Đặt vấn đề Ở Việt Nam, trồng trọt và chăn nuôi là hai thành phần quan trọng trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp, trong đó chăn nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng luôn đóng góp một phần lớn vào thu nhập của người dân. Chăn nuôi không những cung cấp một lượng lớn sản phẩm cho nhu cầu tiêu thụ trong nước mà còn cung cấp cho xuất khẩu. Vì thế chăn nuôi ngày càng có vị trí hết sức quan trọng trong cơ cấu của ngành nông nghiệp. Sản phẩm của ngành chăn nuôi là nguồn thực phẩm không thể thiếu được đối với nhu cầu đời sống con người.
Chủ trương hiện nay của nhà nước là phát triển ngành chăn nuôi thành ngành sản xuất hàng hóa thực sự nhằm tạo ra sản phẩm chăn nuôi có chất lượng cao phục vụ cho nhu cầu tiêu thụ trong nước và một phần cho xuất khẩu. Nói đến ngành chăn nuôi phải kể đến chăn nuôi lợn bởi tầm quan trọng và ý nghĩa thiết thực của nó đối với đời sống kinh tế xã hội của nhân dân. Chăn nuôi lợn đã góp phần giải quyết công ăn việc làm, xóa đói giảm nghèo, tăng thu nhập và là cơ hội làm giàu cho nông dân. Theo thống kê của tổ chức nông lương thế giới (FAO), Việt Nam là nước nuôi nhiều lợn, đứng hàng thứ 7 thế giới, hàng thứ 2 Châu Á và ở vị trí hàng đầu khu vực Đông Nam Châu Á.
Để có được kết quả trên ngoài việc tăng nhanh số đầu lợn, ngành chăn nuôi lợn nước ta đã và đang từng bước đưa các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào thực tế sản xuất, từ khâu cải tạo con giống, nâng cao chất lượng thức ăn đến việc hoàn thiện quy trình chăm sóc và nuôi dưỡng. Tuy vậy bên cạnh những tiến bộ đạt được, chăn nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng còn gặp không ít khó khăn đặc biệt là vấn đề dịch bệnh. Dịch bệnh n 2 thường xuyên xảy ra đã gây nhiều thiệt hại, làm hạn chế sự phát triển, giảm hiệu quả kinh tế của ngành chăn nuôi. Trong đó bệnh tiêu chảy với đặc điểm dịch tễ hết sức phức tạp đang gây nên những thiệt hại to lớn, làm giảm năng suất, chất lượng đàn vật nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng.
Ở Việt Nam tỷ lệ lợn mắc bệnh tiêu chảy rất cao, có địa phương 70% -80%, tỷ lệ chết 18% - 20%. Lợn không chết cũng còi cọc và chậm phát triển. Bệnh tiêu chảy xảy ra ở các giống lợn và mọi lứa tuổi và gây hiệu quả nghiêm trọng và tổn thất rất lớn.Bệnh tiêu chảy do nhiều nguyên nhân gây ra như vi khuẩn, virus, thức ăn kém phẩm chất, chăn nuôi không đúng quy trình, thời tiết thay đổi đột ngột hay do một số bệnh truyền nhiễm, bệnh nội khoa và bệnh ký sinh trùng. Ở nước ta do nhiều yếu tố tác động như thời tiết, tập quán chăn nuôi, điều kiện dinh dưỡng, môi trường sống, trình độ khoa học kỹ thuật nên bệnh tiêu chảy rất cao.Trong bệnh tiêu chảy ở lợn con, E.coli và Salmonella là hai nguyên nhân gây bệnh quan trọng và rất phổ biến.
Để giảm thiểu những thiệt hại do bệnh tiêu chảy gây ra đối với cơ sở nuôi lợn tập trung, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Theo dõi tình hình mắc bệnh tiêu chảy trên đàn lợn con sau cai sữa (4-10 tuần tuổi) tại trại chăn nuôi Trần Đăng Phẩm, xã Phúc Thuận, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu - Điều tra tình hình chăn nuôi và công tác phòng chống dịch bệnh của trại. - Theo dõi tình hình mắc bệnh tiêu chảy của đàn lợn con sau cai sữa của trại.
- Quan sát các triệu chứng lâm sàng của lợn con mắc bệnh tiêu chảy. Yêu cầu của đề bài Theo dõi tình hình mắc bệnh tiêu chảy trên đàn lợn con sau cai sữa (4- 10 tuần tuổi) tại trại chăn nuôi Trần Đăng Phẩm, xã Phúc Thuận, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong khoa học Các kết quả nghiên cứu của đề tài là những tư liệu khoa học phục vụ cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo về bệnh tiêu chảy trên đàn lợn con sau cai sữa (4-10 tuần tuổi).
Ý nghĩa trong thực tiễn Các kết quả nghiên cứu theo dõi tình hình mắc bệnh tiêu chảy trên đàn lợn con sau cai sữa (4-10 tuần tuổi) góp phần phục vụ trực tiếp cho công tác sản xuất tại trại chăn nuôi Trần Đăng Phẩm, xã Phúc Thuận, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên để kiểm soát và khống chế bệnh tiêu chảy giúp cho đàn lợn ngày càng khỏe mạnh. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Khái niệm chung về bệnh tiêu chảy Tiêu chảy là tình trạng bệnh lý đường tiêu hoá, con vật có hiện tượng ỉa nhanh, nhiều lần trong ngày, trong phân có nhiều nước do rối loạn chức năng tiêu hoá (ruột tăng cường co bóp và tiết dịch), hoặc chỉ phản ánh đơn thuần sự thay đổi tạm thời của phân gia súc bình thường khi gia súc đang thích ứng với những thay đổi trong khẩu phần ăn.
Tuỳ theo đặc điểm, tính chất, diễn biến bệnh, loài gia súc hoặc nguyên nhân chính gây bệnh mà bệnh tiêu chảy được gọi bằng nhiều tên khác nhau: bệnh xảy ra đối với gia súc non theo mẹ gọi là bệnh lợn con phân trắng hay bê nghé phân trắng. còn ở gia súc sau cai sữa gọi là chứng khó tiêu hay hội chứng rối loạn tiêu hoá. Nếu xét về nguyên nhân chính gây bệnh có các tên gọi như: bệnh phó thương hàn, bệnh viêm dạ dày ruột. Tiêu chảy do rất nhiều nguyên nhân gây ra và được đánh giá là bệnh phổ biến trong các bệnh của đường tiêu hoá, xảy ra ở mọi lúc, mọi nơi với các triệu chứng chung là ỉa chảy, mất nước, mất chất điện giải, suy kiệt dẫn đến có thể chết.
Tuy nhiên, thực chất tiêu chảy là một phản ứng tự vệ của cơ thể nhưng khi cơ thể tiêu chảy nhiều lần trong ngày (5 – 6 lần trở lên) và nước trong phân từ 75 -76% trở lên gọi là bệnh tiêu chảy. Ở nước ta trong những năm gần đây, bệnh tiêu chảy của lợn vẫn đang là vấn đề nan giải, xảy ra trên hầu hết các tỉnh thành, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi (Lê Minh Chí, 1995) [1]. Đánh giá sự thiệt hại do tiêu chảy gây ra trong chăn nuôi, Lê Minh Chí (1995)[1] cho thấy có tới 70 – 80% sự tổn thất về số lượng gia súc của thời kỳ bú sữa, trong đó 80 – 90% là do hậu quả của tiêu chảy gây ra. Nguyên nhân gây ra bệnh tiêu chảy Trong lịch sử nghiên cứu về bệnh tiêu chảy, nhiều tác giả đã dày công nghiên cứu, tìm hiểu nguyên nhân gây ra bệnh tiêu chảy kết quả cho thấy nguyên nhân gây bệnh tiêu chảy rất phức tạp.
Tuy nhiên tiêu chảy là một bệnh lý ở đường tiêu hóa, có liên quan đến rất nhiều các yếu tố, có yếu tố là nguyên nhân nguyên phát, có yếu tố là nguyên nhân thứ phát. Song cho dù bất cứ nguyên nhân nào dẫn đến tiêu chảy thì hậu quả của nó cũng gây ra viêm nhiễm, tổn thương thực thể đường tiêu hóa và cuối cùng là nhiễm trùng. Qua nhiều nghiên cứu cho thấy, bệnh tiêu chảy ở gia súc xảy ra do các nguyên nhân sau đây: 2. Do vi sinh vật Vi sinh vật bao gồm các loại virus, vi khuẩn, ký sinh trùng, và nấm mốc.
Chúng vừa là nguyên nhân nguyên phát, cũng vừa là nguyên nhân thứ phát gây tiêu chảy. * Do vi khuẩn Khi nghiên cứu về nguyên nhân gây bệnh tiêu chảy nhiều tác giả đã kết luận rằng trong bất cứ trường hợp nào của bệnh cũng có vai trò tác động của vi khuẩn. Trong đường ruột của gia súc nói chung và của lợn nói riêng, có rất nhiều loài vi sinh vật sinh sống. Vi sinh vật trong đường ruột tồn tại dưới dạng hệ sinh thái.
Hệ sinh thái vi sinh vật đường ruột ở trạng thái cân bằng động theo hướng có lợi cho cơ thể vật chủ. Hoạt động sinh lý của gia súc chỉ diễn ra bình thường khi mà hệ sinh thái đường ruột luôn ở trạng thái cân bằng. Sự cân bằng này biểu hiện ở sự ổn định của môi trường đường tiêu hóa của con vật và quan hệ cân bằng giữa các nhóm vi sinh vật với nhau trong hệ vi sinh vật đường ruột. n 6 Dưới tác động của các yếu tố gây bệnh, trạng thái cân bằng này bị phá vỡ dẫn đến loạn khuẩn và hậu quả là lợn bị tiêu chảy.
Nhiều tác giả nghiên cứu về bệnh tiêu chảy đã chứng minh rằng khi gặp những điều kiện thuận lợi, những vi khuẩn thường gặp ở đường tiêu hóa sẽ tăng độc tính, phát triển với số lượng lớn trở thành có hại và gây bệnh. Trịnh Văn Thịnh (1964)[37], Vũ Văn Ngữ (1979)[26], Trương Quang (2005)[31] cho rằng do một tác nhân nào đó, trạng thái cần bằng của khu hệ vi sinh vật đường ruột bị phá vỡ, tất cả hoặc chỉ một loại nào đó sinh sản lên quá nhiều sẽ gây ra hiện tượng loạn khuẩn. Loạn khuẩn đường ruột là nguyên nhân chủ yếu gây bệnh ở đường tiêu hoá, đặc biệt là gây ỉa chảy. Bình thường vi khuẩn E.coli cư trú ở ruột già và phần cuối ruột non, nhưng khi gặp điều kiện thận lợi sẽ nhân lên với số lượng lớn ở lớp sâu tế bào thành ruột, đi vào máu đến các nội tạng.Trong máu, nhờ cấu trúc kháng nguyên O và khả năng dung huyết, vi khuẩn chống lại các yếu tố phòng vệ không đặc hiệu, khả năng thực bào.
ở các cơ quan nội tạng, vi khuẩn này tiếp tục phát triển và sự cư trú của chúng làm cho con vật rơi vào trạng thái bệnh lý. Đào Trọng Đạt và cs (1996)[6] cho biết, khi sức đề kháng của cơ thể giảm sút E.coli thường xuyên cư trú trong đường ruột của lợn thừa cơ sinh sản rất nhanh và gây nên sự mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, gây tiêu chảy. Khi tiến hành xét nghiệm 140 mẫu phân lợn khoẻ ở các lứa tuổi khác nhau (từ sơ sinh đến lợn nái) Hồ Văn Nam và cs (1997)[20] đã cho biết 100% các mẫu phân lợn ở các lứa tuổi có E.coli, xét nghiệm 170 mẫu phân lợn bị tiêu chảy ở các lứa tuổi tương tự, tỷ lệ này cũng là 100%, nhưng có sự bội nhiễm vi khuẩn đường ruột một cách rõ rệt. Trong phân lợn không tiêu chảy số lượng vi khuẩn 150,70 triệu/1gram phân, nhưng khi bị tiêu chảy số lượng này đã là 196,35 triệu, tăng hơn 45, 65 triệu.
và cs (1994)[45] cho rằng E.