Nghiên cứu tỷ lệ lợn con mắc bệnh phân trắng và biện pháp phòng trị tại huyện Phú Lương, Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tỷ lệ lợn con mắc bệnh phân trắng giai đoạn bú sữa và đề xuất biện pháp phòng trị hiệu quả tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.

• Tác giả: Đào Văn Ánh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Sửu
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi - Thú y
• Đề tài: Xác định tỷ lệ lợn con mắc bệnh phân trắng giai đoạn bú sữa và biện pháp phòng trị tại huyện Phú Lương – tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1. Điều tra tình hình cơ bản của huyện Phú Lương
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.1.2. Địa hình, đất đai
• 1.1.1.3. Giao thông vận tải
• 1.1.1.4. Điều kiện khí hậu, thời tiết
• 1.1.2. Điều kiện kinh tế, xã hội
• 1.1.2.1. Dân số và lao động
• 1.1.2.2. Điều kiện kinh tế, cơ sở hạ tầng
• 1.1.3. Tình hình sản xuất nông nghiệp
• 1.1.3.1. Tình hình sản xuất ngành trồng trọt
• 1.1.3.2. Tình hình sản xuất ngành chăn nuôi
• 1.1.3.3. Công tác thú y
• 1.1.4. Đánh giá chung
• 1.1.4.1. Thuận lợi
• 1.1.4.2. Khó khăn
• 1.1.5. Nội dung, phương pháp và kết quả phục vụ sản xuất
• 1.1.5.1. Công tác áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào chăn nuôi
• 1.1.5.2. Phương pháp tiến hành
• 2. CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 2.1. Mục đích của đề tài
• 2.2. Sự cần thiết tiến hành đề tài
• 2.3. Tổng quan tài liệu và những kết quả nghiên cứu trong ngoài nước có liên quan đến nội dung của đề tài
• 2.3.1. Tổng quan tài liệu
• 2.3.1.1. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của lợn con
• 2.3.1.2. Đặc điểm của bệnh lợn con phân trắng
• 2.3.1.3. Bệnh phân trắng lợn con do E.coli gây nên
• 2.3.1.4. Những hiểu biết về hai loại thuốc điều trị
• 2.3.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước
• 2.3.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.3.2.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.4. Đối tượng, nội dung, địa điểm, chỉ tiêu theo dõi và phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4.2. Địa điểm, thời gian tiến hành
• 2.4.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.4. Các chỉ tiêu theo dõi
• 2.4.5. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu
• 2.4.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con tại một số xã trong huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2. Tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con theo ngày tuổi
• 3.3. Tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con theo mùa vụ
• 3.4. Kết quả điều tra số lợn chết do mắc bệnh phân trắng lợn con theo ngày tuổi
• 3.5. Kết quả theo dõi triệu chứng lâm sàng bệnh phân trắng lợn con
• 3.6. Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh phân trắng lợn con của hai loại thuốc Norfloxacin 5% và Colistin
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tỷ lệ lợn con mắc bệnh phân trắng

Nghiên cứu xác định tỷ lệ lợn con mắc bệnh phân trắng tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, cho thấy bệnh này phổ biến ở giai đoạn bú sữa. Kết quả điều tra chỉ ra rằng bệnh phân trắng ở lợn con có tỷ lệ mắc cao, đặc biệt trong điều kiện thời tiết thay đổi và vệ sinh chuồng trại kém. Bệnh gây thiệt hại lớn về kinh tế do tỷ lệ chết cao và chi phí điều trị. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc theo dõi và quản lý dịch bệnh để giảm thiểu rủi ro.

1.1. Nguyên nhân bệnh phân trắng

Nguyên nhân bệnh phân trắng chủ yếu do vi khuẩn E.coli gây ra, kết hợp với các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ ẩm và vệ sinh chuồng trại không đảm bảo. Nghiên cứu chỉ ra rằng lợn con trong giai đoạn bú sữa dễ mắc bệnh do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Việc sử dụng sữa mẹ không đảm bảo chất lượng cũng là một yếu tố nguy cơ.

1.2. Tỷ lệ mắc bệnh theo mùa vụ

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh phân trắng cao hơn vào mùa mưa và mùa lạnh. Điều kiện thời tiết ẩm ướt tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự khác biệt về tỷ lệ mắc bệnh giữa các địa phương trong huyện Phú Lương, phản ánh sự chênh lệch trong công tác quản lý và phòng bệnh.

II. Biện pháp phòng trị bệnh phân trắng

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng trị bệnh phân trắng hiệu quả, bao gồm cải thiện điều kiện chuồng trại, tăng cường vệ sinh và sử dụng vaccine phòng bệnh. Phòng bệnh phân trắng ở lợn cần được thực hiện đồng bộ từ khâu chọn giống đến quản lý thức ăn và nước uống. Nghiên cứu cũng khuyến nghị sử dụng các loại thuốc kháng sinh như Norfloxacin 5% và Colistin để điều trị bệnh, với hiệu quả cao trong việc giảm tỷ lệ chết.

2.1. Cách điều trị bệnh phân trắng

Cách điều trị bệnh phân trắng được nghiên cứu kỹ lưỡng, với việc sử dụng hai loại thuốc Norfloxacin 5% và Colistin. Kết quả cho thấy cả hai loại thuốc đều có hiệu quả cao trong việc giảm triệu chứng và tỷ lệ chết. Tuy nhiên, cần lưu ý về liều lượng và thời gian sử dụng để tránh kháng thuốc. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp điều trị với các biện pháp phòng bệnh.

2.2. Quản lý dịch bệnh lợn con

Quản lý dịch bệnh lợn con là yếu tố then chốt trong việc kiểm soát bệnh phân trắng tại Thái Nguyên. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp như tiêm phòng định kỳ, vệ sinh chuồng trại và cách ly lợn bệnh. Việc nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về phòng bệnh cũng được coi là giải pháp quan trọng để giảm thiểu thiệt hại.

III. Chăn nuôi lợn tại Thái Nguyên

Nghiên cứu cung cấp cái nhìn tổng quan về chăn nuôi lợn tại Thái Nguyên, đặc biệt là tại huyện Phú Lương. Kết quả cho thấy số lượng đàn lợn tăng đều qua các năm, phản ánh sự phát triển của ngành chăn nuôi. Tuy nhiên, dịch bệnh ở lợn con vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi sự đầu tư vào công tác phòng bệnh và quản lý dịch bệnh. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của việc áp dụng khoa học kỹ thuật trong chăn nuôi để nâng cao hiệu quả kinh tế.

3.1. Tình hình chăn nuôi lợn

Tình hình chăn nuôi lợn tại huyện Phú Lương cho thấy sự gia tăng số lượng đàn lợn, đặc biệt là các trang trại quy mô lớn. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc áp dụng các giống lợn có năng suất cao và chế độ dinh dưỡng hợp lý đã góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Tuy nhiên, vấn đề dịch bệnh vẫn cần được quan tâm để đảm bảo sự phát triển bền vững.

3.2. Ứng dụng khoa học kỹ thuật

Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật trong chăn nuôi lợn được coi là giải pháp quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp như sử dụng thức ăn công nghiệp, cải thiện chuồng trại và áp dụng các quy trình chăn nuôi tiên tiến. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro dịch bệnh mà còn tăng thu nhập cho người chăn nuôi.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chăn nuôi lợn giữ vai trò then chốt trong cơ cấu ngành nông nghiệp Việt Nam, là nguồn cung cấp thực phẩm chủ yếu, cung cấp phân bón cho sản xuất trồng trọt, tạo sinh kế, việc làm và nâng cao thu nhập cho nông dân. Tuy nhiên, sự phát sinh của các hội chứng dịch bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là bệnh đường tiêu hóa ở giai đoạn sơ sinh và bú sữa, luôn là trở ngại lớn gây tổn thất kinh tế do làm giảm tỷ lệ sống và cản trở khả năng sinh trưởng của đàn vật nuôi. Bệnh phân trắng lợn con (chủ yếu do vi khuẩn Escherichia coli kết hợp cùng điều kiện chăm sóc, ngoại cảnh bất lợi gây nên) là bệnh truyền nhiễm phổ biến tại các cơ sở chăn nuôi và hộ gia đình. Trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, chăn nuôi lợn có xu hướng gia tăng qua các năm (từ 165.000 con năm 2011 lên 171.000 con năm 2013), song dịch bệnh phân trắng ở lợn con diễn biến phức tạp, tỷ lệ mắc cao nhưng chưa có công trình nghiên cứu khảo sát cụ thể về tình hình dịch tễ và hiệu lực của các phác đồ điều trị tại địa phương.

Khóa luận được triển khai nhằm thực hiện bốn mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Điều tra tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con giai đoạn bú sữa tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
2. Xác định hiệu quả điều trị bệnh phân trắng lợn con của một số loại thuốc kháng sinh thông dụng trên thực địa.
3. Giúp người chăn nuôi hiểu rõ đặc điểm dịch tễ của bệnh và hiệu lực thực tế của thuốc thú y.
4. Xây dựng cơ sở khoa học để người chăn nuôi tại địa phương áp dụng các biện pháp phòng và trị bệnh phân trắng lợn con đạt hiệu quả kỹ thuật và kinh tế.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là lợn con theo mẹ giai đoạn bú sữa (từ sơ sinh đến 21 ngày tuổi và nhóm trên 21 ngày tuổi) mắc bệnh phân trắng tại các hộ gia đình; cùng hai loại chế phẩm thuốc kháng sinh điều trị là Norfloxacin 5% và Colistin.

Phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, tập trung khảo sát chuyên sâu tại ba xã có mật độ chăn nuôi điển hình gồm Cổ Lũng, Tức Tranh và Phấn Mễ.
• Thời gian: Đề tài và công tác phục vụ sản xuất được thực hiện trong thời gian 6 tháng, từ ngày 09/12/2013 đến ngày 31/05/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận xây dựng trên các cơ sở sinh lý học gia súc non và vi sinh vật học thú y:

• Đặc điểm sinh lý lợn con giai đoạn bú sữa: Lợn con có tốc độ sinh trưởng rất nhanh nhưng chức năng của các cơ quan chưa hoàn thiện. Dung tích dạ dày và ruột tăng nhanh qua các tuần tuổi, song trong 2 tuần đầu dịch vị lợn con hoàn toàn chưa có axit clohydric (HCl) tự do, làm suy giảm khả năng kháng khuẩn tự nhiên của đường tiêu hóa. Khả năng điều tiết thân nhiệt kém do lớp mỡ dưới da mỏng, lông thưa, trung khu điều nhiệt ở vỏ não chưa hoàn chỉnh, khiến con vật dễ bị mất nhiệt khi gặp lạnh hoặc ẩm ướt. Về mặt miễn dịch, lợn con sơ sinh hoàn toàn không có kháng thể bẩm sinh mà phụ thuộc vào kháng thể thụ động ($\gamma$-globulin) hấp thu qua sữa đầu của lợn mẹ bằng cơ chế ẩm bào trong 24 giờ đầu sau sinh.
• Căn nguyên và cơ chế sinh bệnh: Bệnh phân trắng chủ yếu do vi khuẩn Escherichia coli (trực khuẩn Gram âm thuộc họ Enterobacteriaceae) thường trực trong đường ruột gây nên khi sức đề kháng của cơ thể lợn giảm sút. Vi khuẩn mang các yếu tố bám dính bám vào niêm mạc nhung mao ruột non, sản sinh độc tố đường ruột gồm nội độc tố (thành phần kháng nguyên O) và các ngoại độc tố như độc tố chịu nhiệt ST (Heat stable toxin), độc tố không chịu nhiệt LT (Heat labile toxin). Độc tố kích thích tế bào biểu mô ruột tăng tiết nước và các ion điện giải vào lòng ruột, gây viêm ruột cata, nhu động ruột tăng mạnh dẫn đến tiêu chảy mất nước nghiêm trọng.
• Dược lý học các thuốc thử nghiệm: Norfloxacin 5% (do Công ty Hanvet sản xuất, dẫn xuất nhóm Fluoroquinolone, cơ chế ức chế enzyme DNA-gyrase cản trở tổng hợp DNA và RNA của vi khuẩn) và Colistin (nhóm Cyclo-Polypeptide do Công ty liên doanh Bio-Pharmachemie sản xuất, phân lập từ Bacillus colistinus, tác dụng phá vỡ cấu trúc thẩm thấu của màng tế bào trực khuẩn Gram âm).

Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Phương pháp điều tra dịch tễ học thú y: Trực tiếp theo dõi đàn lợn tại các nông hộ, lập sổ sách ghi chép các chỉ tiêu lâm sàng, lứa tuổi mắc bệnh, thời điểm thời tiết và diễn biến triệu chứng bệnh. Tổng dung lượng mẫu điều tra dịch tễ là $n = 702$ lợn con.
• Phương pháp thử nghiệm điều trị lâm sàng: Chọn 80 lợn con mắc bệnh phân trắng tự nhiên tại thực địa, chia đều vào 2 lô thí nghiệm ($n = 40$ con/lô) để thử nghiệm hai phác đồ:
  • Phác đồ I: Thuốc Norfloxacin 5%, liều lượng 1 ml/10 kg thể trọng/lần, kết hợp bổ sung vitamin nhóm B (B.complex), liệu trình 3 ngày.
  • Phác đồ II: Thuốc Colistin, liều lượng 1 ml/6 kg thể trọng/lần (lợn dưới 5 kg dùng 0,3 - 0,5 ml/lần; lợn trên 5 kg dùng 0,7 - 1,0 ml/lần), kết hợp vitamin nhóm B, liệu trình 3 ngày.
• Phương pháp xử lý số liệu: Toàn bộ số liệu thu thập được tính toán theo các công thức dịch tễ học và xử lý bằng phương pháp thống kê sinh học theo tài liệu của Nguyễn Văn Thiện (2008) trên phần mềm Minitab 14, xác định các tham số giá trị trung bình ($\bar{X}$), sai số trung bình ($m_X$), độ lệch chuẩn ($S_X$), hệ số biến dị ($C_v%$) và so sánh sai khác giữa các lô nghiên cứu.

Nội dung chính theo từng phần và chương

Phần 1: Công tác phục vụ sản xuất

Nội dung phần này phản ánh việc khảo sát các yếu tố địa lý, kinh tế - xã hội gắn với hoạt động chuyên môn thú y tại địa bàn thực tập:

• Điều kiện cơ bản của huyện Phú Lương: Là huyện miền núi phía Bắc tỉnh Thái Nguyên, tổng diện tích tự nhiên 368,82 km², khí hậu nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh, lượng mưa trung bình 2.100 mm/năm. Đàn lợn năm 2013 đạt 171.000 con; gia cầm đạt 2,5 triệu con.
• Hoạt động ứng dụng kỹ thuật và kết quả phục vụ sản xuất:
  • Công tác tiêm phòng vaccine: Tổ chức tiêm phòng đạt tỷ lệ bảo hộ an toàn 100% trên đàn gia súc, gia cầm địa phương gồm 218 liều vaccine dịch tả lợn, 255 liều tụ huyết trùng lợn, 40 liều xoắn trùng và 78 liều vaccine dại chó.
  • Công tác chẩn đoán và điều trị bệnh: Tham gia chẩn đoán và điều trị bệnh tụ huyết trùng thể quá cấp, cấp tính và mãn tính bằng Streptomycin (25 mg/kg thể trọng) hoặc Ampiseptryl (1 ml/10 kg thể trọng) kết hợp trợ sức (Cafein, Vitamin B1, C); điều trị bệnh ghẻ lợn do Sarcoptes scabiei suis bằng Hanmectin-25% cho 7 con khỏi hoàn toàn (100%); điều trị bệnh phân trắng lợn con cho 80 ca bệnh trong sản xuất đạt tỷ lệ khỏi 95% (76 con).
  • Thao tác kỹ thuật chăn nuôi: Thực hiện thiến hoạn 105 lợn đực, tiêm bổ sung Dextran-Fe phòng thiếu máu cho 130 lợn con sơ sinh và trực đỡ đẻ an toàn cho 12 lợn nái sinh sản.

Phần 2: Chuyên đề nghiên cứu khoa học

Chương này trình bày tính cấp thiết, mục đích và tổng quan tài liệu trong nước và quốc tế về bệnh lợn con phân trắng do E. coli:

• Tổng thuật các nghiên cứu quốc tế về miễn dịch thụ động từ lòng đỏ trứng gà (Yokoyama và cộng sự, 1992), xử lý tiêu độc môi trường chuồng trại (Nagy, Fekete, 1999) và vai trò của độc tố đường ruột ST, LT.
• Tổng thuật các công trình nghiên cứu trong nước: Các kết quả phân lập vi khuẩn E. coli và xác định độc lực bằng kỹ thuật PCR (Vũ Khắc Hùng, Đỗ Ngọc Thúy); thực trạng kháng kháng sinh của vi khuẩn đường ruột (nghiên cứu của Đỗ Ngọc Thúy chỉ ra tỷ lệ kháng Tetracyclin 97,17%, Streptomycin 88,68%, Chloramphenicol 79,25%); hiệu quả của chế phẩm kháng thể lòng đỏ trứng YP-99 và autovaccine chuồng (Đặng Xuân Bình, Đỗ Văn Trung).
• Chi tiết hóa đối tượng, địa điểm, các chỉ tiêu theo dõi lâm sàng và thuật toán thống kê mô tả phục vụ cho nghiên cứu thực nghiệm.

Phần 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung tập trung phân tích các dữ liệu điều tra thực địa và kết quả thử nghiệm lâm sàng:

• Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng theo địa bàn: Tỷ lệ mắc bệnh bình quân tại 3 xã đạt 53,84% (378/702 con). Mức độ nhiễm bệnh cao nhất tại xã Tức Tranh đạt 58,20% (110/189 con), tiếp theo là xã Phấn Mễ đạt 52,53% (145/276 con) và xã Cổ Lũng đạt 51,89% (123/237 con). Nguyên nhân do điều kiện vệ sinh chuồng trại ẩm thấp, thiếu hố ủ phân sinh học và việc chăm sóc lợn con mới sinh chưa đảm bảo.
• Tỷ lệ mắc bệnh theo ngày tuổi: Lợn con mắc bệnh tập trung cao nhất ở giai đoạn 15 - 21 ngày tuổi với tỷ lệ 61,44% (153/249 con), tiếp đến là nhóm trên 21 ngày tuổi đạt 55,46% (66/119 con). Giai đoạn sơ sinh đến 7 ngày tuổi và từ 8 - 14 ngày tuổi có tỷ lệ mắc lần lượt là 48,09% và 47,29%. Giai đoạn 15 - 21 ngày tuổi trùng với thời điểm khủng hoảng dinh dưỡng do sản lượng sữa mẹ bắt đầu giảm sút trong khi nhu cầu của lợn con tăng cao, lợn hay liếm máng và chất thải nền chuồng.
• Mối liên hệ giữa mùa vụ và tỷ lệ bệnh: Mùa xuân ghi nhận tỷ lệ lợn con mắc bệnh là 54,83% (255/465 con), cao hơn so với mùa đông là 51,89% (123/237 con). Khí hậu mùa xuân có đặc trưng mưa phùn, độ ẩm không khí cao tạo điều kiện tối ưu cho mầm bệnh phát tán. Mùa đông lạnh làm giảm sức đề kháng nhiệt của lợn non, khiến tỷ lệ mắc bệnh vẫn duy trì ở mức cao.
• Tỷ lệ chết theo lứa tuổi: Tổng số lợn chết do bệnh phân trắng là 36/378 con (tỷ lệ chết 9,52%). Tỷ lệ chết tập trung cao nhất ở giai đoạn lợn con còn non nớt: nhóm 8 - 14 ngày tuổi chết 11,45% (11/96 con) và nhóm sơ sinh - 7 ngày tuổi chết 11,11% (7/63 con). Khi lợn trên 15 ngày tuổi, tỷ lệ chết giảm dần xuống 9,15% (15 - 21 ngày) và 9,09% (trên 21 ngày tuổi).
• Triệu chứng lâm sàng: Theo dõi chi tiết 87 lợn con mắc bệnh cho thấy 97,70% (85 con) xuất hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình gồm: tiêu chảy phân lỏng màu trắng vàng, trắng ngà hoặc vàng xanh, phân dính bết quanh hậu môn, lông xù, da mất tính đàn hồi, sút cân, bỏ bú và đi đứng xiêu vẹo; chỉ có 2,29% (2 con) không có triệu chứng lâm sàng rõ rệt.
• Đánh giá hiệu lực điều trị của hai phác đồ: Sau 3 ngày điều trị kết hợp bổ sung vitamin nhóm B, phác đồ I sử dụng Norfloxacin 5% đạt tỷ lệ khỏi bệnh 97,50% (39/40 con), phác đồ II sử dụng Colistin đạt tỷ lệ khỏi bệnh 92,50% (37/40 con). Cả hai loại kháng sinh đều cho hiệu quả cao, trong đó Norfloxacin 5% cho kết quả nhỉnh hơn.

Phần 4: Kết luận, tồn tại và đề nghị

Tổng hợp các kết luận khoa học rút ra từ thực nghiệm dịch tễ và điều trị. Nêu rõ những tồn tại về thời gian thực tập và quy mô lấy mẫu; đồng thời đưa ra các đề xuất về quản lý con giống, cải tạo chuồng trại và quy trình thú y phòng ngừa dịch bệnh cho các cơ sở chăn nuôi lợn tại huyện Phú Lương.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã lượng hóa chi tiết hiện trạng dịch tễ học của bệnh phân trắng lợn con giai đoạn bú sữa trên đàn lợn nuôi tại nông hộ huyện Phú Lương qua các bảng số liệu thực nghiệm:

Nhóm ngày tuổi	Số theo dõi (con)	Số mắc bệnh (con)	Tỷ lệ mắc (%)	Số lợn chết (con)	Tỷ lệ chết/mắc (%)
Sơ sinh - 7 ngày	131	63	48,09	7	11,11
8 - 14 ngày	203	96	47,29	11	11,45
15 - 21 ngày	249	153	61,44	14	9,15
$\ge$ 21 ngày	119	66	55,46	6	9,09
Tính chung	702	378	53,84	36	9,52

Kết quả thử nghiệm điều trị đối chứng giữa hai loại kháng sinh trên 80 lợn con mắc bệnh được tổng hợp như sau:

Phác đồ	Thuốc sử dụng	Liều dùng và đường cấp	Thời gian điều trị	Số con điều trị	Số con khỏi bệnh	Tỷ lệ khỏi (%)
Phác đồ I	Norfloxacin 5%	1 ml/10 kg TT (uống) + B.complex	3 ngày	40	39	97,50
Phác đồ II	Colistin	1 ml/6 kg TT (uống) + B.complex	3 ngày	40	37	92,50

Đóng góp và biện pháp kỹ thuật đề xuất:

• Khóa luận cung cấp hệ thống số liệu dịch tễ thực tế đầu tiên về tỷ lệ mắc bệnh phân trắng theo địa bàn, mùa vụ, lứa tuổi và tỷ lệ chết tại huyện Phú Lương, phản ánh đúng thực trạng chăn nuôi nông hộ tại vùng trung du miền núi phía Bắc.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật phòng trị tổng hợp:
  • Chăm sóc nuôi dưỡng: Cung cấp đầy đủ khẩu phần đạm, khoáng chất, vitamin A cho nái mang thai; cho lợn con bú sữa đầu trong vòng 24 giờ đầu sau sinh; tập cho lợn con ăn sớm từ ngày tuổi thứ 13 - 15 bằng thức ăn dễ tiêu để khắc phục tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng khi sản lượng sữa mẹ sụt giảm.
  • Vệ sinh thú y: Duy trì nhiệt độ chuồng úm phù hợp ($35^\circ\text{C}$ ngày đầu, giảm dần $2^\circ\text{C}$ mỗi ngày đến ngày thứ 8 giữ ổn định ở $21^\circ\text{C}$ cho đến cai sữa); giữ nền chuồng khô ráo, định kỳ quét vôi sát trùng và đảm bảo cách ly trống chuồng 7 ngày giữa các lứa nuôi.
  • Can thiệp phòng và trị bệnh: Tiêm bổ sung sắt Fe Dextran - B12 lúc 3 - 5 ngày tuổi và nhắc lại sau 10 ngày; ưu tiên sử dụng thuốc Norfloxacin 5% hoặc Colistin đường uống kết hợp trợ lực vitamin B.complex và bù nước, điện giải khi phát hiện lợn con tiêu chảy.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của khóa luận:

• Thời gian triển khai thực tập thực địa bị giới hạn trong 6 tháng, kinh nghiệm sản xuất của tác giả còn ở mức ban đầu nên phạm vi khảo sát mới chỉ tập trung tại 3 xã (Cổ Lũng, Tức Tranh, Phấn Mễ), chưa bao quát toàn bộ các xã trên địa bàn huyện.
• Đề tài chỉ dừng lại ở mức chẩn đoán lâm sàng và theo dõi dịch tễ học thực địa; chưa tiến hành mổ khám bệnh tích vi thể, phân lập giám định các chủng serotype vi khuẩn E. coli tại phòng thí nghiệm và chưa thực hiện kháng sinh đồ trực tiếp trên các chủng phân lập tại chỗ.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng quy mô điều tra dịch tễ trên toàn bộ các xã và các mô hình trang trại gia công quy mô lớn trên địa bàn huyện Phú Lương.
• Ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử (như PCR) để xác định các gene quy định yếu tố độc lực (STa, STb, LT) và kháng nguyên bám dính của các chủng E. coli phân lập được tại địa phương.
• Làm kháng sinh đồ định kỳ để cập nhật mức độ nhạy cảm của vi khuẩn, đồng thời nghiên cứu thử nghiệm các chế phẩm sinh học thay thế kháng sinh như bột kháng thể lòng đỏ trứng gà hoặc autovaccine chuồng nhằm hạn chế tình trạng kháng thuốc.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y: Là tài liệu tham khảo về phương pháp xây dựng đề cương khảo sát dịch tễ thú y tại thực địa, kỹ thuật thu thập và xử lý số liệu thống kê sinh học bằng phần mềm Minitab, cũng như quy trình chẩn đoán lâm sàng các bệnh truyền nhiễm đường tiêu hóa ở gia súc non.
• Bác sĩ thú y cơ sở và cán bộ khuyến nông: Cung cấp căn cứ thực tế về quy luật phát sinh bệnh phân trắng theo mùa vụ và ngày tuổi, hỗ trợ công tác dự tính, dự báo và tư vấn quy trình phòng bệnh cho người chăn nuôi tại các vùng trung du, miền núi.
• Người chăn nuôi và chủ trang trại lợn nái: Tham khảo các quy chuẩn kỹ thuật cụ thể về sưởi ấm cho lợn con sơ sinh, lịch bổ sung chế phẩm sắt Dextran, thời điểm tập ăn dặm và cách lựa chọn, phối hợp các loại thuốc kháng sinh (Norfloxacin 5%, Colistin kết hợp B.complex) đạt hiệu quả điều trị cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ lợn con mắc bệnh phân trắng tại các xã điều tra của huyện Phú Lương là bao nhiêu và xã nào có tỷ lệ cao nhất?
Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng trung bình trên tổng số 702 lợn con điều tra tại 3 xã là 53,84% (378 con). Trong đó, xã Tức Tranh có tỷ lệ lợn mắc bệnh cao nhất với 58,20% (110/189 con), tiếp theo là xã Phấn Mễ với 52,53% (145/276 con) và thấp nhất là xã Cổ Lũng với 51,89% (123/237 con).

2. Ở giai đoạn tuổi nào lợn con có tỷ lệ mắc bệnh phân trắng cao nhất và nguyên nhân do đâu?
Lợn con ở giai đoạn 15 - 21 ngày tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất, đạt 61,44% (153/249 con). Nguyên nhân do ở giai đoạn này lợn con sinh trưởng mạnh, nhu cầu dinh dưỡng tăng cao trong khi sản lượng sữa của lợn mẹ bắt đầu giảm sút. Sự mất cân đối cung - cầu khiến lợn con háo sữa, có tập tính liếm láp chất thải và thức ăn rơi vãi dưới nền chuồng bẩn, dẫn đến nhiễm khuẩn và rối loạn tiêu hóa.

3. Tỷ lệ chết do bệnh phân trắng tập trung chủ yếu ở giai đoạn nào?
Tỷ lệ lợn con chết do mắc bệnh phân trắng tập trung cao nhất ở giai đoạn non nớt gồm nhóm 8 - 14 ngày tuổi (đạt 11,45%) và nhóm sơ sinh đến 7 ngày tuổi (đạt 11,11%). Khi lợn trên 15 ngày tuổi, tỷ lệ chết giảm xuống khoảng 9,09% - 9,15% do sức đề kháng của cơ thể đã tăng lên.

4. Hiệu quả điều trị bệnh phân trắng lợn con giữa hai loại thuốc Norfloxacin 5% và Colistin chênh lệch như thế nào?
Trong thử nghiệm điều trị trên 80 lợn con mắc bệnh với liệu trình 3 ngày kết hợp vitamin nhóm B, phác đồ dùng Norfloxacin 5% cho tỷ lệ khỏi bệnh đạt 97,50% (39/40 con), trong khi phác đồ sử dụng Colistin đạt tỷ lệ khỏi bệnh 92,50% (37/40 con). Norfloxacin 5% cho hiệu quả hồi phục cao hơn Colistin 5%.

5. Ngoài tác nhân vi khuẩn E. coli, tác giả đã chỉ ra những yếu tố ngoại cảnh nào thúc đẩy bệnh phát sinh?
Các yếu tố thúc đẩy bệnh phát sinh bao gồm: thời tiết ẩm ướt mưa phùn (mùa xuân tỷ lệ mắc đạt 54,83%); rét lạnh làm lợn con hạ thân nhiệt; lợn con không được bú sữa đầu trong 24 giờ đầu; thiếu nguyên tố vi lượng (đặc biệt là thiếu chất sắt do sữa mẹ chỉ đáp ứng 1 mg/ngày trong khi lợn cần 7 - 10 mg/ngày); chuồng trại ẩm thấp, không có hố ủ phân; và việc thay đổi thức ăn đột ngột khi lợn tập ăn hoặc cai sữa.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Đào Văn Ánh đã phản ánh toàn diện tình hình dịch tễ của bệnh phân trắng trên đàn lợn con giai đoạn bú sữa tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm bệnh thực tế lên tới 53,84%, tập trung nhiều nhất ở lứa tuổi 15 - 21 ngày và vụ xuân ẩm ướt. Nghiên cứu xác lập cơ sở thực nghiệm khẳng định cả hai loại thuốc Norfloxacin 5% và Colistin đều đạt hiệu quả điều trị cao (trên 92%), trong đó Norfloxacin 5% đạt tỷ lệ khỏi bệnh 97,50%. Các đề xuất kỹ thuật về quy trình úm ấm, tiêm phòng sắt, tập ăn sớm và vệ sinh thú y do tác giả đưa ra mang tính ứng dụng cao, giúp giảm thiểu tổn thất kinh tế cho người chăn nuôi gia súc tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gần đây chăn nuôi lợn giữ một vị trí quan trọng trong ngành nông nghiệp của Việt nam. Con lợn được xếp hàng đầu trong số các vật nuôi, cung cấp phần lớn thực phẩm cho người tiêu dùng và phân bón cho sản xuất nông nghiệp. Ngày nay chăn nuôi lợn có tầm quan trọng đặc biệt, làm tăng kim ngạch xuất khẩu đây cũng là nguồn thu ngoại tệ đáng kể cho nền kinh tế quốc dân. Để cung cấp lợn giống cho nhu cầu chăn nuôi của trang trại và nông hộ thì việc phát triển đàn lợn là việc làm cần thiết Nói đến ngành chăn nuôi phải kể đến chăn nuôi lợn bởi tầm quan trọng và ý nghĩa thiết thực của nó đối với đời sống kinh tế xã hội của nhân dân.

Chăn nuôi lợn đã góp phần giải quyết công ăn việc làm, xóa đói giảm nghèo, tăng thu nhập và là cơ hội làm giàu cho nông dân. Tuy nhiên để chăn nuôi lợn có hiệu quả, cần phải giải quyết nhiều vấn đề, vấn đề vệ sinh phòng bệnh cần được đặc biệt quan tâm. Bởi dịch bệnh xảy ra là nguyên nhân chủ yếu làm ảnh hưởng đến đàn lợn, làm ảnh hưởng đến chi phí chăn nuôi và giá thành sản phẩm. Trong chăn nuôi lợn, bệnh phân trắng ở lợn con rất đáng lo ngại, làm ảnh hưởng đáng kể tới tỷ lệ nuôi sống và sức sinh trưởng của lợn giai đoạn bú sữa.

Đây là một bệnh thường xuyên xảy ra trong nhiều trại lợn và các hộ gia đình nuôi lợn ở nước ta. Bệnh phân trắng xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau như đều kiện thời tiết, khí hậu thay đổi bất thường, chuồng trại, điều kiện vệ sinh, chế độ nuôi dưỡng kém. Các nguyên nhân trên đã làm giảm sức đề kháng của lợn, tạo điều kiện cho vi sinh vật có hại ở đường tiêu hóa phát triển mạnh, gây bội nhiễm như E.coli, Samonella, clostridium. Trong những năm gần đây, trên n 16 địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái nguyên bệnh lợn con phân trắng xảy ra hết sức nghiêm trọng, đến nay vẫn chưa có những nghiên cứu cụ thể về bệnh phân trắng lợn con trên địa bàn huyện.

Xuất phát từ thực tiễn trên được sự đồng ý của Ban Giám Hiệu trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên và sự phân công của khoa Chăn Nuôi Thú Y cùng với sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Văn Sửu tôi tiến hành thực hiện đề tài: “ Xác định tỷ lệ lợn con mắc bệnh phân trắng giai đoạn bú sữa và biện pháp phòng trị tại huyện Phú Lương – tỉnh Thái Nguyên” 2. Mục đích của đề tài - Điều tra tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con giai đoạn bú sữa tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên - Xác định hiệu quả điều trị bệnh phân trắng lợn con của một số loại thuốc. - Giúp người chăn nuôi hiểu về tình hình mắc bệnh và hiệu lực điều trị của thuốc điều trị bệnh.

- Kết quả của đề tài là cơ sở cho người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng và trị bệnh phân trắng ở lợn con. Sự cần thiết tiến hành đề tài Lợn con giai đoạn này do đặc điểm bộ máy tiêu hóa chưa phát triển hoàn thiện làm cho lợn con dễ mắc bệnh đường tiêu hóa, nếu không chữa kịp thời sẽ dẫn đến còi cọc, sức khỏe kém, tỷ lệ sống giảm. Lợn con giai đoạn này nếu không được chăm sóc tốt sẽ ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng con giống, do vậy ảnh hưởng đến kinh tế người chăn nuôi.2 Tổng quan tài liệu và những kết quả nghiên cứu trong ngoài nước có liên quan đến nội dung của đề tài 2. Tổng quan tài liệu 2.

Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của lợn con * Lợn con sinh trưởng và phát dục nhanh Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [13], so với khối lượng sơ sinh thì khối lượng lợn con lúc 10 ngày tuổi tăng gấp 2 lần, lúc 21 ngày tuổi tăng lên n 17 gấp 4 lần, lúc 30 ngày tuổi tăng gấp 5 – 6 lần, lúc 40 ngày tuổi tăng gấp 7 - 8 lần, lúc 50 ngày tuổi tăng gấp 10 lần và lúc 60 ngày tuổi tăng gấp 12 – 14 lần. Lợn con lúc bú sữa sinh trưởng nhanh nhưng không đều qua các giai đoạn nhanh trong 21 ngày đầu sau đó giảm. Khối lượng lợn con đạt được qua các thời điểm có liên quan mật thiết với nhau. Lợn con 20 ngày đầu mỗi ngày tích lũy 9 – 14g protein/ngày trong khi đó khối lượng lợn tích lũy được 0,3 – 0,4g protein/ngày.

* Cơ quan tiêu hóa của lợn con phát triển nhanh nhưng chưa hoàn thiện Cơ quan tiêu hóa của lợn con theo mẹ phát triển nhanh về cấu tạo và hoàn thiện dần về chức năng tiêu hóa. Dung tích dạ dày của lợn con lúc 10 ngày tuổi có thể tăng gấp 3 lần lúc sơ sinh, lúc 20 ngày tuổi tăng gấp 8 lần và lúc 60 ngày tuổi tăng gấp 60 lần (dung tích lúc sơ sinh khoảng 0,03 lít). Dung tích ruột non của lợn con lúc 10 ngày tuổi gấp 3 lần lúc sơ sinh, lúc 20 ngày tuổi gấp 6 lần và lúc 60 ngày tuổi tăng gấp 50 lần (dung tích ruột non lúc sơ sinh 0,11 lít). Dung tích ruột già lợn con lúc 10 ngày tuổi tăng gấp 1,5 lần lúc sơ sinh, lúc 20 ngày tuổi tăng gấp 2,5 lần, lúc 60 ngày tuổi tăng gấp 50 lần (dung tích ruột già lúc sơ sinh khoảng 0,04 lít), (Trần Văn Phùng và cộng sự, (2004) [13]).

Dịch tiêu hóa tiết ra ban ngày 31%, ban đêm 69% cho nên lợn con bú nhiều vào ban đêm. Đến ngày sắp cai sữa dịch vị tiết ra cân bằng, ban ngày 49% và ban đêm 51%. Hai tuần đầu trong dịch vị dạ dày lợn con chưa có HCl nên tính kháng khuẩn chưa cao vì vậy lợn con hay bị bệnh đường ruột nhất là bệnh phân trắng. * Đặc điểm về cơ năng điều tiết nhiệt Lợn con sơ sinh tỷ lệ nước trong cơ thể cao đến 82% chỉ 30 giây sau đẻ, lượng nước đã giảm đến 1,5 – 2% kèm theo nhiệt độ cơ thể giảm dần đến 5 – 100C.

Sau 3 tuần tuổi thân nhiệt của lợn con tương đối ổn định và lên đến 39 – 39,50C. Lợn con mới đẻ cần được sưởi ấm những ngày đầu bằng thùng úm, ổ, có đèn sưởi hoặc bếp than, củi nhất là những đêm trời lạnh. Chế độ nhiệt như sau: n 18 Ngày mới sinh 350C sau đó cứ mỗi ngày giảm đi 20C đến ngày thứ 8 là 210C. Nhiệt độ này được duy trì đến lúc lợn con cai sữa.

Tác giả Trần Văn Phùng và cs (2004) [13], đã giải thích nguyên nhân của hiện tượng mất nhiệt của lợn con như sau: - Lớp mỡ dưới da còn mỏng, lượng mỡ và glycogen dự trữ trong cơ thể còn thấp, trên thân lợn lông còn thưa nên khả năng cung cấp nhiệt để chống rét bị hạn chế và khả năng giữ nhiệt kém. - Hệ thống điều khiển cân bằng nhiệt chưa hoàn chỉnh, trung khu điều tiết thân nhiệt nằm ở vỏ não của gia súc là cơ quan phát triển muộn nhất ở cả hai giai đoạn trong thai và ngoài thai. - Diện tích bề mặt cơ thể so với khối lượng chênh lệch tương đối cao nên lợn con bị mất nhiệt nhiều khi trời lạnh. * Đặc điểm về khả năng miễn dịch Theo Babara Straw (2001) [20] hệ thống miễn dịch bắt đầu phát triển ở thai lợn chửa khoảng 50 ngày.

Khoảng 70 ngày tuổi thai lợn có thể phản ứng với các tác nhân lạ với sự sản sinh ra kháng thể. Tuy nhiên trong nhiều trường hợp thì môi trường dạ con là vô khuẩn và lợn con đẻ ra không có kháng thể nào. Vì vậy lợn con mới sinh phụ thuộc vào kháng thể có chứa trong sữa non trong vài tuần đầu cho tới khi hệ thống miễn dịch có thể phản ứng với thách thức với kháng nguyên từ nhiều tác nhân lây nhiễm gặp phải trong môi trường. Theo Trần Văn Phùng và cs, (2004) [13] trong sữa đầu của lợn nái có hàm lượng protein rất cao.

Những ngày đầu mới đẻ hàm lượng protein trong sữa chiếm tới 18 – 19%, trong γ – globulin chiếm số lượng khá lớn (30 – 35%), γ – globulin có tác dụng tạo sức đề kháng cho nên sữa đầu có vai trò quan trọng đối với khả năng miễn dịch của lợn con. Lợn con hấp thụ γ – globulin bằng con đường ẩm bào. Quá trình hấp thu nguyên vẹn phân tử γ – globulin giảm đi rất nhiều theo thời gian. Phân tử γ – globulin chỉ có khả năng thấm qua thành ruột non tốt nhất trong 24 giờ đầu sau khi đẻ ra.

Do đó lợn con được bú sữa đầu càng sớm càng tốt. Nếu không được bú sữa đầu thì từ 20 – 25 ngày tuổi mới có khả năng tự tổng hợp kháng thể. Do đó những con lợn con không được bú sữa đầu thì sức đề kháng rất kém, dễ mắc bệnh, tỷ lệ chết cao. Đặc điểm của bệnh lợn con phân trắng * Nguyên nhân Theo Nguyễn Xuân Bình, (1996) [2] bệnh lợn con phân trắng thường xảy ra đối với lợn con từ 2 – 30 ngày tuổi.

Do nhiều nguyên nhân dẫn đến sự rối loạn tiết dịch nên chất đạm trong sữa là cafein không được tiêu hóa bị thải ra ngoài nên có phân màu trắng. Các nguyên nhân đó là: - Do khẩu phần ăn của lợn mẹ thiếu chất dinh dưỡng như đạm, khoáng, vitamin nhất là vitamin A. Nên sau khi sinh sữa mẹ bị thiếu chất, lợn con bị suy dinh dưỡng, màng nhầy của ruột không được bảo vệ nên rất dễ bị cảm nhiễm với vi trùng Colibacille, Samonella… gây bệnh tiêu chảy. - Do thay đổi đột ngột khẩu phần ăn của lợn mẹ trong thời kỳ cho con bú hoặc sữa mẹ quá nhiều lợn con bị dư chất đạm không tiêu hóa hết được, trôi xuống ruột già ở đó có một số vi khuẩn như E.coli sử dụng, phân hủy chất đạm, sản sinh ra một số độc tố gây rối loạn tiêu hóa dẫn đến tiêu chảy.

- Do đặc điểm sinh lý của lợn con trong thời kỳ 3 tuần tuổi luôn luôn biến đổi nhất là hệ thống men tiêu hóa. Do vậy dễ bị nhiễm bệnh đường tiêu hóa gây tiêu chảy. - Do thời tiết thay đổi đột ngột đang nắng chuyển sang mưa, nhiệt độ thấp mà ẩm độ lại cao, làm cho cơ thể lợn con mất cân bằng giữa sản nhiệt và truyền nhiệt. Do đó sẽ tiêu hao năng lượng để chống lạnh.

Nếu lạnh kéo dài đường huyết sẽ giảm xuống, sự giảm đường huyết đột ngột gây rối loạn cơ năng tiết dịch và nhu động của dạ dày, ruột dẫn tới rối loạn tiêu hóa dẫn đến lợn con bị tiêu chảy.