân tích định tính liên ngành chính sách công và luật học là nhằm lượng hóa chính xác quy mô thiệt hại tài nguyên, đồng thời bóc tách các điểm nghẽn về thể chế phân quyền giữa chính quyền địa phương và cơ quan chuyên trách kiểm lâm. Toàn bộ quá trình nghiên cứu và xử lý thông tin được thực hiện chi tiết trong mốc thời gian 2014–2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về hiện trạng cơ cấu tài nguyên, Bán đảo Sơn Trà có 3.582,04 ha rừng tự nhiên thứ sinh giàu giá trị sinh học, 141,49 ha rừng trồng và 54,62 ha trảng cỏ cây bụi. Rừng đặc dụng đóng vai trò là sinh cảnh độc bản của quần thể Voọc chà vá chân nâu (Pygathrix nemaeus) cùng 22 loài thực vật và 15 loài động vật quý hiếm ghi nhận trong Sách Đỏ Việt Nam.

Thứ hai, công tác tổ chức thực hiện 5 nhóm chính sách chuyên ngành đã đạt được những kết quả đáng kể. Trong giai đoạn 2014-2018, Hạt Kiểm lâm đã chủ động phối hợp với các lực lượng liên ngành tổ chức hàng trăm đợt tuần tra, truy quét các tụ điểm bẫy bắt động vật hoang dã trái phép, kiểm soát nguồn gốc lâm sản và duy trì công tác phòng cháy chữa cháy rừng trong bối cảnh nhiệt độ mùa khô thường xuyên đạt mức 36°C đến 39°C.

Thứ ba, cơ cấu phân giao quản lý đất đai còn nhiều bất cập lớn. Trong tổng số 3.778,15 ha đất lâm nghiệp, Hạt Kiểm lâm chỉ trực tiếp quản lý 2.302,0 ha rừng đặc dụng, trong khi UBND phường Thọ Quang được giao quản lý 1.072,6 ha diện tích nằm ngoài quy hoạch 3 loại rừng (gồm 676,1 ha rừng tự nhiên và 396,5 ha rừng trồng).

Thứ tư, tình trạng chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng diễn ra phức tạp với hàng chục dự án hạ tầng du lịch và công trình nghỉ dưỡng mọc lên, tạo áp lực phân mảnh môi trường sống tự nhiên và làm gia tăng nguy cơ cháy rừng tại các khu vực tiếp giáp dân cư.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các tồn tại trên xuất phát từ sự chồng chéo về chức năng quản lý giữa 3 cơ quan chính: Hạt Kiểm lâm liên quận Sơn Trà - Ngũ Hành Sơn, UBND phường Thọ Quang và Ban Quản lý Bán đảo Sơn Trà cùng các bãi biển du lịch Đà Nẵng. Sự thiếu vắng một cơ chế điều phối thống nhất đã tạo ra khoảng trống pháp lý để các hoạt động xây dựng trái phép diễn ra.

Để nâng cao hiệu quả giám sát, dữ liệu thực nghiệm về số vụ cháy rừng (Hình 2.1, Hình 2.2) và số vụ xử phạt vi phạm hành chính giai đoạn 2014-2018 (Hình 2.3, Bảng 2.5) cần được biểu diễn dưới dạng biểu đồ cột kết hợp đường xu hướng (trendline) đa chiều, cùng bản đồ nhiệt (heatmap) phân vùng mức độ rủi ro tại 3 tiểu khu 62, 63 và 64. Cách trình bày trực quan này giúp xác định chính xác các điểm nóng xâm hại lâm sản dọc tuyến đường bộ rộng 3,5m đến 10,5m quanh bán đảo.

So sánh với mô hình giao rừng đạt trên 95% tại huyện Bạch Thông (tỉnh Bắc Kạn) hay 93% tại huyện Thông Nông (tỉnh Cao Bằng) với tỷ lệ che phủ 51,2%, bài học cho Đà Nẵng là phải gắn quyền lợi kinh tế của 9 tổ dân cư ven rừng với nghĩa vụ bảo vệ thông qua cơ chế khoán bảo vệ rừng bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tái cấu trúc cơ chế điều phối liên ngành: UBND thành phố Đà Nẵng cần ban hành quy chế phối hợp đặc thù, thành lập một đầu mối quản lý duy nhất tại Bán đảo Sơn Trà nhằm xóa bỏ 100% tình trạng chồng chéo thẩm quyền giữa Kiểm lâm, UBND phường Thọ Quang và Ban Quản lý du lịch; lộ trình hoàn thành trong giai đoạn 2020-2022.

2. Tăng cường thanh tra và kiểm soát nghiêm ngặt 1.072,6 ha đất ngoài quy hoạch lâm nghiệp: Sở Tài nguyên và Môi trường cùng Thanh tra thành phố thực hiện rà soát 100% các dự án du lịch, xử lý dứt điểm các sai phạm về chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng đặc dụng và kiên quyết đình chỉ các công trình vi phạm hành lang an toàn sinh thái trước năm 2023.

3. Số hóa công tác phòng cháy chữa cháy và giám sát đa dạng sinh học: Chi cục Kiểm lâm phối hợp với Sở Thông tin và Truyền thông đầu tư lắp đặt hệ thống cảm biến nhiệt cảnh báo sớm và camera giám sát tự động tại 3 tiểu khu 62, 63, 64; mục tiêu giảm 50% thời gian phản ứng khi phát sinh điểm cháy nhiệt trong giai đoạn 2021-2024.

4. Mở rộng mô hình quản trị rừng dựa vào cộng đồng: UBND phường Thọ Quang chủ trì triển khai chương trình sinh kế bền vững, ký cam kết bảo vệ rừng đạt tỷ lệ 100% đối với các hộ dân tại 9 tổ dân cư ven rừng, đồng thời trích tối thiểu 15% nguồn thu từ phí dịch vụ du lịch sinh thái để chi trả dịch vụ môi trường rừng cho các tổ tự quản địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp và chính quyền địa phương: Cung cấp khung đánh giá thực thi chính sách và giải pháp kiện toàn bộ máy quản lý cho Chi cục Kiểm lâm thành phố Đà Nẵng và UBND quận Sơn Trà.

2. Các cơ quan quy hoạch đô thị và quản trị du lịch: Cung cấp cơ sở dữ liệu về sức tải sinh thái phục vụ việc phê duyệt quy hoạch tổng thể không gian phát triển du lịch bền vững tại Sở Xây dựng và Sở Du lịch thành phố Đà Nẵng.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận phân tích chính sách công, nghiên cứu tình huống quản trị tài nguyên thiên nhiên trong bối cảnh đô thị hóa nhanh.

4. Các tổ chức bảo tồn thiên nhiên và Ban quản lý rừng đặc dụng toàn quốc: Cung cấp bài học thực tiễn về xử lý xung đột giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế hạ tầng tại các khu bảo tồn ven biển.

Câu hỏi thường gặp

Bán đảo Sơn Trà có giá trị sinh thái đặc biệt như thế nào đối với thành phố Đà Nẵng? Bán đảo Sơn Trà sở hữu 3.778,15 ha đất lâm nghiệp với độ che phủ 58,74%, là nơi sinh sống của 985 loài thực vật và 171 loài động vật có xương sống. Đây là nơi cư trú trọng yếu của loài Voọc chà vá chân nâu quý hiếm và đóng vai trò phòng hộ môi trường, điều hòa khí hậu đô thị.

Đâu là điểm nghẽn thể chế lớn nhất trong quản lý rừng tại Sơn Trà giai đoạn 2014-2018? Điểm nghẽn lớn nhất là sự phân tán quyền lực khi diện tích 1.072,6 ha ngoài quy hoạch do phường quản lý tách rời với 2.302,0 ha do Kiểm lâm phụ trách, dẫn đến sự chồng chéo chức năng giữa 3 đơn vị quản lý và làm giảm hiệu lực kiểm tra, ngăn chặn sai phạm xây dựng.

Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đánh giá việc thực thi chính sách? Luận văn sử dụng phương pháp luận chuyên ngành chính sách công kết hợp luật học, phân tích thống kê mô tả toàn bộ dữ liệu vi phạm, tuần tra và phòng cháy chữa cháy từ 3 tiểu khu trọng điểm trong mốc thời gian 2014–2018 nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học.

Luận văn đề xuất giải pháp công nghệ nào để nâng cao năng lực bảo vệ rừng? Nghiên cứu đề xuất lắp đặt hệ thống cảm biến nhiệt và mạng lưới camera giám sát tự động tại các tiểu khu 62, 63 và 64, hướng đến mục tiêu rút ngắn 50% thời gian tiếp cận dập lửa khi phát sinh nguy cơ cháy trong các tháng cao điểm khô hạn nắng nóng từ 36°C đến 39°C.

Kinh nghiệm từ các địa phương như Bắc Kạn hay Cao Bằng có giá trị ứng dụng ra sao? Các mô hình tại Bắc Kạn và Cao Bằng cho thấy việc bàn giao trên 93% đến 95% diện tích rừng gắn với cơ chế Bốn tại chỗ giúp tăng cường trách nhiệm của chủ rừng, là bài học then chốt để Đà Nẵng thiết lập mô hình đồng quản lý rừng với 9 tổ dân cư địa phương.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn của chu trình thực hiện chính sách bảo vệ rừng tại vùng đô thị đặc thù.
• Đánh giá chuẩn xác bức tranh tài nguyên rừng Sơn Trà với 3.778,15 ha thảm thực vật, độ che phủ 58,74% và phân định rõ 5 nhóm chính sách chuyên ngành đã triển khai.
• Bóc tách nguyên nhân cốt lõi gây suy giảm chất lượng rừng từ sự chồng lấn chức năng quản lý trên 1.072,6 ha đất ngoài quy hoạch lâm nghiệp và áp lực hạ tầng du lịch.
• Xây dựng 4 nhóm giải pháp đột phá, có chỉ số định lượng rõ ràng và lộ trình thực thi chặt chẽ từ năm 2020 đến năm 2025.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc cho công tác quản trị tài nguyên thiên nhiên và hoàn thiện chính sách công tại Việt Nam.

Chính quyền thành phố Đà Nẵng và các cơ quan hữu quan cần khẩn trương xem xét, ứng dụng hệ thống giải pháp của luận văn vào đề án tái cơ cấu quy hoạch bảo tồn thiên nhiên Bán đảo Sơn Trà nhằm bảo tồn vĩnh viễn lá phổi xanh vô giá này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CHÍNH SÁCH BẢO VỆ RỪNG 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm rừng Ngay từ thủa sơ khai, con người đã có những khái niệm cơ bản nhất về rừng, bởi lẽ rừng chính là nơi cung cấp mọi thứ phục vụ cuộc sống của họ. Lịch sử ngày càng phát triển thì những khái niệm về rừng được tích lũy, hoàn thiện thành những học thuyết về rừng.

Năm 1930, Morozov đã đưa ra khái niệm: “Rừng là một tổng thể cây gỗ, có mối liên hệ lẫn nhau, nó chiếm một phạm vi không gian nhất định ở mặt đất và trong khí quyển. Rừng chiếm phần lớn bề mặt trái đất và là một bộ phận của cảnh quan địa lý”[19] .Tcachencođã định nghĩa: “Rừng là một bộ phận của cảnh quan địa lý, trong đó bao gồm một tổng thể các cây gỗ, cây bụi, cây cỏ, động vật và cả vi sinh vật. Trong quá trình phát triển của mình, chúng có mối quan hệ sinh học và ảnh hưởng lẫn nhau và với hoàn cảnh bên ngoài”[21] .Melekhop cho rằng: “Rừng là sự hình thành phức tạp của tự nhiên, là thành phần cơ bản của sinh quyển địa cầu”[19]. Ở Việt Nam, tại kỳ họp thứ 6, khóa XI, Quốc Hội nước ta đã ra luật số 29/2004/QH11, Luật bảo vệ và phát triển rừng ngày 03 tháng 12 năm 2004, trong đó nêu rõ: “Rừng là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa hoặc hệ thực vật đặc trưng là thành phần chính có độ che phủ của tán rừng từ 0,1 trở lên.

Rừng gồm rừng trồng và rừng tự nhiên trên đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng”. 9 Những định nghĩatrên đượcđưa ra vào các thời điểm khác nhau song đã phản ánh được những đặc trưng cơ bản của rừng. Từ những định nghĩa trên đây , tác giả xin đưa ra khái niệm về rừng như sau: “Rừng là một hệ sinh thái bao gồm các yếu tố thực vật rừng tự nhiên hoặc do con người trồng mới hoặc khoanh nuôi tái sinh trên đất trồng rừng, trong đó cây gỗ, tre nứa hoặc thực vật đặc trưng là những thực vật chính chiếm ưu thế; động vật rừng sống hoang dã trong rừng; vi sinh vật rừng; quần xã thực vật rừng phải có một diện tích đủ lớn để tạo ra hoàn cảnh rừng đặc trưng và những yếu tố tự nhiên, môi trường do rừng tạo ra khác với hoàn cảnh bên ngoài, độ khép tán của quần xã thực vật phải lớn hơn 0,1”. Bảo vệ rừng Để quản lý rừng bền vững, nhất thiết phải thực hiện bảo vệ rừng.

“Bảo vệ rừng là tổng thể các hoạt động nhằm bảo toàn, phát triển hệ sinh thái rừng hiện có, bao gồm thực vật, động vật rừng, đất lâm nghiệp và các yếu tố tự nhiên khác; phòng, chống những tác động gây thiệt hại đến đa dạng sinh học của rừng, bảo vệ nguồn nước, bảo vệ môi trường sinh thái” [8]. Cũng theo tác giả Nguyễn Huy Dũng (2005) bảo vệ rừng bao gồm các hoạt động sau: Thứ nhất, phải thực hiện tốt công tác tổ chức phòng ngừa và ngăn chặn kịp thời các hành vi xâm hại đến rừng như: phá rừng, đốt rừng, lấn chiếm rừng, đất lâm nghiệp; khai thác, mua bán, vận chuyển lâm sản; xuất nhập khẩu thực vật rừng, động vật rừng; săn bắn động vật rừng, chăn thả gia súc vào rừng trái quy định của pháp luật. Thứ hai, cần thực hiện các biện pháp phòng cháy, chữa cháy; phòng, trừ sâu bệnh hại cho cây rừng. Thứ ba, hàng năm thực hiện thanh tra, kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ rừng[8].

10 Nguyên tắc về bảo vệ rừng của Việt Nam cũng đã được quy định tại Điều 9, Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004, theo đó: - Hoạt động bảo vệ và phát triển rừng phải bảo đảm phát triển bền vững về kinh tế, xã hội, môi trường, quốc phòng, an ninh; phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, chiến lược phát triển lâm nghiệp; đúng quy hoạch, kế hoạch bảo vệ và phát triển rừng của cả nước và địa phương; tuân theo quy chế quản lý rừng do Thủ tướng Chính phủ quy định. - Bảo vệ rừng là trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân. Hoạt động bảo vệ và phát triển rừng phải bảo đảm nguyên tắc quản lý rừng bền vững; kết hợp bảo vệ và phát triển rừng với khai thác hợp lý để phát huy hiệu quả tài nguyên rừng; kết hợp chặt chẽ giữa trồng rừng, khoanh nuôi tái sinh phục hồi rừng, làm giàu rừng với bảo vệ diện tích rừng hiện có; kết hợp lâm nghiệp với nông nghiệp và ngư nghiệp; đẩy mạnh trồng rừng kinh tế gắn với phát triển công nghiệp chế biến lâm sản nhằm nâng cao giá trị sản phẩm rừng. - Việc bảo vệ và phát triển rừng phải phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.

Việc giao, cho thuê, thu hồi, chuyển mục đích sử dụng rừng và đất phải tuân theo các quy định của Luật này, Luật đất đai và các quy định khác của pháp luật có liên quan, bảo đảm ổn định lâu dài theo hướng xã hội hoá nghề rừng. - Bảo đảm hài hoà lợi ích giữa Nhà nước với chủ rừng; giữa lợi ích kinh tế của rừng với lợi ích phòng hộ, bảo vệ môi trường và bảo tồn thiên nhiên; giữa lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài; bảo đảm cho người làm nghề rừng sống chủ yếu bằng nghề rừng. - Chủ rừng thực hiện các quyền, nghĩa vụ của mình trong thời hạn sử dụng rừng theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật, không làm tổn hại đến lợi ích chính đáng của chủ rừng khác. Chính sách bảo vệ rừng Chính sách là một thành tố, công cụ của quản lý.

Chính sách công là thành tố của quản lý nhà nước, được hiểu “là một tập hợp biện pháp được thể chế hoá, mà một chủ thể quyền lực, hoặc chủ thể quản lý đưa ra, trong đó tạo sự ưu đãi một hoặc một số nhóm xã hội, kích thích vào động cơ hoạt động của họ, định hướng hoạt động của họ nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội”[16]. Chính sách công cũng có thể được hiểu “là một tập hợp các quyết định chính trị có liên quan của Đảng và Nhà nước nhằm lựa chọn các mục tiêu cụ thể và giải pháp thực hiện giải quyết các vấn đề xã hội theo mục tiêu tổng thể đã xác định” [17]. Từ các quan niệm trên, chính sách công được hiểu theo nghĩa rộng: là kết quả của việc cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng cầm quyền thành các quyết định, tập hợp các quyết định chính trị với mục tiêu, giải pháp, công cụ nhằm giải quyết các vấn đề thuộc chức năng, nhiệm vụ của nhà nước, duy trì sự tồn tại và phát triển của nhà nước, phát triển kinh tế, xã hội và phục vụ người dân. Chính sách bảo vệ rừng là chính sách công.

Như vậy, có thể định nghĩa chính sách bảo vệ rừng là tập hợp các quyết định của Nhà nước nhằm đưa ra các giải pháp, công cụ chính sách để giải quyết các vấn đề về bảo vệ rừng nhằm thực hiện các mục tiêu bảo vệ rừng cho phát triển bền vững của đất nước. Thực hiện chính sách bảo vệ rừng Thực hiện chính sách là một khâu hợp thành của chu trình chính sách, là toàn bộ quá trình chuyển hoá ý chí của chủ thể chính sách thành hiện thực. Tổ chức thực hiện chính sách có vị trí đặc biệt quan trọng, là bước thực hiện hoá chính sách vào đời sống xã hội. 12 Như vậy thực hiện chính sách bảo vệ rừng là quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của chính sách và pháp luật về bảo vệ rừng đi vào cuộc sống, trở thành những hành động thực tế, hợp pháp của các chủ thể nhằm phát huy tính tích cực, chủ động trong thực hiện pháp luật về bảo vệ rừng; bảo vệ, phòng ngừa và xử lý nghiêm minh các vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng bảo đảm sự phát triển ổn định, bền vững; giữ gìn cảnh quan môi trường sống cho các loài sinh vât.

Chính sách bảo vệ rừng được tổ chức thực hiện thông qua hệ thống tổ chức quản lý rừng cùng với sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức nghề nghiệp và các cộng đồng trong xã hội. Các hình thức tổ chức thực hiện chính sách bảo vệ rừng rất đa dạng, phong phú, bao gồm từ các hình thức mang tính hành chính của quản lý nhà nước cho đến tuyên truyền, vận động, giáo dục, nâng cao nhận thức về bảo vệ rừng. Nội dung của chính sách bảo vệ rừng Chính sách bảo vệ rừng hiện hành bao gồm nhiều loại chính sách, tuy nhiên trong phạm vi đề tài nghiên cứu này, tác giả chỉ đề cập đến 5 chính sách bảo vệ rừng sau đây: 1. Chính sách phòng cháy, chữa cháy rừng Chính sách PCCC là một trong những chính sách quan trọng được Nhà nước hết sức chú trọng và quan tâm, nhiều văn bản của Chính phủ đã quy định rất cụ thể các nội dung để thực hiện chính sách PCCC.

Trong nhiều năm qua, đã có rất nhiều văn bản liên quan đến chính sách PCCC được ban hành thường xuyên liên tục được bổ sung, hoàn thiện nhằm đảm bảỏ nhiều phương án cũng như giải pháp thực hiện PCCC. Cụ thể: Thực hiện Nghị định số 09/2006NĐ-CP ngày 16 tháng 01 năm 2006 của Chính phủ quy định về PCCCR; Chỉ thị 270/CT- TTg ngày 12/2/2010 của 13 Thủ Tướng chính phủ về việc triển khai các biện pháp cấp bách phòng cháy, chữa cháy rừng; Chỉ thị 3767/CT-BNN-KL ngày 18/11/2009 của Bộ Nông nghiệp và PTNT về tăng cường các biện pháp cấp bách trong công tác bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng, nhất là Chỉ thị số 07/CT-UBND ngày 30/5/2013 của UBND Thành phố Đà Nẵng về tăng cường công tác quản lý, bảo vệ rừng phát triển rừng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng; nhằm hạn chế đến mức thấp nhất các vụ cháy rừng có thể xảy ra trên địa bàn. Nhìn chung, các văn bản này tập trung vào triển khai và tăng cường thực hiện các biện pháp cấp bách về PCCC nhằm hạn chế thấp nhất các vụ cháy rừng có thể xẩy ra, hạn chế thấp nhất thiệt hại về tài nguyên rừng.